2025-12-11 IC11 - stand van zaken Hervormingsagenda Jeugdhulp en lokale aanpak - Brief BenW aan Raad

Postadres: Postbus 35, 4530 AA Terneuzen Bezoekadres: Stadhuisplein 1, 4531 GZ Terneuzen 14 0115 | +31 115 455 000 terneuzen.nl

Gemeenteraad Terneuzen

uw brief van uw kenmerk zaaknummer contactpersoon telefoon e-mail verzonden

: : : 809810 : Ard-Jan Francke : 14 0115 : A.Francke@terneuzen.nl :

Terneuzen, 11 november 2025 Onderwerp: stand van zaken Hervormingsagenda Jeugdhulp en lokale aanpak Beste raad, Bij de behandeling van de Kaderbrief 2026-2029 zegde wethouder Suij toe om u in het vierde kwartaal van 2025 te informeren over de Hervormingsagenda Jeugd en onze lokale aanpak. Met deze brief blikken we terug en vooruit op de belangrijkste ontwikkelingen. Samenvatting Zoals bij u bekend, zijn de jeugdhulpkosten in Zeeland hoog. Dat geldt ook voor gemeente Terneuzen. De afgelopen jaren investeerden we daarom in preventieve maatregelen. Het effect daarvan is helaas moeilijk te meten. Wel zien we een positieve verandering: de aantallen jongeren in jeugdhulp en de kosten stabiliseerden in 2024. Terwijl andere Zeeuwse gemeenten een stijging laten zien. Toch blijft de opgave groot. De kosten voor jeugdhulp blijven drukken op onze begroting en het Rijk compenseerde ons tot nu steeds incidenteel. En we staan aan de lat voor het waarmaken van de afspraken en kostenbesparingen uit de Hervormingsagenda. We doen lokaal wat we kunnen om zicht en grip te krijgen op de kosten, zoals u verder in deze brief kunt lezen. Tegelijkertijd zijn we wel realistisch. We blijven sterk afhankelijk van landelijke wetgeving, financiering vanuit het Rijk en de Zeeuwse inkoopafspraken.

Hoe staan we ervoor? Beroep op jeugdhulp In juni 2025 publiceerde Omroep Zeeland een artikel1 op basis van de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Daaruit bleek dat Terneuzen in 2024 daalde van plek 3 naar 4 op de landelijke lijst van gemeenten met relatief veel jongeren in jeugdzorg. Andere Zeeuwse gemeenten stegen juist op deze lijst2. In bijlage 1 visualiseerden we de belangrijkste feiten en cijfers op het gebied van jeugdhulp. Financieel Ook onze kosten stabiliseren zich. Of dit op lange termijn doorzet is nog wel onzeker. De totale kosten voor jeugdhulp over 2024 bedroegen: € 27,9 miljoen. De prognose voor de kosten jeugdhulp 2025 is € 30,1 miljoen. Deze prognose is op basis van de declaraties t/m

1 Zeeuwse gemeenten domineren top 15 jeugdzorg: 'We zakken door de bodem' - Omroep Zeeland 2 Zeeuwse jeugdzorgkosten rijzen de pan uit maar niemand weet waarom - Omroep Zeeland

Gemeente Terneuzen

juli 2025. Een eerdere prognose van de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (IJZ) uit maart ging nog uit van € 30,9 miljoen. Voor 2026 en verder namen wij de volgende bedragen op in begroting (bedragen x € 1 miljoen):

De vooruitblik voor 2026 en verder is nog onzeker. Dit komt door veel factoren die tegelijk van invloed zijn: • Jeugdhulp is een open-einde-regeling. Iedere jongere die ondersteuning nodig heeft, krijgt deze ook. • De aanbesteding voor de jeugdhulp in Zeeland voor de jaren 2026-2027 loopt nog. De Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (IJZ) doet hiervoor onderzoek naar de kostprijzen. Dit kan leiden tot hogere tarieven. De impact en het belang voor ons is groot, als gemeente met de meeste jongeren in jeugdhulp (zowel relatief als absoluut). • Het Rijk compenseerde gemeenten voor de jaren 2023-2024 (met terugwerkende kracht) en voor de jaren 2025-2027. Dit was op basis van het advies van het rapport van de deskundigencommissie Van Ark. Over de jaren 2028 en verder moeten de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Rijk nog afspraken maken. We zien deze compensatie als incidenteel en niet voldoende in relatie tot onze werkelijk kosten jeugdhulp. • De daadwerkelijke besparing die uit de Hervormingsagenda Jeugd volgt, is nog onzeker. De VNG waarschuwde dat een deel ervan mogelijk niet haalbaar is, maar adviseert wel om de afgesproken besparingen en investeringen op te nemen in de gemeentebegroting. Dit deden wij in samenspraak met onze toezichthouder, de Provincie Zeeland (bedragen in onderstaand overzicht x € 1 miljoen):

Wat willen we bereiken? Onze ambitie uit het Beleidsplan Sociaal Domein is dat jongeren gezond en veilig opgroeien en zich optimaal ontwikkelen. We willen de jeugdhulp op lange termijn toegankelijk en beschikbaar houden voor de meest kwetsbare jongeren. Daarbij zoeken we wel naar duurzame oplossingen en gaan we uit van ‘normaliseren’. Daarmee bedoelen we dat we uitgaan van de eigen kracht van inwoners. En dat jeugdhulp alleen ingezet moet worden als het echt nodig is en effectief is. Veel dagelijkse problemen kunnen inwoners zelfstandig, in de eigen leefomgeving of met behulp van hun netwerk oplossen. We bieden passende ondersteuning en maatwerk aan jongeren en ouders die tijdelijk ondersteuning nodig hebben. Wat deden we al? Er staat een stevige(re) sociale basis in Terneuzen Met sociale basis bedoelen we de plaatsen, netwerken en activiteiten in de samenleving waar inwoners elkaar ontmoeten, meedoen en elkaar ondersteunen. Het gaat hierbij om

Gemeente Terneuzen

2

sociale netwerken, zoals familie, buren en verenigingen, aangevuld met laagdrempelige voorzieningen zoals buurthuizen, ontmoetingsplekken, speelvoorzieningen en sportclubs3. Dit is een belangrijke pijler in het Beleidsplan Sociaal Domein. De gedachte hierachter is: hoe beter onze basis op orde is, des te beter mensen voor zichzelf en elkaar kunnen zorgen en des te minder mensen gebruik hoeven te maken van professionele ondersteuning. Het gaat dan in de eerste plaats nog niet om het oplossen van zorgvragen, maar juist het voorkomen dat er een zorgvraag ontstaat. Samen met aan-z werkten wij de afgelopen jaren aan het verder versterken van deze sociale basis. Enkele voorbeelden hiervan zijn: • We stimuleerden spelen, sporten en ontmoeten met de extra middelen vanuit de Beleidsnota Speelvoorzieningen die u in 2023 vaststelde. Sporten en bewegen houden onze inwoners gezond en mentaal weerbaar en zorgen ook voor sociale samenhang. • Vanuit ditzelfde beleidsplan investeerden we in extra jongerenontmoetingsplekken. Ook dit draagt bij aan een sociale cohesie en voorkomt eenzaamheid. • We zorgden voor uitbreiding van het team Jeugd en Jongerenwerk van aan-z met drie opbouwwerkers. Zij halen signalen op, bouwen een vertrouwensband op met (groepen) jongeren en helpen ze om hun netwerk, vaardigheden en zelfvertrouwen te versterken.

Ze focussen zich daarbij op kwetsbare wijken en kernen en proberen hier ook overlast en criminaliteit te voorkomen. • Naast het opbouwwerk biedt het jeugd en jongerenwerk van aan-z een breed palet aan activiteiten, informatievoorziening en groepsgerichte ondersteuning aan jongeren (en hun ouders). aan-z gaat hierbij steeds meer wijkgericht te werk door bijvoorbeeld inloopspreekuren op locatie te organiseren, in de wijk, in buurthuizen en bij ontmoetingsplekken. We namen aanvullende preventieve maatregelen Vanuit de stevige basis die er ligt, investeerden we ook in aanvullende (preventieve) maatregelen. Dit deden we om de vraag naar jeugdhulp zoveel mogelijk te beperken en waar mogelijk ook de kosten. Enkele voorbeelden hiervan zijn: • We maakten afspraken met Nucleus over de aanstelling van Praktijkondersteuners Jeugd (POH-J) in de huisartsenpraktijken. Er zijn nu vier POH’s-J actief in onze gemeente. Zij bieden laagdrempelige ondersteuning zodat doorverwijzing naar jeugdhulp niet nodig is. • We werken samen met onder andere verloskundigenpraktijken en de GGD in het programma ‘Kansrijke Start’ aan een goede start van kinderen in kwetsbare gezinnen in de eerste 1.000 dagen van hun leven. • We maakten afspraken met aan-z en het onderwijs om eventuele problemen vroegtijdig op school te signaleren, expertise te delen en laagdrempelig ondersteuning te bieden.

• We startten in 2025 met de Structuur Buitenschoolse Opvang (BSO) voor kinderen die net iets meer rust, structuur en aandacht nodig hebben dan in de reguliere BSO wordt geboden. • In Axel werken we samen met aan-z, huisartsenpraktijken, apotheken en zorgaanbieders binnen het programma Kerngezond aan innovatieve zorgoplossingen. Daarbij gaan we uit van het gedachtegoed van ‘Positieve

3 Specifiek voor jeugdhulp wordt vaak gesproken over het versterken van de pedagogische basis, het

deel van de sociale basis dat bijdraagt aan het opvoeden, opgroeien en ontwikkeling van kinderen. Denk bijvoorbeeld aan opvoedondersteuning, maatschappelijk werk, activiteiten van het jongerenwerk en verenigingen. Gemeente Terneuzen

3

•

Gezondheid’. Bij Positieve Gezondheid staat centraal wat iemand nog wél kan in plaats van de ziekte of beperking. aan-z biedt casusregie en kortdurende ondersteuning aan ouders bij opvoeden en opgroeien. De ondersteuning heeft als doel om problemen in een vroeg stadium te verminderen of op te lossen. Daarnaast organiseert aan-z ook groepsprogramma’s voor jonge kinderen en hun ouders gericht op het voorkomen en verminderen van problemen bij scheidingen.

Wat is het effect van deze preventieve inzet? Het antwoord op deze vraag is niet eenvoudig te geven, omdat de effecten niet altijd toe te schrijven zijn aan de maatregel en soms pas veel later zichtbaar worden. Je ziet in het heden niet wat je voorkomt in de toekomst en de kosten gaan vaak voor de baten uit. Ook zijn nog veel programma’s niet wetenschappelijk onderzocht. Toch komt het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) op basis van literatuuronderzoek tot de conclusie dat investeren in preventie loont4. Een belangrijke randvoorwaarde hiervoor is wel dat preventie geen lappendeken moet zijn van losse, versnipperde interventies. Er moet een stevige basis zijn waarin er samenhang is tussen de preventieve maatregelen. Deze stevige basis ligt er gelukkig in Terneuzen. Het Nederlands Jeugdinstituut bundelde de interventies waarvan wél bekend is dat deze effectief zijn in de Databank Effectieve Jeugdinterventies. Diverse activiteiten van aan-z staan ook in deze databank. Ook adviesbureau Andersson Elffers Felix (AEF) deed in 2020 onderzoek naar de effectiviteit van maatregelen in de jeugdhulp5.

In ieder geval 5 maatregelen benoemde AEF als effectief en kansrijk om kosten te besparen: • invoering POH-J bij huisartsen; • directe hulpverlening door lokale teams, in plaats van enkel doorverwijzen naar jeugdhulpaanbieders; • tijdige doorstroom naar Wet langdurige zorg als kinderen daarvoor in aanmerking komen; • verplaatsen van jeugdhulp in groepsverband naar kinderopvang; • een duidelijker afbakening tussen onderwijs en jeugdhulp. Deze maatregelen zijn later ook opgenomen in de Hervormingsagenda Jeugd. We passen deze inzichten en maatregelen nu al toe. We lopen in dat opzicht dus voor op veel andere gemeenten die deze slag nog moeten maken. Wat gaan we (nog) doen? De constante lijn, met een focus op het voorkomen in plaats van oplossen van problemen zetten we door. Met behulp van data krijgen we steeds beter zicht op de achterliggende oorzaken en trends van het beroep op jeugdhulp. Hierbij gaat het niet alleen om aantallen en kosten, maar bijvoorbeeld ook over de doorlooptijd en stapeling van jeugdhulptrajecten. We gebruiken deze inzichten om gericht en onderbouwd maatregelen te nemen. Verder werken we aan de verbetering van datakwaliteit, systemen en processen. We controleren dat zorggelden doelmatig, rechtmatig en effectief ingezet worden. We trekken hier nauw samen in op met onze uitvoeringsorganisatie aan-z.

4 Nederlands Jeugdinstituut (2021), Effecten van preventie in het jeugdveld 5 Andersson Elffers Felix (2020) Stelsel in Groei. Een onderzoek naar financiële tekorten in de

jeugdzorg Gemeente Terneuzen

4

We werken aan een lokale doorvertaling van de Hervormingsagenda Jeugd De Hervormingsagenda bestaat uit een pakket aan bindende afspraken om de jeugdhulp effectiever en betaalbaar te maken. Voor een deel hiervan is het Rijk verantwoordelijk. Voor een ander deel zijn we als regio (Zeeuws) verantwoordelijk, bijvoorbeeld de inkoop van jeugdhulp. En voor deel van de maatregelen zijn we lokaal verantwoordelijk. De belangrijkste lokale opgave voor ons is dat we vanaf 2028 een ‘Stevig Lokaal Team’ hebben. Landelijk zijn er afspraken over de kenmerken en eisen waar een Stevig Lokaal Team aan moet voldoen. Een Stevig Lokaal Team moet toegankelijk zijn en moet inwoners snel helpen. Ook moeten de professionals voldoende kennis en expertise hebben om inwoners breed te ondersteunen op gebieden als welzijn, opvoeden en financiën. Het Stevig Lokaal Team biedt ook zelf lichte jeugdhulp en verwijst alleen door naar specialistische jeugdhulp als dat nodig is. Met het Verkenningsinstrument Toegang van de VNG onderzochten we hoe ver we (gemeente en aan-z) hierin zijn. Hieruit bleek dat we op veel punten goed op weg zijn en voor een groot deel voldoen aan de landelijke kenmerken. We passen ons beleid aan Een van de afspraken uit de Hervormingsagenda Jeugd is om de reikwijdte van de jeugdhulpplicht in te perken.

Dit is de verantwoordelijkheid van het Rijk, maar het wetsvoorstel dat dat regelt, liep helaas vertraging op. We willen hier op wachten. Het is mogelijk om binnen de kaders van de huidige Jeugdwet ons beleid beter af te bakenen. Dit doen we door de Verordening Sociaal Domein aan te passen. We leggen deze aan u voor in de raadsvergadering van 11 december 2025. Ook de andere Zeeuwse gemeenten besluiten over (dezelfde) aanpassingen, zodat het beleid zo uniform mogelijk is. Dit is ook belangrijk voor de voorbereiding van de nieuwe aanbesteding Jeugdhulp. De aanpassingen die we voorstellen, passen binnen de wettelijke kaders, de jurisprudentie en de Regiovisie Jeugdhulp die u op 14 december 2023 vaststelde. We werken samen met aan-z aan maatregelen om de kosten beheersbaar te houden Zoals we hiervoor aangaven, brengt de Hervormingsagenda ook een besparingsopgave met zich mee. Samen met de andere Zeeuwse gemeenten formuleerden we daarom beheersmaatregelen. Hierbij gaat het onder andere om: • eerder en vaker doorverwijzen naar andere vormen van hulpverlening die voorliggend zijn aan jeugdhulp. Zoals hulpverlening vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning, Zorgverzekeringswet, Wet langdurige zorg en Passend Onderwijs. • vaker doorverwijzen naar groepsaanbod in plaats van naar individuele jeugdhulpindicaties. Dit kan bij een aanbieder, maar bij voorkeur binnen het aanbod van aan-z.

Denk hierbij aan bijvoorbeeld lichte opvoedondersteuning of maatschappelijk werk. • het vergroten van kostenbewustzijn, zowel bij zorgaanbieders als ook bij de inwoner zelf. Bijvoorbeeld door in de beschikking naast het aantal uur ook de kosten van een jeugdhulptraject op te nemen. • afspraken maken met wettelijk verwijzers, zoals huisartsen, zodat zij een jongere niet automatisch doorverwijzen naar specialistische jeugdhulp, maar eerst contact zoeken met aan-z over wat er daadwerkelijk nodig en passend is. • lopende jeugdhulpindicaties eerder en vaker evalueren. Met als doel om te voorkomen dat indicaties onnodig lang doorlopen. In 2023 en 2024 voerde aan-z de pilot ‘Opvolgen Beschikkingen’ uit. Dit leverde een besparing op van ongeveer € 340.000. Op basis van de resultaten verlengden we de aanpak en breidt aan-z deze nu uit. Gemeente Terneuzen

5

•

dossieronderzoek doen naar de complexe casussen. We zien namelijk dat sommige jongeren (jarenlang) jeugdhulp ontvangen waarbij er allerlei soorten jeugdhulp gestapeld worden, vaak bij meerdere zorgaanbieders. Dit zijn dure trajecten, waarbij er soms twijfel bestaat over de effectiviteit van de jeugdhulp.

Tot slot Met deze brief bent u op de hoogte van de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van Jeugdhulp en de maatregelen die we nemen. We realiseren ons dat de vraagstukken rondom jeugdhulp complex zijn. Onze invloed is beperkt, maar er ligt wel een stevige basis dankzij de investeringen van de afgelopen jaren. Binnen onze mogelijkheden doen we wat nodig is om de kosten beheersbaar te houden. Met als doel dat de jeugdhulp ook in de toekomst beschikbaar en betaalbaar blijft voor de jeugdigen die het echt nodig hebben. Met vriendelijke groet, Burgemeester en Wethouders van Terneuzen, gemeentesecretaris,

burgemeester,

Steven de Waal

Erik van Merrienboer

Bijlage 1: visualisatie feiten en cijfers jeugdhulp 2025

Gemeente Terneuzen

6