2025-11-27 a. Verlenging regionaal gezondheidsbeleid en Preventie- en Handhavingsplan - Ontwerpbesluit

26/77

0% Alcohol Zeeland

Roken

Wiet of hasj

Nederland

6

Lokale trend: Terneuzense jongeren drinken minder dan Zeeuwse jongeren Gemiddeld 35% van de Terneuzense jongeren van 14/15 jaar geeft aan ooit alcohol te hebben gedronken. Dit percentage ligt lager dan het Zeeuwse gemiddelde van 39%. Van de jongeren geeft ruim een kwart (27%) aan in de laatste vier weken alcohol te hebben gedronken. Het Zeeuwse gemiddelde ligt hier op 32%. In beide gevallen scoort Terneuzen dus lager. Als het gaat om de hoeveelheid alcohol, dan zien we dat 17% van de jongeren in de leeftijd van 14/15 jaar in Terneuzen binge drinkt (het gaat hier specifiek om het nuttigen van vijf of meer drankjes met alcohol bij één gelegenheid). Ook hierbij ligt het percentage voor Terneuzen significant lager dan het Zeeuwse percentage van 22%. https://www.ggdzeeland.nl/app/uploads/2020/10/Tabellenboek-gemeente-TerneuzenGezondheidsmonitor-Jeugd-2019-2020-versie-oktober-2020.pdf

Algemene terugblik inzet Sinds 2010 zijn we in Zeeland bezig met de integrale, gezamenlijke aanpak om het alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen. Er zijn goede resultaten geboekt. Niet alleen op het bereiken van enkele doelstellingen maar ook op andere gebieden. Denk aan de samenwerking in Zeeland tussen gemeenten onderling maar ook met GGD, Emergis Preventie (1NUL1), politie en andere partners. Men weet elkaar snel te vinden, werkt gemakkelijk samen en maakt gebruik van elkaars kennis en kunde. Ook de alcoholpoli, het daarbij behorende nazorgtraject (momenteel uitgevoerd door 1NUL1) en de relaties met de landelijke instellingen zijn ontwikkelingen die voort zijn gekomen uit LZNVZ. Echter, op sommige punten is er ook minder vooruitgang geboekt dan gehoopt. Dit laat des te meer zien dat het tijd kost om een zo in de cultuur verweven gewoonte te veranderen. Dit geldt niet enkel voor het alcoholgebruik, maar ook voor de verstrekkers. Uit het onderzoek in 2019 bleek het nalevingspercentage bij de alcoholverstrekkers in deze gemeente bedroevend laag. Een intensievere investering in gedragsverandering, toezicht en controle vergt ambtelijke capaciteit die in de afgelopen periode niet steeds beschikbaar is geweest; veelal wordt ingezet op ad hoc -acties en projecten, maar consistente aandacht voor dit beleidsveld is een knelpunt.

Conclusie Vooral als gevolg van de Coronacrisis zijn niet alle onderzoeken in de afgelopen periode (op dezelfde wijze ) herhaald. Hierdoor kunnen we niet voor alle doelstellingen uit het PHA 2017-2021/2022 een harde conclusie trekken. De doelstellingen die wel zijn getoetst zijn: Doelstelling 2 ‘Het terugdringen bingedrinking’ onder 14/15 jarigen van 31% ín 2015 naar 25% of minder’. Deze is behaald. Bingedrinken is de meest schadelijke en risicovolle manier van alcohol drinken. Uit de gezondheidsmonitor Jeugd (2019) blijkt dat het percentage gedaald is naar 22%. Doelstelling 5 ‘Een verbetering van de naleving onder de verstrekkers van alcohol van 54% in 2016 naar 80% in 2022’. Dit doel is niet gehaald; het nalevingspercentage is gedaald (33% in 2018/2019). Rekening houdend met de onderzoeksresultaten zoals in dit hoofdstuk beschreven kunnen we concluderen dat er op veel punten een dalende trend ten aanzien van alcoholgebruik waarneembaar is. Dit is goed nieuws. Wel gebruiken Zeeuwse jongeren in vergelijking met leeftijdsgenoten uit het land nog steeds meer alcohol en is ook de NIX18 naleving in Zeeland iets slechter dan landelijk. Voor

27/77

7

wat betreft de jeugd van de gemeente Terneuzen zitten we op het landelijke gemiddelde. We doen kennelijk de goede dingen en gaan daar mee door.

28/77

8

3. Beleidsfocus Uitgangspunten en onderbouwing van beleid Om jongeren (blijvend) te beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik is de bijdrage van iedereen in de gemeenschap nodig: scholen, sportverenigingen, ouders, ondernemers. Daarom betrekken we deze partijen bij de beleidsontwikkeling en de uitvoering. Gezamenlijk zetten we in op een gezonde bevolking, zonder alcoholgebruik onder de 18 jaar en met verantwoorde alcoholverstrekking aan en verantwoord alcoholgebruik door jongvolwassenen.

Omgevingsbenadering De systeemtheorie van Holder (1998) maakt duidelijk dat alcoholgebruik altijd het resultaat is van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale omgeving en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat uiteindelijk de keuze van de gebruiker bepaalt. Holder laat daarmee zien dat alcoholpreventie nooit alleen op het individu gericht kan zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de fysieke en sociale omgeving van de drinker beïnvloeden. In de omgeving van de jonge drinker spelen locaties waar alcohol verstrekt wordt, alcoholverstrekkers, scholen en ouders een belangrijke rol. Zo hebben bijvoorbeeld tal van studies aangetoond dat het drinkgedrag van jongeren wordt gestimuleerd door goedkope alcohol en alcoholreclame via radio, tv, internet en via sponsoring van sport- en culturele evenementen. Gemeenten kunnen niet zoveel veranderen aan de reclame via televisie maar wel bijvoorbeeld aan reclame op gemeentelijke reclamedragers. Of ‘happy hours’ en supermarktstunts verbieden.

Integrale beleidsvisie Het preventiemodel van Reynolds (2003) borduurt voort op de systeemtheorie van Holder. Het preventiemodel kent drie beleidspijlers: regelgeving, handhaving en educatie. De pijlers staan deels op zichzelf maar overlappen elkaar ook. Juist in de overlap is het integrale preventiebeleid terug te zien: het model maakt duidelijk dat niet alleen educatie maar ook regelgeving en handhaving bijdragen aan het voorkómen van (problemen door) alcoholgebruik. Dit Preventie- en handhavingsplan is gebaseerd op deze integrale beleidsvisie. Er is immers sprake van een preventie én handhavingsplan. Dat betekent dat meerdere afdelingen binnen de gemeenten - en dus ook meerdere typen maatregelen - worden ingezet bij de aanpak van de alcoholproblematiek.

Pijler 1: Regelgeving De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, vooral onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. Zo mag er bijvoorbeeld geen alcohol worden verstrekt aan een jongere als niet is vastgesteld dat hij of zij 18 jaar of ouder is. Ook is de aanwezigheid van dronken personen niet toegestaan in een horecagelegenheid of slijterij.

Pijler 2: Handhaving Maatregelen ten aanzien van omgevingsfactoren, zoals bijvoorbeeld de beschikbaarheid van alcohol

29/77

9

beperken, zijn het meest effectief. Jongeren kunnen nog steeds gemakkelijk aan alcohol komen als ze dat willen. Een voorbeeld van een interventie gericht op deze pijler is: inzetten op een optimale handhaving zodat er niet geschonken wordt aan jongeren onder de 18 jaar.

Pijler 3: Educatie Inzet van publieke bewustwordingscampagnes om het draagvlak voor het beleid te versterken en de norm met betrekking tot problematisch middelengebruik positief te beïnvloeden zijn heel belangrijk. De NIX18-norm moet de geldende norm zijn en dat behoeft voorlopig blijvende aandacht. Kennisverhoging en opvoedgedrag verbeteren door regel- en normstelling zal alleen werken als het algemene publiek via allerlei invalswegen elke keer weer dezelfde boodschap krijgt voorgeschoteld. Dit gebeurt via landelijke of Zeeuwse publiekscampagnes en in kleinere settings via voorlichting aan ouders, andere volwassenen die om de jongeren heen staan en aan jongeren zelf.

30/77

10

4. Doelstellingen Het doel van het gemeentelijk beleid en de aanpak van LZNZV is het voorkomen en terugdringen van alcoholgebruik onder alle jongeren en jongvolwassenen tot 24 jaar. Jongeren en jongvolwassenen die extra aandacht nodig hebben om dit doel te bereiken, krijgen die extra aandacht. Daarnaast willen we dat alle alcoholverkopers en -verstrekkers zich aan de wet houden: niet verkopen of schenken aan jongeren onder de 18 jaar en niet doorschenken aan mensen die al te veel gedronken hebben. Omdat grenzen stellen en bewaken niet los staan van normbesef en publiek draagvlak, nemen we ook op die gebieden maatregelen. We onderscheiden hoofddoelstellingen en inhoudelijke doelstellingen.

Hoofddoelstellingen 1. Het tegengaan en terugdringen van alcoholgebruik door jongeren onder 18 jaar. 2. Het tegengaan van risicovol alcoholgebruik door jongeren van 18 tot en met 23 jaar. 3. Voldoende nalevingsgedrag door alcoholverstrekkers.

Inhoudelijke doelstellingen De inhoudelijke doelstellingen verschillen in essentie niet van die van de afgelopen periode; op latere leeftijd, minder vaak en minder gebruik onder jongeren in Zeeland stimuleren. De inhoudelijke doelstelling zullen getoetst worden aan cijfers die beschikbaar komen vanuit de reguliere monitoringssystemen. 1. Het percentage Zeeuwse jongeren (uit klas 2 en 4) dat in de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken, is in 2026 lager dan het percentage in 2019 (32%). 2. Het percentage Zeeuwse jongeren (uit klas 2 en 4) dat in de afgelopen 4 weken aan bingedrinking heeft gedaan, is in 2026 lager dan het percentage in 2019 (22%). 3. Het percentage jongvolwassenen dat dagelijks of wekelijks drinkt, is in 2026 lager dan het percentage in 2019 (dagelijks 7% en wekelijks 38%). 4. Een verbetering van de naleving onder de verstrekkers van alcohol ten opzichte van 2019 (16%). 5. Het percentage Terneuzense jongeren (uit klas 2 en 4) dat binge drinkt, is in 2026 even laag of lager dan het percentage in 2019 (17%).

Monitoring De doelstellingen worden getoetst aan de hand van de resultaten uit de Gezondheidsmonitor Jeugd van GGD Zeeland, de monitor jongvolwassenen van het ZB| Planbureau onder 21-23 jarigen en het naleefonderzoek van ZB|Planbureau.

31/77

11

5. Risicoanalyse en interventiestrategie In dit hoofdstuk inventariseren we welke risicogevende settingen er zijn en vanuit welke beleidspijler (regelgeving, handhaving, educatie) we interventies inzetten. De risicoanalyse geeft inzicht in de verschillende soorten settingen en de daarbij behorende risicokenmerken. Op basis van deze analyse is vervolgens een interventiestrategie gemaakt (tabel 1). De interventiestrategie geeft aan welke soorten interventies ingezet worden om de risico’s te verkleinen. Door het periodieke karakter van deze analyse, is het tevens een evaluatie-instrument dat inzicht geeft in de resultaten van het lokale alcoholbeleid, dat aanknopingspunten biedt voor een volgend Preventie- en Handhavingsplan Alcohol.

Risicoanalyse Gegevens uit onderzoek Het naleefniveau voor drankverstrekking aan minderjarigen door alcoholverstrekkers wordt in Zeeland vastgesteld aan de hand van mysteryshop-onderzoek. Hierbij worden jongeren die niet onmiskenbaar 18 jaar of ouder zijn ingezet, om te toetsen of drankverstrekkers eerst de leeftijd vaststellen alvorens tot verstrekking van alcohol over te gaan. Met het nalevingsonderzoek kan per setting en zelfs per locatie worden bepaald hoe de naleving van de leeftijdsgrens in de praktijk wordt uitgevoerd. Alcoholverstrekkers worden in algemene zin in kennis gesteld van het feit dat dergelijke onderzoeken worden uitgevoerd. De onderzoeken zelf worden in het geheim uitgevoerd om betrouwbare informatie te kunnen verzamelen. In het voorjaar van 2021 zou er weer een naleefonderzoek starten maar dit is vanwege Corona uitgesteld naar 2022. De kenmerken van het alcoholgebruik onder jongeren stellen we vast met de Gezondheidsmonitor Jeugd van de GGD Zeeland en de monitor jongvolwassenen van ZB|Planbureau. Deze monitors worden eens per vier jaar afgenomen. De intoxicatiecijfers worden op basis van de ziekenhuisgegevens van de alcoholpoli van het ADRZ, Bravis en ZorgSaam per kwartaal door 1NUL1 aan LZNVZ teruggekoppeld.

Gegevens van informanten Om een praktijkgerichte risicoanalyse uit te voeren, ter aanvulling op de bovengenoemde onderzoeken, gebruikt onze gemeente signaaltoezicht, op basis van ervaring en praktijk, klikmeldingen. Daarnaast ook andere bronnen o.a. via LZNVZ. In eerste instantie zijn dat: politie, jongerenwerk, veldwerk verslavingszorg, de Alcoholwet BOA’s en de registraties bij de alcoholpoli in Zeeland. Van deze partners zal worden gevraagd aan te geven wat zij als de belangrijkste risico’s zien.

Interventiestrategie Om het effect van afzonderlijke handhavings- of preventieve interventies te versterken worden deze zoveel mogelijk in samenhang ingezet. Daarnaast kiest de gemeente voor het inzetten van op wetenschappelijke inzichten gebaseerde integrale aanpakken. Zie onderstaande tabel voor (de combinatie van) maatregelen en integrale aanpakken die de gemeente inzet om de doelstellingen van dit plan te behalen. In de volgende hoofdstukken lichten we de verschillende maatregelen toe. Afhankelijk van de setting en de omstandigheden met betrekking tot, bijvoorbeeld, de alcoholconsumptie daaromheen, is de ene maatregel effectiever dan de andere. In sommige gevallen zal een situatie activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld handhaving eisen, in andere gevallen juist educatie. Echter, een mix van activiteiten uit alle pijlers is het meest aan te bevelen.

32/77

12

Tabel 1: Maatregelenmix per setting Setting Detailhandel

Handhaving - Toezicht leeftijdsgrens. - Sanctiestrategie. - Three strikes out - Toezicht door detailhandel zelf - Toezicht prijsacties (vanaf 1 juli 2021, NVWA) - Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht Happy Hours - Sanctiestrategie.

Regelgeving - Leeftijdsgrens - Prijsacties beperken (per 1 juli 2021 landelijk geregeld in de Alcoholwet)

Educatie - Nalevingscommunicatie - Training caissières - Communicatie over Alcoholwet, alcoholregels, prijsacties

- Leeftijdsgrens - Beleidsregels ontheffingen art. 35 Alcoholwet - Alcoholreclames verbieden

Clubhuizen en jongerencentra

- Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht schenkregels paracommercie. - Sanctiestrategie.

- Leeftijdsgrens - Schenktijden beperken - Verbod sterke drank - Alcoholreclames verbieden

Thuis/ouders

- Ouderlijk toezicht op regels NIX18

- Ouders adviseren duidelijke regels te stellen en hier ook consequenties aan te verbinden

- Nalevingscommunicatie - Dronkenschap en - IVA Training barpersoneel doorschenken - Communicatie over - Leidraad alcoholbeleid op Alcoholwet en evenementen voor alcoholregels, gemeenten wederverstrekking - Opvoeding met - Dronkenschap en betrekking tot doorschenken middelengebruik - Uitgaansopvoeding - Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels -IVA bartraining - Adviezen t.a.v. opvoeding met betrekking tot middelengebruik delen via socials, artikelen op gemeentelijke pagina’s, free publicity,

Horeca/ Evenementen

Integrale aanpak

33/77

13

www.lznvz.nl, (online) voorlichtingsavonden, talkshows, etc. - Inzet politie n.a.v. aantreffen dronken jongeren op straat - Inzet Emergis Preventie nazorg bij alcoholintoxicatie - Huiskamergesprekken - Homeparty voor ouders en eventueel jongeren - Ouderavonden online - Ouderavonden in cafés - Nazorgtraject na alcoholintoxicatie Sport

- Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht schenkregels paracommercie. - Sanctiestrategie - Geen alcohol bij jeugdwedstrijden - Toezicht sterkte drank

- Schenktijden beperken - Verbod sterke drank - Leeftijdsgrens - Verbod aanwezigheid dronken personen - Alcoholreclames verbieden

34/77

- Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels - Alcoholregels duidelijk zichtbaar (NIX18) - Uitstraling frisse en gezonde kantine Aanbod alcoholvrij alternatief - IVA training barpersoneel/vrijwilligers - Training vroegsignalering

- Dronkenschap en doorschenken - Alcoholbeleid in sportkantines

14

Scholen

- Ondersteuning door boa’s en/of Emergis Preventie bij schoolfeesten (bijv. indrinken)

- Alcoholvrije schoolomgeving en activiteiten

Openbare ruimte

- Toezicht en handhaving in de openbare ruimte:

- Verbod aanwezig hebben alcohol onder de 18 jaar - Verbod openbaar dronkenschap - Alcoholreclames verbieden

- bezit alcohol onder de 18 jaar (Jongeren) campings

Hokken / Keten

- openbaar dronkenschap - Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht schenkregels paracommercie. - Sanctiestrategie. - Toezicht en handhaving in de openbare ruimte.

Overleg over (huis)regels

- Voorlichting voor jongeren - Voorlichting voor ouders en vrijwilligers - Interventies uit digitale Tookit ‘Sport Gezond’ - Voorlichting over genotmiddelen aan ouders - Voorlichtingsavond voor ouders in samenwerking met school. - Spreekuren op het VO, Leerlingen kunnen doorverwezen worden naar de preventiewerker als het er zorgen zijn - Communicatieplan - Nalevingscommunicatie - Campagne NIX18 - IkPas Campagne - Dranquilo Campagne

- Overleg over integrale aanpak preventie van problematisch gebruik genotmiddelen - Alcoholvrije school - Helder Op School, een doorlopende leerlijn vanaf de brugklas ( Frisse Start) tot minimaal het vierde leerjaar (In Charge) - Gezonde School

- Nalevingscommunicatie - Voorlichting door Emergis Preventie met een peergroup

- Voorlichting aan ouders

35/77

15

6. Regelgeving en handhaving De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. De Alcoholwet geeft gemeenten verschillende verordenende bevoegdheden. Regelgeving is een onmisbare factor van een integraal alcoholbeleid. Om die reden wordt kort uiteengezet welke soorten regels er zijn.

Regels centraal en decentraal Er zijn regels die van rijkswege gelden en regels die door de gemeenten zijn opgesteld. De regels van gemeentewege zijn neergelegd in de verordening paracommercie en de Algemene Plaatselijke Verordening. Daarnaast verstrekt de gemeente vergunningen en ontheffingen, al dan niet onder voorwaarden en stelt de gemeente het toetsingskader vast voor beleidsregels van de burgemeester inzake de ontheffingen ex. artikel 35 van de Alcoholwet en de ontheffing op grond van artikel 4 van de Alcoholwet.

Verordening Het vastleggen van de schenktijden in de paracommercie is een wettelijke verplichting voor gemeenten (artikel 4 van de Alcoholwet). De gemeente heeft hiertoe de Verordening Paracommercie vastgesteld. Doel is het voorkomen van oneerlijke concurrentie tussen paracommercie en commerciële horeca. Met het stellen van regels is rekening gehouden met de pijler alcohol en jeugd. De schenktijden in sportverenigingen en jongerencentra zijn hierin beperkt. Achterliggende gedachte is de wetenschap dat ruime schenktijden leiden tot meer consumptie. Ook is beoogd om het alcoholgebruik bij jongeren te ontmoedigen door bij sportkantines in de ochtenden geen alcoholverstrekking toe te staan. Uit normatief oogpunt is het niet wenselijk dat jongeren tijdens sport en spel van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat geconfronteerd worden met het alcoholgebruik van anderen. De Alcoholwet biedt gemeenten daarnaast de mogelijkheid in de verordening regels op te nemen op grond van artikel 25a t/m 25d van de Alcoholwet (bijvoorbeeld prijsacties en happy hours beperken of het hanteren van toegangsleeftijden tot 21 jaar bij horeca en terrassen op bepaalde tijdstippen). Met deze bevoegdheid kunnen de meest excessieve acties (meer dan 40% korting) worden verboden.

Onderzoek (Meier e.a., 2008) laat zien dat de prijs van alcohol een belangrijke voorspeller is voor gebruik en dat met prijsinterventies gebruik kan worden beïnvloed. Het verhogen van alcoholprijzen heeft specifiek impact op mensen die veel alcohol consumeren. Het beperken van mogelijkheden om met prijzen voor alcoholhoudende dranken te stunten is daarmee een geschikt instrument om de stevige consumptie in het uitgaansleven te beperken en dronkenschap te voorkomen.

Beleidsregels ontheffingen De Alcoholwet biedt gemeenten de mogelijkheid om voorwaarden te stellen aan het verlenen van een ontheffing van de Alcoholwet. Er zijn beleidsregels vastgesteld om te bepalen of een paracommerciële inrichting op aanvraag een ontheffing krijgt van de schenkregels voor tijdelijke gelegenheden van bijzondere aard (artikel 4 Alcoholwet). Daarnaast hanteert de burgemeester eveneens beleidsregels om te bepalen of en onder welke voorwaarden alcoholhoudende drank

36/77

16

geschonken mag worden tijdens evenementen (artikel 35 Alcoholwet).

Nieuwe bevoegdheden voor gemeenten In de nieuwe situatie is het de BOA ook toegestaan te handhaven wanneer er sprake is van wederverstrekking van alcohol door een meerderjarige áán een minderjarige. Daarnaast wordt het ook geregeld dat gemeenten bepaalde gebieden als alcohol-overlastgebied kunnen aanwijzen. Hiermee kunnen gemeenten extra regels instellen met betrekking tot alcoholverkoop. Wat de naleving van bezorgdiensten betreft wordt er geregeld dat de (online) verkoper verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de leeftijdscontrole, zowel bij de aankoop als bij aflevering.

37/77

17

Leeftijdsgrens 18 jaar Artikel 20 lid 1 Alcoholwet Het bedrijfsmatig of anders dan om niet verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Artikel 20 lid 4 Alcoholwet Het verplicht aanduiden van de leeftijdsgrens. Artikel 45 van de Alcoholwet Het is personen die de leeftijd van 18 jaar nog niet hebben bereikt, verboden op voor publiek toegankelijke plaatsen alcoholhoudende drank aanwezig te hebben of voor consumptie gereed te hebben, met uitzondering van plaatsen waar bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse wordt verstrekt. Artikel 45A van de Alcoholwet Onverminderd artikel 20, eerste lid, is het personen die de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt, verboden op voor publiek toegankelijke plaatsen anders dan bedrijfsmatig alcoholhoudende drank te verstrekken aan een persoon die de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft bereikt. Dronkenschap/doorschenken Artikel 20 lid 5 Alcoholwet Het verbod om personen in kennelijke staat van dronkenschap toe te laten in een horecazaak of op het terras. Artikel 252 lid 1 Wetboek van Strafrecht Verbod om dronken personen te schenken. Artikel 453 Wetboek van Strafrecht Verbod om zich in kennelijke staat van dronkenschap op de openbare weg te begeven.

Alcoholverbod in de openbare ruimte en op aangewezen openbare plaatsen Artikel 2:48 Verboden drankgebruik 1. Het is voor personen die de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt verboden op een openbare plaats die deel uitmaakt van een door het college aangewezen gebied, alcoholhoudende drank te gebruiken of aangebroken flessen, blikjes, drinkglazen en dergelijke met alcoholhoudende drank bij zich te hebben. 2. Het verbod is niet van toepassing op: a. een terras dat behoort bij een horecabedrijf als bedoeld in artikel 1 van de Alcoholwet; b. een andere plaats dan een horecabedrijf als bedoeld onder a, waarvoor een ontheffing geldt krachtens artikel 35 van de Alcoholwet. c.

Toezicht Het doel van de gemeente is om door middel van naleving van de wet bij te dragen aan het voorkomen van gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde. Sinds 1 januari 2013 is de gemeente verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de wet en heeft daarmee een belangrijk instrument in handen. Onderzoek laat zien dat handhaving noodzakelijk is om het

38/77

18

gewenste effect te bereiken van maatregelen zoals de leeftijdsgrens voor alcohol en het verbod op doorschenken (Babor e.a., 2010).

Risicoanalyse Het toezicht op de Alcoholwet bestaat uit drie typen controles. Reguliere inrichtingencontroles (type 1), controles op leeftijdsgrenzen, dronkenschap en schenktijden (type 2) en de controle op alcoholbezit door minderjarigen(type 3). Om te bepalen welk type controle moet worden ingezet en met welke frequentie, is een risicoanalyse uitgevoerd op inrichtingenniveau. De risicoanalyse gaat uit van de kans dat de regels worden overtreden maal het effect dat daarmee wordt veroorzaakt. Daarnaast wordt bezien of in een bepaalde gelegenheid veel jongeren komen en of het wel of niet paracommercie betreft. De basis van de risicoanalyse wordt gevormd door de formule: Risico = Kans X Effect. De kans wordt in dit verband ook wel genoemd: het overtredersniveau, dus de kans dat de regels niet worden nageleefd. De kans op het overtreden van de regels hangt af van meerdere factoren. Te denken valt aan de drukte, het in werking hebben van een eigen (leeftijdscontrole)systeem en het nalevingsgedrag van de ondernemer in het verleden. Het overtrederniveau wordt ingeschat op basis van de beschikbare informatie en de lokale kennis binnen de gemeente. Indien na controle blijkt dat een ondernemer een betere of slechtere nalever is, dan wordt de score in de risicoanalyse bijgesteld. Dit gebeurt in ieder geval jaarlijks voorafgaande aan de jaarplanning.

Het effect is hoger naarmate er bijvoorbeeld meer jongeren of jongvolwassenen in de inrichting komen. Maar het kan ook zijn dat het effect bepaald wordt doordat bij overtreding van de regels meer oneerlijke concurrentie wordt veroorzaakt of meer problemen van openbare orde en veiligheid gepaard gaan. Concreet is het de bedoeling dat de controlecapaciteit dus vooral ingezet wordt naarmate de regels minder goed worden nageleefd en juist op die plekken waar veel jeugd komt. Beide variabelen bevinden zich op een geleidende schaal. De uitgewerkte risicoanalyse is bijgevoegd als bijlage 2. Uit de kolom of er veel of weinig jongeren in de inrichting komen en of het al dan niet een paracommerciële instelling betreft, kan worden afgeleid of controles van het type 2 moeten worden uitgevoerd.

39/77

19

Inzet toezicht per type controle Type 1: Inrichtingencontroles Bij de inrichtingencontroles wordt gekeken naar de aanwezigheid en actualiteit van de vergunning of ontheffing, het voldoen aan de voorschriften van de vergunning/ontheffing en andere bepalingen uit de Alcoholwet, zoals de aanwezigheid van leidinggevenden tijdens openingstijden1. De inrichtingencontroles worden jaarlijks vastgesteld , waarbij rekening wordt gehouden met eerdere resultaten Controle inzet voor type 1 controles

Soort Cafés Restaurants Cafetaria’s Strandtenten Hotels Pensions Dorps- en buurthuizen Supermarkten Clubhuizen Slijterijen Campings

Aantal

Prioriteitscore

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

H L G G L L H L H G G

Bezoekfrequentie in maanden 12 36 24 24 36 36 12 36 12 24 24

L = Laag G = Gemiddeld H = Hoog

Type 2: Leeftijdsgrenzeninspecties/ dronkenschap/schenkregels2 Naast de reguliere inrichtingencontroles richten de type 2 controles zich op leeftijdsgrenzeninspecties bij drankverstrekkers. De controles richten zich in hoofdzaak op het controleren van verstrekking van alcoholhoudende drank aan jongeren onder de 18 jaar. Daarnaast worden controles uitgevoerd op dronkenschap en op schenktijden binnen de paracommercie. Het toezicht bestaat uit observaties op de plaatsen en tijdstippen waarop (’s avonds en in de weekenden) jongeren alcoholhoudende dranken kopen en gebruiken.

1 Voor een volledig overzicht van de regels waarop wordt gecontroleerd wordt verwezen naar de bij dit preventie- en handhavingsplan

opgenomen sanctiestrategie. 2 Controles type 2 is in dit document de verzamelnaam voor de leeftijdscontroles, het binnenlaten van dronken personen, het doorschenken van alcohol aan dronken personen en het schenken buiten de schenktijden in paracommerciële instellingen.

40/77

20

De scores uit de bijgevoegde risicoanalyse worden als volgt vertaald in controlefrequentie. De indicatie aspecten behorend bij de prioriteringsscore zijn:  Alcoholverstrekking aan jongeren  Verstoring openbare orde  Oneerlijke concurrentie Vervolgens kan de bezoek frequentie aangepast worden als gevolg van : • Beschikbare informatie • Beschikbare controle capaciteit • Risico op laag naleefgedrag/risico op wederverstrekking De scores worden als volgt vertaald: L = zeer gering G = reëel H = zeer groot Daarnaast is er nog een categorie die vanwege de aard van de bedrijfsvoering moeilijk controleerbaar is. (MC) De controle-inzet voor type 2 controles wordt als volgt vastgesteld: Leeftijdsgrenzeninspecties/ dronkenschap/schenkregels Soort

aantal Prioriteitsscore Bezoek

Bezoek

Opmerking

frequentie Frequentie in (dynamisch) maanden (statisch) Discotheken

-

-

-

-

Cafés (hotspots)

8

H

6

Variabel

Cafés

28

G

12

Variabel

Restaurants

27

L

24

Variabel

MC

Hotels

2

L

24

Variabel

MC

Cafetaria/Lunchroom/Broodjeszaak

6

L

24

Variabel

Strandtenten

1

G

12

Variabel

Clubhuizen/buurthuizen/verenigingen 4 gericht op jongeren

G

12

variabel

MC

Clubhuizen/buurthuizen/verenigingen 36 overige

G

12

variabel

MC

Evenementen (voor zover relevant)

G

8

41/77

variabel

21

Slijterijen

6

G

12

variabel

Campingbedrijven met horeca overige

3

L

24

variabel

Detailhandel/supermarkten

14

G

12

variabel

Type 3: Controle op het in bezit hebben van alcoholhoudende drank door minderjarigen De type 3 controles richten zich op het in bezit hebben van alcoholhoudende drank door minderjarigen op voor het publiek toegankelijke plaatsen. Dit is niet toegestaan met uitzondering van plaatsen waar bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse wordt verstrekt (bijvoorbeeld supermarkten). Het als minderjarige in bezit hebben van alcoholhoudende drank is een overtreding van de Alcoholwet en dat is een strafbaar feit. De boete hiervoor bedraagt € 90,--. Voor jongeren onder de 16 jaar wordt deze boete gehalveerd tot € 45,--[1]. Dit soort controles wordt veelal uitgevoerd door de politie.

Overige controles Naast de hierboven genoemde programmatische type 1 controles en type 2 controles op basis van het bovengenoemde overzicht vinden nog de volgende incidentele controles/acties plaats.

Steekproefsgewijze controles bij evenementen Deze vinden plaats aan de hand van de afgegeven evenementenvergunningen. Vaak jaarlijks terugkerende evenementen, waarbij op basis van ervaringen van de vorige jaren een afweging wordt gemaakt voor een eventuele steekproef.

Controles bij ontmoetingsplaatsen/hotspots Deze vinden plaats op locaties waarover klachten of signaleringen of meldingen van de politie zijn binnengekomen.

Juridisch vervolg Dit komt aan de orde wanneer na een controle handhaving volgt. Met name indien er sprake is van een last onder dwangsom/bestuursdwang of het intrekken van een vergunning.

Interventiestrategie bepalen Op basis van de risicoanalyse en de hotspotlijst worden prioriteiten vastgesteld. Daarbij wordt een afweging gemaakt tussen de aandacht voor de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop van 18 jaar en de bepalingen rondom dronkenschap, zoals het niet toelaten van dronken personen in een horecagelegenheid en het niet schenken aan klanten in kennelijke staat van dronkenschap. Elk jaar worden met het herijken van de hotspots tevens de handhavingsprioriteiten opnieuw vastgesteld.

[1]

Deze bedragen zijn afkomstig uit het feitenboekje dat landelijke gehanteerd wordt voor strafbare feiten.

42/77

22

Handhavingsmethoden Opties voor leeftijdscontroles Alcoholwet Methode Observatie door eigen toezichthouders Controle eigen toezichthouders met mystery shoppers Controle door mystery toezichthouders zonder mystery shoppers. Controle door mystery toezichthouders met mystery shoppers. Overige methoden, zoals bijvoorbeeld convenant zelfcontrole door de branche.

1 werkwijze voordelen nadelen

aandachtspunten conclusie

Opmerking Niet effectief Risico dat eigen toezichthouders herkend worden. De ingevoegde bepalingen van de Alcoholwet bieden hier ruimere mogelijkheden Thans de meest toegepaste methode. Levert over het algemeen rechtsongelijkheid op

Controle door toezichthouders zonder mystery shoppers.  De horeca-inrichtingen worden bezocht door toezichthouders die ter plaatse een controle doen door middel van observatie .  Juridisch veilig  Indien gekozen wordt voor toezichthouders uit de eigen organisatie zijn deze vanwege hun werk veelal bekend binnen horeca-inrichting en ook vallen zij op als zij een horeca-inrichting binnen gaan waar vooral jeugdigere personen hun avond doorbrengen. Een overtreding is door hen dus vrij lastig te constateren. Derhalve is inhuur of uitruil in deze aan te bevelen.  Heeft gezien de zeer lage effectiviteit m.b.t. repressieve handhaving geen voorkeur.

2 werkwijze

Controle door eigen toezichthouders met mysteryshoppers.  De horeca-inrichtingen worden bezocht door de eigen toezichthouders die worden vergezeld door een mysteryshopper. Deze laatste doet een aankooppoging die wordt waargenomen door de toezichthouder. voordelen  Redelijk flexibel qua planning en regie.  Met de invoering van de Alcoholwet is de inzet van 16 en 17 jarige mysteryshoppers vereenvoudigd. nadelen  Het zelfde argument als bij optie 1 vanwege de bekendheid van de toezichthouders.  16 en 17 jarige mysteryshoppers mogen tot uiterlijk 23:00 uur ingezet worden (Arbowet). aandachtspunten  Het gebruik maken van een mysteryshopper vraagt om juridische zorgvuldigheid. Zolang er nog geen heldere jurisprudentie is over de inzet van mystery shoppers bij horecacontroles bestaat er een afbreukrisico. conclusie  Heeft gezien de zeer lage effectiviteit m.b.t. repressieve handhaving geen voorkeur. info  Door STAP is een factsheet gepubliceerd met betrekking tot de inzet van mysteryshoppers bij de handhaving van de Alcoholwet. In deze factsheet worden de knelpunten die bij de huidige toegepaste methodiek bij controles worden ervaren beschreven. 43/77

23

3 werkwijze

Controle door mystery toezichthouders zonder mystery shoppers.  De horeca-inrichtingen wordt bezocht door een jong uitziende toezichthouder(s) die ter plaatse een controle doen door middel van observatie.  De mystery toezichthouder is afkomstig uit een BOA-poule of van een bedrijf ingehuurd. voordelen  Minder opvallend dan controle door eigen toezichthouders.  Kan anoniem.  Juridisch veilig, nadelen  Meerkosten qua inhuur personeel. aandachtspunten  Deze optie is eigenlijk enkel geschikt indien gekozen wordt voor uitbesteding aan een marktpartij. Daar eigen toezichthouders maar een beperkte periode inzetbaar zijn. conclusie Kan indien uitbesteed een werkbare methode zijn. 4 werkwijze

Controle door mystery toezichthouders met mystery shoppers.  De horeca-inrichtingen wordt bezocht door een jong uitziende toezichthouder die wordt vergezeld door een mystery shopper. Deze laatste doet een aankooppoging die wordt waargenomen door de toezichthouder.  De mystery toezichthouder is afkomstig uit een BOA-poule of van een bedrijf ingehuurd. voordelen  Effectieve manier van controleren met een hoge pakkans.  Met de invoering van de Alcoholwet is de inzet van 16 en 17 jarige mystery shoppers vereenvoudigd. nadelen  Vraagt een goede coördinatie met betrekking tot planning en regie.  Brengt meerkosten met zich mee als gevolg van personeelskosten door derden.  Controle wordt door horecaondernemers als niet chique ervaren.  16 en 17 jarige mystery shoppers m ogen tot uiterlijk 23:00 uur ingezet worden (Arbowet). aandachtspunten  Het gebruik maken van een mystery shopper vraagt om juridische zorgvuldigheid. Zolang er nog geen heldere jurisprudentie is over de inzet van mystery shoppers bij horecacontroles bestaat er een zeker afbreukrisico. info  Door STAP is een factsheet gepubliceerd met betrekking tot de inzet van mystery shoppers bij de handhaving van de Alcoholwet. In deze factsheet worden de knelpunten die bij de huidige toegepaste methodiek bij controles worden ervaren beschreven.

conclusie  Met in achtneming van de juridische zorgvuldigheid aan te bevelen als methode voor repressieve handhaving. 5 werkwijze

voordelen

Toezicht belegd enkel door middel van een convenant (bijvoorbeeld Jong proef)  Het bevoegd gezag en de lokale horeca sluiten een convenant waarbij het toezicht door middel van een vorm van zelfcontrole bij een derde marktpartij wordt belegd.  Het bevoegd gezag hoeft weinig tijd te investeren in het toezicht, 44/77

24

nadelen

aandachtspunten conclusie

 Juridisch discutabel,  Afhankelijk van de vorm van het convenant kan dit deelnamekosten met zich meebrengen.  Weinig zicht op de resultaten en effecten.  Bevoegd gezag heeft weinig tot geen regie.  Indien enkel voor een convenant gekozen wordt zonder flankerende controle mogelijkheden is deze optie vanwege de strijdigheid met de beginselplicht tot handhaven (juridisch argument)niet aan te bevelen.

6

Toezicht belegd door middel van een convenant geflankeerd door een ander vorm van toezicht werkwijze  Een zelfde soort convenant als bedoeld in optie 5, maar dan geflankeerd door een protocol dat voorziet in mogelijkheden tot repressieve handhaving bij herhaald niet naleving van de regelgeving. Deze flankerende vorm van handhaving kan door middel van één van de bovenstaande geadviseerde opties. voordelen  Juridisch meer acceptabel dan optie 5 .  Waarschijnlijk behoorlijk draagvlak bij de horecaondernemers. nadelen  Relatief hogere (dubbele) kosten. aandachtspunten  Hierbij moet het bevoegd gezag de regie voeren met betrekking tot de handhaving en toepassing van het convenant.  Jong proef methode Positieve insteek. De basis bij de BHBW Jong Proef Preventie Methodiek bestaat uit een convenant afgesloten tussen drie partijen: de gemeente, de alcoholverstrekker en BHBW. De ondernemers hebben een belangrijke rol: als maatschappelijk verantwoordelijke bedrijven spreken zij uit de regels na te leven en hun verantwoordelijkheid hierin te nemen. Met dit convenant conformeren ondernemers zich aan de Alcoholwet met als doel het terugdringen van de verkoop van alcoholhoudende dranken aan jongeren. Na ondertekening van het convenant onderzoekt BHBW met het Jong Proef Onderzoek of deze ondernemingen zich aan de voorwaarden van het convenant houden.

Gedurende de looptijd van het convenant zet de gemeente geen toezichthouders in bij de deelnemende ondernemers en is bestuurlijke handhaving niet mogelijk.  De overtreder betaalt.  De ondernemers leveren, bij het sluiten van het convenant, een financiële bijdrage. Voldoet een ondernemer tijdens een bezoek aan de voorwaarden uit het convenant, dan krijgt hij een gedeelte van zijn ingelegde financiële bijdrage terug. Voldoet een ondernemer niet aan de voorwaarden, dan wordt een gedeelte van zijn ingelegde bijdrage gebruikt om de Jong Proef Preventie Methodiek te bekostigen. Bij herhaaldelijke overtredingen wordt het convenant met de betreffende ondernemer beëindigd en valt hij onder het reguliere toezicht wat hierdoor gericht kan worden ingezet.  De opzet is gezamenlijk een beter naleefgedrag te bereiken met een alternatieve en efficiëntere vorm van controle. Iedereen mag meedoen aan het convenant, maar om deel te mogen blijven nemen moet continu aan de voorwaarden van het convenant worden voldaan. Hierbij wordt de ondernemer ook geholpen. Bij de start van het convenant worden de

45/77

25

kassamedewerkers geïnstrueerd waar zij op moeten letten bij alcoholverstrekking.  Resultaat De BHBW Jong Proef Preventiemethodiek levert voor alle partijen voordelen op. De gemeente heeft minder toezicht capaciteit nodig op het gebied van leeftijdscontroles in de deelnemende branche en kan daarmee kosten besparen. De ondernemers krijgen hulp bij het tegengaan van verkoop van alcohol aan jeugd en vallen tijdens de convenantperiode buiten het reguliere toezicht. Gemeente en ondernemer staan naast elkaar in plaats van tegenover elkaar. Conclusie

 Dit kan met in achtneming van het juridische afbreukrisico en mogelijke rechtsongelijkheid een optie zijn die werkbaar is.

Toepassen controlemethode Om tot een effectieve, uniforme Zeeuwse methode van handhaving te komen is het advies om voor zover dit nog niet gebeurd is over te gaan naar de methode van mystery-shoppers.

Nalevingscommunicatie Communicatie versterkt het effect van de handhaving. Het draagt bij aan een verhoogde subjectieve pakkans en aan meer draagvlak voor de maatregelen. Het is van belang de communicatie naar de diverse doelgroepen in goed overleg met andere afdelingen en partijen vorm te geven.

Sanctiestrategie Na controle wordt een controlerapport of boeterapportage opgemaakt. Indien is gebleken dat de gecontroleerde zich niet (geheel) aan de regels houdt, kan het bevoegd gezag verschillende sancties toepassen teneinde de overtreder ertoe te bewegen zich in het vervolg wel te houden aan de voor hem geldende regels. Niet alle overtredingen zijn even ernstig. Bij dit preventie- en handhavingsplan hoort de sanctiestrategie weer waarin is bepaald met welk sanctiemiddel de burgemeester in beginsel reageert op overtredingen. Voor de lichtere overtredingen wordt eerst een waarschuwing gegeven, voor de ernstigere overtredingen kan direct een daadwerkelijke sanctie opgelegd zoals een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom. Ook intrekken of schorsen van de vergunning behoort tot de mogelijkheden die de burgemeester ter beschikking staan. Aan de sanctiestrategie is tevens wederverstrekking toegevoegd.

Hardheidsclausule Afwijken van de sanctiestrategie is mogelijk. Dat kan ten eerste in spoedeisende gevallen, waarbij direct handhavend optreden vereist is en de waarschuwing derhalve achterwege wordt gelaten. Ten tweede kan ook op basis van bijzondere feiten en omstandigheden worden afgeweken van de sanctiestrategie. De sanctie dient immers in alle gevallen proportioneel te zijn. Het toezicht en de handhaving hebben tot doel te komen tot preventie en een betere naleving en waarborging van de geldende wet- en regelgeving. In uitzonderlijke gevallen kan dit doel beter bereikt worden door af te wijken van de sanctiestrategie, waarbij deze afwijking wordt gemotiveerd.

Effectmeting en evaluatie Het effect van het toezicht en de handhaving op de naleving van de leeftijdsgrens wordt gemeten met nalevingsonderzoek. Dit onderzoek wordt een keer per twee jaar uitgevoerd.

46/77

26

7. Educatieve- en communicatieve activiteiten In de omgeving van jongeren en jongvolwassenen staan drie doelgroepen centraal die invloed hebben op het alcoholgebruik: 1.

Verstrekkers van alcohol;

2.

Scholen: BO (in mindere mate), VO, MBO en HBO;

3.

Ouders/opvoeders/andere volwassenen die (veel) met jongeren te maken hebben.

Daarnaast moeten de jongeren en jongvolwassenen zelf niet worden vergeten. Hoewel we weten dat zij minder open staan voor voorlichting is het wel van belang dat zij weten wat de consequenties van alcoholgebruik kunnen zijn en wat regels zijn zodat zij deze ook na kunnen leven. Meer en meer komt de nadruk te liggen handhaving. Educatie en communicatie zijn ondersteunend hieraan en zijn belangrijk om draagvlak te creëren voor de NIX18 norm. Ter illustratie worden hieronder enkele mogelijkheden per doelgroep toegelicht.

Verstrekkers van alcohol Met de term verstrekkers worden alle personen bedoeld die verantwoordelijk zijn voor een adequate naleving van de eerder genoemde bepalingen in (onder andere) de Alcoholwet. Dat kunnen horecaondernemers, barpersoneel, barvrijwilligers, portiers, caissières, filiaalmanagers etc. zijn. Van deze professionals wordt verwacht dat ze de leeftijdsgrens voor de verstrekking van alcohol kennen en naleven, evenals het verbod op doorschenken bij dronkenschap, wederverstrekking en het toelaten van personen in kennelijke staat van dronkenschap in de onderneming, vereniging of het evenement. Het gaat in deze paragraaf concreet om: de detailhandel, de horeca/evenementen en de sportkantines.

Training Belangrijk is vooral dat een verstrekker zich bewust is van zijn/haar verantwoordelijkheid en in staat is juist te handelen, ook wanneer er weerstand is bij de klant. Om verstrekkers hierin te bekwamen zijn trainingsprogramma’s ontwikkeld zoals de IVA (Instructie Verantwoord Alcoholgebruik) voor barvrijwilligers en de Evenementen IVA. De gemeente Terneuzen biedt de IVA training voor barvrijwilligers bij verenigingen periodiek kosteloos aan. Voor Alcoholwet-vergunningsvrije verkooppunten zoals supermarkten wordt geadviseerd overleg te laten plaatsvinden met de ondernemers(verenigingen) om helder te krijgen wat men intern aan training van personeel doet. 1NUL1 biedt deze trainingen aan.

Nalevingscommunicatie Naleving van de wet kan naast individuele training worden beïnvloed door nalevingscommunicatie. Doel van nalevingscommunicatie is om een gedragsverandering bij de doelgroep te creëren en om de subjectieve pakkans te vergroten. Daarom is een nalevingscommunicatieplan ontwikkeld. Dit kan ook worden ingezet voor andere nalevingsproblemen die in de gemeente spelen. De volgende elementen maken in ieder geval onderdeel uit van de nalevingscommunicatiestrategie van onze gemeente:

47/77

27

Educatieve communicatie Uitleg van de regels, de argumenten voor deze regels, uitleg over mogelijke hulpmiddelen om na te kunnen leven. Dit is nodig als onduidelijkheid over (het belang van) de regels naleving in de weg staat. Dreigende communicatie Communicatie over controles, inzet mystery shoppers, sancties, uitbreiding toezichtcapaciteit, etc. Deze vorm beïnvloedt de subjectieve pakkansbeleving en kan effectief zijn als blijkt dat de regels bewust overtreden worden. Normatieve communicatie Bijvoorbeeld een interview met een ondernemer die de regels goed naleeft, een nieuwsbericht waarin het percentage nalevers wordt genoemd in plaats van het aantal overtreders. Oftewel: het communiceren van de gewenste norm, ervan uitgaande dat de gemiddelde mens graag aan de algemeen geldende norm wil voldoen.

Evenementenbeleid Onze gemeente past waar mogelijk het evenementenbeleid aan en geven tips aan organisator op het gebied van alcoholverstrekking. Hier is een folder en informatiepakket vanuit LZNVZ voor beschikbaar.

Onderwijs De school is een belangrijke pedagogische omgeving voor jongeren. De gemeente gaat daarom in samenwerking met 1NUL1 en de GGD (Gezonde School) met de scholen bespreken hoe zij volgens de wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen verslavingspreventie (Onrust e.a., 2016) aan alcoholpreventie kunnen werken. Door de schoolomgeving en alle school gerelateerde activiteiten alcoholvrij te houden, ondersteunt het onderwijs NIX18 en de norm dat alcoholgebruik niet vanzelfsprekend is. Daar waar mogelijk wordt Emergis Preventie ingezet voor ‘blaasacties’ voorafgaand aan de schoolfeesten.

Helder Op School Helder Op School, een doorlopende leerlijn vanaf de brugklas (Frisse Start) tot minimaal het vierde leerjaar (In Charge) waar alle thema’s aan de leerlingen worden aangeboden op het gebied van preventie alcohol en drugs coördinatie ( 1NUL1).

Spreekuren op het VO (door 1NUL1) Leerlingen kunnen doorverwezen worden naar de preventiewerker als er zorgen zijn met betrekking tot middelengebruik.

Ouderavond via school (door 1NUL1 of Stichting Voorkom) Jongeren zijn gemakkelijk via scholen te bereiken. Ouders van deze jongeren zijn echter steeds minder makkelijk via scholen te benaderen. Om toch een zo groot mogelijke groep ouders te bereiken wordt aangeraden thema’s te combineren. Als ouders bijvoorbeeld toch naar school komen voor een mentoravond, wordt die avond ook ingezet om voorlichting over jeugd en alcohol te geven. Ook theater of social media zijn thema’s waar ouders graag meer informatie over krijgen.

Online Talkshows ‘Help! Mijn kind is een puber!’ Ter aanvulling op de fysieke ouderavonden is er nu ook de online talkshow ‘Help! Mijn kind is een puber!’. Een initiatief van GGD Zeeland, 1NUL1, Zeeland Zonder Zelfmoord en LZNVZ. Er is een reeks van vier afleveringen opgenomen. Ouders kunnen live vragen stellen via de chat aan de professionals. De afleveringen gaan over: 48/77

28

1. 2. 3. 4.

Genotmiddelen; Relaties & Seksualiteit; Sociale media & Gamen; Stress, Somberheid & Suïcide.

Training Vroegsignalering (door 1NUL1) Door vroegtijdig te signaleren kun je in een eerder stadium ingrijpen zodat problemen bij kwetsbare jongeren voorkomen kunnen worden of minder ernstig zullen uitpakken. Mentoren uit het VO zullen getraind worden om dreigende problematiek rondom gebruik van genotmiddelen bij jongeren vroegtijdig te herkennen. De training signaleren & begeleiden wordt aangeboden aan professionals. Leerkrachten is een doelgroep professionals die deze training met regelmaat krijgt.

Ouders en de thuissituatie Alcoholopvoeding Ouders denken veelal dat het gedrag van hun puber volledig wordt bepaald door ‘peers’ (als bijvoorbeeld vrienden), terwijl zij wel degelijk ook zelf invloed hebben op het gebruik van genotmiddelen door hun kinderen (van der Vorst, 2006). Uit diverse onderzoeken blijkt bijvoorbeeld dat veel jongeren thuis drinken en zelfs drank van hun ouders krijgen. Het niet beschikbaar zijn van alcohol en rookwaar in huis en het stellen van regels zijn geschikte instrumenten om alcoholgebruik tegen te gaan. Uit onderzoek blijkt dat kinderen van ouders die geen duidelijke regels hebben afgesproken en geen leeftijdsgrens hebben gesteld voor het drinken van alcohol al op jongere leeftijd beginnen met drinken. Ze drinken bovendien vaker dan jongeren waarvan de ouders wel een leeftijdsgrens hebben gesteld. Naast het stellen van regels zijn andere beschermende factoren: een goede band tussen ouder en kind en een autoritatieve opvoedstijl. Uitgaansopvoeding Ook door regels te stellen die niet expliciet gaan over alcoholgebruik, kunnen ouders invloed hebben op het alcoholgebruik van hun kind. Dan gaat het vooral over afspraken omtrent uitgaan, zoals hoe vaak ze uit mogen gaan en hoe laat zij thuis moeten zijn.

Normverandering en opvoedondersteuning Adviezen met betrekking tot opvoeding over alcoholgebruik zullen wijd onder de ouders verspreid worden. Via diverse invalswegen worden ouders geconfronteerd met de NIX18 norm waardoor deze nieuwe norm voor hen normaal gaat worden. Ook zullen zij handvaten aangereikt krijgen om die norm toe te kunnen passen bij hun eigen kinderen. Dit gaat (onder andere) door: -

In samenwerking met LZNVZ VO-scholen de NIX18 norm en de daarbij behorende opvoedadviezen aan te bieden (bijv. door informatieve stukjes in nieuwsbrieven en website van de school).

-

Het organiseren van stapavonden (door 1NUL1) voor ouders van kinderen tussen de 14 en 18 jaar, waarbij ouders zelf kennis kunnen maken met de uitgaansgelegenheden waar hun kinderen komen en daar workshops van o.a. politie en GGD krijgen, over alcohol maar mogelijk ook drugs en/of social media. Vaak ook gecombineerd met een theatervoorstelling.

49/77

29

-

Homeparty, voorlichting thuis aan ouders en eventueel de kinderen (door 1NUL1). Ouders organiseren zelf deze avond en nodigen belangstellenden uit, die in diverse thema’s op een laagdrempelige manier voorlichting krijgen.

-

Halt stuurt jongeren door die via een proces verbaal bij Halt terecht zijn gekomen na een incident onder invloed van alcohol of drugs. Voorlichting door 1NUL1 is een onderdeel van de leeropdracht die de jongere moet uitvoeren.

-

De inzet van 1NUL1 aangaande de nazorg voor jongeren die terecht zijn gekomen op de alcoholpoli.

-

De inzet van de politie bij het aantreffen van laveloze jongeren; ouders en kind zullen worden uitgenodigd op gesprek tussen politie, ouders en kind.

-

Het houden van zogenaamde ‘huiskamergesprekken’ waar bij ouders thuis een gesprek wordt gevoerd met andere ouders over jongeren en alcohol (door 1NUL1)

-

De online talkshow ‘Help! Mijn kind is een puber!’ breed onder de aandacht te brengen.

-

De theatershow ‘Onder Invloed’ van Play Back te organiseren of Helder Theater uit te nodigen.

Sportverenigingen Uit eerdere naleefonderzoeken bleek dat de sportverenigingen erg slecht scoorden. Dit zou niet zo mogen zijn. Sportverenigingen geven zelf aan in een spagaat te zitten; enerzijds hebben zij de inkomsten vanuit de verkoop van alcoholische dranken hard nodig. Anderzijds willen zij niet het verkeerde voorbeeld geven aan de jeugd. Hiernaast heerst binnen veel sportverenigingen nog de norm dat een biertje erbij hoort (denk aan de zogenaamde ‘3e helft’). Het kost tijd om deze norm te kunnen veranderen. De beste methode om dit te doen is een goede relatie met de sportverengingen op te bouwen en samen met hen te kijken naar wat ze kunnen verbeteren. Onze gemeente gaat hier onder andere de volgende inzet op plegen: -

De inzet van de interventies uit de Toolkit ‘Sport Gezond!’, zie Toolkit Sport Gezond! | Laat ze niet (ver)zuipen (laatzenietverzuipen.nl) IVA training Voorlichtingsavond voor ouders en vrijwilligers (door Emergis Preventie) Voorlichtingsavond voor jongeren Training vroegsignalering voor vrijwilligers (door Emergis Preventie)

Publiekscommunicatie Inzet van publieke bewustwordingscampagnes om het draagvlak voor het beleid te versterken en de norm met betrekking tot gebruik van alcohol positief te beïnvloeden zijn heel belangrijk. De NIX18 norm zal de geldende norm moeten worden en dat behoeft voorlopig blijvende aandacht. Kennisverhoging en opvoedgedrag verbeteren door regel- en normstelling zal alleen werken als het algemene publiek via allerlei invalswegen elke keer maar weer dezelfde boodschap krijgt. Dit doet onze gemeente door actief aan te haken bij de Zeeuwse publiekscampagne waarin deelcampagnes als de Ikpas, de Sportflight en de NIX18 campagne een belangrijke plek innemen die de communicatie afdeling van onze gemeente ook uitzet. Ook worden er regelmatig via social media en via de nieuwsbrief berichten verspreid en verwerven we zoveel mogelijk free-publicity als er in onze eigen gemeente een activiteit word uitgevoerd. Landelijke, Zeeuwse en lokale campagnes en

50/77

30

activiteiten kunnen elkaar immers versterken. Onze burgers begeven zich immers over onze gemeentegrenzen heen.

Jongeren Jongeren zelf zijn nauwelijks vatbaar voor sec voorlichtingsactiviteiten (Roodbeen, 2014). Het is daarom van belang nooit in te zetten op alleen maar voorlichtingsactiviteiten voor jongeren. Toch is het relevant dat jongeren weet hebben van de risico’s die alcoholgebruik met zich meebrengen en kennis hebben over de wet- en regelgeving. We richten ons, in samenwerking met LZNVZ, met name op de schil rond jongeren heen. Als zij goed op de hoogte zijn zullen zij deze informatie aan de jongeren doorgeven en het goede voorbeeld geven. Hiernaast krijgen ook de jongeren zelf via onze media campagne de boodschap NIX18 mee en willen wij ze laten ervaren dat je ook veel lol kunt hebben zonder alcohol. Een activiteit die hiervoor ontstaan is zijn de zogenaamde ‘frisfeesten’. 1NUL1 coördineert deze tegenwoordig. Belangrijk hierbij is jongeren ook zelf te betrekken zodat je weet dat je een goede line-up, coole drankjes en een goede locatie hebt. 1NUL1 werkt volgens een protocol op basis van eerder georganiseerde frisfeesten zodat incidenten zoveel mogelijk voorkomen kunnen worden.

51/77

31

8. Samenwerking, uitvoering en evaluatie Samenwerking met externe partners Op een integraal dossier als het beleid rondom de aanpak van problematisch gebruik van alcohol is samenwerking essentieel voor een goede uitvoering. De volgende partners zijn daarbij concreet in beeld: Politie/BOA

Hotspots in kaart brengen, veiligheid tijdens inspecties, jongeren vragen naar ID, inzet bodycams en eventuele samenwerking met betrekking tot de aanpak van doortappen vanuit het Wetboek van Strafrecht en openbare dronkenschap (artikel 252 resp. 453).

Ondernemers/verenigingen

Naleving Alcoholwet, interventies uit de Toolkit Sport Gezond! uitvoeren, nalevingscommunicatie, training personeel/vrijwilligers.

Scholen

Halfjaarlijks overleg over intern schoolbeleid (in kader van Lokale Educatieve Agenda) en over informatievoorziening richting ouders.

Gezondheidsorganisaties

Partners als de GGD, ziekenhuizen en 1NUL1 zijn belangrijk bij de uitvoering en ontwikkeling van educatieve interventies.

Provinciale samenwerking

In Zeeland wordt op provinciaal en regionaal niveau samengewerkt door middel van een Zeeuwse Jeugd en Alcoholaanpak, ‘Laat ze niet (ver)zuipen!’. In deze aanpak staat de integrale benadering en samenwerking centraal. Wij ondersteunen deze aanpak en hebben hier al jarenlang een nauwe samenwerking mee.

Hiernaast spelen vanzelfsprekend ook de ouders een hele belangrijke rol. Uit verschillende nationale en internationale onderzoeken is gebleken dat het belangrijk is dat ouders met hun kind over alcoholgebruik praten. Vooral de manier waarop ouders het gesprek aan gaan is hierin belangrijk. Evenals het maken van duidelijke afspraken. Er is herhaaldelijk aangetoond dat kinderen minder snel alcohol gebruiken als hun ouders strenge regels hanteren. Wij zien ook hen als een belangrijke partij, zij het meer als invloedrijke doelgroep om de jongeren heen. Effectmeting en evaluatie Kritisch evalueren is een belangrijk onderdeel van dit Preventie- en handhavingsplan. Om de kwaliteit van onze aanpak hoog te houden en waar nodig tijdig bij te stellen, gebruikt de gemeente de volgende evaluatiecyclus:   

Elk jaar wordt in overleg met de samenwerkingspartners het uitvoeringsplan geëvalueerd. Waar nodig wordt de risicoanalyse herijkt. Elke twee jaar komen daarbij de nalevingscijfers uit nalevingsonderzoek van het ZB Planbureau. Elke vier jaar vindt een uitgebreide evaluatie plaats op basis van beschikbaar onderzoek (Gezondheidsmonitor Jeugd, jongvolwassenen monitor ZB) en input van samenwerkingspartners. Hierbij worden de realisatie van activiteiten, effecten van beleid en achterliggende verklaringen op een rij gezet. Op basis hiervan kan vastgesteld worden in hoeverre het beleid de gewenste uitkomsten heeft opgeleverd en op welke punten het beleid bijgesteld dient te worden.

52/77

32

9. Financiën Voor de komende jaren is er in beginsel structureel 90 uur beschikbaar voor het houden van inrichtingencontroles. Dat houdt in de voorbereiding, het toezicht (de controles) zelf en de rapportage. Voor de uitvoering van een mysterieshoponderzoek is er € 7.500 beschikbaar. Deze wordt meestal een maal in de twee jaar gehouden. Voor educatie en voorlichting is er jaarlijks een bedrag van € 14.000 beschikbaar. Hieruit wordt ook de coördinatie vanuit LZNVZ betaald.

53/77

33

Bijlage 1 Interventie overzicht 2022 LZNVZ Onderliggend plan van aanpak behelst een periode van 6 jaar. Hierin worden de uitgangspunten en kaders voor het te voeren beleid voor deze periode vastgelegd. Vanwege aan verandering onderhevige trends en ontwikkelingen zal er een 2- jaarlijks uitvoeringsprogramma worden gemaakt. Na twee jaar zal de aanpak worden geëvalueerd. Speerpunten zijn:

Inrichten van de omgeving

Regelgeving en handhaving

Voorlichting en educatie Communicatie intern en extern

Informatie avonden

Signalering

Interventie  Alcoholreclame bushokjes en andere openbare ruimten waar de gemeente invloed op heeft, zoals langs sportvelden en bij evenementen, zoveel als mogelijk verbieden.  Happy hours verbieden  Gezonde, frisse uitstraling van sportkantines adviseren    

Werkgroep regelgeving en handhaving Maken van een format voor een Preventie en Handhavingsplan Alcohol Uitvoering geven aan het Preventie en Handhavingsplan Alcohol Inspiratiesessies organiseren

           

Up to date houden van de website van LZNVZ Social media uitbreiden naar facts via ‘tegeltjes’, thema’s en persoonlijke verhalen Nieuwsbrief LZNVZ om de maand uitbrengen Uitvoering geven aan de publiekscampagne via free publicity Uitvoering geven aan Ikpas campagne Uitvoering geven aan NIX18 campagne Uitvoering geven aan Carnavalsactie Uitvoering geven aan Sportflight campagne Online ouderavond Help mijn kind is een puber! Advies ouderavond Help mijn kind wordt een puber! Preventieve blaasacties i.s.m. politie en Indigo: 3 in elke regio per jaar Aanpak sportverenigingen: toolkit Sport Gezond! uitrollen



Inzet training vroegsignalering 1NUL1: in elke regio minimaal 1 training bij het VO of sportverenigingen of MW of gemengd.

54/77

34

 Advies en ondersteuning

Extra Onderzoek



Pilot inzet bodycams in uitgaansgebieden en nagesprek met ouders en kind zelf door politie Nazorg jongeren die door de politie worden aangetroffen door 1NUL1

      

Integrale aanpak alcoholpreventie op het VO i.s.m. Gezonde School en 1NUL1 Nazorg alcoholpoli (is sinds 2017 belegd bij de samenwerkingspartner Indigo) Relatiebeheer ZB|Planbureau Relatiebeheer samenwerkingspartners als gemeenten, politie, GGD, Indigo Preventie Relatiebeheer landelijke instellingen en andere regionale programma’s Kennisbank landelijke ontwikkelingen in stand houden Advies MBO en HBO integrale aanpak alcoholpreventie