c. 2021-11-23- I1 - Van de VoordeJonker - PFAS-waarden in de Westerschelde en het Kanaal van Gent naar Terneuzen - antwoord 2022-02-08

Zaaknummer: Afdeling: Portefeuillehouder:

362793 Omgeving en Economie Ben van Assche

Inlichtingen (art. 41 Reglement van Orde)

de voorzitter van de Raad

VERZOEK OM INLICHTINGEN RAADSLID / FRACTIE: Laszlo van de Voorde / Pvda en Ernst Jonker / GroenLinks ONDERWERP: PFAS-waarden in de Westerschelde en het Kanaal van Gent naar Terneuzen en de verantwoordelijkheden van (lokale) overheden en commissies inzake het publieke belang.

Meetpunten PFAS-campagne Rijkswaterstaat Bron: https://waterinfoextra.rws.nl/downloaddata/?opendatafolder=Chemie&opendatalayer=Campagne %20perfluorverbindingen TOELICHTING: De huidge commotie rond PFAS heeft een aantal zaken pijnlijk blootgelegd, te weten, informatieverstrekking naar burgers en tussen medeoverheden laat veel te wensen over, onbewerkte gegevens werden lange tijd niet actief ontsloten en eenmaal beland in rapportages werd er geen acht gegeven aan de kwalijke en zorgwekkende inhoud. De data, die vanaf 2008 zijn verzameld, zijn geanalyseerd en pas gepubliceerd in 2014. Het zou echter duren tot de zomer van 2021 voordat alarmbellen gingen rinkelen vanwege de zware concentraties PFAS die ontdekt werden tijdens wegenwerken nabij Zwijndrecht, België.

Al snel kwam men mede dankzij de pers tot de conclusie dat ook de Westerschelde ernstig vervuild is met PFAS. Wat volgde was een staaltje struisvogelpolitiek van de bovenste plank, waarbij in eerste instantie geen enkele overheid direct haar verantwoordelijkheid opeiste. Bovengenoemd handelen lijkt haaks te staan op de Europese afspraken gevat in het Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak in besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden (het Verdrag van Aarhus). Dit verdrag is vertaald naar nationale wetgeving zoals in de Wet Milieubeheer en Wet openbaarheid van bestuur en bevat een verstrekkende informatieverplichting voor overheden richting de burger in het belang van de bescherming van het milieu, de gezondheid en het welzijn van de mens. Op basis van artikel 2.1 lid 1 onder b van de Waterwet is het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (Ministerie) niet alleen primair verantwoordelijk voor de chemische en ecologische kwaliteit van de Westerschelde, ook heeft dit Ministerie op basis van deze taak een actieve informatieplicht richting de burger op grond van en artikel 19.1c van de Wet Milieubeheer Daarnaast zijn binnen de Schelderegio meerdere commissies actief op het gebied van het monitoring van de waterkwaliteit en het milieu. De belangrijkste daarvan is de Internationale Commissie voor de Bescherming van de Schelde (ICS).

In 1998 startte de ICS het Homogeen Meetnet Schelde (HMS) waarmee de kwaliteit van de Schelde van bron tot monding wordt gevolgd. Met het homogeen meetnet dat sinds januari 1998 operationeel is, kan de ISC nagaan:     

Hoe de Schelde zich in haar geheel op fysisch-chemisch en biologisch vlak gedraagt en evolueert. Op welke manier de oevers beschermd en de waterlopen milieuvriendelijk ingericht kunnen worden Welke de belangrijkste industriële lozingen zijn. Hoe de best beschikbare technologie kan worden ingevoerd om deze lozingen terug te dringen Op welke manier de diffuse verontreinigingen uit de landbouw en de scheepvaart verminderd kunnen worden

De meetlocaties van het HMS aan Nederlandse zijde zijn: Schaar van Ouden Doel Hansweert Terneuzen Vlissingen Deze locaties worden bemonsterd door Rijkswaterstaat ten behoeve van het programma Monitoring Waterstaatkundige Toestand des Lands (MWTL) en zijn de Nederlandse bron voor de rapportages van de ICS. Op 21 locaties worden tweemaal per jaar in april en oktober in het water perfluorverbindingen (PFAS) gemeten door Rijkswaterstaat. In Zeeuws-Vlaanderen gaat het om 2 locaties, te weten in Sas van Gent (kanaal) en Schaar van Ouden Doel (nabij land van Saeftinghe). De voor iedereen toegankelijke rapportages (via https://waterinfo.rws.nl/#!/nav/) laten sinds 2011 al grensoverschrijdende PFAS-waarden zien in de Zeeuwse wateren. In de ICS vindt op verzoek van Nederland sinds het najaar van 2019 kennisuitwisseling plaats op expertniveau over de monitoring en analyse van PFAS in het stroomgebied van de Schelde.

Naast de ISC is er ook nog de Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie (VNSC) die zichzelf ten doel stelt om een gezond, dynamisch en natuurlijk ecosysteem te ontwikkelen in het Schelde-estuarium. Op 13 november 2019 heeft een vertegenwoordiger van het ISC tijdens een vegadering van de VNSC getuige de notulen o.a. de volgende zaken ingebracht: “Naast de klassieke hoofdobjectieven zoals het toezien op de implementatie van de richtlijnen en directieven van de Europese Commissie, en het beheer van zowel de kwaliteit als kwantiteit van de grond- en oppervlaktewateren, wordt ook een aantal nieuwe aandachtspunten vooropgesteld, zoals: o Speciale aandacht voor het informeren van het publiek betreffende de verwezenlijkingen, activiteiten, en plannen van de ISC.” En: “De ISC bekijkt ook welke en hoe nieuwe stoffen kunnen worden gedetecteerd, o.m. PFAS, medicinale vervuilding, plastics e.d.” Dan is er ook nog de Schelderaad, het beleidsadviesorgaan van de VNSC. Leden zijn o.a. havenbedrijven, de Scheldegemeenten, provincies, het Waterschap en diverse milieuorganisaties. Zij adviseren indien nodig proactief. Kortom, binnen de verschillende overheden zijn er meerdere overlegstructuren en commissies, maar voldoen zij wel aan hun eigen doelstellingen en primaire takenpakket als een dergelijke crisis (PFAS) zo lang onder de radar kan blijven? Inlichtingen (art. 41 RvO)

Antwoorden van Burgemeester en Wethouders Omdat de gemeentelijke bevoegdheden in deze beperkt zijn, hebben wij ons voor de beantwoording gebaseerd op informatie van Rijkswaterstaat, VNSC en de Provincie Zeeland.

1

Is uw college bekend met de ICS? Bent u daar ook op enig moment in vertegenwoordigd geweest? Zo ja, wanneer was dat? Indien u niet vertegenwoordig bent (geweest) binnen dit orgaan, ziet u het nut en de noodzaak om u zich te laten vertegenwoordigen? Zo ja, bent u voornemens om dit verzoek middels een zienswijze neer te leggen?

1

Vanuit Nederland is Rijkswaterstaat deelnemer aan de Internationale Schelde Commissie (ISC). Binnen de ISC is er geen vertegenwoordiging van lagere overheden voorzien. Het is als non-gouvernementele organisatie mogelijk om als waarnemer op te treden in de ISC, zie https://www.isc-cie.org/over/dewaarnemers/#OIG. De Zeeuwse Milieu Federatie is bijvoorbeeld waarnemer. De verdeling van de verantwoordelijkheden tussen de verschillende overheden maakt dat dit niet onze rol is.

2

Bent u het met ons eens dat het niet goed is dat de ICS in het rapport Waterkwaliteit Scheldestroomgebiedsdistrict tot voor kort nooit heeft gerapporteerd over PFAS in de Schelde, ondanks dat de gevaren van deze verzameling van stoffen reeds jaren bekend waren?

2

De zorgen rond de effecten van PFAS en de verspreiding daarvan in het milieu zijn pas de afgelopen jaren breder gedeeld. Wij delen met u dat het belangrijk is dat de bevoegde organen de informatie zo goed mogelijk toegankelijk maken. Rijkswaterstaat is betrokken in de Internationale Scheldecommissie, en levert de Nederlandse delegatie waaronder een delegatieleider en verschillende experts. Het is de Nederlandse delegatie die sinds 2019 de aandacht op PFAS vestigt. In het 3-jaarlijkse rapport doet Nederland ook verschillende aanbevelingen omtrent het meten van PFAS.

Bent u het met ons eens dat het door de ICS opgestelde driejaarlijkse rapport Waterkwaliteit Scheldestroomgebiedsdistrict direct aan ons zou moeten worden toegezonden? Bent u het ook met ons eens dat het in het kader van de actieve informatieplicht niet goed is dat de rapporten over de chemische toestand van de Schelde van na 2016 nog niet beschikbaar zijn gesteld aan de burger?

Dit rapport wordt in het delegatieleidersoverleg van juni 2022 vastgesteld. Dit geldt ook voor het overkoepelende stroomgebied-beheerplan met de waterbeheerderskwesties voor het hele Scheldestroomgebied. De plannen die de ISC opstelt zullen bij gereedkomen worden ontsloten via internet (Internationale Scheldecommissie - ISC CIE (isc-cie.org)

3

Inmiddels is via de Minister besloten om ook de metingen op PFAS mee te nemen in het rapport Waterkwaliteit Scheldestroomgebiedsdistrict. Zijn er afspraken gemaakt met de Scheldegemeenten over de terugkoppeling van de meetresultaten?

3

Het rapport wordt openbaar beschikbaar gesteld en kan zodra vastgesteld via hierboven genoemde route worden ingezien. Er zijn geen specifieke afspraken tussen de delegaties gemaakt om meetresultaten aan de Scheldegemeenten terug te koppelen.

4

Sinds wanneer bent u ermee bekend dat Rijkswaterstaat op 2 locaties in Zeeuws-Vlaanderen al sinds 2011 meet op PFAS? Welke acties hebt u hierop ondernomen? En wanneer was dat? Indien u hier vóór 2021 niet van op de hoogte was, hoe kan het dat deze belangrijke informatie u niet heeft weten te bereiken?

4

Wij waren niet op de hoogte dat PFAS al sinds 2011 in de Westerschelde en het Kanaal worden gemeten. Dit omdat het niet onze verantwoordelijkheid is en PFAS tot enkele jaren terug niet herkend werd als een groot probleem.

5

Binnen de VNSC is blijkens de verkorte notulen reeds in november 2019 gesproken over PFAS en over de rol van de ICS als het gaat om het betrekken/informeren van het publiek. Was de gemeente Terneuzen vertegenwoordigd op deze bijeenkomst? Indien ja, welke acties heeft u hierop ondernomen? Indien u niet vertegenwoordigd was, heeft u achteraf kennis genomen

5

In de Schelderaad (adviesorgaan van de VNSC) zijn de Scheldegemeenten vertegenwoordigd. De voorzitter van de vereniging van Zeeuwse gemeenten is formeel deelnemer aan dit overleg. De notulen van de vergaderingen publiceert de VNSC op haar website. Deze notulen bevatten ook steeds een weergave van de advisering door de Schelderaad. De notulen uit november 2019 waar u naar verwijst verwoorden vooral de praktische consequenties van het handelingskader dat het Rijk voor

6

van de notulen? En riep dit vragen op?

PFAS moest vaststellen. Concreet ging het om een onderzoek naar bestaande PFASaanwezigheid in de Hedwigepolder en de mogelijkheid dat bij de werkzaamheden aan de Nieuwe Sluis Terneuzen gronden beschikbaar komen die boven het handelingskader zouden uitkomen. Deze onderzoeksvoornemens waren ter kennisneming besproken en drukten op geen enkele wijze een urgentie uit om meer te doen dan hiervan kennis te nemen.

Bent u het met ons eens dat de gemeten PFAS-waarden te zien zijn als een onmiddelijke bedreiging van het milieu en de gezondheid van personen? Indien ja, bestaat er dan geen informatieverplichting op grond van artikel 19.2 lid 1 van de wet Milieubeheer voor de burgemeester om direct op passende wijze alle informatie over de maatregelen te verstrekken die zijn getroffen ter voorkoming en beperking van de bedreiging en de daaruit voortvloeiende nadelige gevolgen?

Wij maken ons zorgen over mogelijke effecten en risico’s van PFAS in de Westerschelde en het Kanaal. Voedselveiligheid De Provincie Zeeland heeft opdracht gegeven voor een Voedselveiligheidsonderzoek. De GGD Zeeland adviseert, in afwachting van de resultaten van het onderzoek, om zelf gevangen vis uit de Westerschelde niet te gebruiken voor consumptie. Dit is op de website van de GGD Zeeland en de provincie te lezen. Zwemwater De Europese Zwemwaterrichtlijn verplicht landen om de kwaliteit van zwemwater te monitoren op basis van een vast aantal biologische parameters. Hier valt PFAS niet onder. Er zijn daarom geen gegevens beschikbaar over de aanwezigheid van PFAS op zwemwaterlocaties in de Westerschelde. De GGD Zeeland heeft het RIVM gevraagd om te onderzoeken welke conclusies zij kan trekken op basis van de monitoringsgegevens op de locatie Terneuzen Goese Kade. Dit betreft overigens geen zwemwaterlocatie. Het RIVM concludeert dat er geen gezondheidsnadelige effecten van PFAS zijn te verwachten, indien op deze locatie gezwommen zou worden. In 2022 zal Rijkswaterstaat op een aantal zwemwaterlocaties in aanvulling op de gebruikelijke monitoring PFAS analyseren zodat met nog meer zekerheid een uitspraak kan worden gedaan.

7

Het RIVM kwalificeert PFAS als een risico voor de gezondheid van mensen en het milieu omdat de stoffen in PFAS: 



Niet of nauwelijks afbreken in het milieu (ze zijn persistent) Schadelijke effecten kunnen

PFAS wordt in verband gebracht met verschillende gezondheidseffecten. Ze kunnen een effect hebben op het immuunsysteem, op het cholesterol in het bloed, effecten op de lever geven en nier- en testiskanker veroorzaken. Of PFAS daadwerkelijk gezondheidseffecten geven, hangt onder andere af van hoeveel PFAS mensen binnen krijgen over de tijd. Zoals eerder vermeld lopen er nu onderzoeken





geven in mensen en het milieu (ze zijn toxisch) Zich gemakkelijk en snel verspreiden in het milieu (ze zijn mobiel) en/of Ophopen in het menselijk lichaam, in dieren en planten (ze zijn bioaccumulerend)

naar de effecten op gezondheid en milieu door de bevoegde instanties. Op basis van die onderzoeken en aanbevelingen kunnen wij onze conclusies trekken.

Bent u het met ons eens dat de structureel te hoge PFAS-waarden aan te merken zijn als een gebeurtenis waarbij de gezondheid van veel personen danwel het milieu in ernstige mate worden bedreigd? En dat het een gecoördineerde inzet van diensten en organisaties behoeft om de dreiging weg te nemen of de schadelijke gevolgen te beperken? Indien ja, bent u het dan met ons een dat de burgemeester op grond van artikel 7 lid 1 van de Wet Veiligheidsregio’s zorg dient te dragen voor de informatieverstekking aan de bevolking over de oorsprong, omvang en gevolgen van de ramp? 8

9

De Kaderrichtlijn Water schrijft voor dat stroomgebiedbeheerplannen worden opgesteld met de beschrijving van de watersystemen, doelen en maatregelen. Deze omvatten een uiteenzetting van de maatregelen en voorzieningen, die met het oog op die ontwikkeling, werking en bescherming nodig zijn. Ter voorbereiding op de vaststelling van dit beheersplan raadpleegt het Ministerie vertegenwoordigers uit de kring van waterschappen, provincie en gemeenten. Welke zienswijze heeft Terneuzen neergelegd via haar vertegenwoordiging als het gaat om PFAS en het tegengaan daarvan? De VNSC heeft ook een rol bij de totstandkoming. Welke is dit en is dit ook namens onze gemeente?

8

9 Er zijn volgens het Ministerie in Nederland geen bedrijven die een significante bijdrage leveren aan de concentraties PFAS in de Westerschelde. Voor het inventariseren van emissies naar het Kanaal van Gent naar Terneuzen wordt een bronnen-

Stroomgebiedbeheerplannen Rijn, Maas, Schelde en Eems 2022-2027 is een bijlage van het Nationaal waterprogramma 2022-2027. Het document heeft 22 maart t/m 22 september 2021 ter inzage gelegen. De gemeente Terneuzen heeft geen zienswijze ingediend tegen dit plan. Zoals eerder vermeld is de gemeente geen lid van de VNSC.

De gemeenteraad bepaalt zelf zijn agenda. PFAS houdt de gemoederen bezig. U kunt het rapport agenderen en bespreken. De bevoegdheden van de gemeente Terneuzen in deze zijn beperkt in vergelijking met de direct verantwoordelijke overheden en diensten.

onderzoek uitgevoerd door Rijkswaterstaat in samenwerking met de Vlaamse Milieumaatschappij. Eventuele PFAS-emissies zijn onderdeel van dit onderzoek. De verwachting is dat het onderzoek in de eerste helft van 2022 zal worden afgerond. Wanneer verwacht u de raad te kunnen informeren daarover ? Wij zouden dit onderzoek graag in het openbaar met u bespreken, hoe staat u daar tegenover? Datum inlichting: 23 november 2021

Datum antwoorden: 8 februari 2022 Verzonden: Burgemeester en Wethouders van Terneuzen,

Namens deze(n)

Raadsgriffier gemeente Terneuzen

secretaris,

burgemeester,

J.G. Princen

H.J.A. van Merrienboer