windturbines - Participatieplan Zeeuwind

Participatieplan Projectparticipatie Zeeuwind Windturbine Axelse Vlakte Mei 2021

Procesparticipatie in het project 1) Omwonenden profiteren indirect mee als mede-eigenaar via lidmaatschap bij de coöperatie Zeeuwind;

Omwonenden nemen risicodragend deel aan het project door aankoop van obligaties

2) Omwonenden profiteren direct mee; ze organiseren zichzelf als lokale coöperatie en stappen risico-loos in als mede eigenaar

Financiële deelneming Mede-eigenaarschap

Zeeuwind borgt vanuit haar Zeeuwse coöperatieve karakter projectparticipatie, zowel procesmatig als financieel. De ruim 2800 leden, met name Zeeuwse burgers worden eigenaar van alle Zeeuwind projecten en valideren jaarlijks de plannen en resultaten via de ALV. Vanuit een door Zeeuwind gefaciliteerde 3 jaar durende verkenning van de kansen in de Kanaalzone, wat doorlopen is samen met de omgeving, komt dit project naar voren als meest kansrijk. Uit deze verkenning en opvolgende gesprekken en info avonden volgen afspraken over financiële participatie en opbrengsten voor de omgeving, afspraken rond hinderbeperkende maatregelen en eventuele afname van de opgewekte stroom.

Een deel van de opbrengsten, 0,50 € per MegaWatt-uur (MWh) conform bovengrens gedragscode NWEA, komt ten goede aan maatschappelijke doelen in de buurt

Informatie avond collectief verduurzamen particulier woningbezit Direct omwonenden krijgen voorrang bij afname van de groene stroom bij de energieleverancier die de stoom inkoopt;

Afspraken met omliggende bedrijven voor hinderbeperkende maatregelen; Afname van en verbruiksinzicht in groene stroom voor verduurzaming bedrijfsvoering

Slagschaduw op woninggevels wordt verder terug geregeld dan wettelijk vereist

Omgevingsfonds

Omwonendenregeling

Bedrijvenregeling

Participatieplan – projectparticipatie bij windproject Zeeuwind Axelse Vlakte

Inhoudsopgave Inleiding Gelijkwaardig samenwerken, evenwichtige eigendomsverdeling Financiële participatie en lagere inkomens Compensatie, planschade Financiële kansen en risico’s

3

Opties voor projectparticipatie bij zon- en windprojecten op land Procesparticipatie Zeeuwind – Axelse Vlakte Mede-eigenaarschap Financiële deelneming Omgevingsfonds Omwonendenregeling Bedrijvenregeling

4

Begrippenkader

10

Colofon Dit Participatieplan is tot stand gekomen naar aanleiding van de verkenning van de kansen in de Kanaalzone, de meerdere informatie avonden in de omliggende dorpen, de gesprekken met omliggende bedrijven en dient mede als middel ter naleving van de randvoorwaarden uit de beleidskaders in het in maart 2021 vastgesteld gemeentelijk Windkader.

2

Participatieplan – projectparticipatie bij windproject Zeeuwind Axelse Vlakte

Inleiding Gelijkwaardig samenwerken, evenwichtige eigendomsverdeling Om de projecten voor de bouw en exploitatie van hernieuwbaar op land in de energietransitie te laten slagen, gaan in gebieden met mogelijkheden en ambities voor hernieuwbare opwekking, partijen gelijkwaardig samenwerken in de ontwikkeling, bouw en exploitatie. Dit vertaalt zich in evenwichtige eigendomsverdeling in een gebied waarbij gestreefd wordt naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven), zoals in het Klimaatakkoord is afgesproken. Investeren in een windproject is ondernemerschap. Dat vergt ook mee-investeren en risico lopen. Het streven voor de eigendomsverhouding is een algemeen streven voor 2030. Er is lokaal ruimte om hier vanwege project-gerelateerde redenen van af te wijken. Voor dit specifieke project komt het eigendom voor 100% in handen van de leden van Zeeuwind, met name Zeeuwse burgers. Dit kan nog meer lokaal worden gemaakt doordat Zeeuwind de deur open zet voor een echt lokale coöperatie die zonder financieel risico tijdens de ontwikkeling, kan instappen op het moment dat realisatie zeker is en dan dus mede-eigenaar wordt.

Compensatie, planschade Financiële participatie wordt soms verward met compensatie, maar is in beginsel niet hetzelfde. In strikt juridische zin is compensatie het gevolg van planschade in de vorm van inkomensderving of een vermindering van de waarde van een onroerende zaak schade door het project (zoals waardedaling van het huis). Dit is wettelijk vastgelegd. Vormen van financiële participatie kunnen worden ervaren als vormen van compensatie, maar in juridische zin is financiële participatie een bovenwettelijke tegemoetkoming aan de omgeving. Financiële kansen en risico’s Aan actieve vormen van financiële participatie is een zeker risico verbonden. Dit speelt bij mede-eigenaarschap en financiële deelneming, aangezien de mogelijkheid bestaat dat deelnemers inleg kunnen verliezen.

Financiële participatie en lagere inkomens Het is van belang om bij de keuze voor participatieoptie(s) rekening te houden met mensen met een smalle beurs. Niet iedereen heeft de mogelijkheid om geld te investeren. Zo biedt Zeeuwind als burger coöperatie een laagdrempelig lidmaatschap vanaf 100€ inleg en uitgifte van kleine obligaties voor specifieke projecten zoals deze. Via het omgevingsfonds kan worden geïnvesteerd in de directe omgeving en kan iedereen profiteren.

3

Participatieplan – projectparticipatie bij windproject Zeeuwind Axelse Vlakte

Projectparticipatie Zeeuwind – Axelse Vlakte Projectparticipatie start altijd met het proces, zo ook voor dit project: het gesprek met de omgeving om te komen tot een wenselijke en haalbare vormgeving van participatie. Zo kan worden gekozen voor gedeeltelijk lokaal eigendom door een nog op te richten coöperatie of voor volledig eigendom van de Zeeuwse burger coöperatie Zeeuwind, afhankelijk van de wensen in de omgeving. Opgeteld dus sowieso 100% coöperatief binnen de regio. Zeeuwind heeft in samenwerking met de overheid in de jaren voorafgaand aan de Corona crisis informatie sessies gehouden in alle omringende dorpen en woongemeenschappen voor de verkenning van kansen in de gehele Kanaalzone door de onafhankelijke procesbegeleider Fon ten Thij, terug te vinden in bijlage 1 aan het Eindrapport van de heer ten Thij. Na presentatie van dit rapport heeft Zeeuwind dit proces voortgezet via informatie avonden en of gesprekken in Sluiskil, Zandstraat, Westdorpe en de 3 gehuchten Spui, Schapenbout en Magrette met duiding over ruimtelijke effecten en varianten van participatie voor dit specifieke project. Dit Zeeuwind Participatieplan geeft de verschillende varianten weer, maar is geen uitputtende lijst van mogelijkheden. Op de volgende pagina’s staan de varianten beschreven voor dit specifieke wind op land project op de Axelse Vlakte.

4

Participatieplan – projectparticipatie bij windproject Zeeuwind Axelse Vlakte

Mede-eigenaarschap (individueel/collectief, risicodragend) 1) Omwonenden profiteren indirect mee als mede-eigenaar via lidmaatschap bij de burger coöperatie Zeeuwind; 2) Omwonenden profiteren direct mee; ze organiseren zichzelf als lokale coöperatie en stappen risico-loos in als mede eigenaar

Mede-eigenaarschap

Individuele burgers en/of omwonenden kunnen mede-eigenaar worden van dit windproject. Dit kan op basis van 1) Lidmaatschap bij de initiatiefnemer burger coöperatie Zeeuwind. 2) Collectief kan ook door als omgeving zelf een lokale energie coöperatie op te zetten. Dit vergt ook mee-investeren, normaliter voor-investeren in onderzoeken en financieel risico lopen. Echter Zeeuwind biedt aan om zonder financieel risico in de onderzoeken, in te stappen wanneer realisatie zeker is. Wanneer pas je optie 2 toe? • als er voldoende bereidheid is bij de lokale gemeenschap om mee te investeren en mee te beslissen; • als er al een coöperatie is of de bereidheid en bekwaamheid om een coöperatie te starten. Wat (of wie) is er voor nodig om optie 2 goed te doen? • een actieve gemeenschap, die op basis van gelijkwaardige samenwerking mee-investeert en meebeslist; • ruimte vanuit de overheid en Zeeuwind voor gedeeld lokaal eigendom. Wat zijn voor- en nadelen? Voordelen: • als lid van Zeeuwind, optie 1, profiteert men mee van alle duurzame projecten, ook deze.

• actieve deelname en betrokkenheid door individueel (optie 1) en/of gedeeld collectief lokaal eigendom van de gemeenschap in dit specifieke project (optie 2); • lokaal zeggenschap over de bedrijfsvoering bij vorming en deelname van eigen lokale coöperatie (optie 2); • de voorinvestering in onderzoeken is vaak hoog, bovendien is er dan nog onzekerheid of het project doorgaat. Door de bijzondere optie van Zeeuwind kan een lokale coöperatie (optie 2) risico-loos in stappen na deze onzekere fase en blijft dit risico bij Zeeuwind

Nadelen: • financieel risico voor deelnemers, niet iedereen kan (financieel) meedoen;

5

Participatiewaaier – opties voor projectparticipatie bij zon- en windprojecten op land

Financiële deelneming (individueel, risicodragend) Omwonenden nemen risicodragend deel aan het project door aankoop van obligaties

Financiële deelneming is het (individueel) risicodragend deelnemen in het windproject, bijvoorbeeld. De wijze waarop dit kan, wordt tijdig kenbaar gemaakt door Zeeuwind. De vorm van financiële deelneming is verschillend per project. Per project zijn de doelgroep en haar wensen anders en wordt er maatwerk geleverd. Bij obligaties (achtergestelde leningen) zijn de deelnemers geen mede-eigenaar en wordt rente ontvangen op de inleg. Dit is erg duur geld voor Zeeuwind en de totale obligatie omvang alsook bijhorende rentevoet en terugbetaalperiode wordt beïnvloed door de mate van financiële ruimte van het project. Wanneer pas je deze optie toe? • als er voldoende bereidheid is bij de lokale gemeenschap om direct te investeren met eigen geld en financieel risico te lopen.

Financiële deelneming

Wat (of wie) is er voor nodig om het goed te doen? • interesse vanuit de lokale omgeving om op individuele basis mee te investeren; • de toegezegde bereidheid van Zeeuwind om obligaties uit te geven. Wat zijn voor- en nadelen? Voordelen: • actieve deelname door omwonenden; • geen voorinvestering nodig door de deelnemers;

Nadelen: • financieel risico voor deelnemers, niet iedereen kan (financieel) meedoen; • voordeel komt vaak bij een relatief kleine groep terecht; • geen directe invloed op de bedrijfsvoering. 6

Participatieplan – projectparticipatie bij windproject Zeeuwind Axelse Vlakte

Omgevingsfonds (collectief) Een deel van de opbrengsten, 0,50 € per MegaWatt-uur (MWh) conform bovengrens gedragscode NWEA, komt ten goede aan maatschappelijke doelen in de buurt

Omgevingsfonds

Onderdeel van lokale afspraken kan een bijdrage door de initiatiefnemer aan een lokaal fonds of omgevingsfonds zijn. Met een omgevingsfonds kunnen omwonenden die niet in staat zijn zelf te investeren, ook meeprofiteren. Besluitvorming over de besteding van het omgevingsfonds gebeurt door de omgeving. Voor het beheer van een dergelijk collectief fonds wordt een onafhankelijk bestuur benoemd met in ieder geval een vertegenwoordiging van de omwonenden. Het onafhankelijk bestuur zorgt ervoor dat de middelen uit het fonds ten goede komen aan de nabije omgeving van het project. Het omgevingsfonds wordt met een voor het project redelijk bedrag gevuld door de initiatiefnemer(s). Voor dit project geldt dat de hoogte van de bedragen uit de gedragscode als richtlijn wordt gehanteerd. Zeeuwind pakt daar de bovenkant van de code; 0,50€ per opgewekte Megawatt-uur (MWh). Wanneer pas je deze optie toe? • het omgevingsfonds kan uitkomst zijn van het gesprek tussen de ontwikkelaar en de omgeving. Een dergelijk fonds kan een positieve bijdrage leveren aan de leefbaarheid in een gebied. Vaak is een fonds gericht op een specifiek doel, zoals economische of ecologische ontwikkeling, recreatie, duurzaamheid of energiebesparing.

Wat (of wie) is er voor nodig om het goed te doen? • een brede vertegenwoordiging van omwonenden om het fonds te beheren, en eventueel (op verzoek van de omwonenden) de gemeente/provincie, de Natuur en Milieufederatie en/of de exploitant; • lokale overeenstemming over de kaders van het fonds; • maak zichtbaar welke projecten tot stand zijn gekomen dankzij de opbrengsten van het energieproject. Wat zijn voor- en nadelen? Voordelen: • de opbrengsten uit het hernieuwbare energieproject komen ten goede aan maatschappelijke doelen, de samenleving profiteert als geheel; • omwonenden die niet in staat zijn met eigen geld te investeren profiteren ook mee.

Nadelen: • mogelijk zijn de baten vanuit het omgevingsfonds niet voor iedereen zichtbaar of merkbaar.

7

Participatieplan – projectparticipatie bij windproject Zeeuwind Axelse Vlakte

Omwonendenregeling (individueel) Informatie avond collectief verduurzamen particulier woningbezit; Direct omwonenden krijgen voorrang bij afname van de groene stroom bij de energieleverancier die de stoom inkoopt; Slagschaduw op woninggevels wordt verder terug geregeld dan wettelijk vereist

Omwonendenregeling

Een omwonendenregeling is een lokale regeling gericht op direct omwonenden in een bepaalde straal rondom de windturbines. Het gaat hierbij om een (ruimer dan de wet) stilstand regeling van de turbine ter vermijding van slagschaduw op de woninggevels en prioriteit bij aanspraak op de afname van de groene stroom. Daarnaast is Zeeuwind partner in www.energiekzeeland.nl en kan faciliteren in verdere verduurzaming van particulier woningbezit via een informatieavond aan omwonenden. Wanneer pas je deze optie toe? • op basis van de toezegging tijdens de informatie avonden door Zeeuwind aan de omwonenden om het beperken van de overlast van slagschaduw op de gevel tot een minimum te beperken. Wat (of wie) is er voor nodig om het goed te doen? • goede afspraken op basis van de informatie sessies tussen initiatiefnemer en omwonenden. Wat zijn voor- en nadelen? Voordelen: • Zeeuwind regelt slagschaduw verder terug dan de wet voorschrijft; • Grotere betrokkenheid met de windturbine door prioriteit te krijgen bij de energieleverancier om deze specifieke groene stroom af te nemen. • Algemene informatie over wat verduurzaming van eigen woningbezit kan behelzen en hoe hiermee van start te gaan.

Nadelen: • omwonenden die niet binnen een vastgestelde afstand wonen van het project krijgen geen voorrang voor stroomafname.

8

Bedrijvenregeling (individueel) Afspraken met omliggende bedrijven voor hinderbeperkende maatregelen; Afname groene stroom voor verduurzaming bedrijfsvoering

Een bedrijvenregeling is in de basis een lokale regeling gericht op direct omliggende bedrijven in een bepaalde straal rondom de windturbines. Het gaat hierbij enerzijds om afspraken over mogelijke hinder in bestaande bedrijfsvoering zoals bijvoorbeeld hinderbeperkende maatregelen tegen slagschaduw op kassen of kantoren zoals stilstand of zonnewering. Anderzijds kan het lokale of regionale bedrijfsleven profiteren van afname van de opgewekte groene elektriciteit waarmee ze bijdragen aan de noodzakelijke verduurzaming van hun bedrijfsvoering. Wanneer pas je deze optie toe? • Wanneer er daadwerkelijk hinder wordt ervaren. • Wanneer bedrijven groene elektriciteit zien als bron voor verduurzaming van hun bedrijfsvoering.

Bedrijvenregeling

Wat (of wie) is er voor nodig om het goed te doen? • Onderzoek naar ruimtelijke effecten • Goede afspraken Wat zijn voor- en nadelen? Voordelen: • Zeeuwind regelt slagschaduw verder terug dan de wet voorschrijft; • Grotere betrokkenheid met de windturbine door prioriteit te krijgen bij de energieleverancier om deze specifieke groene stroom af te nemen.

Nadelen: • Er is maar beperkte opwek wat mogelijk niet genoeg is voor alle geïnteresseerde bedrijven.

9

Participatieplan – projectparticipatie bij windproject Zeeuwind Axelse Vlakte

Begrippenkader -

Financiële participatie: Investeren in en/of voordeel ervaren van de opbrengsten van een initiatief of project Initiatiefnemer: Persoon, onderneming of organisatie die een initiatief neemt om een project te ontwikkelen of te realiseren

Projectparticipatie: Alle vormen van participatie in de ontwikkeling, bouw en exploitatie van een project, zowel procesparticipatie als financiële participatie

10