2026-05-19 - Tekst inspreken Neutraliteit een mythe

Neutraliteit een mythe! Neutraliteit lijkt een veilige, nobele keuze, maar het grootste gevaar schuilt in de onbedoelde impact ervan. Door neutraal te blijven en geen partij te kiezen tussen machtshebber en gemeenschap, legitimeer je feitelijk de status quo en kies je impliciet de kant van de machtshebber. Het probleem begint bij de vaagheid van het begrip neutraliteit zelf. In veel gevallen is nauwelijks vastgelegd wat neutraliteit precies betekent. Toch wordt het van publieke functionarissen verwacht alsof het een vanzelfsprekend en objectief criterium is. Maar neutraliteit is geen natuurlijke toestand. Iedereen wordt gevormd door opvoeding, sociale omgeving, media en politieke context. Vooroordelen en aannames ( vaak onbewust ) maken daar onvermijdelijk deel van uit. Neutraliteit is geen stilte, neutraliteit is het vermogen om actief en eerlijk te luisteren, te onderzoeken en te wegen. Het is geen veilige schuilplaats, maar een verantwoordelijkheid, juist in een tijd waarin democratische waarden onder druk staan, kan de rechtsstaat zich geen neutraliteit permitteren die neerkomt op wegkijken. De rechtsstaat staat vandaag onder druk in veel democratieën. Autoritaire bewegingen proberen instituties te delegitimeren en het vertrouwen in de politiek te ondermijnen. Ironisch genoeg kan overdreven terughoudendheid deze ontwikkeling juist versterken.

Wanneer politiek en instituties zich opsluiten in een ivoren toren, ontstaat ruimte voor wantrouwen, complottheorieën en populistische kritiek. Kunnen we dan ook neutraal blijven in onze opstelling met betrekking tot het bouwen van reusachtige kerncentrales, wetende wat voor maatschappelijke, sociale en financiële gevolgen dit heeft voor de samenleving in onze gemeente. (Bijgevoegd hierover mijn inspraak in de Provinciale Staten.) Met deze kennis is het overduidelijk dat dit noopt tot een overduidelijk krachtig standpunt van onze gemeente ter bescherming voor onze inwoners en zich niet te verschuilen achter een neutraliteit die in wezen groen licht geeft aan de machtshebbers in deze “Den Haag”. Daarnaast moet mij van het hart dat bij de voorlichtingssessies wel zeer de nadruk is gelegd op de “voordelen” van kernenergie en alternatieven zoals onder meer Philipsburg nabij Frankfurt am Main in Duitsland buiten beschouwing zijn gebleven. Dit is onder meer door mij naar voren gebracht in een gesprek met toenmalig Minister Hermans, waarbij ik onder meer heb gewezen op de kosten van elektriciteit die van kernenergie vele malen hoger is dan van zon, wind en waterkracht.

Wil men dan elektriciteit van kernenergie aantrekkelijk maken voor de gebruikers zal dit met subsidies gebeuren die naast hoge kosten voor elektriciteit ook nog eens door de gemeenschap moet worden opgebracht, juist U en ik. Voor de rest verwijs ik U naar de door mij verstrekte bijlages waaruit ik heb geput om dit verhaal te schrijven. Jaap Guerand Bijlage: Inspraak Staten, Vragenlijst Sessie Biervliet, publicatie Vital Moors 7 feb. 2026 1

De mythe van neutraliteit: waarom zwijgen geen rechtvaardigheid is

Gepubliceerd op 7 feb. 2026 Neutraliteit klinkt als een van de meest geruststellende woorden in een rechtsstaat. We willen neutrale rechters, een neutrale overheid en neutrale instituties. Neutraliteit suggereert immers gelijkheid, eerlijkheid en afstand tot politieke en maatschappelijke belangen. Maar juist dat woord – neutraliteit – kan gevaarlijk worden wanneer het verandert in een excuus om niet te kijken, niet te luisteren en vooral niet te spreken. Het idee dat neutraliteit betekent dat je je onthoudt van betrokkenheid, is diep verankerd in het publieke debat. Rechters zouden zich verre moeten houden van maatschappelijke discussies. Ambtenaren moeten geen kleur bekennen. En wie zich zichtbaar inzet voor minderheden of maatschappelijke kwesties, wordt al snel verdacht van partijdigheid. Toch schuilt hierin een paradox. Want zwijgen is nooit neutraal. Wie niets zegt wanneer bepaalde groepen worden uitgesloten, bevestigt impliciet de bestaande verhoudingen. Wie niet reageert op discriminatie, legitimeert die indirect. Wie weigert zich uit te spreken over onrecht, kiest feitelijk voor de status quo. Neutraliteit wordt zo niet langer een waarborg voor gelijkheid, maar een instrument om bestaande machtsstructuren te beschermen. Dat probleem begint bij de vaagheid van het begrip neutraliteit zelf.

In veel rechtsstelsels is nauwelijks vastgelegd wat neutraliteit precies betekent. Toch wordt het van rechters en andere publieke functionarissen verwacht alsof het een vanzelfsprekend en objectief criterium is. Maar neutraliteit is geen natuurlijke toestand. Iedereen wordt gevormd door opvoeding, sociale omgeving, media en politieke context. Vooroordelen en aannames – vaak onbewust – maken daar onvermijdelijk deel van uit. Juist daarom kan neutraliteit nooit betekenen dat iemand zonder overtuigingen of waarden opereert. Rechters nemen voortdurend beslissingen waarin zij belangen tegen elkaar afwegen. Dat proces is nooit volledig waardevrij. De vraag is dus niet of waarden een rol spelen, maar of iemand zich bewust is van zijn eigen aannames en bereid is die kritisch te onderzoeken.

2

Het gevaar van een oppervlakkig neutraliteitsideaal is dat het vooral zichtbaar wordt wanneer minderheden of controversiële standpunten in beeld komen. Wie opkomt voor groepen zonder sterke lobby of politieke invloed, krijgt sneller het verwijt partijdig te zijn. Ondertussen worden dominante belangen – zoals economische groei, veiligheid of migratiebeheersing – vaak als vanzelfsprekend en dus als ‘neutraal’ beschouwd. Maar ook dat zijn politieke keuzes, die bepaalde groepen bevoordelen en andere benadelen. Neutraliteit zou daarom niet moeten worden gezien als een statische eigenschap, maar als een voortdurende opdracht. Echte neutraliteit vraagt actieve inspanning. Het betekent proberen om zoveel mogelijk verschillende perspectieven te begrijpen en serieus te nemen. Het betekent vragen stellen in plaats van aannames herhalen. Het betekent erkennen dat blinde vlekken bestaan en dat niemand volledig vrij is van vooroordelen. Toch ontstaat binnen instituties vaak het tegenovergestelde effect. Uit angst om beschuldigd te worden van partijdigheid, trekken professionals zich terug uit het publieke debat. Ze spreken minder, publiceren minder en verschuilen zich achter juridisch jargon. Het resultaat is een gesloten rechtspraak die afstandelijk en onbegrijpelijk wordt voor burgers. Daarmee verdwijnt niet alleen transparantie, maar ook vertrouwen. En juist vertrouwen is essentieel.

Rechtspraak kan alleen functioneren wanneer burgers geloven dat zij gehoord en serieus genomen worden. Dat vertrouwen groeit niet door afstand en onzichtbaarheid, maar door openheid en aanspreekbaarheid. Mensen accepteren een rechterlijke beslissing eerder wanneer zij begrijpen hoe die tot stand is gekomen, zelfs als zij het er niet mee eens zijn. De rechtsstaat staat vandaag onder druk in veel democratieën. Autoritaire bewegingen proberen instituties te delegitimeren en het vertrouwen in rechters te ondermijnen. Ironisch genoeg kan overdreven terughoudendheid deze ontwikkeling juist versterken. Wanneer rechters en instituties zich opsluiten in een ivoren toren, ontstaat ruimte voor wantrouwen, complottheorieën en populistische kritiek. Misschien is het tijd om het beeld van Vrouwe Justitia te heroverwegen. Haar blinddoek symboliseert onpartijdigheid, maar in een tijd van groeiende ongelijkheid en polarisatie kan blindheid ook betekenen dat zij structureel onrecht over het hoofd ziet. Rechtvaardigheid vraagt niet alleen afstand, maar ook scherpte en waakzaamheid. Neutraliteit is geen stilte. Neutraliteit is het vermogen om actief en eerlijk te luisteren, te onderzoeken en te wegen. Het is geen veilige schuilplaats, maar een verantwoordelijkheid.

Juist in een tijd waarin democratische waarden onder druk staan, kan de rechtsstaat zich geen neutraliteit permitteren die neerkomt op wegkijken. Want een rechter die zwijgt, spreekt toch. Alleen niet altijd in het voordeel van rechtvaardigheid.

Inspreken commissie Strategische Opgaven door Jaap Guérand

3

Infrastructuur In Zeeuws Vlaanderen is er één hoofd verkeersader die van West naar Oost loopt, met daarin een aantal knelpunten. Tot aan rotonde Biervliet is de weg enkelbaans. Daarna is er een kort deel dubbelbaans tot even na rotonde Braakman waar een knelpunt is bij de enkelvoudige brug over de uitwatering Braakman. De rest van het wegennet zijn veelal landwegen in een landbouwgebied ruimschoots onvoldoende om een groot project zoals gepland in de Paulinapolder te faciliteren. Indien met de verwachte drukte van werkverkeer naar het bouwgebied van de kerncentrales is het wegennet grotendeels ontoereikend en zal als eerste zaken aangepakt moeten worden in een kritieke pad planning om congestie op het wegennet, bruggen en tunnels te voorkomen. Andere voorzieningen zoals onder meer huisvesting, levensonderhoud, afvalverwerking, medische zorg, educatie, riolering energievoorziening behoren hier ook toe vooraleer men eventueel kan gaan denken om een dusdanig project te kunnen gaan starten. Hoofdzaak is een goede kritieke pad planning, en niet zoals is gestart met de energietransitie, eerst beginnen met de randvoorwaarden en daarna de infrastructuur hetgeen ertoe heeft geleid dat we nu opgescheept zitten met netcongestie.

Arbeidsmarkt Kom ik nu aan het volgende punt. Overal zie ik busjes rijden, posters en advertenties met Collega’s gevraagd en Kom hier werken. Als we nu al geen arbeidskrachten meer kunnen krijgen op de landelijke arbeidsmarkt waar halen we dan de 16000 werknemers vandaan om dit project te kunnen gaan bouwen. Dan berekenen we nog niet eens de mensen die nodig zijn om de voorzieningen te bemensen als eerder genoemd. Deze 16000 zijn de ploegenarbeiders die in 3 ploegen naar de projectlokatie moeten worden gebracht en ook weer naar hun huisvesting. Dit is 6 maal 4km bussen per etmaal over de eerder genoemde polderwegen. Ook is hierin nog niet meegenomen de arbeidsplaatsen voor noodzakelijke ondersteunende diensten. Met een voorzichtige schatting komt het eerder uit op 20000 arbeidsplaatsen, waar halen we met de huidige krapte op de arbeidsmarkt deze mensen vandaan? Het is niet zo dat we een blik arbeiders vanaf de plank kunnen openmaken, ze zijn er gewoonweg niet. De enige manier is ze uit het buitenland halen, maar gezien de huidige weerstand van de plaatselijke bevolking, zoals zich laat zien in de verkiezingsuitslag zal dat onvermijdelijk negatieve consequenties hebben. Dan is er ook nog de aanzuigende werking van een dergelijk project waar hogere lonen worden betaald.

Dit heeft veelal geleid tot leegloop bij plaatselijke werkgevers die daardoor niet meer aan hun verplichtingen kunnen voldoen, hetgeen kan leiden tot sluiting en faillissementen met alle gevolgen van dien voor het plaatselijke bedrijfsleven.

4

Financieel economisch Het bouwen van kerncentrales heeft tot nu toe altijd geleid tot ruime overschrijding van de bouwtijd en kosten. Een aantal oorzaken zijn dat het door de politiek financieel te aantrekkelijk wordt voorgesteld om er een meerderheid in de kamer voor te krijgen en een producent die het wil binnenhalen het te rooskleurig voorstelt. Een en ander leidt tot forse overschrijdingen van bouwtijd en budget. Komt er vervolgens nog bij kijken dat met de huidige centrales in de wereld er nog voor 120 jaar brandstof is. Gaan we met zijn allen nu nog kerncentrales bouwen, dan mogen we blij zijn dat er nog voldoende brandstof is om ze op te kunnen starten. Het uranium zal inmiddels zo duur zijn geworden dat de energie, geproduceerd door kerncentrales onbetaalbaar is geworden. Tevens blijven we afhankelijk van andere mogendheden, waaronder Rusland, en gezien de huidige energiecrisis moge het duidelijk zijn wat dat betekent en dat terwijl wind zon en water (om waterstof en zuurstof van te kunnen maken) vrij toegankelijk zijn. Komen we ook op het punt van nucleair afval, hier is nog geen enkele milieuvriendelijke oplossing voor gevonden. We ruilen CO2 in voor kernafval echter met CO2 kunnen we nog wat zinnigs doen, zoals het gebruik van hoog kritisch CO2 voor turbines die kleiner zijn en een hoger rendement hebben dan met stoom.

Ook is energie uit zon en wind goedkoper dan energie opgewekt door kerncentrales, vreemd is het dan ook dat we zon en wind afschakelen als we “te veel” stroom produceren. Een vreemde gang van zaken, goedkope stroom afsluiten om dure stroom te blijven produceren Bij onze buren in Duitsland maken ze waterstof van de overproductie stroom waarmee ze in schaarste gasturbines kunnen aandrijven om weer in de energiebehoefte te kunnen voorzien. Om fluctuaties in het net te kunnen stabiliseren slaan ze energie op en geven ze het weer vrij in reuze batterijen, zodat ze tegen lagere kosten energie kunnen produceren. In Noorwegen hebben ze een manier gevonden om het net effectiever te kunnen gebruiken door middel van elektronische bollen over de stroomkabels te plaatsen die allerlei data van belang doorgeven. Ook hebben ze een waterstofbatterij ontwikkelt die stroom vele maanden lang kan opslaan en wanneer nodig, b.v. in de winter kan vrijgeven. Als we onze ogen sluiten over nieuwe ontwikkelingen, vissen we straks achter het net en is onze energie te duur voor bedrijven en inwoners met alle gevolgen van dien.

Milieu en Veiligheid De belasting op het milieu begint al bij de bouw van een kerncentrale. Onder meer stof, CO2, Stikstofverbindingen, afval en menselijk afval om er maar een aantal te noemen. Draait het spul als het klaar is komt daarbij nog de thermische belasting en het nucleair afval dat duizenden jaren streng beveiligd moet worden opgeslagen. Is het dan veilig?

5

Nee, met de huidige conflicten in de wereld en de dronetechnologie is het zeer gemakkelijk om van een nucleair afvalopslag een vuile bom te maken. Je hoeft het niet eens te verplaatsen om de Scheldemonding tot onleefbaar gebied te maken. Haven van Vlissingen, Terneuzen, Gent en Antwerpen uitgeschakeld. Een kerncentrale veilig? Met de door Dr Barnes Wallis in de 2e wereldoorlog uitgedachte valluiktechniek met de 10 ton’s Grand Slam aardbevingsbom is het eenvoudig om een kerncentrale instabiel te maken. Ook het simpel afsluiten van het koelwater en een te hoge water inlaattemperatuur is voldoende om de reactor te laten stoppen. Getuige de kwallenplaag en hoge temperaturen van inlaatkoelwater in Frankrijk waar kerncentrales regelmatig worden uitgeschakeld. Koeltorens maken het gebied tot brongebied voor aanhoudende regen, onweer of erger wervelwindgebieden bij aanhoudende opwarming van de atmosfeer.

Met andere woorden kernenergie niet doen, te duur, te milieubelastend en te gevaarlijk

Jaap Guérand

6

Vragen Sessie Biervliet Zijn we niet verkeerd begonnen door eerst energieverslinders en energieopwekkers te installeren en uitbreiding van het stroomnet te vergeten? Kunnen we het rendement van het bestaande energienet niet verbeteren zoals men in Noorwegen heeft gedaan? Kunnen we het energienet niet beter ondergronds uitbreiden in plaats van bovengronds, zoals men ook in Noorwegen van plan is te gaan doen en hoogspanningswouden zoals bij Rilland-Bath het geval is te vermijden? Kunnen we het overschot aan elektriciteit niet opslaan in batterijen en waterstof in plaats van deze goedkope stroom uit wind en zon af te schakelen? Waarom worden de twee eerder geplande windparken in de Noordzee niet gebouwd en is men zelfs van zins reeds gebouwde windparken af te breken? Wat is er verkeerd aan het Duitse model in Philipsburg waar zon, wind, reuzebatterij en waterstof zorgen voor een continu elektrische goedkope stroomvoorziening waarbij fluctuaties in het net kunnen worden opgevangen? Met ruimschoots voldoende energiemogelijkheden hebben we dan wel meer energie nodig? Waarom gaan we dan nog peperdure kerncentrales bouwen volgens oude techniek als er vele moderne schonere en goedkopere alternatieven zijn? Wordt er ook rekening gehouden met de meteorologische consequenties bij het gebruik van reusachtige koeltorens bij westelijke, noordelijke en oostelijke wind met betrekking tot

neerslagoverlast en afvoer hiervan? Waarom is tijdens de voorlichting van de gemeente de mogelijkheid van alternatieven onderbelicht gebleven en hebben er initiatieven van inwoners moeten komen om deze op eigen kosten alsnog te kunnen aanbieden? Waarom neemt de gemeente geen standpunt in als ook de provincie Groningen heeft gedaan? Met het huidige tekort op de arbeidsmarkt waar halen we de 18000 mensen vandaan om deze te bouwen, als we al bezwaar maken tegen 200 migranten? Waar gaan we deze mensen onderbrengen? Wat gaat dit betekenen voor de bedrijven in de omgeving wat betreft aanzuigende werking van personeel naar de bouw van de centrales zodat plaatselijke bedrijven zonder personeel komen te zitten met allerlei desastreuze gevolgen van dien? Hoe staat dit in verband met het beleid met betrekking van de luchtkwaliteit en de overlast in de omgeving Biervliet en omstreken? Hebben we al eens goed gekeken naar de infrastructuur, woonvoorzieningen, wegennet, tunnel, drinkwater, riolering enz? Hoe gaan we om met het vervoer van de ploegen, 3 ploegenwisselingen per dag is 6 keer 4 km bus per keer op het huidige al beperkte wegennet? Wat gaan we doen aan scholing voor kinderen, ziekenzorg, ongevallenzorg e.d voor deze mensen? 7

Bij overcapaciteit wordt dan de dure stroom kerncentrale of de goedkope stroom zon en wind afgeschakeld? Met een kerncentrale wordt de opgewekte stroom onnodig duurder, worden deze meerkosten dan doorberekend in de toch al te dure energieprijs of wordt dit met subsidies omlaag gebracht zodat de belastingbetaler er alsnog voor opdraait? Met de huidige klimaatontwikkelingen en bevolkingstoename is het niet ondenkbaar dat we elke vierkante meter landbouwgrond in de nabije toekomst nodig zullen hebben. Is het dan niet onlogisch dat we hiervoor weer kostbare en vruchtbare landbouwgrond opofferen? Jaap Guerand Weststraat 41 Biervliet

8