2026-01-21 - bijlage 1 Voorwaardenpakket adviesgroep RijkRegio
Tekst van het document
Wat zijn daarom onze voorwaarden?
Om dit te bereiken, stelt de Adviesgroep de volgende voorwaarden: 8.1 Huisvesting moet onderdeel zijn van een Ruimtelijk Masterplan. Er moet heldere regie en een samenhangende visie komen op huisvesting in Zeeuws-Vlaanderen. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen medewerkers die tijdelijk of kortdurend in de regio verblijven en medewerkers die langer blijven. Tijdelijke woonruimte voor medewerkers en permanente woonruimte voor inwoners moet voldoen aan wettelijke eisen en moet zo worden georganiseerd dat verdringing wordt voorkomen en er voldoende betaalbare woonruimte beschikbaar blijft voor lokale bewoners en starters. 8.2 De werkgever ziet erop toe dat medewerkers zich inschrijven in de Basisregistratie Personen (BRP) of, indien van toepassing, in de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI). 8.3 Bouwer en overheid dragen samen verantwoordelijkheid voor voldoende tijdelijke huisvesting, bij voorkeur dicht bij de bouwlocatie (campusvorm). Deze huisvesting moet na de bouwfase een passende nieuwe functie krijgen, eerst voor wonen en daarna voor andere maatschappelijke functies. Voor medewerkers die langer blijven, moeten extra woningen worden gebouwd die ook na afronding van de projecten behouden blijven voor inwoners of een nieuwe bestemming krijgen. 8.4 De leefbaarheid en het dorps- en landschapskarakter moeten behouden en versterkt worden.
Nieuwe woningen en voorzieningen worden landschapsinclusief ontworpen en houden rekening met recreatie, groen en natuur. Deze uitgangspunten worden opgenomen in het Ruimtelijk Masterplan. 8.5 Goede huisvesting, handhaving en (sport- en culturele) voorzieningen moeten sociale cohesie bevorderen. De huisvester of verhuurder zorgt voor veilige en kwalitatieve huisvesting tegen een juiste en verantwoorde huurprijs, terwijl de huurder zich houdt aan goed huurderschap en zorgvuldig gebruik van de woonruimte. 8.6 Werkgelegenheid moet lokaal worden verankerd door afspraken over de inzet van lokale arbeidskrachten, stageplekken en opleidingen, rekening houdend met de capaciteit van regionale bedrijven zodat kennis en werkgelegenheid in Zeeland behouden blijven. Opdrachten worden zoveel mogelijk lokaal verstrekt en bedrijven uit de regio krijgen voorrang bij aanbestedingen. Daarbij wordt rekening gehouden met de omvang en capaciteit van regionale bedrijven, zodat zij ook andere werkzaamheden in de regio kunnen blijven uitvoeren en voldoende beschikbaarheid behouden voor andere projecten en particuliere opdrachtgevers. 8.7 Partners van werknemers moeten snel en zonder belemmeringen kunnen toetreden tot de arbeidsmarkt, met aandacht voor tijdige erkenning van diploma’s.
8.8 Technisch geschoolde medewerkers moeten worden gestimuleerd om na de bouw in de regio te blijven, zodat zij behouden blijven voor de regionale economie.
“Als er tienduizend mensen bijkomen, dat is nogal wat voor een gemeente als deze.” Alphons Navarro 32
Voorwaarden Adviesgroep Rijk-Regiopakket Sluis-Terneuzen
17 december 2025
33
Welke kansen zien we op het gebied van onderwijs, kennis en economische ontwikkeling?
Thema 9
Onderwijs, kennis en economische ontwikkeling (Rijks)energieprojecten bieden mogelijk ook kansen. Zoals bijvoorbeeld de versterking van de Zeeuwse kennisinfrastructuur met betrekking tot de energie-transitie en innovatie; en om onderzoek en onderwijs beter aan te laten sluiten op de arbeidsmarkt, het bedrijfsleven en vice versa.
Het Rijk-Regiopakket biedt kansen voor onderwijs, kennisontwikkeling en economische groei in ZeeuwsVlaanderen. De investeringen vormen een motor voor nieuwe opleidingen, intensievere kennisuitwisseling en nauwere samenwerking tussen bedrijven, scholen en overheden. Door hier tijdig op in te spelen, ontwikkelt de regio zich tot een kenniscentrum voor duurzame energie, techniek en innovatie. Extra investeringen in het onderwijs, van basisschool tot hogeschool, geven jongeren toekomstperspectief dichtbij huis en versterken het vestigingsklimaat voor gezinnen en bedrijven.
Welke bedreigingen zien we op het gebied van onderwijs, kennis en economische ontwikkeling?
Tegelijkertijd zijn er risico’s. Zonder aanvullende investeringen raken scholen overbelast door de instroom van kinderen van tijdelijke werknemers. Tekorten aan leraren en klaslokalen verslechteren de kwaliteit van het bestaande onderwijsaanbod. Ook dreigt onevenwichtige ontwikkeling wanneer opleidingen te sterk op één plek worden geconcentreerd, waardoor delen van de regio achterblijven. Als scholing en werk onvoldoende op elkaar aansluiten, dreigt verlies van kennis en talent. Daarnaast zet druk op grondprijzen, huisvesting en voorzieningen de regionale economie onder spanning.
Wat willen we bereiken?
De Adviesgroep wil daarom dat onderwijs, kennis en economie in samenhang worden ontwikkeld. Het doel is om jongeren en werknemers in Zeeland te houden, de kwaliteit van het onderwijs te versterken en te zorgen dat kennis en opbrengsten in de regio blijven.
Wat zijn daarom onze voorwaarden?
Om dit te bereiken, stelt de Adviesgroep de volgende voorwaarden: 9.1 De overheid en projectontwikkelaars moeten vooraf onderzoek doen naar de verwachte instroom en benodigde uitbreiding van scholen en voorzieningen. Er moet structureel worden geïnvesteerd in kinderopvang, onderwijs en kennis, al voor de start van de bouw. Scholen en kinderopvang hebben extra middelen, personeel en ruimte nodig om de instroom van nieuwe leerlingen op te vangen, terwijl de kwaliteit van het huidige onderwijs behouden blijft. 9.2 Onderwijs moet toegankelijk en inclusief zijn, met ruimte voor internationale elementen die bijdragen aan integratie en kennisuitwisseling. Tweetalig onderwijs kan hierin een rol spelen, mits het leren van de Nederlandse taal en actieve deelname aan de samenleving centraal blijven. Een internationale school moet worden geïntegreerd in het bestaande onderwijsaanbod. Het is belangrijk dat er voldoende aandacht is voor alle leerlingen, ongeacht achtergrond. 9.3 Onderwijs en werkgelegenheid moeten nauw verbonden zijn. Het aanbod van mbo-, hbo- en woopleidingen (inclusief stages en leerwerktrajecten) in Zeeuws-Vlaanderen moet worden uitgebreid en afgestemd op banen in kernenergie, techniek en veiligheid en sectoren zoals zorg, onderwijs, landbouw, ICT en toerisme.
Daarbij hoort de oprichting van een kenniscentrum voor energie, klimaat en duurzaamheid, gekoppeld aan Campus Terneuzen en andere onderwijsinstellingen in de regio. 9.4 Er moet worden geïnvesteerd in een duurzaam netwerk tussen onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven, met samenwerking op Nederlands, Vlaams en internationaal niveau zodat de ontwikkelingen ook kansen bieden voor andere sectoren dan kernenergie. 9.5 De exploitant van de kerncentrale moet een erkend leerbedrijf zijn of bereid zijn om zo snel mogelijk de benodigde accreditaties te verkrijgen voor zowel mbo- als hbo/wo-stageplaatsen. 9.6 De huisvesting van leraren, zorgprofessionals en andere essentiële beroepsgroepen moet goed worden geregeld. Voldoende en betaalbare huisvesting is nodig om personeel aan te trekken en te behouden en om de regio aantrekkelijk te houden om te wonen en te werken.
34
Voorwaarden Adviesgroep Rijk-Regiopakket Sluis-Terneuzen
17 december 2025
35
36
Voorwaarden Adviesgroep Rijk-Regiopakket Sluis-Terneuzen
17 december 2025
37
Wat zijn daarom onze voorwaarden?
Thema 10
Compensatie en investeringen De mogelijke realisatie van de energieprojecten heeft ingrijpende gevolgen voor Zeeuws-Vlaanderen. Voor inwoners, bedrijven, voorzieningen, landschap, infrastructuur en de regionale economie. De impact doet zich bovendien niet alleen voor tijdens de bouw, maar ook in de jaren daarvoor en daarna. Deze gevolgen zijn in de voorgaande thema’s beschreven. Het is noodzakelijk om vooraf duidelijke afspraken te maken over compensatie, schadeloosstelling en investeringen. Deze afspraken zijn er enerzijds op gericht om de regio als geheel te versterken en achteruitgang te voorkomen. Anderzijds moeten zij ervoor zorgen dat inwoners en bedrijven die schade ondervinden, worden gedupeerd of gedwongen worden om te verhuizen, tijdig en ruimhartig worden gecompenseerd en schadeloosgesteld. De lasten van de energieprojecten mogen niet eenzijdig bij de regio of bij individuele betrokkenen terechtkomen. Er dient een pakket tegenover te staan dat bijdraagt aan stabiliteit en perspectief voor mensen en bedrijven, en tegelijkertijd aan een structurele verbetering van Zeeuws-Vlaanderen als geheel.
Wat willen we bereiken?
De Adviesgroep wil bereiken dat de gevolgen van de energieprojecten op een eerlijke en evenwichtige manier worden opgevangen en dat de opbrengsten van deze projecten zichtbaar terugvloeien naar de regio. Compensatie en investeringen moeten niet beperkt blijven tot minimale of wettelijk verplichte maatregelen, maar bijdragen aan een duurzame verbetering van de leefkwaliteit in Zeeuws-Vlaanderen. Concreet wil de Adviesgroep bereiken dat: maatschappelijke en financiële risico’s voor inwoners en bedrijven tijdig en voorspelbaar worden afgedekt, met extra aandacht voor direct getroffen personen, bedrijven en kernen. schade, inkomensverlies en waardedaling vooraf en snel worden vergoed, los van het compensatiepakket of het Rijksinvesteringsprogramma, zodat onzekerheid en langdurige procedures worden voorkomen. lokale voorzieningen, zoals sport-, cultuur- en ontmoetingsvoorzieningen en openbaar vervoer, tijdens de bouwperiode op peil blijven en daarna structureel worden versterkt. inwoners en lokale ondernemers gedurende de verschillende fasen worden ondersteund via gerichte compensatie, zoals lastenverlichting, energievoordeelcontracten en subsidies voor verduurzaming. wordt geïnvesteerd in een langjarige versterking van de regionale economie via een Rijksprogramma dat inzet op onderwijs, innovatie, bereikbaarheid, woningbouw, ecologie en natuurherstel.
• • • • • 38
Voorwaarden Adviesgroep Rijk-Regiopakket Sluis-Terneuzen
Om dit te bereiken, stelt de Adviesgroep de volgende voorwaarden: 10.1 Het Rijk voorziet in ruimhartige compensatie en bijstand voor de belanghebbenden in de eerste cirkel van betrokkenen. Verwerving, verplaatsing en of doorstartmogelijkheden vinden plaats op onteigeningsbasis. 10.2 Belanghebbenden in de directe omgeving moeten aanspraak kunnen maken op middelen indien de voorziene verwerving/verplaatsing op onteigeningsbasis onvoldoende middelen genereert om een nieuw bestaan op te kunnen bouwen. 10.3 Er wordt voorzien in juridische bijstand en ruimhartige compensatie voor inwoners en bedrijven in de direct omliggende dorpen die door de grootschalige projecten in mentale of psychische problemen komen. Hen moet de mogelijkheid geboden worden om elders een nieuw bestaan op te bouwen. 10.4 Indien sprake is van schade moet de aannemer aantonen dat de schade niet door zijn activiteiten of die van een onderaannemer zijn ontstaan. De bouwer is volledig aansprakelijk voor eventuele onvoorziene schade(gevallen). Vooraf vindt een nulmeting plaats van de staat van woningen, gebouwen en infrastructuur in de directe omgeving. Vooraf wordt eveneens een schade- en compensatieregeling vastgesteld, die jaarlijks wordt geïndexeerd. 10.5 Er wordt een Ruimtelijk Masterplan opgesteld om de basisvoorzieningen in de regio op orde te brengen.
Deze basis moet voldoende stevig zijn om projecten van deze omvang in de regio te kunnen starten, zonder de regio te ontwrichten. Het Ruimtelijk Masterplan sluit aan bij het Nationaal Programma Vitale Regio’s, waarvoor een regioplan Zeeuws-Vlaanderen wordt opgesteld (voor de uitvoering van de voorwaarden uit de aanloopfase). 10.6 Het Ruimtelijk Masterplan wordt uitgevoerd en opgevolgd door een langjarige investering van het Rijksprogramma Zeeuws-Vlaanderen (voor de uitvoering van de voorwaarden uit de bouwfase en de nazorgfase). 10.7 Er komt een Rijksprogramma Zeeuws-Vlaanderen van minimaal 25 jaar (minimaal 15 jaar, of zoveel langer als de bouw duurt, en een verlenging van 10 jaar na de bouw) voor het versterken van de brede welvaart, economische versterking, ecologie- en landschapsversterking, verbeterde mobiliteit en bereikbaarheid, goed waterbeheer, enz. Het Rijksprogramma Zeeuws-Vlaanderen heeft een vertegenwoordigde waarde van minstens € 100 miljoen per jaar in concrete middelen, maar ook uitvoeringscapaciteit. 10.8 De middelen binnen dit programma moeten zichtbaar en herkenbaar worden ingezet ten behoeve van de regio. In eerste instantie voorzien we een 80/20 verdeling van 80% voor de directe omgeving (zijnde Zeeuws-Vlaanderen) en 20% voor de bredere regio.
10.9 Dit Rijksprogramma Zeeuws-Vlaanderen biedt ruimte voor de uitvoering van momenteel actuele agenda’s als Vitale Regio’s, NOVEX NSPD, Zeeland 2050, Deltaprogramma, enz. Naast deze agenda’s moet er ook ruimte zijn voor aansluiting bij EU-programma’s en grensoverstijgende samenwerking, om het geheel nog robuuster te maken. 10.10 Zowel bij het opstellen van het Ruimtelijk Masterplan als het Rijksprogramma Zeeuws-Vlaanderen wordt een Omgevingsraad betrokken. Deze Omgevingsraad dient als klankbord, om daarmee de omgeving een stem te geven in het opstellen van de plannen. 10.11 Maatschappelijke meerwaarde moet een plaats krijgen in het Rijksprogramma Zeeuws-Vlaanderen. De directe omgeving dient merkbaar te profiteren van deze grootschalige projecten. Middels bijv. gebruik restwarmte, CO2-reductie, verduurzaming, voorzien in duurzame energie. 10.12 Parallel aan de bouwfase en nazorgfase richt de exploitant een sociaaleconomisch omgevingsfonds in. Dit fonds blijft gedurende de exploitatie actief. De exploitant stort hierin een startbedrag van € 10 miljoen en voedt dit fonds vanaf de start van de bouw jaarlijks met een bedrag van € 1,5 miljoen (jaarlijks te indexeren). 10.14 In lijn met de Kernenergiewet moet het Rijk “Alles wat ik heb ingebracht op voorhand helderheid bieden over de zie ik terug in de stukken.
toekomstige kosten en risico’s rond opslag, Dat geeft het gevoel dat transport, verwerking nucleair afval en de mijn stem echt telt.” ontmanteling van de nieuwe centrales.
René Beijersbergen
17 december 2025
39
6 Verantwoording De Adviesgroep Rijk-Regiopakket kwam in het najaar van 2025 vijf keer bijeen. Tijdens deze avonden bespraken de leden in groepen de kansen en bedreigingen die zij zagen en stelden zij de voorwaarden voor de komst van grote energieprojecten op. De Adviesgroep kwam bijeen op donderdag 21 augustus maandag 15 september maandag 20 oktober maandag 17 november woensdag 17 december
Belfort, Sluis CO3 Campus, Terneuzen Mauritshof, IJzendijke CO3 Campus, Terneuzen Stadhuis, Terneuzen
Elke bijeenkomst startte om 19.00 uur met een plenaire aftrap en werd afgesloten om 21.30 uur. Alle leden van de Adviesgroep hadden toegang tot een Teamsomgeving waarin relevante documenten en verslagen werden gedeeld. De bijeenkomsten waren zo ingericht dat toegewerkt werd naar een samenhangend pakket voorwaarden. We begonnen breed met een uitgebreide kennismaking met elkaar en de thematiek en eindigden met de aanbieding van het eindverslag aan bestuurders van Terneuzen en Sluis. In dit hoofdstuk doen we kort verslag van de vijf bijeenkomsten.
Bijeenkomst 1 Kennismaken
De eerste bijeenkomst stond in het teken van kennismaking, uitleg van de opdracht en een eerste verkenning van de tien thema’s. Na een plenaire introductie door de voorzitter, bijdragen van de verantwoordelijk wethouders en toelichting op de energieprojecten en het Rijk-Regiopakket, maakten de leden in vooraf ingedeelde groepen een rondgang langs banners per thema. Daarbij noteerden zij hun eerste kansen, zorgen en aandachtspunten op post-its. Medewerkers van de gemeenten Terneuzen en Sluis ontvingen de groepen en gaven toelichting waar nodig. Deze bijeenkomst leverde een breed overzicht op van wat er leeft in de Adviesgroep en vormde de basis voor verdere verdieping in de volgende bijeenkomsten.
40
Voorwaarden Adviesgroep Rijk-Regiopakket Sluis-Terneuzen
17 december 2025
41
Bijeenkomst 2
Bijeenkomst 4
De tweede bijeenkomst had als doel om de inhoud te verdiepen. De avond begon met een stemming over de besluitvormingsmethode, waarna de Adviesgroep ervoor koos een voorwaarde bij een tweederde meerderheid op te nemen in het voorwaardenpakket. Vervolgens nam een inspiratiesessie de leden mee naar het jaar 2050 om beter vanuit toekomstbeelden te kunnen denken.
In de vierde bijeenkomst beoordeelden de leden de conceptvoorwaarden individueel. Per thema hingen de voorwaarden aan de wand, waarna de leden langs de thema’s trokken om verbetervoorstellen in te dienen. Op die manier konden zij gericht reageren op onderwerpen waar zij kennis of betrokkenheid bij hadden. Daarnaast gaf de projectmanager een toelichting op het voorstel voor compensatie en investeringen, waarop de leden konden reageren. De opbrengsten van deze avond werden verwerkt in de definitieve concepten waarover in de 5e bijeenkomst gestemd werd.
Verdiepen
Daarna werkten de leden in groepen in vijf themaclusters: 1. Zorg, veiligheid en gezondheid (thema 1) 2. Wonen, leefbaarheid, voorzieningen en economie (thema’s 8 en 9) 3. Infrastructuur, bouwruimte en bouwactiviteiten (thema’s 2 en 6) 4. Energie, duurzaamheid, natuur en landschap (thema’s 3 en 4) 5. Bestuur, eigenaarschap en draagvlak (thema’s 5 en 7)
Aanscherpen
In tweetallen en vervolgens groepsgewijs bespraken zij hoe de regio er idealiter uit zou zien en welke maatregelen daarvoor nodig zijn. De input uit deze avond vormde de eerste contouren van mogelijke voorwaarden en gaf richting aan de verdere uitwerking.
Bijeenkomst 5 Afronden
Bijeenkomst 3
Aanvullen en uitwerken
De derde bijeenkomst stond in het teken van ordenen en concreter maken van de opbrengsten. In verschillende rondes bespraken de groepen steeds dezelfde clusters. Per cluster lag een overzicht klaar van alle eerder opgehaalde kansen, bedreigingen en voorlopige voorwaarden. Eerst werd gezamenlijk bekeken of de inventarisatie volledig was en welke punten ontbraken. Daarna werd in kleinere of grotere samenstellingen besproken welke onderdelen aangescherpt moesten worden en hoe voorwaarden duidelijker of concreter konden worden geformuleerd. Deze avond bracht de inhoud verder bij elkaar, leidde tot meer onderlinge samenhang en resulteerde in een vrijwel compleet concept per thema.
42
Voorwaarden Adviesgroep Rijk-Regiopakket Sluis-Terneuzen
De vijfde en laatste bijeenkomst was gericht op besluitvorming. Per thema werden de voorwaarden voorgelegd, waarna de Adviesgroep volgens de eerder vastgestelde tweederdemeerderheid stemde voor of tegen opname in het voorwaardenpakket. Na afronding van alle stemrondes werd het volledige pakket voorwaarden vastgesteld en symbolisch aangeboden aan de wethouders van Terneuzen en Sluis.
17 december 2025
43
Bijlage 1 - Fases Voorwaarden Fase 1
Thema
Voorwaarde
Thema 1: Veiligheid en gezondheid
1.1
Voorfase ‘de basis op orde krijgen’
6.2
Thema 7: Eigenaarschap
X
X
X
X
X
X
X
7.4
2.1
X
2.2
X
8.1
X
8.4
2.5
X
X
8.5
X
2.9
X
X
8.6
X
Thema 9: Onderwijs, kennis en economische ontwikkeling
X
3.1
X
3.2
X
X X
X
X
8.8
X
X
9.1
X
9.2
X
X
X
9.3
X
X
X
9.4
X
X
X
X
X
3.4
X
9.6
X
3.5
X
10.1
X
4.1
X
10.2
X
4.2
X
10.3
X
4.3
X
10.4
X
4.4
X
10.5
X
4.5
X
10.6
X
5.1
X
X
5.2
X
X
X
X
X
X
X
5.4 5.5
X
X X
9.5
X
X
8.7
X
Thema 10: Compensatie en schadeloosstelling
X
X
3.3
X
X
X
8.3
X
2.8
X
8.2
2.4
X
X
X
1.7
X
X
7.2 7.3
X
X
X
X
2.7
X
X
X
X
X
X
X
10.7
X
X
10.8
X
X
X
10.9
X
X
X
10.10
X
X
X
X
Voorwaarden Adviesgroep Rijk-Regiopakket Sluis-Terneuzen
10.11
17 december 2025
X
X
X
X
X
Fase 4 Exploitatiefase ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’
X
1.6
X
Fase 3
X
X
Thema 8: Huisvesting, leefbaarheid, wonen en werkgelegenheid
Fase 2
Bouwfase Nazorgfase ‘structurele ‘structureel borgen investering in regio’ investeringen’
7.1
1.5
5.3
44
6.1
6.3
2.10
Thema 5: Communicatie en draagvlak
Voorwaarde Thema 6: Bouwactiviteiten
X
2.6
Thema 4: Landschap, natuur en recreatie
Fase 1 Voorfase ‘de basis op orde krijgen’
X
2.3
Thema 3: Klimaat, energie en duurzaamheid
Fase 4 Exploitatiefase ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’
X
1.4
Thema 2: Bouwruimte en logistiek
Fase 3
X
1.2 1.3
Fase 2
Bouwfase Nazorgfase ‘structurele ‘structureel borgen investering in regio’ investeringen’
X
10.12
X
X
10.13
X
X
45
Colofon December 2025 Voorwaarden Adviesgroep Rijk-Regiopakket Sluis-Terneuzen Organisatie gemeenten Terneuzen en Sluis met ondersteuning van Lievens Redactie Lievens Foto’s Ambacht in Beeld, Ivo Haartsen, Stefan Joos en Rafael van ’t Kruys Opmaak & druk Bureau Supervisie, ‘s-Gravendeel 46
Voorwaarden Adviesgroep Rijk-Regiopakket Sluis-Terneuzen
17 december 2025
47