2026-02-05 - Bijlage 1 Definitief document Bosvisie Gemeente Terneuzen

Bosvisie 2030 Een toekomst voor natuur, mens en klimaat

December 2025

Inhoud Samenvatting .................................................................................................................... 3 Begripsomschrijvingen ....................................................................................................... 4 Infographic Bosvisie .......................................................................................................... 5 1.

2.

3.

4.

Inleiding ..................................................................................................................... 6 1.1

Aanleiding .......................................................................................................... 6

1.2

Opzet ................................................................................................................. 6

1.3

Afbakening ......................................................................................................... 7

1.4

Totstandkoming .................................................................................................. 8

1.5

Relatie met de omgevingsvisie ............................................................................ 8

1.6

Relatie met beleidsstukken.................................................................................. 9

De waarde van bos en het huidige bosbestand .......................................................... 11 2.1

De waarde van bos ........................................................................................... 11

2.2

Huidig bosbestand ............................................................................................ 12

Doelen en ambities ................................................................................................... 13 3.1

Creatie van veerkrachtig bosgebied ................................................................... 13

3.2

Biodiversiteit ..................................................................................................... 14

3.3

Landschappelijke inpassing ............................................................................... 15

3.4

Recreatie en cultuurhistorie ............................................................................... 16

3.5

Landbouw in relatie tot bosontwikkeling ............................................................. 18

3.6

Groenblauwe dooradering ................................................................................. 19

3.7

Bomen buiten onze opgave ............................................................................... 19

3.8

Kwaliteit en kwantiteit ........................................................................................ 20

Uitvoering ................................................................................................................. 22 4.1

Bosontwikkeling ................................................................................................ 22

4.2

Grondverwerving voor bosontwikkeling .............................................................. 23

4.3

Bosbehoud ....................................................................................................... 24

Bijlage 1. Bosvisie zoekgebiedenkaart globaal .................................................................. 26 Bijlage 2. Bosvisie zoekgebiedenkaart gedetailleerd ......................................................... 27 Bijlage 3. Gestapelde receptenkaart Zeeuwse Bosvisie ..................................................... 28 Bijlage 4. Overzicht van oude watergangen in de gemeente Terneuzen ............................. 29

2

Samenvatting De gemeente Terneuzen werkt aan een toekomstgerichte aanpak voor bosontwikkeling. Met deze bosvisie geven we richting aan kwaliteitsversterking en uitbreiding van bossen binnen onze gemeentegrenzen. We willen het bosareaal met 10% vergroten vóór 2030, wat neerkomt op 15,6 hectare extra bos. Met ons bosareaal willen we onze leefomgeving beter bestand maken tegen klimaatverandering, en tegelijkertijd bijdragen aan biodiversiteit en brede welvaart. We kiezen bewust voor locaties waar bosontwikkeling meerdere doelen dient. Binnen de bebouwde kom leggen we buurtbossen aan die zorgen voor verkoeling, wateropvang en een groene leefomgeving. Buiten de bebouwde kom gebruiken we bos als buffer tussen woonwijken en industrie, en als verbinding tussen bestaande natuurgebieden. Bij het ontwerp van nieuwe bossen zorgen we voor variatie in boomsoorten, structuur en bodemkwaliteit. We sluiten aan bij bestaande natuur en houden rekening met waterhuishouding en cultuurhistorische elementen. We willen veerkrachtige bossen creëren. De bosvisie sluit aan op de omgevingsvisie van Terneuzen en op provinciale en landelijke beleidsstukken, zoals de Zeeuwse Bosvisie en de Nationale Bossenstrategie. We stimuleren een combinatie van bosontwikkeling met agroforestry, waarbij bomen en struiken worden geïntegreerd in landbouwsystemen. Ons bosareaal draagt bij aan de groen-blauwe dooradering.

Zo verbinden we landbouw, natuur en waterbeheer en dragen we bij aan een duurzaam landschap. Voor de uitvoering zetten we gemeentelijke gronden in, kopen we strategisch grond aan en maken we gebruik van compensatieregelingen. We onderzoeken mogelijkheden voor grondruil en zetten pachtgronden om naar natuur. Staatsbosbeheer beheert bossen buiten de bebouwde kom. We monitoren de kwaliteit van bossen en grijpen in bij bedreigingen zoals invasieve soorten. Met deze bosvisie bouwen we aan een groener, gezonder en aantrekkelijker Terneuzen. We versterken de natuur, verbeteren de leefomgeving en zorgen voor een duurzame toekomst waarin mens en landschap in balans zijn.

3

Begripsomschrijvingen Agroforestry: een duurzaam landgebruikssysteem waarbij bomen en struiken bewust worden gecombineerd met landbouwgewassen en/of veeteelt op hetzelfde perceel. Deze combinatie zorgt voor ecologische interacties die de bodemkwaliteit verbeteren, biodiversiteit bevorderen en het microklimaat reguleren. Het doel is om zowel economische opbrengsten als milieudiensten te leveren, zoals koolstofopslag. Bos: een gebied met een aanzienlijke oppervlakte buiten de bebouwingscontour houtkap, minimaal 10 are (1.000 m²), waarvan bomen en houtachtige struikvegetaties het belangrijkste bestanddeel uitmaken. Het gebied is zodanig begroeid met bomen dat de kruinen een grotendeels min of meer gesloten geheel vormen dan wel gaan vormen. 1 Buurtbos: een gebied binnen en aangrenzend aan de bebouwingscontour houtkap met een minimale afmeting van 20 meter bij 20 meter, waarvan bomen en houtachtige struikvegetaties het belangrijkste bestanddeel uitmaken. Het gebied is zodanig begroeid met bomen dat de kruinen een grotendeels min of meer gesloten geheel vormen dan wel gaan vormen. Bebouwingscontour houtkap: Met de bebouwingscontour houtkap geeft de gemeente aan waar de grens ligt tussen stedelijk gebied en buitengebied.

1

Uitzonderingen hierop zijn boomkwekerijen, traditionele fruitboomgaarden (zijnde geen voedselbossen), rijbeplantingen.

4

Infographic Bosvisie

5

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Bossen in Nederland staan onder druk. Tussen 2013-2017 is het totale bosoppervlak afgenomen met meer dan 5.400 hectare2. In de provincie Zeeland gaat het om een verlies van enkele honderden hectare. Deze ontwikkeling vraagt om actie. De gemeente Terneuzen wil met deze bosvisie het bosareaal herstellen en uitbreiden, zodat de positieve functies van bos beter benut worden. Bossen vervullen uiteenlopende functies die van groot belang zijn voor zowel het klimaat als de leefomgeving. Bomen slaan CO₂ op en helpen zo klimaatverandering te beperken. Ze zorgen voor verkoeling en nemen water op, waardoor ze bijdragen aan klimaatadaptatie. Bossen bieden bovendien leefruimte aan diverse dier- en plantensoorten en versterken de biodiversiteit. Ook kunnen ze een rol spelen in de transitie naar een duurzamere landbouw3. Naast hun ecologische waarde zijn bossen ook belangrijk voor mensen. Ze bieden ruimte voor recreatie, bevorderen de gezondheid en markeren cultuurhistorische elementen in het landschap. Met deze bosvisie draagt de gemeente Terneuzen actief bij aan de afspraken uit het Klimaatakkoord en aan nationale doelen voor het herstel van biodiversiteit.

De visie sluit aan bij de ‘Nationale Bossenstrategie’4, opgesteld door de Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren, de Unie van Bosgroepen en de Algemene Vereniging Inlands Hout, en bij de ‘Bosvisie’ van de provincie Zeeland5. De ‘Nationale Bossenstrategie’ is voortgekomen uit afspraken binnen het Klimaatakkoord6.

1.2 Opzet De gemeente Terneuzen heeft meerdere redenen om een bosvisie op te stellen. Deze visie geeft invulling aan gemeentelijke doelstellingen op het gebied van klimaat, biodiversiteit, ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid. In de volgende paragraaf worden de concrete doelen van deze bosvisie toegelicht. De bosvisie biedt richting aan de invulling van het bosareaal, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Daarbij worden potentiële locaties aangedragen die aansluiten bij actuele opgaven en kansen binnen de gemeente. Denk hierbij aan klimaatadaptatie, natuurontwikkeling, recreatie en landschappelijke versterking. De visie is integraal opgesteld, in samenwerking met collega’s en externe stakeholders.

2

Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren, Unie van Bosgroepen, & Algemene Vereniging Inlands Hout. (2020). Nationale Bossenstrategie: Voorstellen sector bos en natuur. 3 European Commission. (2021). European forests for biodiversity, climate change mitigation and adaptation. European Climate Adaptation Platform Climate-ADAPT. 4 Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren, Unie van Bosgroepen, & Algemene Vereniging Inlands Hout. (2020). Nationale Bossenstrategie: Voorstellen sector bos en natuur. 5 BoschSlabbers landschapsarchitecten. (2020). De Zeeuwse Bosvisie: De ontwikkeling van bos en houtige landschapselementen in Zeeland. Provincie Zeeland. 6 Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. (2019). Klimaatakkoord. Rijksoverheid.

6

De uitgenodigde externe stakeholders waren: -

Staatsbosbeheer Rijkswaterstaat Waterschap Scheldestromen Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie (ZLTO) North Sea Port (NSP) Lokale ecologen Natuurorganisatie de Steltkluut Zeeuwse Milieufederatie (ZMf) Gemeente Sluis Gemeente Hulst

Zo is een breed gedragen en samenhangend document ontstaan. Het realiseren van nieuw bos brengt kosten met zich mee. Daarom heeft de gemeente verschillende financieringsmogelijkheden onderzocht. Een belangrijk onderdeel hiervan is de inzet van compensatiegelden voor wettelijk verplichte compensatiebossen die niet op eigen terrein kunnen worden aangelegd. We hebben gekeken of er een passende structuur bestaat om deze middelen effectief in te zetten voor aanleg en beheer. Daarnaast is onderzocht of grondruil mogelijk is tussen partijen zoals het Rijk, Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, North Sea Port en de gemeente Terneuzen. Voor het beheer van bos buiten de bebouwde kom is een taakverdeling gemaakt tussen betrokken partijen. Afkoop van de beheerkosten wordt vastgelegd bij de aanleg van het bos en per situatie worden aangevraagd.

1.3 Afbakening De bosvisie heeft een duidelijke afbakening wat betreft het gebied waarop deze van toepassing is. Ook de looptijd is vastgelegd. Hieronder lichten we deze onderdelen toe. Gebiedsafbakening De bosvisie geldt uitsluitend voor publiek grondgebied binnen de gemeente Terneuzen. De gemeente streeft ernaar de komende jaren een stimulerende rol te vervullen bij bosontwikkeling op particuliere gronden. Particulier grondgebied valt buiten onze invloedssfeer en doelstellingen, maar realisatie van bos in deze gebieden draagt wel bij aan de opgave voor natuurherstel. Looptijd De bosvisie loopt tot 1 januari 2030. Deze datum komt voort uit de Nationale Bossenstrategie7. De gemeente streeft ernaar om in deze periode het bosareaal met 10% uit te breiden. Dit komt neer op een toename van 15,6 hectare ten opzichte van het huidige areaal van 156 hectare (peildatum: maart 2025).

7

Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren, Unie van Bosgroepen, & Algemene Vereniging Inlands Hout. (2020). Nationale Bossenstrategie: Voorstellen sector bos en natuur.

7

1.4 Totstandkoming Voor het opstellen van de bosvisie hebben wij een werkgroep samengesteld. In deze werkgroep zaten beleidsadviseurs met kennis van- en interesse in bos en natuur. We zijn begonnen met het verzamelen van informatie en ervaringen. Op basis van literatuur en onze eigen inzichten hebben we de eerste doelen voor bosontwikkeling opgesteld. In de volgende fase hebben we de visie verder uitgewerkt. Om te zorgen voor brede steun, hebben we meerdere bijeenkomsten georganiseerd met betrokken partijen. De eerste sessie was met externe beheerders, zoals Staatsbosbeheer, Provincie Zeeland en Waterschap Scheldestromen. Hun kennis van het gebied leverde waardevolle input op. Daarna volgde een interne ronde binnen onze organisatie. We hebben verschillende afdelingen betrokken, omdat zij direct of indirect betrokken worden in het geval van bosontwikkeling. Deze gesprekken brachten kansen, knelpunten en raakvlakken tussen beleidsterreinen in beeld. Zo ontstond een meer integraal document. De informatie uit beide rondes hebben we verwerkt in de bosvisie. Door deze input te gebruiken, sluit de visie goed aan op ander lokaal beleid en actuele ontwikkelingen. Dit zorgt voor een integrale en toekomstgerichte aanpak van bosontwikkeling. In de laatste fase hebben we een bredere participatieronde georganiseerd. Daarbij zijn zowel interne als externe partijen betrokken.

Ook belangenorganisaties en andere betrokkenen konden hun mening geven. De inzichten uit deze ronde hebben we verwerkt in de definitieve versie van de bosvisie. De gemeenteraad stelt de bosvisie vast in het eerste kwartaal van 2026. De visie geldt voor vijf jaar en biedt ons een duidelijke richting voor bosontwikkeling in de komende jaren. Uiterlijk januari 2030 wordt de Bosvisie geëvalueerd.

1.5 Relatie met de omgevingsvisie Onze bosvisie sluit op meerdere punten aan bij de gemeentelijke omgevingsvisie. Beide visies richten zich op een duurzame en leefbare omgeving, met aandacht voor natuur, economie en recreatie. Door deze visies goed op elkaar af te stemmen, zorgen we voor een samenhangende aanpak die de kwaliteit van de leefomgeving versterkt. In de omgevingsvisie kiezen we voor een integrale benadering van ruimtelijke ontwikkeling. We kijken naar stedelijke en landelijke gebieden als een geheel. Een belangrijk doel is het versterken van de groene structuur in onze gemeente. We willen dat natuur een duidelijke plek krijgt in het landschap van Terneuzen. Onze bosvisie sluit hierop aan door richting te geven aan de locaties voor nieuwe bossen en natuur. Door bos aan te leggen op strategische plekken, dragen we direct bij aan de groene dooradering die we in de omgevingsvisie nastreven. Ook andere beleidsvelden profiteren van deze bosvisie. Een groene en gezonde omgeving maakt Terneuzen aantrekkelijk voor bedrijven. Strategisch geplaatste natuurgebieden zorgen voor buffers tussen industrie en woonwijken, waardoor er ruimte ontstaat voor economische groei. Op het gebied van recreatie sluiten onze bossen goed aan bij waterlopen en

8

versterken ze de Visie Waterrecreatie8. Zo bieden we inwoners volop kansen om te wandelen, fietsen en van de natuur te genieten. Door bestaande bosgebieden te beschermen en nieuwe bossen aan te leggen, versterken we de biodiversiteit en bouwen we aan een robuust ecosysteem. We verbinden natuurgebieden met elkaar en creëren ecologische corridors. Deze zijn belangrijk voor de verspreiding van soorten en vergroten de veerkracht van ecosystemen. Kortom, onze bosvisie en omgevingsvisie vormen een samenhangend beleidskader. Door locatiekeuzes voor bosontwikkeling af te stemmen op ruimtelijke ambities en verschillende beleidsvelden met elkaar te verbinden, bouwen we aan een toekomstbestendige en leefbare gemeente voor iedereen 9.

1.6 Relatie met beleidsstukken De bosvisie raakt een aantal wettelijke kaders, visies en beleidsstukken die hieronder worden toegelicht. Wetgeving We streven naar bescherming van natuurlijke hulpbronnen zoals water. Daarnaast houden we rekening met de bestaande biodiversiteit in gebieden waar we bos willen aanleggen. De Omgevingswet is hierbij leidend. Interbestuurlijke samenwerking is essentieel om tot een integrale aanpak te komen. Verder volgen we de regels voor waterkwaliteit, beschermde soorten en habitats, en de omgang met exoten. Een belangrijke nieuwe wet is de Europese Natuurherstelwet 10. Het Rijk werkt momenteel aan een nationaal natuurplan op basis van deze wet. Hierin staat hoe Nederland de doelen uit de Natuurherstelwet gaat realiseren. Zie figuur 1 voor de doelen die hieruit voortkomen. Onze bosvisie loopt vooruit op dit nationale natuurplan. Wat dit concreet betekent voor de gemeente Terneuzen is nog niet bekend. Wel weten we dat het natuurplan voortbouwt op bestaande plannen, zoals de Nationale Bossenstrategie11. We verwachten dat er aanzienlijke opgaven op het gebied van natuur op ons afkomen. In 2030 moet de achteruitgang van natuurwaarden zijn omgezet in een toename. Figuur 1 Doelen voor bos binnen de natuurherstelverordening

8 Gemeente Terneuzen (2024). Visie Waterrecreatie. 9 Gemeente Terneuzen. (2025). Ontwerp Omgevingsvisie Terneuzen – Stroomopwaarts. Gemeente Terneuzen. 10

Europees Parlement & Raad van de Europese Unie. (2024). Verordening (EU) 2024/1991 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2024 inzake natuurherstel en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/869 (Tekst met EER-relevantie). 11 Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren, Unie van Bosgroepen, & Algemene Vereniging Inlands Hout. (2020). Nationale Bossenstrategie: Voorstellen sector bos en natuur.

9

Beleid Deze visie sluit aan op de Nationale Bossenstrategie9 en de Zeeuwse Bosvisie12. We baseren ons hierop, maar passen de doelen aan op de lokale situatie en wensen van de gemeente Terneuzen. Ook sluiten we aan bij het gemeentelijk groenbeleid en de Uitvoeringsagenda Visie Waterrecreatie13. Verder gebruiken we het natuurbeheerplan14 van de provincie Zeeland voor 2025. We onderzoeken combinaties van bos met landbouw en andere koppelkansen in het landschap. Hiervoor gebruiken we onder andere het Uitvoeringsprogramma Landelijk Gebied 2021– 203015 en de Zeeuwse Omgevingsvisie16.

12 BoschSlabbers landschapsarchitecten. (2020). De Zeeuwse Bosvisie: De ontwikkeling van bos en houtige

landschapselementen in Zeeland. Provincie Zeeland. 13 Gemeente Terneuzen (2025). Uitvoeringsagenda Visie Waterrecreatie. Geraadpleegd via interne gemeentelijke bron op 4 november 2025. 14 Provincie Zeeland. (2024). Natuurbeheerplan Zeeland 2025. Vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 25 juni 2024. Provincie Zeeland. 15 Provincie Zeeland. (2021). Uitvoeringsprogramma Landelijk Gebied 2021–2030: Samen investeren in het Zeeuwse landelijk gebied. Provincie Zeeland. 16 Provincie Zeeland. (2025). Omgevingsvisie Provincie Zeeland

10

2. De waarde van bos en het huidige bosbestand Het is lastig om de waarde van natuur, zoals een bos, in geld uit te drukken. Wel is het mogelijk de waarde beschrijven aan de hand van ecosysteemdiensten. Dit zijn voordelen van natuur waar mensen direct of indirect van profiteren 17. In dit hoofdstuk leggen we deze diensten uit.

2.1 De waarde van bos Ecosysteemdiensten vallen in drie hoofdcategorieën: productiediensten, culturele diensten en regulerende diensten 18. In afbeelding 2 zie je voorbeelden van ecosysteemdiensten per categorie. De waarde van productiediensten is goed meetbaar. Denk aan hout, landbouwgewassen of water. Toch is het soms belangrijker om een gebied níet te gebruiken voor deze diensten, juist vanwege de culturele of regulerende waarde. Die laatste twee categorieën zijn moeilijker in geld uit te drukken, maar ze zijn minstens zo belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan recreatie, biodiversiteit of het zuiveren van lucht en water 16. Bossen en andere natuurgebieden dragen samen bij aan een prettige leefomgeving. Ze maken een gemeente aantrekkelijker voor inwoners, ondernemers, toeristen én dieren. Daarom is het belangrijk om te investeren in meer natuur en bos.

Afbeelding 2: Ecosysteemdiensten in Nederland

17 Centraal Bureau voor de Statistiek. (z.d.). Welke ecosysteemdiensten worden er gebruikt? CBS. 18 Planbureau voor de Leefomgeving. (2014). Ecosysteemdiensten: van theorie naar praktijk. Den Haag: PBL.

11

Planeet – Regulerende ecosysteemdiensten Bossen leveren belangrijke diensten die onze planeet en leefomgeving beter bewoonbaar maken voor mens en dier. Zoals je in afbeelding 2 ziet, zorgen bossen bijvoorbeeld voor schonere lucht, een stabieler klimaat en bescherming tegen overstromingen 19. Mensen – Culturele ecosysteemdiensten Mensen hebben veel baat bij bossen. Wie in de buurt van natuur woont, ervaart vaak een betere gezondheid. Natuur biedt rust, inspiratie en heeft een belangrijke emotionele en culturele waarde. Daarnaast profiteren mensen ook van de regulerende en productieve functies van bossen17. Profijt – Productie-ecosysteemdiensten Bossen leveren ook producten die bijdragen aan onze welvaart. Denk aan houtproductie, voedsel of recreatie. Voor lokale ondernemers zijn bossen zelfs een potentieel verdienmodel, bijvoorbeeld via toerisme of duurzame bosbouw 17. Zoals we in de Omgevingsvisie Terneuzen20 beschrijven, zoeken we steeds naar een goede balans tussen mens, planeet en profijt. We willen de brede welvaart vergroten. Dat betekent dat we economische ontwikkeling stimuleren – we waarderen onze bedrijven en hun innovatiekracht – maar niet ten koste van onze gezondheid of het landschap. Die afweging maken we ook bij de aanleg van nieuwe bossen. Het is een complexe puzzel, maar wel één die toekomstwaarde oplevert.

2.2 Huidig bosbestand Op dit moment ligt er 156 hectare bosgebied (peildatum: maart 2025) binnen de gemeente Terneuzen. Een deel van dit bos ligt in het landelijk gebied. Daarnaast bestaat het uit stroken bosplantsoen en groepen bomen binnen de bebouwde kom. Bossen die in bezit zijn van particuliere eigenaren tellen we niet mee in de berekening van onze opgave van 15,6 hectare. We kijken alleen naar bos op gemeentelijke grond. Dit is een doorvertaling van de Nationale Bossenstrategie 21. Binnen onze gemeente liggen verschillende bossen. Denk aan het Toorenbos in Hoek, het bosgebied rond de oude voetbalvelden van Voetbalvereniging Axel en kleinere bossen zoals het bos op het Klein Kanaaleiland in Sas van Gent. Ook natuurgebied Braakman bevat waardevolle natuur, waarvan een deel uit bos bestaat. Verder hebben we buurtbossen, zoals de Wildtuinen aan de Madame Curiestraat in de Serlippenspolder en het bosje aan de Buthstraat in Axel.

19 Europese Commissie. (2021). Europese Green Deal: Commissie stelt nieuwe strategie voor om bossen in de

EU te beschermen en te herstellen. Brussel: Europese Commissie. 20 Gemeente Terneuzen. (2025). Ontwerp Omgevingsvisie Terneuzen – Stroomopwaarts. Gemeente Terneuzen. 21 Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren, Unie van Bosgroepen, & Algemene Vereniging Inlands Hout. (2020). Nationale Bossenstrategie: Voorstellen sector bos en natuur.

12

3. Doelen en ambities De gemeente Terneuzen heeft meerdere belangrijke ambities voor bosontwikkeling. We willen gezonde bosgebieden behouden en het bos uitbreiden binnen en rondom de bebouwde kom. Op basis van bestaande beleidsdocumenten hebben we doelen opgesteld voor het aanleggen van nieuw bos. We willen het totale bosoppervlak met 10% vergroten vóór 2030, gerekend vanaf het huidige areaal van 156 hectare in maart 2025. Dit betekent dat we 15,6 hectare bos willen toevoegen. De komst van de natuurherstelverordening zal een aantal nog onbekende doelen met zich meebrengen die ook aan de bosvisie worden gekoppeld. Met deze uitbreiding willen we de biodiversiteit vergroten, CO₂ vastleggen, en het landschap een sterker karakter geven. We werken het concept van koppelingsgebieden verder uit en verbeteren de leefbaarheid en recreatiemogelijkheden in Terneuzen. Ook nemen we klimaatadaptieve maatregelen op in onze visie. Daarnaast besteden we aandacht aan cultuurhistorie en de verbinding met de agrarische transitie. Om bij te dragen aan het vergroten van biodiversiteit en het behalen van klimaatdoelen, willen we niet alleen het bosareaal vergroten, maar ook de veerkracht van bestaande en nieuwe bossen versterken. In bijlagen 1 en 2 laten we zien waar we kansen zien voor nieuwe bosgebieden.

We hebben deze plekken gekozen omdat ze aansluiten op bestaande natuur en passen bij de ambities voor meer groen in de gemeente uit de omgevingsvisie. Wanneer een gebied beschikbaar komt, toetsen we of het aansluit bij onze doelen en ambities. Het kan zijn dat uit deze toets blijkt dat een gebied geschikter is voor een ander natuurtype. In dat geval zetten we in op het natuurtype dat het beste past bij de locatie. De aangewezen gebieden zijn niet de enige plekken waar bosontwikkeling mogelijk is. Ontstaan er buiten deze zoekgebieden nieuwe kansen voor natuurontwikkeling? Dan beoordelen we opnieuw of bosontwikkeling op die locatie gewenst is.

3.1 Creatie van veerkrachtig bosgebied We willen bossen ontwikkelen die veerkrachtig zijn. Hierbij gaat het over zowel nieuwe als bestaande bossen. Een veerkrachtig bos kan goed omgaan met veranderingen, zoals klimaatverandering of minder intensief beheer. Een veerkrachtig bos: • • • •

kan tegen extreme weersomstandigheden, zoals droogte, hevige regen, stormen, ziektes en plagen; herstelt zich na verstoringen, zoals bosbranden of het verdwijnen van bepaalde planten- of diersoorten; past zich aan bij veranderingen, zoals minder neerslag, hogere temperaturen of verzilting; functioneert zelfstandig, ook als er geen actief beheer meer is.

13

Kenmerken van een veerkrachtig bos: • •

• • • • •

Er groeien meerdere boomsoorten die passen bij de bodem en het waterpeil, en die tegen verschillende omstandigheden kunnen. Het bos heeft een gevarieerde structuur, met open en dichte plekken, en verschillende hoogtes. Dit zorgt voor meer leefruimte voor planten en dieren en maakt het bos sterker. Alle belangrijke soortengroepen binnen het ecosysteem zijn aanwezig. De bodem is gezond, bevat voldoende voedingsstoffen en kan water goed vasthouden. De waterhuishouding sluit aan bij de begroeiing. Er leeft een passende hoeveelheid wild in het bos. De genetische variatie van soorten blijft behouden, bijvoorbeeld door verbindingen met andere natuurgebieden 22.

Ook kleinere bossen, zoals buurtbossen, passen binnen deze visie. Ze voldoen misschien niet aan alle kenmerken, maar dragen wel bij aan biodiversiteit en klimaatadaptatie. De genoemde eigenschappen zijn richtlijnen die we zoveel mogelijk toepassen bij het ontwerpen van nieuwe bossen. Deze visie laat zien dat biodiversiteit, klimaatadaptatie en het verbinden van natuurgebieden belangrijke thema’s zijn. In de volgende paragrafen werken we deze onderwerpen verder uit, in samenhang met bestaande beleidsstukken en visies.

3.2 Biodiversiteit Door klimaatverandering en menselijke invloeden, zoals verstedelijking, verdwijnen steeds meer dier- en plantensoorten. Dit verlies aan biodiversiteit heeft grote gevolgen voor onze leefomgeving. Bossen en boslandschappen hebben van nature een hoge biodiversiteitswaarde. Om die waarde te versterken en bossen veerkrachtiger te maken, kiezen we voor een menging van boomsoorten die passen bij de plek. We zorgen ook voor een gevarieerde bosstructuur met verschillende leefgebieden voor soorten die in het bos thuishoren. In hoofdstuk 4 leggen we uit hoe we dit precies aanpakken. Bij het ontwikkelen van nieuwe bossen houden we rekening met bestaande, zeldzame natuurtypen. We streven naar een hoge natuurkwaliteit. Dat betekent dat we zoveel mogelijk aansluiten bij bestaande natuur, en dat we bij het kiezen van boomsoorten letten op de bodem en de waterhuishouding. Een hoge natuurkwaliteit zorgt ervoor dat het bos duurzaam is: het blijft lang bestaan en is bestand tegen veranderingen. Ook dit werken we verder uit in hoofdstuk 423.

22

Thomassen, E., Wijdeven, S., Boosten, M., Delforterie, W., & Nyssen, B. (2020). Revitalisering Nederlandse bossen. Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. 23 Nijssen, M., Delforterie, W., & Termaat, T. (2021). Nieuw bos voor klimaat en biodiversiteit. Wageningen Environmental Research.

14

Verbinden van natuurgebieden en kreekruggen Bij het kiezen van locaties voor nieuwe bossen sluiten we zoveel mogelijk aan bij bestaande natuurgebieden. Dit vergroot het leefgebied voor soorten en vergroot de biodiversiteit. Bossen worden hierdoor ook veerkrachtiger, omdat er mogelijkheid wordt gecreëerd voor soortenuitwisseling en de genetische variatie beter behouden blijft 24. In de gemeente Terneuzen liggen verschillende (oude) kreekruggen. We zien hier kansen om nieuwe bossen aan te leggen omdat de bodem in deze gebieden geschikt is om zoetwater vast te houden. Voor een overzicht van oude watergangen in de gemeente, zie bijlage 4. Klimaatrobuuste ecosystemen Een veerkrachtig bos blijft bestaan ondanks veranderende omstandigheden. Klimaatverandering vormt een risico voor het voortbestaan van bossen. Daarom moeten bossen bestand zijn tegen weersextremen en veranderende temperaturen. Om dit te bereiken, is het belangrijk om biodiversiteit te beschermen en ervoor te zorgen dat planten en dieren genoeg ruimte hebben om zich te verplaatsen en met elkaar in contact te komen. Dat kan door verbindingen te maken met andere natuurgebieden, zoals uitgelegd in paragraaf 4.1. We houden ook rekening met grondwateronttrekking in de omgeving en met beheermaatregelen die verzilting en verzuring tegengaan.

Naast aanpassing aan het klimaat is ook het beperken van klimaatverandering belangrijk. Bomen slaan CO₂ op, maar stoten ook CO₂ uit als ze worden gekapt. Daarom willen we duurzame bossen aanleggen, waarin bomen de kans krijgen om te groeien in biomassa, bladoppervlak en wortelstelsel. Zo kunnen ze veel CO₂ vastleggen25. Kwaliteitsversterking van bestaande bossen We willen niet alleen nieuwe bossen aanleggen, maar ook bestaande bossen veerkrachtig houden. Gezien de huidige uitdagingen krijgt dit de komende jaren extra aandacht. We voeren kosten efficiënte beheermaatregelen uit met bestaande budgetten die rekening houden met soorten die toekomstbestendig zijn en vermijden het gebruik van invasieve soorten. We monitoren de bossen en betrekken de beheerders bij dit proces.

3.3 Landschappelijke inpassing Inpassing in het landschap Bij het aanleggen van nieuw bos kijken we goed hoe dit past in het bestaande landschap. Zo kunnen we de leefbaarheid voor inwoners van Terneuzen verbeteren. Bij het aankopen van grond letten we op plekken waar inwoners nu uitkijken op minder aantrekkelijke randen van dorpen, de achterkant van bedrijventerreinen of industrieterreinen. Vooral dat laatste speelt in Terneuzen een grote rol, omdat er veel industrie aanwezig is.

24

Interprovinciaal Overleg & Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. (2020). Bos voor de toekomst: Uitwerking ambities en doelen landelijke Bossenstrategie en beleidsagenda 2030. 25 Nijssen, M., Delforterie, W., & Termaat, T. (2021). Nieuw bos voor klimaat en biodiversiteit. Bosgroepen Nederland / Wageningen Environmental Research.

15

Koppelingsgebieden Terneuzen ligt in een sterk geïndustrialiseerd gebied. Binnen het North Sea Port District, waar Terneuzen deel van uitmaakt, is er de ambitie om woonwijken en industrie van elkaar te scheiden met bufferzones: de zogenaamde koppelingsgebieden. De bufferzones kunnen verschillende functies hebben, ze worden bijvoorbeeld ingezet voor wateropvang, recreatie of kleinschalige agrarische activiteiten 26. Deze bosvisie biedt een kans om die zones beter in beeld te brengen en te bepalen waar we ze kunnen versterken of uitbreiden met bos waar dit gewenst is. Buurtbossen Ook binnen de bebouwde kom willen we kleine buurtbossen aanleggen. Die spelen een belangrijke ecologische rol naast de grotere bosgebieden. Ze bieden bijvoorbeeld schuilplekken voor vleermuizen, zwaluwen en huismussen die in de stad nestelen. Daarnaast vormen ze verbindingen met bosgebieden buiten de stad. Buurtbossen zijn ook belangrijk voor bewoners die minder mobiel zijn en niet makkelijk naar grotere natuurgebieden reizen. Ze bieden dichtbij huis mogelijkheden voor ontspanning en verkoeling tijdens warme dagen. Bovendien helpen ze bij waterberging en verbeteren ze de waterdoorlatendheid in de wijk.

3.4 Recreatie en cultuurhistorie Bosrijke gebieden zijn zeer geschikt voor recreatie. Mensen zoeken er rust, verbinding met de natuur en beweging. Op sommige plekken biedt het landschap ook cultuurhistorische waarde. Deze combinatie versterkt de beleving van het gebied. Het vergroot de betrokkenheid van inwoners bij hun omgeving en draagt bij aan het behoud van natuur en erfgoed. Recreatie in bosrijke gebieden Mensen recreëren graag in bosrijke gebieden. De Braakman is daar een goed voorbeeld van. De behoefte aan ontspanning in de natuur groeit. Dit draagt bij aan het welzijn van inwoners en verhoogt de leefbaarheid van de omgeving. Toegankelijke natuur zorgt ook voor meer draagvlak. Mensen die natuur kunnen beleven, voelen zich vaak meer betrokken bij het behoud ervan. Dit geldt zowel voor het specifieke gebied als voor natuur in het algemeen 27. Extra natuur bij kreekgebieden, zoals benoemd in 3.2, kan ook aantrekkelijk zijn voor recreatie. Daarbij houden we rekening met de balans tussen natuur en recreatie, zoals beschreven in de waterrecreatievisie 28 van de gemeente Terneuzen.

26

North Sea Port District. (2025). Demo koppelingsgebieden North Sea Port District. Van den Berg, M., & Kieboom, N. (2025). De waarde van natuurverbondenheid voor menselijk welzijn en natuurbehoud. Gezond Natuur Wandelen. 28 Gemeente Terneuzen (2025). Uitvoeringsagenda Visie Waterrecreatie [conceptversie, intern document]. Geraadpleegd via interne gemeentelijke bron op 4 november 2025. 27

16

Balans tussen recreatie en natuurwaarden We willen recreatie stimuleren, maar houden rekening met de impact op de natuur. Sommige soorten zijn gevoelig voor verstoring. Daarom delen we bosgebieden op in zones: • •

In recreatieve zones leggen we wandelpaden en andere voorzieningen aan. In rustzones laten we de natuur met rust. Soms geldt daar zelfs een toegangsverbod.

Deze aanpak helpt om verstoring van planten en dieren te beperken, terwijl er toch ruimte blijft voor ontspanning. Ieder bos kan met betrekking tot de functie en invulling verschillen. Duurzaam padenbeheer De gemeente heeft beperkte middelen voor aanleg en onderhoud van paden. Daarom kiezen we voor onderhoudsarme paden. Door gebruik blijven ze begaanbaar en raken ze niet overwoekerd. Dit is ook beter voor de natuur, omdat er minder ingrepen nodig zijn. Binnen de bebouwde kom is het onderhoud van de paden de verantwoordelijkheid van de gemeente. Buiten de bebouwde kom wordt het onderhoud van de paden vastgelegd in de beheerafspraken met Staatsbosbeheer. Cultuurhistorische koppelingen In nieuwe bosgebieden geven we waar mogelijk ruimte aan cultuurhistorische elementen. Die versterken de identiteit van het Zeeuwse en Terneuzens landschap en bieden educatieve waarde voor bezoekers. Bij het aankopen van nieuwe gebieden onderzoeken we welke cultuurhistorische waarden aanwezig zijn. Denk aan: • • • • •

schorren, slikken en polders verhalen over oorlogen en verdedigingswerken smaken van de Zeeuwse bodem agrarisch erfgoed industriële geschiedenis

We maken deze waarden zichtbaar met informatieborden, landschappelijke elementen of routes die aansluiten bij het erfgoed. Dit is ook een doel in de Visie Waterrecreatie 29, waardoor deze koppeling wordt versterkt. Educatie en beleving Door cultuurhistorie te combineren met bos ontstaat een extra laag van beleving. Dit biedt kansen voor natuureducatie, erfgoededucatie en recreatie. We zoeken hiervoor samenwerking met scholen, erfgoedorganisaties en toeristische partners. Verbinding met landschappelijke elementen Landschappelijke elementen zoals knotbomen, natuurvriendelijke oevers, singels, bomenrijen, houtwallen, heggen en (Zeeuwse) hagen, hoogstam boomgaarden vormen een ecologische verbinding tussen verschillende natuurgebieden.

29

Gemeente Terneuzen (2024). Visie Waterrecreatie.

17

3.5 Landbouw in relatie tot bosontwikkeling Agroforestry speelt een belangrijke rol in onze visie op het gebied van duurzaam landgebruik. Deze vorm van landbouw komt terug in verschillende beleidsdocumenten, zoals het Uitvoeringsprogramma Landelijk Gebied, de Zeeuwse Omgevingsvisie en de Zeeuwse Bosvisie. Agroforestry sluit aan bij doelen zoals het versterken van biodiversiteit, het verbeteren van de bodemkwaliteit en het aanpassen aan klimaatverandering. Boeren die Agroforestry toepassen, kiezen voor een ecologisch verantwoorde en toekomstbestendige manier van werken. Ze spreiden hun inkomsten en krijgen alternatieven voor intensieve landbouw. Wel vraagt deze aanpak om investeringen vanuit de landbouwsector op de lange termijn en een andere kijk op landgebruik en productie. We stimuleren deze landbouwmethode doormiddel van educatie en kennisuitwisseling. Economische voordelen en educatieve waarde Agroforestry kan economische voordelen opleveren voor boeren. Door verschillende gewassen te combineren, spreiden ze hun risico’s. Bomen kunnen bijvoorbeeld fruit, noten of hout opleveren, wat extra inkomsten geeft. Schaduwbomen kunnen bovendien de opbrengst van gewassen verhogen door bescherming tegen hitte of droogte. Zo biedt agroforestry niet alleen ecologische, maar ook economische voordelen op de lange termijn. Daarnaast biedt agroforestry kansen voor educatie en beleving.

Omdat deze systemen zichtbaar en toegankelijk zijn, leren burgers en scholieren over de relatie tussen landbouw, natuur en klimaat. Dit sluit aan bij de wens uit de Zeeuwse Bosvisie om bossen en bomen ook een maatschappelijke en educatieve functie te geven. Duurzaamheid, biodiversiteit en bodemkwaliteit Agroforestry vergroot de biodiversiteit in het agrarisch landschap. Bomen en struiken in landbouwgebieden zorgen voor nieuwe leefgebieden voor planten en dieren. Zo helpen ze bij het herstel van ecosystemen en het behoud van inheemse soorten. Bomen spelen ook een belangrijke rol in klimaatadaptatie en het vastleggen van CO₂. Hun wortels verbeteren de bodemstructuur, voorkomen erosie en zorgen voor betere wateropname en -opslag. Dit leidt tot een gezondere bodem, hogere opbrengsten en minder gebruik van kunstmest. Agroforestry is daarmee een belangrijke strategie voor een sterk en veerkrachtig landbouwsysteem in Zeeland30. Hersteldoelen voor landbouwecosystemen binnen de natuurherstelverordening De natuurherstelverordening stelt ook doelen voor landbouwgebieden. Zo moet de biodiversiteit in landbouwgebieden toenemen. Landbouwecosystemen moeten weer geschikt worden voor soorten die er van nature thuishoren. Hiernaast moeten we een positieve trend realiseren in het aantal bestuivers, graslandvlinders en weidevogels. Het gehalte organische

30 Schoutsen, M. et al. (2025). De mogelijk geleverde diensten door agroforestry in gematigde klimaatzones.

Wageningen Research, Rapport WPR-OT 1159.

18

koolstof moet stijgen in minerale bodems en er moeten meer landschapselementen zoals heggen, houtwallen en bosjes bijkomen31. Nieuwe natuurcompensatie Dit wordt zoveel mogelijk gerealiseerd in aansluiting op bestaande natuurstructuren of nabij dorpskernen en bebouwde gebieden. Versnipperde natuur die ten koste gaat van landbouwpercelen wordt voorkomen. Landbouwgrond wordt niet standaard ingezet voor compensatie; eerst wordt gezocht naar mogelijkheden binnen bestaande natuurgebieden of op gronden met een lagere agrarische waarde. Alleen wanneer agrariërs hier zelf voor kiezen, kan natuurontwikkeling plaatsvinden, waarbij zij als beheerder optreden via agrarisch natuurbeheer.

3.6 Groenblauwe dooradering Als gemeente Terneuzen zetten we actief in op agroforestry én groenblauwe dooradering. Dit netwerk van groene en blauwe elementen – zoals bomenrijen, hagen, sloten en vijvers – vormt een belangrijk onderdeel van ons ruimtelijk beleid. We leggen deze elementen strategisch aan om natuurgebieden met elkaar te verbinden en de ecologische veerkracht van onze regio te versterken. Groenblauwe dooradering vergroot de biodiversiteit. Dieren en planten verplaatsen en verspreiden zich makkelijker via deze natuurlijke corridors. Daarnaast helpt het bij waterbeheer: het verbetert de waterkwaliteit, verkleint de kans op overstromingen en bevordert de natuurlijke infiltratie van regenwater. Ook de leefomgeving profiteert. Het landschap wordt aantrekkelijker en biedt meer mogelijkheden voor recreatie. Zo draagt groenblauwe dooradering bij aan het welzijn van onze inwoners. Door agroforestry en groenblauwe dooradering te combineren, brengen we landbouw, natuur en waterbeheer in balans. Daarmee bouwen we samen aan een duurzame en leefbare toekomst voor Terneuzen32.

3.7 Bomen buiten onze opgave In onze bosvisie hanteren we een duidelijke definitie van bos. Alleen deze bossen tellen mee voor onze doelstelling om het bosareaal met 10% te vergroten. Toch zijn er ook andere manieren om bomen toe te voegen aan het landschap. Deze bomen slaan ook CO₂ op en zijn waardevol voor de natuur. Daarom zetten we ons ook in voor andere houtige landschapselementen.

31

Europees Parlement & Raad van de Europese Unie. (2024). Verordening (EU) 2024/1991 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2024 inzake natuurherstel en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/869 (Tekst met EER-relevantie). 32 Roelofsen, H., van Buuren, M., Hu, X., & de Rooij, B. (2022). Groenblauwe dooradering van het landelijk gebied: Ontwerpen en doorrekening van 10 procent groenblauwe dooradering in het landelijk gebied (Rapport / Wageningen Environmental Research; No. 3212). Wageningen Environmental Research.

19

Bomen op bedrijventerreinen Bedrijventerreinen hebben vaak weinig groen, wat kan leiden tot hitte en wateroverlast. Vergroening helpt bij waterafvoer, verkoeling en versterkt de biodiversiteit. Als gemeente kunnen we dit faciliteren door aan te sluiten bij bestaande plannen voor verduurzaming van bedrijventerreinen. Via onze netwerken kunnen we bedrijven informeren over de voordelen en mogelijkheden van bomen en ander groen op eigen terrein. Zeeuwse landschapselementen Binnen de bosvisie is er aandacht voor landschapselementen zoals dijkbeplanting, lanen, windsingels, elzenmeten, erfbeplanting en solitaire bomen. Terneuzen kent veel dijken, landwegen en weides waar deze elementen goed passen. Ze versterken het landschap en vormen ecologische verbindingen, bijvoorbeeld voor vleermuizen. In gebieden waar openheid belangrijk is, passen geen grote bossen, maar eventueel wel houtige landschapselementen, bijvoorbeeld ter versterking van de groenblauwe dooradering.

3.8 Kwaliteit en kwantiteit In onze bosvisie richten we ons op zowel de kwantiteit als de kwaliteit van bossen binnen de gemeente Terneuzen. We willen meer bos aanleggen én bestaande bossen versterken. Kwantiteit Op het gebied van kwantiteit streven we ernaar om in 2030 in totaal 15,6 hectare extra bos te realiseren ten opzichte van 2024. We zoeken hiervoor locaties waar bos snel kan groeien en waar het bijdraagt aan onze beleidsdoelen. Een voorbeeld is de omvorming van de voormalige voetbalvelden in Sluiskil tot voedselbos. Deze grond is al in bezit van de gemeente. Ook hebben we landbouwgrond aangekocht aan de rand van Philippine, speciaal met het oog op bosontwikkeling. Deze gronden liggen aan de rand van een dorpskern en dragen bij aan de leefbaarheid van de omgeving. Met deze twee projecten leggen we al 4 hectare nieuw bos aan. Op basis van onze gemeentelijke omgevingsvisie en de Zeeuwse Bosvisie hebben we een kansenkaart (zie bijlage 2) opgesteld. Hierop staan gebieden waar we bosaanplant stimuleren, starten of ondersteunen. Dit geldt voor gemeentelijke gronden, andere overheidsgronden en particuliere terreinen. Bij elke aanplant beoordelen we of de bodem geschikt is voor het type bos dat we willen ontwikkelen. We maken daarbij gebruik van de receptenkaarten uit de Zeeuwse Bosvisie33.

Deze kaarten laten zien hoe we het landschap kunnen vergroenen zonder het karakter ervan te verliezen. De gestapelde receptenkaart is opgenomen in bijlage 3 van onze bosvisie. Bij de aanplant van bos wordt gekeken of de chemische bodemkwaliteit voldoet aan het beoogde gebruik. Kwaliteit Voor de kwaliteit van bossen is de bodem een cruciale factor. De bodemgesteldheid bepaalt welke boomsoorten goed kunnen groeien en hoe veerkrachtig het bos wordt 34. Bij sommige 33

BoschSlabbers landschapsarchitecten. (2020). De Zeeuwse Bosvisie: De ontwikkeling van bos en houtige landschapselementen in Zeeland. Provincie Zeeland. 34 Den Ouden, J., Muys, B., Mohren, G. M. J., & Verheyen, K. (2010). Bosecologie en Bosbeheer. Leuven: ACCO.

20

locaties kan bijvoorbeeld sprake zijn van verzilting. Hier wordt de beplanting op aangepast. Een bos met veel verschillende soorten is beter bestand tegen plagen en extreme weersomstandigheden. In bestaande bossen verbeteren we de kwaliteit door gerichte beheermaatregelen, zoals het (op een veilige manier) behouden van dood hout in het bos. Dit bevordert de biodiversiteit door het bieden van voedsel, organische stof in de bodem, nest- en schuilplaatsen Daarnaast streven we naar variatie in hoogte en leeftijd van de begroeiing, zodat het bos zich natuurlijk en robuust kan ontwikkelen.

21

4. Uitvoering We willen het bosareaal in onze gemeente vergroten. Dat doen we op twee manieren: door nieuwe bossen aan te leggen én door bestaande bossen te behouden en te versterken.

4.1 Bosontwikkeling In principe ontstaat bos vanzelf als we de natuur haar gang laten gaan. Dit is niet alleen de goedkoopste, maar vaak ook de meest duurzame vorm van bosontwikkeling. De natuur volgt een successietraject, waarbij verschillende groeifasen elkaar opvolgen. Elke fase bereidt de bodem en het vochtgehalte voor op de volgende, waardoor een stabiel ecosysteem ontstaat35.

Figuur 3: Successiestadia

Toch kiezen we in Nederland vaak voor het aanplanten van bos. Door de hoge bevolkingsdichtheid en de wens om natuur te sturen, slaan we hiermee langdurige successiefasen over. Zo bereiken we sneller het gewenste eindbeeld van een volwassen bos. Beide benaderingen hebben hun waarde. Door ze te combineren ontstaat er meer variatie in bossoorten en ontwikkelingsstadia, wat de biodiversiteit ten goede komt. Voor buurtbossen, dicht bij woonwijken, geven we de voorkeur aan snelle aanleg. Hier is de behoefte aan groen direct zichtbaar. Op locaties verder van de bebouwing kiezen we vaker voor natuurlijke bosontwikkeling. Uiteraard passen we ook daar beheer toe, om monoculturen en invasieve soorten te voorkomen.

35 Bijlsma, R. J., Kint, V., den Ouden, J., Baeten, L., & Verheyen, K. (2010). Successie en bosdynamiek. In J. den

Ouden, B. Muys, G. M. J. Mohren, & K. Verheyen (Eds.), Bosecologie en Bosbeheer (pp. 195-217). ACCO.

22

Infrastructuur en voorzieningen In buurtbossen voorzien we in een hoger niveau van voorzieningen. Denk aan wandelpaden, bankjes en speelelementen. Deze bossen hebben een belangrijke sociale en recreatieve functie. In grotere bossen buiten de bebouwingscontour stemmen we het voorzieningenniveau af op de recreatieve waarde van het gebied. Als recreatie geen rol speelt, volstaan we met eenvoudige schouwpaden voor beheer en incidenteel gebruik. In deze gebieden staan natuurwaarden centraal en ontmoedigen we intensief recreatief gebruik. Ze vormen belangrijke rustgebieden voor flora en fauna. Waar recreatie wél gewenst is, leggen we de nodige voorzieningen aan, zoals paden en eventueel parkeerplaatsen. We kiezen daarbij voor oplossingen met lage beheerkosten, zodat het onderhoud duurzaam en betaalbaar blijft.

4.2 Grondverwerving voor bosontwikkeling Om als gemeente regie te voeren op de ontwikkeling van bos en natuur, is grondverwerving een essentieel instrument. Alleen met eigendom kunnen we sturen op locatie, inrichting en timing, zodat nieuwe natuur optimaal aansluit bij onze bredere doelen: klimaatadaptatie, biodiversiteit, recreatie en ruimtelijke kwaliteit. Om deze ambities waar te maken, is het belangrijk dat er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn. Op basis van een verkenning hebben we vier strategieën geselecteerd die haalbaar en effectief zijn: 1. Aankoop volgens de regels van onze financiële verordening Wanneer een mogelijkheid zich voordoet om een perceel grond aan te kopen ten behoeve van bosontwikkeling, starten we een proces volgens de regels van onze financiële verordening. Bij de aankoop van percelen informeert het college de raad en vraagt om budget voor het aanschaffen van het betreffende perceel. 2. Actief zoeken naar subsidies Met de aankomende natuurherstelverordening komen er mogelijk gelden vrij vanuit Europa voor natuurontwikkeling. We sturen actief op het verwerven van deze geldstromen. Ook blijven we zoeken naar andere subsidiestromen die bijdragen aan de doelen van onze bosvisie. 3.

Contractuele compensatie bij ruimtelijke ontwikkelingen Bij nieuwe ontwikkelingen zoals woningbouw, bedrijventerreinen of recreatie sturen we op landschappelijke inpassing en vergroening. Als vergroening op locatie niet haalbaar is, compenseren we dit waar mogelijk via een nog in te richten structuur waardoor we verworven budget voor vergroening vanuit deze ontwikkelingen elders inzetten. Verder onderzoeken we of we een grotere oppervlakte aan groen compensatie willen vragen bij ruimtelijke ontwikkelingen.

23

4. Inzet gemeentelijke gronden ten behoeve van bosontwikkeling De gemeente beschikt over diverse percelen in eigen bezit. In de komende periode willen wij een verkenning uitvoeren naar de mogelijkheden om deze gronden strategisch in te zetten. Het doel van dit onderzoek is om te bepalen welke percelen geschikt zijn voor mogelijke kavelruil ten behoeve van bosontwikkeling. Aanleg Bos door compensatiestructuur Staatsbosbeheer Voor de aanleg van nieuwe bossen maken we gebruik van de compensatiestructuur van Staatsbosbeheer. Deze regeling maakt het mogelijk om bos kosteloos aan te planten op gemeentelijke gronden, afspraken en voorwaarden dienen per situatie afgestemd te worden tussen de partijen. Dit biedt een waardevolle kans om zonder directe aanlegkosten bij te dragen aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en recreatie. De compensatiestructuur is onderdeel van landelijke en provinciale kaders, zoals de Bossenstrategie en de Wet natuurbescherming, waarin behoud en herstel van bos centraal staan. Wanneer elders bos wordt gekapt – bijvoorbeeld voor natuurherstel of infrastructuur – ontstaat een verplichting tot compensatie. Staatsbosbeheer voert deze compensatie uit en zoekt daarvoor geschikte locaties, waaronder gemeentelijke percelen. Door hier actief op in te spelen, kunnen we onze bosdoelen versneld realiseren.

4.3 Bosbehoud Naast het ontwikkelen van nieuwe bossen, vinden we het behoud van bestaande bossen minstens zo belangrijk. Bosontwikkeling kost veel tijd en daarom moeten we zorgvuldig omgaan met wat er al is. Beheer en onderhoud We maken onderscheid tussen bossen binnen en buiten de bebouwingscontour houtkap. Bossen binnen de bebouwingscontour houtkap Deze bossen vallen vaak onder het gemeentelijk openbaar groen en worden intensief gebruikt, bijvoorbeeld door spelende kinderen. De gemeente voert hier zelf het beheer uit, volgens de werkbeschrijvingen uit het beheerplan voor open groen. We zorgen voor veilige en toegankelijke paden en controleren bomen langs routes op veiligheid. Individuele bomen worden niet geregistreerd; als een boom sterft, compenseert het bos dit zelf. Snoeimateriaal verwerken we zoveel mogelijk binnen het bos zelf. Dit draagt bij aan bodemverbetering en biedt nest- en schuilplaatsen voor kleine dieren. We planten buurtbossen aan met een diverse mix van inheemse soorten, zodat ze beter bestand zijn tegen ziekten en plagen. Hierdoor krijgen invasieve exoten minder kans. Als ze toch opduiken, bestrijden we ze actief om verspreiding te voorkomen.

24

Bossen buiten de bebouwingscontour houtkap Het beheer van deze bossen dragen we over aan Staatsbosbeheer, vanwege hun expertise in extensief bosbeheer. De kosten voor dit beheer worden aan de gemeente gefactureerd. Invasieve exoten Invasieve exoten, vormen een bedreiging voor de biodiversiteit. Voorbeelden hiervan zijn de Japanse duizendknoop, Reuze Berenklauw en de Reuze Balsemien. Ze verdringen inheemse soorten door voedsel en ruimte in te nemen. We bestrijden deze soorten actief. Als een exoot zich definitief heeft gevestigd en niet langer als invasief wordt beschouwd, passen we ons beheer daarop aan. Onderhoudskosten Onderhoudskosten binnen de bebouwingscontour houtkap betalen we vanuit bestaande budgetten. Percelen buiten de bebouwingscontour houtkap onderhouden we niet zelf en besteden we uit aan Staatsbosbeheer. Contractueel wordt er een onderhoudsperiode voor 30 jaar worden vastgelegd. De kosten van het onderhoud zijn naar schatting €12.000 per hectare voor een periode van 30 jaar. Gemiddeld is dit €400 per hectare per jaar. Wanneer er aangrenzend aan de kernen recreatieve voorzieningen aanwezig zijn zoals paden en bankjes geldt er een toeslag voor het onderhoud van €85 per hectare per jaar. Voor deze bedragen vragen we, conform de regels van onze financiële verordening, budget aan.

Bosbescherming Bossen buiten de bebouwingscontour houtkap vallen onder de bescherming van de Omgevingswet. De provincie is hierin het bevoegd gezag. Voor het kappen van bos is een kapmelding verplicht. En soms is een ontheffing nodig vanwege soortbescherming. Bossen binnen de bebouwingscontour zijn (nog) niet wettelijk beschermd, behalve via de zorgplicht voor natuur. Omdat buurtbossen vrijwel altijd gemeentelijk eigendom zijn, beschermen we ze door ze aan te wijzen als waardevolle groenstructuur in onze beleidsplannen. Daarnaast geldt vanuit de natuurherstelverordening dat het boomkroonoppervlak niet mag afnemen. Dit maakt het kappen van buurtbossen onwenselijk. Kappen vereist altijd compensatie, waarvoor opnieuw ruimte gevonden moet worden. Kortom: behoud is beter dan kap.

25

26

Bijlage 1. Bosvisie zoekgebiedenkaart globaal In de onderstaande kaart staan de gebieden aangegeven waar wij kansen zien voor nieuwe bosontwikkeling. Ons doel is om nieuwe bos- of natuurgebieden zoveel mogelijk te laten aansluiten op bestaande natuur. Het totale zoekgebied is groter dan de daadwerkelijke opgave van 15,6 hectare. Er ligt geen claim op deze gebieden; we wijzen ze alleen aan als mogelijke zoeklocaties. De lichtgroene gebieden in de kaart zijn de bestaande bossen in de gemeente. De donkergroene gebieden zijn plekken waar we mogelijk nieuw bos kunnen ontwikkelen. Achteraf toetsen we deze zoekgebieden nader op aansluiting bij onze doelen en ambities. Het kan zijn dat uit deze toets blijkt dat een gebied geschikter is voor een ander natuurtype. In dat geval zetten we in op het natuurtype dat het beste past bij de locatie. De aangewezen potentiële gebieden zijn niet de enige plekken waar bosontwikkeling mogelijk is. Als er buiten deze zoekgebieden andere kansen ontstaan voor natuurontwikkeling, dan beoordelen we altijd opnieuw of bosontwikkeling op die locatie gewenst is.

Bijlage 2. Bosvisie zoekgebiedenkaart gedetailleerd Onderstaande kaart geeft een gedetailleerd beeld van de beoogde gebieden binnen de gemeentegrenzen die mogelijk geschikt zijn om omgevormd te worden tot bos. Deze kaart is enkel voor intern gebruik. Verder zijn dezelfde kanttekeningen van toepassing als bij bijlage 1.

Bijlage 3. Gestapelde receptenkaart Zeeuwse Bosvisie

Bijlage 4. Overzicht van oude watergangen in de gemeente Terneuzen