2025-11-25 bijlage 1 - Duurzame toekomst stadhuis Terneuzen

Toekomst stadhuis Een duurzaam stadhuis voor iedereen Het stadhuis van Terneuzen krijgt een nieuwe toekomst. We maken het gebouw duurzamer én toegankelijker. De plannen voor de verduurzaming van het stadhuis naar energielabel A++ en een externe renovatie start in 2026. Daarnaast kijken we hoe we het stadhuis in de toekomst kunnen gebruiken. Hierbij moet het de status van Rijksmonument eer aandoen.

“Een huis aan de dijk” Jaap Bakema, architect

Het vernieuwde stadhuis wordt een plek waar iedereen welkom is. Inwoners en bezoekers kunnen er straks volop van genieten. In dit document laten we zien hoe dat eruit kan zien. Met veel beelden en duidelijke plannen. We willen een open en duurzaam gebouw, dat past bij de ambities van Terneuzen. Een stadhuis dat klaar is voor de toekomst!

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Geschiedenis

Naar ontwerp van Jaap Bakema werd tussen 1969 en 1972 het stadhuis in Terneuzen gebouwd. Op 1 september 1969 werd de aanbesteding gehouden en opdracht vergund. 15 dagen later sloeg burgemeester J.C. Aschoff de 1e paal. Als een schip naast de Westerschelde verschijnt het stadhuis boven de dijk. Het gebouw bevat een 5-tal ‘splitlevel’ verdiepingen, die per halve verdieping verspringen, met verschillende lengten en breedten, rond een spiraalsgewijze opbouw om een centrale kern. Het stadhuis bood ruimte voor 110 werkplekken met mogelijkheid er 50 aan toe te voegen. Daarnaast bevatte het gebouw het bestuurscentrum met werkkamers voor de wethouders en burgemeester, een trouwzaal en op de bovenste verdieping de burgerzaal met uitzicht over de Westerschelde. Het stadhuis is een icoon van het Brutalisme!

beelden © broekbakema

Brutalisme Bakema kreeg faam als architect van het Naoorlogs Modernisme, ornamentloos met gebruik van moderne materialen. Het materiaal mocht gezien worden. Ruwbouw is afbouw en beton blijft zichtbaar. Dit komt tot uiting in de betonwanden van de centrale kern waar de ruw bezaagde bekistingplanken zorgen voor een ruw betonoppervlak. Maar ook de kenmerkende voorgespannen betonbalken, die onder andere de raadszaal dragen, laten dit binnen en buiten zien. In de gevels wisselen ruwbeton en betonsteen elkaar af.

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Verduurzaming

Samen met de gemeente Terneuzen en

Behoud uitstraling

DGMR deed het architectenbureau

Mooi om te zien: er is ruimte voor

Broekbakema een studie naar de mogelijk-

verduurzaming, zónder dat het gebouw

heden voor verduurzaming van het stadhuis.

zijn historische waarden of uitstraling

Welke ingrepen zijn bouwkundig nodig? Wat

verliest. Want als oorspronkelijke

betekent dat bouwfysisch? Wat zijn de kosten

ontwerper van het gebouw bewaakt

die hierbij komen kijken? De studie laat zien

Broekbakema de ontwerpvisie van Jaap

dat er verrassend veel mogelijk is.

Bakema met zorg.

beelden © broekbakema

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Huis van de stad

Broekbakema is bezig met een studie naar de mogelijkheden om het stadhuis in Terneuzen meer publiek toegankelijk te maken. Hierbij onderzoeken zij verschillende mogelijkheden, waarbij zowel gemeentelijke als publieke functies een plaats krijgen in het gebouw. De democratische functie (raad en college) blijft de basis van het stadhuis. Bij het maken van dit voorstel zijn diverse partijen betrokken, denk aan maatschappelijke organisaties, inwoners, studenten, griffie en ambtenaren.

Om de toegankelijkheid van het stadhuis te verbeteren, kun je straks ook vanaf de Scheldeboulevard naar binnen. Zo heeft het gebouw ingangen aan 2 kanten. beelden © broekbakema

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Huiskamer van de stad

We zien het stadhuis als een levendige plaats voor verbinding in de stad. We willen kijken hoe we het gebouw zijn open karakter als plek voor de burger terug kunnen geven. Zo kan er ruimte zijn voor ontmoeting (huiskamer van de stad), presentaties en overleggen. Ook is het in de toekomst mogelijk om te trouwen in de Burgerzaal met prachtig uitzicht! We willen de terrassen benutten die nu nog ontoegankelijk zijn en alleen van steen. Dat worden straks daktuinen om te verblijven.

Uitkijkpunt Inwoners en bezoekers kunnen in de toekomst tijdens openingstijden het dak van het stadhuis bezoeken. Daar kunnen ze vervolgens genieten van het prachtige uitzicht op de stad Terneuzen en de Westerschelde. beelden © broekbakema

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Rijksmonument Stadhuis als monument De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is bezig met een aanwijzingsprogramma voor het behoud van Post 65 erfgoed. Dit zijn gebouwen gebouwd tussen 1965 en 1990. Het stadhuis van Terneuzen (gebouwd in 1972) komt hiervoor in aanmerking. Op 4 september 2025 is het voornemen bekend om het stadhuis aan te wijzen als rijksmonument. We verwachten in 2026 officeel de titel te krijgen.

“ Ons brutalistische stadhuis staat symbool voor de ambitie, kracht en vooruitgang van Terneuzen” Jeroen de Buck, wethouder

“Natuurlijk moet het stadhuis van Terneuzen een rijksmonument worden” Aldo Vos, architect

beelden © Jarno Kraayvanger

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Bezoek stadhuis Marl In Marl in Duitsland staat een vergelijkbaar brutalistisch stadhuis dat al in verbouwing is. Een afvaardiging van collega's van de gemeente Terneuzen ontdekte hoe het er daar aan toe gaat.

“Terneuzen heeft zonder concurrentie het mooiste stadhuis van Nederland, en ach, waarom ook niet, van de wereld.” Mark van Wonderen, auteur

“Ik weet niet of het mooi is, maar ik vind het mooi” een Facebookfan terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Verlichting Voor de verduurzaming is er ook een verlichtingsplan. Het lichtontwerp ondersteunt de ambities van de gemeente op sociaal, economisch en ecologisch vlak. We versterken ons unieke beeldmerk door een herkenbaar en dynamisch ontwerp. Het richt zich op de architectuur en de fysieke ruimte waarin het stadhuis zich bevindt. Op basis van een vooronderzoek naar de ambities en het verhaal van onze gemeente kreeg het lichtontwerp vorm.

“Voor burgers ben ik bunker, voor bouwers een onvolprezen staaltje van brutale scheppingskracht. Ik ben het allebei.” Jorien Brugmans, dichter

beeld © Nathan Reinds (namens KRO/NCRV)

beeld © ArtBase

beeld © Arjen van der Cruijsen

beeld © Reggie Goole

“Zet het stadhuis van Terneuzen elke avond in de schijnwerpers” Marijke Hemelsoet, raadslid terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Democratische functie “Geen enkele gemeente kan zich nu zo'n stadhuis veroorloven.” Eugène Franken, architect

“Een welgemeend hoera voor die toenmalige bestuurders, misschien zelf niet eens beseffend welke koers ‘het schip aan de Schelde’ nog eens zou varen” Bob Lagaaij, oud-journalist

Het stadhuis blijft het decor van de lokale democratie. Hier wordt niet alleen vergaderd, maar ook geluisterd, gediscussieerd en besloten. De raad en het college blijven in het gebouw. Juist in een tijd waarin transparantie en nabijheid belangrijker zijn dan ooit, blijft het stadhuis een plek waar de politiek zichtbaar en toegankelijk is. De raadzaal krijgt een moderne uitstraling die past bij de open bestuursstijl. Het stadhuis nodigt uit tot debat, maar ook tot ontmoeting. Fracties kunnen hier straks vergaderen en napraten onder het genot van een drankje. Het stadskantoor kan dan ‘s avonds dicht blijven. De architectuur ondersteunt die functie: helder, ruimtelijk en uitnodigend.

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Kunst en cultuur Artbase Terneuzen ArtBase is een proefproject. Doel is het onderzoeken van de haalbaarheid van een regionaal programma voor hedendaagse beeldende kunst. In Terneuzen maakt Artbase gebruik van het stadhuis voor tentoonstellingen en openstellingen in de weekenden met onder andere kunstenaarsgesprekken. Geïnteresseerden nemen zo ook een kijkje in ons gebouw. Ook in de toekomst willen we kunst en cultuur een plek bieden in het stadhuis.

“Ark van beton”

André van der Veeke, dichter

Open Monumentendag Net als voorgaande jaren kon in september 2025 iedereen het stadhuis op een bijzondere manier beleven tijdens Open Monumentendag. Het was een inspirerend weekend vol kunst, architectuur en duurzaamheid met rondleidingen, poëzievoordrachten, een lezing door architectenbureau BroekBakema, livemuziek en diverse tentoonstellingen in samenwerking met ArtBase Terneuzen.

“Het is de Eiffeltoren van de betonnen gebouwen” Martjan Kuit, auteur terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

50 jaar stadhuis “Gebouw met een zeldzamer wordend stuk geschiedenis” een Facebookfan

“Zeker het behouden waard. Stoer, degelijk en apart” een Facebookfan

“Het zegt: ik hoor hier, en ik blijf hier.” Jorien Brugmans, dichter Ter ere van het 50-jarig bestaan van het stadhuis hees de burgemeester op dinsdag 10 mei 2022 samen met het 'oude' college, de oude vlag van onze gemeente. ’s Avonds om 22.00 uur zetten we het gebouw in de schijnwerpers. Dit ter ere van het 50-jarig bestaan van het stadhuis. Als onderdeel van de viering ontvingen we op 24 mei speciale gasten: inwoners die in mei 50 jaar werden en echtparen die in deze maand hun gouden bruiloft vierden.

In september opende het stadhuis haar deuren voor Open Monumentendag. De bodes leidden vele geïnteresseerden rond. Op 11 november sloten we het jubileumjaar af met een symposium. Tijdens het symposium lieten we professionals, studenten van de HZ en het publiek reflecteren op het gebouw en hoe we het voor de toekomst kunnen behouden. De gemene deler: het iconische gebouw meer openstellen voor publiek. terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Brute Verwondering In augustus 2023 organiseerden we de zomermanifestatie Brute Verwondering als vervolgactie op de viering van het 50-jarig bestaan en de wens om het stadhuis steeds meer en vaker open te stellen voor publiek. Tijdens 3 weekenden konden inwoners, ondernemers en bezoekers op het stadhuis terecht voor een afwisselend programma vol sport, architectuur, kunst, cultuur en gezelligheid. Er was een virtuele tentoonstelling die nu nog te bekijken is. Ook vonden er rondleidingen en een ondernemersbijeenkomst plaats.

“Stuk plezier in beton, staal, glas en hout” Jaap Bakema, architect

“Knap stukje werk” een Facebookfan

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

The Passion “Het stadhuis was voor mij de ster van de avond” Maikel Harte, columnist

Het stadhuis was onderdeel van het decor van The Passion. Het podium is ontworpen als een verlengstuk van het stadhuis. Ook zijn de trappen naar de top en het balkon bij de raadzaal gebruikt.

“Kippenvel om het stadhuis van Terneuzen”

Op donderdag 17 april 2025 vond de 15e jubileumeditie van The Passion plaats, live vanuit Terneuzen. Dit bijzondere muzikale paasverhaal, georganiseerd door KRO-NCRV, brengt elk jaar het verhaal over hoop, geloof en liefde opnieuw tot leven in een moderne vertelling vol muziek en emotie. The Passion 2025 was live op Witte Donderdag 17 april te zien op het Stadshuisplein. Dit evenement leverde veel waardering op voor het stadhuis. Mede ondersteund door de aflevering van Binnenste Buiten die op dezelfde avond op televisie was. Hierin gaf Valentijn Carbo, architectuurhistoricus uitleg over ons bijzondere gebouw.

Wendy Wagenmakers, columnist

beelden © Nathan Reinds (namens KRO/NCRV)

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Sportevenementen Tijdens internationale wielerwedstrijden, zoals de Scheldeprijs en de Renewi Tour vervult het stadhuis een centrale rol in de organisatie. Terwijl de renners zich opmaken voor de start, bruist het stadhuis van activiteit achter de schermen. De foyer wordt omgetoverd tot een ontvangstruimte en in de trouwzaal, Raadzaal en Burgerzaal vinden briefings en overleggen plaats. Dat maakt het gebouw tot een onmisbare spil in de koers. In de toekomst zijn hiervoor alleen maar meer mogelijkheden.

“Bakema’s gebouw is zo kolossaal en grof, bruut bijna, dat het elk gebouw ernaast zou verpletteren” Bob Witman, verslaggever

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Uitreikingen en huldigingen

Het stadhuis en met name de Burgerzaal gebruiken we voor officiële gelegenheden. Zowel jong als oud komt weleens op de 9e verdieping en kan genieten van het prachtige uitzicht. De zaal doet zijn naam eer aan voor allerlei uitreikingen, onthullingen, huldigingen, ondertekeningen en ontvangsten. Ook voor de toekomst willen we zorgen dat de Burgerzaal hiervoor goed gebruikt kan worden.

“Terneuzen moet die ruwheid omarmen.” Eugène Franken, architect terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

In verbinding Van ‘in de echt verbinden’ tot netwerken. Het stadhuis is een plek waar mensen elkaar vinden. Soms letterlijk, zoals bij een huwelijk. Maar ook figuurlijk, wanneer nieuwe inwoners een informatieavond bezoeken, ondernemers een ondernemersbijeenkomst, vakspecialisten een kennisbijeenkomst en organisaties een netwerkbijeenkomst. Van persoonlijke mijlpalen tot professionele ontmoetingen: het gebouw biedt ruimte aan een breed scala aan bijeenkomsten die de sociale en maatschappelijke samenhang versterken. Straks kan het die rol nog meer vervullen.

“Volgens volgers van brutalistische architectuur het meesterstuk in deze stroming. Toch leuk om dat gewoon hier te hebben.” een Facebookfan

“Het trappenhuis bij de trouwzaal, waar het licht prachtig naar binnen valt, is mijn favoriete plek.” Cees de Bruijn, bode terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

In de omgeving Het Stadhuisplein maakt deel uit van een stad die zich ontwikkelt, vernieuwt en vooruitkijkt. Binnen het Totaalplan Binnenstad Terneuzen vormt het plein samen met het Oostelijk Bolwerk een belangrijke schakel in de ontwikkelzone Oostelijke Kanaalarm. Hier werken we aan een toekomst waarin wonen, ontmoeten en verblijven samenkomen in een groene, aantrekkelijke omgeving.

“Ik zou Terneuzen gunnen dat iedereen denkt: deze betonnen puist is onze betonnen parel” Martjan Kuit, auteur

Ook de gebouwen rond het plein bewegen mee. Het stadhuis komt nog beter tot zijn recht in een groene omgeving. We kijken ook naar de ruimte aan de achterzijde van het stadhuis en naar de Scheldeboulevard. We voorzien een deur aan de achterzijde, zodat je het gebouw aan 2 kanten binnen kan. Dit vergroot de toegankelijkheid voor inwoners en bezoekers.

Matthijs Dubbeldam (uit de gemeente Terneuzen en bekend van het televisieprogramma Lego Masters) maakte van Lego een replica op schaal van het stadhuis van Terneuzen. Hij gebruikte hiervoor 7.280 Legoblokjes. Kinderen uit Terneuzen konden tijdens het evenement Terneuzen Speelstad het Lego-stadhuis bekijken.

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

In de media Het stadhuis trekt de aandacht van

Ook in de media wordt het stadhuis volop

brutalisme liefhebbers in binnen- en

vermeld. De verduurzaming van het

buitenland. De recente publicatie in het

stadhuis is daarmee niet alleen een

boek ‘Bruut: Atlas van het brutalisme in

technische ingreep, maar ook een culturele

Nederland’ onderstreept de waarde

daad: het behoud van een architectonisch

ervan in een bredere context van de

erfgoed dat zijn plek in de publieke opinie

Nederlandse brutalistische architectuur.

en media ruimschoots heeft verdiend.

Het gebouw verdient het om liefde te krijgen OMROEP ZEELAND

Terneuzen moet het stadhuis als zijn Eiffeltoren zien: ‘Het doet een beetje pijn aan de ogen en dat is lekker’

Brutalisme is hip and happening: de tien mooiste, brutalistische gebouwen NRC

Ruig, onafgewerkt en bombastisch: brutalisme wint aan populariteit NOS

PZC

Het slagschip van Terneuzen mag hoekig zijn RD

Lomp, ruig en van keihard beton: van brutalisme moet je leren houden – maar dan krijg je veel liefde terug de Volkskrant

“Vanuit de hele wereld komen mensen dit gebouw bekijken” Sander Bus, afdelingshoofd

Het stadhuis van Terneuzen is al vijftig jaar spraakmakend: lelijk en onbegrijpelijk mooi PZC

Het stadhuis van Terneuzen wordt bruut bemind Omroep ZVL

beelden © den Boer, A., Haan, M. (2023). Bruut: Atlas van het brutalisme in Nederland

terneuzen.nl/stadhuis