Presentatie RIB d d 17-10-2024 - def

Raadsinformatiebijeenkomst Begroting 2025 en uitkomsten septembercirculaire 2024

Raadzaal – 17 oktober 2024

Welkom ▪ Wie zijn er vandaag ▪ Peter De Vet ▪ Rudi Simpelaar ▪ Patricia van Damme ▪ Jolien de Meulmeester

▪ Doel ▪ Informatie begroting 2025 ▪ Actualisatie financiële positie ▪ Verdieping op verschillen onderwerpen

1. Inleiding

Agenda 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Inleiding Speerpunten Financiële positie Gemeentefonds Septembercirculaire Nieuwe accressystematiek Hervormingsagenda Jeugd Verschil tussen lenen/rente en kapitaallasten 8. Campus / Totaalplan Binnenstad 9. Kostendekkendheid belastingen 10. Risicomanagement- en beheersing 11. Afsluiting

2. Speerpunten

Speerpunten begroting 2025 ▪ Nieuwbouw voortgezet onderwijs

▪ Totaalplan binnenstad Terneuzen ▪ Gezonde en aantrekkelijke leefomgeving ▪ Transities op het gebied van energie en duurzaamheid

3. Financiële positie

Financiële positie Onderwerp

2025

2026

2027

2028

Beginstand Kaderbrief 2025-2028

3.529

-7.400

-7.400

-7.400

Meicirculaire 2024 - Inzet overschot dekkingsmiddelen

3.016

3.962

2.822

468

6.545

-3.438

-4.578

-6.932

-256

1.495

2.368

2.595

6.289

-1.943

-2.210

-4.337

Stand brief actualisatie financiële positie na meicirculaire Mutaties Begroting 20252028 Resultaat Bedragen maal 1.000

Mutaties begroting 2025 O.a.: actualisatie Hervormingsagenda jeugd, WMO huishoudelijke hulp en begeleiding, toerekening investeringen, robuuste RUD.

Provinciaal toezicht ▪ Repressief toezicht: 2025 moet structureel reëel sluitend zijn of dit moet uiterlijk in 2028 het geval zijn (anders preventief toezicht) ▪ Begroting 2025/Jaarrekening 2023 moeten tijdig zijn ingediend ▪ Inzetten van ZEH mag structureel voor maximaal 50% van het gemeentelijk aandeel in € 100 miljoen, ons aandeel 7,357% ▪ Inzetten van maximaal 10% van het surplus van de algemene reserve als structurele dekking is in overleg met provincie toegestaan, voor ons ca € 5 miljoen

4. Gemeentefonds Septembercirculaire

Uitkomsten septembercirculaire 2024 ▪ Toekenning voorschot onder plafond BTW compensatiefonds (2024)

▪ Per saldo positieve prijs- en volumecompensatie BBP ▪ Per saldo negatieve mutaties uitkeringsbasis (aantal x gewicht) ▪ Per saldo oplopend voordeel maatstaf lage inkomens

▪ Index Wmo demografie en verrekening Jeugd besparing ▪ Enkele Decentralisatie- en integratie-uitkeringen

Septembercirculaire 2024 in cijfers Hieronder presenteren we de belangrijkste cijfers uit de septembercirculaire 2024. Onderwerp

2024

2025

2026

2027

2028

Resultaat AU Resultaat vervallen extra besparing Jeugd WMO indexatie demografie

892

-37

267 55

597 124

748 194

324

667

1.030

Bedragen x € 1.000

Fout in de septembercirculaire en herstel daarvan ▪ Er zit een fout in de septembercirculaire 2024 voor wat betreft de indexen BBP. ▪ Er is niet uitgegaan van de Macro Economische Verkenning (MEV) 2025 maar van het Centraal Economisch Plan (CEP) 2024 ▪ Hierdoor heeft onze gemeente tussen € 100.000 en € 200.000 structureel als indexering te weinig ontvangen ▪ Rijk communiceert dit officieel in de decembercirculaire 2024 ▪ Verrekening door het Rijk vindt plaats in meicirculaire 2025

Financiële positie na septembercirculaire 2024 Onderwerp

2024

2025

2026

2027

2028

Stand 2024 na P6 en Begroting 2025-2028

5.819

6.289

-1.943

2.210

-4.337

-37

267

597

748

55

124

194

Perioderapportage 7 (Raad november)

-5.270

Septembercirculaire saldo

892

Resultaat vervallen extra besparing Jeugd Index Wet Uitkeringswegen Actuele stand na septembercirculaire 2024 Bedragen x € 1.000

-62

-32

1

36

-71

1.379

6.220

-1.620

-1.453

-3.466

Plan voor Kaderbrief 2026-2029 ▪ Uitgebreide analyse financiële positie

▪ Duiding bijzondere (grote) posten, vb ZEH, HvA, salarissen, belastingen, verbonden partijen inclusief jeugd/WMO, ed. ▪ Totaal beeld financiële positie ▪ Reëel structureel beeld financiële positie voor toets toezichthouder

▪ ‘Beinvloedbaarheid’ van budgetten ▪ Scenario’s met financieel technische ingrepen (raakt uitgeput) ▪ Scenario’s met besparingskeuzes

Gesprekken Rijk - VNG ▪ Momenteel zijn er gesprekken tussen het Rijk en de VNG over de taken en middelen in balans. ▪ Het resultaat van deze gesprekken wordt eind november besproken in het bestuurlijk overleg tussen Rijk en medeoverheden (Bofv) ▪ In Den Haag zijn er partijen die vinden dat gemeenten € 1 miljard extra moeten krijgen. ▪ Indien dit besloten wordt, dan is onze begroting meerjarig sluitend. Besparingen of ombuigingen zijn dan niet noodzakelijk.

5. Nieuwe accressystematiek

Accres en Bruto Binnenlands Product (BBP) ▪ Accres: • De jaarlijkse toe- en afname van het Gemeentefonds en het Provinciefonds die voortvloeit uit de koppeling aan de rijksuitgaven • NGRU (Netto gecorrigeerde Rijks Uitgaven) ▪ BBP: • Optelsom van alle bruto toegevoegde waarde (tegen marktprijzen) van bedrijven en overheid die in een bepaald jaar binnen de grenzen van een land worden voortgebracht.

Oude en nieuwe accressystematiek ▪ OUD: Trap op trap af systematiek ▪ Hoogte van de algemene uitkering loopt mee met de mutatie van de Rijksuitgaven ▪ Onderdeel accres loon en prijsontwikkeling (LPO)

▪ NIEUW: Indexering via BBP ▪ Volumecompensatie op basis van gemiddelde laatste 8 jaar Bruto Binnenlands Product (BBP), hierbij hoort ook reële loonontwikkeling ▪ Prijsontwikkeling (inflatie)

Ingangsdatum nieuw accressystematiek ▪ 2023: eenzijdig besluit Rijk afschaffen ‘Trap op, trap af systematiek vanaf 2026, BBP systematiek vanaf 2027 • Veel discussie over, en kritiek op vanuit VNG, mede ook door gat voor 2026 in systematiek ▪ 2024: vanuit onderhandeling met VNG afschaffen Trap op, trap af systematiek vanaf 2024 en naar voren halen (vanaf 2024) van BBP systematiek • Rijk compenseerde nadelige gevolgen van het naar voren halen BBP systematiek in de voorjaarsnota (meicirculaire 2024)

BBP systematiek uitgewerkt

6. Hervormingsagenda Jeugd

Wat is de Hervormingsagenda Jeugd? ▪ Doel: ▪ knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken ▪ jeugdzorgstelsel financieel houdbaar maken voor de toekomst ▪ ervoor te zorgen dat kinderen en gezinnen die hulp nodig hebben, zo snel mogelijk de juiste hulp en ondersteuning krijgen ▪ Mei 2021: Commissie van Wijzen ▪ Besparing oplopend tot € 1 miljard structureel

▪ Onderhandeling Rijk-VNG haalbaarheid ▪ € 658 miljoen haalbaar ▪ € 382 onzeker (nadere afspraken over te maken) ▪ Onderzoek door Commissie van deskundigen (begin 2025) ▪ 1e besparingen nodig om voorliggende voorzieningen te financieren (in Terneuzen als deels rekening mee gehouden door extra opgenomen investeringen structureel € 300.000)

Hoe zijn de HvA besparingen opgebouwd? Bedragen x € 1 mln. Maatregelen Hervormingsagenda; besparingen (Landelijk) Versterken normale leven/veerkracht jeugdigen en hun omgeving (B16)

2025 -49

2026 Vanaf 2027 -73 -97

Afbakening reikwijdte (B2) Invoeren doorbraakmethode (B15) Brede invoering poh-jeugd ggz (AEF rapport, bijlage E, 1) Beperking verwijzingen naar ongecontracteerd aanbod (B12) Regionalisering (B3) Voorkomen en verkorten residentiële zorg (B17) Frictiekosten voorkomen en verkorten residentiële zorg (B17) Normaliseren voogdijondersteuning (B18) Selectie en contractering (B5) (gecorrigeerd voor interferentie B6) Tariefdifferentiatie (B6) Standaardisatie uitvoering (B23) Vereenvoudiging productcodes (BV) Correctie begrotingsstand Investering kwaliteitsagenda en kwaliteitscyclus

-67 -101 -75 -49 13 -7 72 -6 -62 -16 -112 -6 -37 9

-210 -101 -88 -49 11 -32 60 -26 -79 -17 -224 -7 -37 12

-210 -101 -88 -49 4 -67 65 -26 -72 -24 -224 -7 -37 13

Kasschuif Totaal benodigde besparingen (Landelijk)

119 -374

-101 -961

-97 -1.017

Hoe zijn de HvA investeringen opgebouwd? Bedragen x € 1 mln. Maatregelen Hervormingsagenda; investeringen (Landelijk) Versterken bestaanszekerheid (B15)

2025 11

2026 Structureel 11 11

Brede invoering Praktijkondersteuner jeugd bij de huisarts(AEF rapport, bijlage E, 1)

21

21

21

Regionalisering I (B3) en Standaardisatie uitvoering (B6)

11

14

-

Regionalisering II - Aanpak wachttijden en Standaardisatie uitvoering (B6) Voorkomen en verkorten residentieel (B17) - Meerkosten kleinschalige voorzieningen

5 72

2 78

74

Voorkomen en verkorten residentieel (B17) - Frictiekosten en coordinatie

72

60

-

Normaliseren voogdijondersteuning (B18)

4

4

4

Selectie en contractering (B5) (gecorrigeerd voor interferentie B6) Investering kwaliteitsagenda en kwaliteitscyclus*

30 9

44 12

47 22

Totaal benodigde investeringen (Landelijk)

235

246

179

Gemeentefonds

149

172

157

Centraal

86

74

22

Wat betekent dat voor Terneuzen? Onderwerp

2025

2026

2027

2028

Totaal besparingen HvA

-1.314

-3.375

-3.572

-3.572

-1.228

-1.826

-1.933

-2.155

Investeringen HvA

523

604

573

548

Extra investeringen

250

300

300

300

In onze Begroting 2025-2028 Besparingen in overleg met toezichthouder

Bedragen x € 1.000

Bij het bedrag totaal besparingen HvA is al rekening gehouden met de investeringsbedragen

Wat zijn de mutaties daarvoor in de begroting 2025-2028? Onderwerp

2025

2026

2027

2028

a. Aanpassing besparingen (€ 1 miljard)

-572

126

633

855

b. Aanpassing investeringen naar stand HVA

494

95

113

141

-251

-24

112

1.750

1.789

1.789

c. Budget Commissie van Wijzen d. Inzet besparingsverlies Rijk (€ 511 miljoen)

0

Bedragen x € 1.000

▪ A. en B.: In Begroting 2024-2027 en Kaderbrief 2025-2028 waren al bedragen opgenomen, met bovenstaande mutaties komen de bedragen op de actuele bedragen uit de vorige sheet. ▪ C: Mutatie om op het actuele budget te komen wat nog apart staat bij het Rijk voor jeugd ▪ D: Teruggave ingeboekte besparing Rutte IV

7. Verschil tussen lenen/rente en kapitaallasten

Financiering ▪ Gemeente Terneuzen hanteert totaalfinanciering ▪ Geen specifieke financiering voor bepaalde projecten ▪ Financieringsbehoefte wordt bepaald door een liquiditeitenplanning ▪ Liquiditeitenplanning is een prognose van alle inkomsten en uitgaven op de “bankrekening” van de gemeente. ▪ Dit doen we op korte en lange termijn

Financiering ▪ Hierbij houden we rekening met structurele en incidentele inkomsten en uitgaven. ▪ Structureel ▪ Inkomsten bijvoorbeeld gemeentefonds, uitkeringen, belastingen ▪ Uitgaven, salarissen, subsidies, uitkeringen, diverse posten uit de begroting, investeringen. ▪ Incidenteel ▪ Inkomsten bijvoorbeeld mutaties gemeentefonds (zie bijvoorbeeld decembercirculaire – energietoeslag, subsidies. ▪ Uitgaven, subsidies, investeringen.

Financiering ▪

Renterisicobeheer ▪

▪

Kasgeldlimiet ▪

▪

De kasgeldlimiet is het maximale bedrag waarmee we een financieringstekort met een kortlopende lening mogen financieren. In 2025 bedraagt de kasgeldlimiet € 21.102.000.

Renterisiconorm ▪

▪

Uitgangspunten van het renterisicobeheer zijn onder andere dat wij de kasgeldlimiet en de renterisiconorm, volgens de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido), niet overschrijden.

De jaarlijkse aflossingen en wijzigingen in de rente mogen niet meer dan 20% van het begrotingstotaal zijn. In 2025 was deze norm € 49.651.000.

Schatkistbankieren ▪

Schatkistbankieren houdt in dat decentrale overheden verplicht zijn hun overtollige geldmiddelen in de schatkist (rentetoerekening) aan te houden. Er is een doelmatigheidsdrempel van 2% van het begrotingstotaal.

Financiering ▪ Eerst kort lopende leningen tot kasgeld limiet van € 21.102.000 ▪ Daarna omzetten naar langlopende leningen Liquiditeiten

Voorbeeld

30

20

In periode 8 schatten we in dat we onder de kasgeldlimiet komen. We trekken een langlopende lening aan voor 40 miljoen zodat we weer boven de kasgeld limiet komen.

10

0

-10

-20

-30 1

2

3

4

5

saldo

6

7

Kasgeldlimiet

8

9

10

11

12

Financiering ▪ Balans: ▪ Langlopende leningen geclassificeerd aan de passiva kant van de balans ▪ Betalen rente en aflossing (afhankelijk van de looptijd en rentepercentage)

▪

Exploitatie ▪ De rente verdelen we over de programma’s op basis van de boekwaarde van de vaste activa aan het begin van het dienstjaar (omslagpercentage bgr 25 1,79 %) ▪ Afschrijvingen brengen we ten laste van de exploitatie op basis van de afschrijvingstermijn

Voorbeeld - Balans ▪ ▪ ▪

Investering 40 miljoen Afschrijvingstermijn 40 jaar Afschrijving per jaar is 1 miljoen

▪ ▪ ▪

Investering 40 miljoen Afschrijvingstermijn 40 jaar Afschrijving per jaar is 1 miljoen

▪ ▪ ▪

Lening 40 miljoen Looptijd 40 jaar en rente 3 % Aflossing - 1 miljoen / rente 1,2 miljoen*

▪ ▪ ▪

Lening 40 miljoen Looptijd 40 jaar en rente 3 % Aflossing - 1 miljoen / rente 1,2 miljoen

Activa

Passiva

Activa Jaar 2

Passiva Jaar 2

Investering 40 miljoen

Lening 40 miljoen

Investering 40 miljoen

Lening 40 miljoen

Afschrijving -/- 1 miljoen

Aflossing -/- 1 miljoen

39 miljoen

39 miljoen

40 miljoen

40 miljoen

• Rente voor het eerste jaar na oplevering.

Voorbeeld Exploitatie ▪ ▪ ▪

Investering 40 miljoen Afschrijvingstermijn 40 jaar Afschrijving per jaar is 1 miljoen

▪ ▪ ▪

Investering 40 miljoen Afschrijvingstermijn 40 jaar Afschrijving per jaar is 1 miljoen

▪ ▪ ▪

Lening 40 miljoen Looptijd 40 jaar en rente 3 % Aflossing - 1 miljoen / rente 1,2 miljoen

▪ ▪ ▪

Lening 40 miljoen Looptijd 40 jaar en rente 3 Aflossing - 1 miljoen / rente 1,2 miljoen

Exploitatie lasten

Bank

Afschrijving 1 miljoen

Aflossing 1 miljoen

Rente 1,2 miljoen

Rente 1,2 miljoen

Totaal 2,2 miljoen

Totaal 2,2 miljoen

8. Campus / Totaalplan Binnenstad

Campus

Voortgezet Speciaal Onderwijs

Voortgezet Onderwijs

Potentiële partners

Scalda Centrum voor Top Techniek HZ

Richtinggevend bedrag: € 75 mln Verwerving grond

Geraamde investering

€ 70 mln

Richtinggevend bedrag: nog onbekend

+

Verwerving grond

€ 5 mln

€ 6 mln

Bestemmingsreserve

€ 11 mln

Geraamde investering

+

€ ? mln

Campus

Voortgezet Onderwijs

Voortgezet Speciaal Onderwijs

€ 5 mlngrond Verwerving Geraamde Investeringskrediet investering

70 mln

Scalda

CTT

HZ

€ 6 mlngrond Verwerving

Geraamde investering

20 mln

Geraamde investering

Opgave Scalda

Opgave HZ Opgave CTT partners

Campus - VO - Verwerking begroting 2025 Voortgezet Onderwijs

Geraamde investering

Kapitaallasten (afschrijving + rente)

Afschrijving 40 jaar 2,5%/jaar

Rente 2,0%/jaar

19 miljoen

855.000

475.000

380.000

51 miljoen

2.295.000

1.275.000

1.020.000

70 miljoen

3.150.000

1.750.000

1.400.000

19 miljoen

475.000

• Overheveling vanuit de Algemene reserve naar bestemmingsreserve kapitaallasten ter dekking van de afschrijvingslasten (rente is niet • Omslagrente voor het eerste jaar na oplevering. toegestaan)

Campus - VO - Verwerking begroting 2025 Voortgezet Voortgezet Onderwijs Onderwijs

Geraamde investering

Kapitaallasten (afschrijving + rente)

Afschrijving 40 jaar 2,5%/jaar

Rente 2,0%/jaar

19 miljoen

380.000

0

380.000

51 miljoen

2.295.000

1.275.000

1.020.000

70 miljoen

2.675.000

1.275.000

1.400.000

19 miljoen

475.000

• Overheveling vanuit de Algemene reserve naar bestemmings reserve kapitaallasten ter dekking van de afschrijvingslasten (rente is niet toegestaan)

Campus - VSO - Verwerking begroting 2025 Voortgezet Speciaal Onderwijs

Geraamde investering

Kapitaallasten (afschrijving + rente)

Afschrijving 40 jaar 2,5%/jaar

Rente 2,0%/jaar

20 miljoen

900.000

500.000

400.000

20 miljoen

900.000

500.000

400.000

Campus - VO en VSO - Verwerking begroting 2025 Voortgezet Onderwijs + Voortgezet Speciaal Onderwijs

Geraamde investering

Kapitaallasten (afschrijving + rente)

Afschrijving 40 jaar 2,5%/jaar

Rente 2,0%/jaar

70 miljoen

2.675.000

1.275.000

1.400.000

20 miljoen

900.000

500.000

400.000

90 miljoen

3.575.000

1.775.000

1.800.000

Campus - VO en VSO - Verwerking begroting 2025 Schatting fasering uitgaven Voortgezet Onderwijs + Voortgezet Speciaal Onderwijs 2024

2025

2026

2027

2028

Totaal

4%

3%

39 %

39 %

15 %

VO 100 %

2.800.000

2.100.000

27.300.000

27.300.000

10.500.000

70 miljoen

0%

7%

39 %

39 %

15 %

VSO 100 %

0

1.400.000

7.800.000

7.800.000

3.000.000

20 miljoen

2.800.000

3.500.000

35.100.000

35.100.000

13.500.000

90 miljoen

Campus - VO en VSO - Verwerking begroting 2025 Schatting fasering uitgaven Voortgezet Onderwijs + Voortgezet Speciaal Onderwijs 2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Totaal

2.800.000

3.500.000

35.100.000

35.100.000

13.500.000

0

0

90 miljoen

1,5%

1,5%

2,0%

2,0%

2,5%

2,0%

2,0%

Omslagrente

0

42.000

126.000

828.000

1.912.500

1.800.000

1.755.000

Rente EUR

0

0

0

0

0

1.775.000

1.775.000

Afschrijving EUR

0

42.000

126.000

828.000

1.912.500

3.575.000

3.530.500

Kapitaallasten EUR

Totaalplan Binnenstad - Verwerking begroting 2025 Totaalplan Binnenstad

Geraamde investering

Bestemmingsreserve

Totaal

6,5 miljoen

10,5 miljoen

17,0 miljoen

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal

2,5 miljoen

0,75 miljoen

1,25 miljoen

0,5 miljoen

1,5 miljoen

6,5 miljoen

• Overheveling vanuit de Algemene reserve naar bestemmingsreserve Totaalplan Binnenstad Terneuzen

9. Kostendekkendheid belastingen

Lokale heffingen • De tarieven stijgen met de consumentenprijsindex (2,4%) • Uitzonderingen: lijkbezorgingsrechten, leges, parkeertarieven per uur, BIZ

• Prognose waardeontwikkeling woningen (5%) en niet-woningen (1,16%) • Gecorrigeerd op de OZB, rioolheffing en forensenbelasting

• Op 12 november leggen wij via de belastingverordeningen de belastingtarieven voor 2025 aan u voor.

Kostendekkendheid afvalstoffenheffing en rioolheffing In drie stapjes naar 100% kostendekkendheid in 2026: Kostendekkendheid

2024

2025

2026

Afvalstoffenheffing

95%

97,5%

100%

Rioolheffing

99%

99,5%

100%

• Om op bovenstaande percentages te komen in 2025 zullen de tarieven meer stijgen dan de indexatie van 2,4% • De lagere kapitaallasten in de begroting 2025 zorgen voor lagere kosten voor huishoudelijk afval en het uitvoeren van onze water- en rioolbeheertaken. Hierdoor hoeven de tarieven minder hard te stijgen dan verwacht in de Kaderbrief 2025-2028.

Voorbeeld afvalstoffenheffing en rioolheffing • Afvalstoffenheffing • Kostendekkendheid: 97,5% • Verhoging: +8,3% (5,9% extra verhoging) Categorie

tarief 2024

indexatie 2,4%

extra verhoging 5,9%

tarief 2025

Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden

€ 340,70

+ € 8,20

+ € 20,20

€ 369,10

€ 398,40

+ € 9,60

+ € 23,70

€ 431,70

• Rioolheffing • Kostendekkendheid: 99,5% • Verhoging: +8,2% (5,8% extra verhoging) WOZ-waarde

tarief 2024

indexatie 2,4% en waardemutatie 4,67%

€ 243.000

€ 204,12

- € 5,04

extra verhoging 5,8%

tarief 2025

+ € 11,84

€ 210,92

10. Risicomanagement- en beheersing

Risicomanagement en - beheersing Wat de raad ziet….

Wat de organisatie doet….

Risicomanagement: integraal onderdeel van onze interne beheersing

CONCEPT

Randvoorwaarden Terneuzen in control

3 verdedigingslinies in bouwsteen 1

Continue verbeteren in bouwsteen 2

Risicomanagement in bouwsteen 3

11. Afsluiting

Vragen?