2025-11-25 a - Duurzame toekomst stadhuis - Ontwerpbesluit

Gemeenteraad Ontwerpbesluit

Zitting van 11 december 2025 Middelen - Bestuur en Interne Zaken zaaknummer: 460134

2025_Raad_00190 - Duurzame toekomst voor het stadhuis Portefeuillehouder Jeroen de Buck Programma en/of paragraaf Paragraaf Bedrijfsvoering Programma Goed bestuur Programma Wonen & leefbaarheid Besluit Besluitpunt 1 De raad besluit kennis te nemen van de voorstellen voor een duurzaam stadhuis voor iedereen. Besluitpunt 2 De raad besluit € 6.251.000 aan extra benodigd investeringskrediet te dekken door overheveling vanuit de Algemene Reserve naar de reserve kapitaallasten met economisch nut. Besluitpunt 3 De raad besluit € 1.805.164 aan extra benodigd investeringskrediet voor verduurzaming stadhuis te dekken uit het totale krediet verduurzamingsstrategie voor gemeentelijk vastgoed. Besluitpunt 4 De raad besluit € 91.000 te dekken uit het begrotingsresultaat 2026 voor de tijdelijke inrichtingskosten raadzaal en verhuiskosten bestuur en griffie. Wat is de aanleiding? Ons stadhuis is een uniek gebouw en stijgt steeds meer in aanzien en populariteit. In 2026 verwachten we dat het stadhuis officieel de titel van rijksmonument krijgt toegewezen. Het gebouw hebben we de afgelopen jaren steeds meer en vaker opengesteld voor publiek. Vele inwoners, ondernemers en bezoekers van buiten de gemeente hebben we de afgelopen jaren ontvangen. Het enthousiasme van mensen die het stadhuis eenmaal betreden is groot. Het stadhuis van Terneuzen verdient een nieuwe toekomst.

We maken het gebouw duurzamer en toegankelijker. De verduurzaming van het stadhuis naar energielabel A++ en 1/26

de externe renovatie starten eind 2026. Daarnaast kijken we hoe we het stadhuis in de toekomst kunnen gebruiken en klaar maken voor gebruik de komende decennia. Het vernieuwde stadhuis maken we een plek waar iedereen welkom is. Inwoners en bezoekers kunnen er straks volop van genieten. We willen een open en duurzaam gebouw, dat past bij de ambities van Terneuzen en de status van rijksmonument eer aan doet. Een stadhuis dat klaar is voor de toekomst. De voorstellen voor de duurzame toekomst omvatten onder andere: •

De democratische functie (raad en college) blijft de basis van het stadhuis;

•

Ruimte voor ontmoeting (bijvoorbeeld een huiskamer van de stad), presentatie, (fractie)overleg;

•

In de Burgerzaal kunnen mensen straks trouwen, en de zaal blijft beschikbaar voor ontvangsten en bijeenkomsten;

•

Flexibel in te richten ruimtes zodat we het telkens eigentijds kunnen invullen.

•

De terrassen en de buitenruimte rondom het gebouw gaan we benutten;

•

Een uitzichtpunt bovenop het gebouw waar iedereen tijdens openingstijden welkom is.

In bijgevoegde presentatie (bijlage 1) laten we zien het eruit kan komen te zien. Bijlage 2 biedt aanvullende historische context, deze presentatiepanelen hangen nabij de ingang van de raadzaal. Wat willen we bereiken? Een gebouw dat van binnen en buiten in topconditie is en er piekfijn uitziet. Wat uitnodigt om binnen te gaan en er te verblijven. En wat de komende jaren volop gebruikt kan worden door inwoners, raad, bestuur, medewerkers en organisaties. Een gebouw dat de status van Rijksmonument eer aan doet. Argumenten 2.1 Stadhuis weer in topconditie: van binnen en buiten In samenwerking met BroekBakema en DGMR hebben we een nadere uitwerking gemaakt van de plannen. Dit resulteert in het voorstel om het gebouw een duurzame toekomst te geven: naast verduurzamen en extern renoveren ook intern renoveren en aanpassingen doen die het mogelijk maken om het stadhuis grotendeels publiek toegankelijk te maken. Dit start met asbestsanering en brandveiligheid. De interne renovatie omvat verder het in oude luister herstellen van bijvoorbeeld plafonds, nieuwe vloerbedekking, raambekleding, schilderwerk, verbetering van de akoestiek, renovatie liften, bekabeling vernieuwen enzovoort. Het gebouw kan er dan weer jaren tegen. Verder voorzien we o.a.

de raadzaal van nieuw meubilair en nieuwe installaties, moderniseren we de Burgerzaal, en creëren we een huiskamer van de stad inclusief een presentatiezaal. Zo kunnen we het gebouw weer in volle glorie laten zien en kunnen we met recht spreken van een icoon van Terneuzen. 2.2 Een duurzame toekomst voor iedereen: openstellen van het stadhuis heeft veel potentie Tijdens het laatste Open Monumenten weekend was er veel extra belangstelling door de aandacht die het stadhuis kreeg in de media rond de beoogde aanwijzing tot Rijksmonument. Hieruit blijkt dat de interesse in het gebouw onverminderd groot is. Daarnaast organiseerden we de laatste tijd veel bijeenkomsten op diverse plekken in het 2/26

stadhuis. Het laat telkens zien dat het daar heel geschikt voor is. En dat daar nog veel meer potentie ligt. Het gebouw is straks een grote toevoeging op de faciliteiten die er al zijn in de gemeente en draagt bij aan aantrekkelijkheid en leefbaarheid. Kanttekeningen 2.1 Stadhuis openstellen zonder renovatie is ingewikkeld maar het kan U kunt ervoor kiezen de interne renovatie en aanpassingen niet uit te voeren. Het meer open stellen van het gebouw kan dan ook, maar zal veel minder 'open' zijn dan nu voorgesteld. Daarnaast zal een deel van de voorgestelde werkzaamheden hoe dan ook uitgevoerd moeten worden om het gebouw goed te blijven gebruiken. 2.2 Investeringskrediet verduurzaming gemeentelijk vastgoed is mogelijk eerder uitgeput Op dit moment voorzien we dat we de verduurzamingsprojecten van het gemeentelijke vastgoed kunnen uitvoeren binnen het totale investeringskrediet. Daarom stellen we voor een groter deel te bestemmen voor het stadhuis. Wat mag het kosten? Duurzame toekomst stadhuis Reeds beschikbare budget

6.110.000

Brandveiligheid

790.000

Asbestsanering

525.000

Extra benodigd incl. onvoorzien

6.741.000

Totaal

14.166.000

Afschrijving Renovatie en verduurzaming van gebouwen schrijven we in 25 jaar af. Inrichting en meubilair schrijven we in 10 jaar af. De totale jaarlijkse kapitaallasten voor een investering van € 14.166.000 bedragen € 899.900 in het eerste jaar en zijn lineair aflopend naar € 544.000. Subsidies en besparing energie Tegenover de jaarlijkse kapitaallasten staat een besparing van bijna € 150.000 per jaar aan energielasten. En de mogelijkheid om subsidies (verduurzaming + instandhouding monumenten) aan te vragen. Het genoemde investeringsbedrag is daarom een maximum, maar kan in de praktijk lager uitvallen. Dekking De geraamde investering bedraagt € 14.166.000. Hiervan is € 6.109.836 gedekt door al eerder beschikbaar gesteld investeringskrediet voor renovatie en verduurzaming van het stadhuis. 3/26

Het extra benodigd investeringskrediet van € 8.056.164 dekken we voor: •

€ 6.251.000 door overheveling vanuit de Algemene Reserve naar de reserve kapitaallasten met economisch nut. Vanuit deze reserve dekken we de jaarlijkse kapitaallasten van deze investering.

•

€ 1.805.164 uit het totale krediet voor verduurzaming gemeentelijk vastgoed.

Tijdelijke huisvesting - exploitatiekosten in 2026 Tijdens de verbouwing kunnen we een periode geen gebruikmaken van het stadhuis. Voor de tijdelijke inrichting van de raadzaal en verhuizing van o.a. het bestuur en de griffie naar een ander gemeentelijk gebouw voorzien we kosten van € 91.000. Eenmalige kosten afwaardering activa Op diverse activa van het Stadhuis hebben we per 2027 nog een boekwaarde voor een bedrag van € 19.000. Deze komen te vervallen en nemen we op als kosten voor afwaardering activa in 2027. Overig De personele inzet voor het project "Duurzame toekomst stadhuis" vangen we op binnen de personeelsbegroting. Voor een nadere uitwerking van de buitenruimte zijn we in gesprek met het projectteam binnenstad. Hier volgt te zijner tijd een separaat voorstel. Wat gaan we ervoor doen? •

Komende tijd het gebouw steeds vaker openstellen voor publiek zoals we de afgelopen jaren steeds al meer doen.

•

Inzetten op subsidies voor verduurzaming, instandhouding en programmering.

•

Suggesties voor de buitenruimte betrekken in de plannen van project Binnenstad (Oostelijke Kanaalarm incl fietsenstalling).

•

Start werkzaamheden vanaf Q4 2026.

•

Programmering verder vormgeven in samenwerking met doelgroepen en organisaties.

•

Gedurende de bouw willen we evenementen organiseren zodat geïnteresseerden ook tijdens de bouw betrokken blijven.

Bijlagen 1. 1. Duurzame toekomst stadhuis Terneuzen.pdf 2. 2. Presentatieborden duurzaam stadhuis.pdf

4/26

Toekomst stadhuis Een duurzaam stadhuis voor iedereen Het stadhuis van Terneuzen krijgt een nieuwe toekomst. We maken het gebouw duurzamer én toegankelijker. De plannen voor de verduurzaming van het stadhuis naar energielabel A++ en een externe renovatie start in 2026. Daarnaast kijken we hoe we het stadhuis in de toekomst kunnen gebruiken. Hierbij moet het de status van Rijksmonument eer aandoen.

“Een huis aan de dijk” Jaap Bakema, architect

Het vernieuwde stadhuis wordt een plek waar iedereen welkom is. Inwoners en bezoekers kunnen er straks volop van genieten. In dit document laten we zien hoe dat eruit kan zien. Met veel beelden en duidelijke plannen. We willen een open en duurzaam gebouw, dat past bij de ambities van Terneuzen. Een stadhuis dat klaar is voor de toekomst!

5/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Geschiedenis

Naar ontwerp van Jaap Bakema werd tussen 1969 en 1972 het stadhuis in Terneuzen gebouwd. Op 1 september 1969 werd de aanbesteding gehouden en opdracht vergund. 15 dagen later sloeg burgemeester J.C. Aschoff de 1e paal. Als een schip naast de Westerschelde verschijnt het stadhuis boven de dijk. Het gebouw bevat een 5-tal ‘splitlevel’ verdiepingen, die per halve verdieping verspringen, met verschillende lengten en breedten, rond een spiraalsgewijze opbouw om een centrale kern. Het stadhuis bood ruimte voor 110 werkplekken met mogelijkheid er 50 aan toe te voegen. Daarnaast bevatte het gebouw het bestuurscentrum met werkkamers voor de wethouders en burgemeester, een trouwzaal en op de bovenste verdieping de burgerzaal met uitzicht over de Westerschelde. Het stadhuis is een icoon van het Brutalisme!

beelden © broekbakema

Brutalisme Bakema kreeg faam als architect van het Naoorlogs Modernisme, ornamentloos met gebruik van moderne materialen. Het materiaal mocht gezien worden. Ruwbouw is afbouw en beton blijft zichtbaar. Dit komt tot uiting in de betonwanden van de centrale kern waar de ruw bezaagde bekistingplanken zorgen voor een ruw betonoppervlak. Maar ook de kenmerkende voorgespannen betonbalken, die onder andere de raadszaal dragen, laten dit binnen en buiten zien. In de gevels wisselen ruwbeton en betonsteen elkaar af.

6/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Verduurzaming

Samen met de gemeente Terneuzen en

Behoud uitstraling

DGMR deed het architectenbureau

Mooi om te zien: er is ruimte voor

Broekbakema een studie naar de mogelijk-

verduurzaming, zónder dat het gebouw

heden voor verduurzaming van het stadhuis.

zijn historische waarden of uitstraling

Welke ingrepen zijn bouwkundig nodig? Wat

verliest. Want als oorspronkelijke

betekent dat bouwfysisch? Wat zijn de kosten

ontwerper van het gebouw bewaakt

die hierbij komen kijken? De studie laat zien

Broekbakema de ontwerpvisie van Jaap

dat er verrassend veel mogelijk is.

Bakema met zorg.

beelden © broekbakema

7/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Huis van de stad

Broekbakema is bezig met een studie naar de mogelijkheden om het stadhuis in Terneuzen meer publiek toegankelijk te maken. Hierbij onderzoeken zij verschillende mogelijkheden, waarbij zowel gemeentelijke als publieke functies een plaats krijgen in het gebouw. De democratische functie (raad en college) blijft de basis van het stadhuis. Bij het maken van dit voorstel zijn diverse partijen betrokken, denk aan maatschappelijke organisaties, inwoners, studenten, griffie en ambtenaren.

Om de toegankelijkheid van het stadhuis te verbeteren, kun je straks ook vanaf de Scheldeboulevard naar binnen. Zo heeft het gebouw ingangen aan 2 kanten. beelden © broekbakema

8/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Huiskamer van de stad

We zien het stadhuis als een levendige plaats voor verbinding in de stad. We willen kijken hoe we het gebouw zijn open karakter als plek voor de burger terug kunnen geven. Zo kan er ruimte zijn voor ontmoeting (huiskamer van de stad), presentaties en overleggen. Ook is het in de toekomst mogelijk om te trouwen in de Burgerzaal met prachtig uitzicht! We willen de terrassen benutten die nu nog ontoegankelijk zijn en alleen van steen. Dat worden straks daktuinen om te verblijven.

Uitkijkpunt Inwoners en bezoekers kunnen in de toekomst tijdens openingstijden het dak van het stadhuis bezoeken. Daar kunnen ze vervolgens genieten van het prachtige uitzicht op de stad Terneuzen en de Westerschelde. beelden © broekbakema

9/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Rijksmonument Stadhuis als monument De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is bezig met een aanwijzingsprogramma voor het behoud van Post 65 erfgoed. Dit zijn gebouwen gebouwd tussen 1965 en 1990. Het stadhuis van Terneuzen (gebouwd in 1972) komt hiervoor in aanmerking. Op 4 september 2025 is het voornemen bekend om het stadhuis aan te wijzen als rijksmonument. We verwachten in 2026 officeel de titel te krijgen.

“ Ons brutalistische stadhuis staat symbool voor de ambitie, kracht en vooruitgang van Terneuzen” Jeroen de Buck, wethouder

“Natuurlijk moet het stadhuis van Terneuzen een rijksmonument worden” Aldo Vos, architect

beelden © Jarno Kraayvanger

10/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Bezoek stadhuis Marl In Marl in Duitsland staat een vergelijkbaar brutalistisch stadhuis dat al in verbouwing is. Een afvaardiging van collega's van de gemeente Terneuzen ontdekte hoe het er daar aan toe gaat.

“Terneuzen heeft zonder concurrentie het mooiste stadhuis van Nederland, en ach, waarom ook niet, van de wereld.” Mark van Wonderen, auteur

“Ik weet niet of het mooi is, maar ik vind het mooi” 11/26

een Facebookfan terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Verlichting Voor de verduurzaming is er ook een verlichtingsplan. Het lichtontwerp ondersteunt de ambities van de gemeente op sociaal, economisch en ecologisch vlak. We versterken ons unieke beeldmerk door een herkenbaar en dynamisch ontwerp. Het richt zich op de architectuur en de fysieke ruimte waarin het stadhuis zich bevindt. Op basis van een vooronderzoek naar de ambities en het verhaal van onze gemeente kreeg het lichtontwerp vorm.

“Voor burgers ben ik bunker, voor bouwers een onvolprezen staaltje van brutale scheppingskracht. Ik ben het allebei.” Jorien Brugmans, dichter

beeld © Nathan Reinds (namens KRO/NCRV)

beeld © ArtBase

beeld © Arjen van der Cruijsen

beeld © Reggie Goole

“Zet het stadhuis van Terneuzen elke avond in de schijnwerpers” Marijke Hemelsoet, raadslid 12/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Democratische functie “Geen enkele gemeente kan zich nu zo'n stadhuis veroorloven.” Eugène Franken, architect

“Een welgemeend hoera voor die toenmalige bestuurders, misschien zelf niet eens beseffend welke koers ‘het schip aan de Schelde’ nog eens zou varen” Bob Lagaaij, oud-journalist

Het stadhuis blijft het decor van de lokale democratie. Hier wordt niet alleen vergaderd, maar ook geluisterd, gediscussieerd en besloten. De raad en het college blijven in het gebouw. Juist in een tijd waarin transparantie en nabijheid belangrijker zijn dan ooit, blijft het stadhuis een plek waar de politiek zichtbaar en toegankelijk is. De raadzaal krijgt een moderne uitstraling die past bij de open bestuursstijl. Het stadhuis nodigt uit tot debat, maar ook tot ontmoeting. Fracties kunnen hier straks vergaderen en napraten onder het genot van een drankje. Het stadskantoor kan dan ‘s avonds dicht blijven. De architectuur ondersteunt die functie: helder, ruimtelijk en uitnodigend.

13/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Kunst en cultuur Artbase Terneuzen ArtBase is een proefproject. Doel is het onderzoeken van de haalbaarheid van een regionaal programma voor hedendaagse beeldende kunst. In Terneuzen maakt Artbase gebruik van het stadhuis voor tentoonstellingen en openstellingen in de weekenden met onder andere kunstenaarsgesprekken. Geïnteresseerden nemen zo ook een kijkje in ons gebouw. Ook in de toekomst willen we kunst en cultuur een plek bieden in het stadhuis.

Open Monumentendag Net als voorgaande jaren kon in september 2025 iedereen het stadhuis op een bijzondere manier beleven tijdens Open Monumentendag. Het was een inspirerend weekend vol kunst, architectuur en duurzaamheid met rondleidingen, poëzievoordrachten, een lezing door architectenbureau BroekBakema, livemuziek en diverse tentoonstellingen in samenwerking met ArtBase Terneuzen.

“Ark van beton”

“Het is de Eiffeltoren van de betonnen gebouwen”

André van der Veeke, dichter

Martjan Kuit, auteur 14/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

50 jaar stadhuis “Gebouw met een zeldzamer wordend stuk geschiedenis” een Facebookfan

“Zeker het behouden waard. Stoer, degelijk en apart” een Facebookfan

“Het zegt: ik hoor hier, en ik blijf hier.” Jorien Brugmans, dichter Ter ere van het 50-jarig bestaan van het In september opende het stadhuis haar stadhuis hees de burgemeester op dinsdag deuren voor Open Monumentendag. De 10 mei 2022 samen met het 'oude' college, bodes leidden vele geïnteresseerden rond. de oude vlag van onze gemeente. ’s Avonds Op 11 november sloten we het jubileumjaar om 22.00 uur zetten we het gebouw in de af met een symposium. Tijdens het schijnwerpers. Dit ter ere van het 50-jarig symposium lieten we professionals, bestaan van het stadhuis. Als onderdeel van studenten van de HZ en het publiek de viering ontvingen we op 24 mei speciale reflecteren op het gebouw en hoe we het gasten: inwoners die in mei 50 jaar werden voor de toekomst kunnen behouden. en echtparen die in deze maand hun De gemene deler: het iconische gebouw gouden bruiloft vierden. meer openstellen voor publiek. 15/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Brute Verwondering In augustus 2023 organiseerden we de zomermanifestatie Brute Verwondering als vervolgactie op de viering van het 50-jarig bestaan en de wens om het stadhuis steeds meer en vaker open te stellen voor publiek. Tijdens 3 weekenden konden inwoners, ondernemers en bezoekers op het stadhuis terecht voor een afwisselend programma vol sport, architectuur, kunst, cultuur en gezelligheid. Er was een virtuele tentoonstelling die nu nog te bekijken is. Ook vonden er rondleidingen en een ondernemersbijeenkomst plaats.

“Stuk plezier in beton, staal, glas en hout” Jaap Bakema, architect

“Knap stukje werk” een Facebookfan 16/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

The Passion “Het stadhuis was voor mij de ster van de avond” Maikel Harte, columnist

Het stadhuis was onderdeel van het decor van The Passion. Het podium is ontworpen als een verlengstuk van het stadhuis. Ook zijn de trappen naar de top en het balkon bij de raadzaal gebruikt.

“Kippenvel om het stadhuis van Terneuzen”

Op donderdag 17 april 2025 vond de 15e jubileumeditie van The Passion plaats, live vanuit Terneuzen. Dit bijzondere muzikale paasverhaal, georganiseerd door KRO-NCRV, brengt elk jaar het verhaal over hoop, geloof en liefde opnieuw tot leven in een moderne vertelling vol muziek en emotie. The Passion 2025 was live op Witte Donderdag 17 april te zien op het Stadshuisplein. Dit evenement leverde veel waardering op voor het stadhuis. Mede ondersteund door de aflevering van Binnenste Buiten die op dezelfde avond op televisie was. Hierin gaf Valentijn Carbo, architectuurhistoricus uitleg over ons bijzondere gebouw.

Wendy Wagenmakers, columnist

beelden © Nathan Reinds (namens KRO/NCRV)

17/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Sportevenementen Tijdens internationale wielerwedstrijden, zoals de Scheldeprijs en de Renewi Tour vervult het stadhuis een centrale rol in de organisatie. Terwijl de renners zich opmaken voor de start, bruist het stadhuis van activiteit achter de schermen. De foyer wordt omgetoverd tot een ontvangstruimte en in de trouwzaal, Raadzaal en Burgerzaal vinden briefings en overleggen plaats. Dat maakt het gebouw tot een onmisbare spil in de koers. In de toekomst zijn hiervoor alleen maar meer mogelijkheden.

“Bakema’s gebouw is zo kolossaal en grof, bruut bijna, dat het elk gebouw ernaast zou verpletteren” Bob Witman, verslaggever

18/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

Uitreikingen en huldigingen

Het stadhuis en met name de Burgerzaal gebruiken we voor officiële gelegenheden. Zowel jong als oud komt weleens op de 9e verdieping en kan genieten van het prachtige uitzicht. De zaal doet zijn naam eer aan voor allerlei uitreikingen, onthullingen, huldigingen, ondertekeningen en ontvangsten. Ook voor de toekomst willen we zorgen dat de Burgerzaal hiervoor goed gebruikt kan worden.

“Terneuzen moet die ruwheid omarmen.” Eugène Franken, architect 19/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

In verbinding Van ‘in de echt verbinden’ tot netwerken. Het stadhuis is een plek waar mensen elkaar vinden. Soms letterlijk, zoals bij een huwelijk. Maar ook figuurlijk, wanneer nieuwe inwoners een informatieavond bezoeken, ondernemers een ondernemersbijeenkomst, vakspecialisten een kennisbijeenkomst en organisaties een netwerkbijeenkomst. Van persoonlijke mijlpalen tot professionele ontmoetingen: het gebouw biedt ruimte aan een breed scala aan bijeenkomsten die de sociale en maatschappelijke samenhang versterken. Straks kan het die rol nog meer vervullen.

“Volgens volgers van brutalistische architectuur het meesterstuk in deze stroming. Toch leuk om dat gewoon hier te hebben.” een Facebookfan

“Het trappenhuis bij de trouwzaal, waar het licht prachtig naar binnen valt, is mijn favoriete plek.” Cees de Bruijn, bode

20/26 terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

In de omgeving Het Stadhuisplein maakt deel uit van een stad die zich ontwikkelt, vernieuwt en vooruitkijkt. Binnen het Totaalplan Binnenstad Terneuzen vormt het plein samen met het Oostelijk Bolwerk een belangrijke schakel in de ontwikkelzone Oostelijke Kanaalarm. Hier werken we aan een toekomst waarin wonen, ontmoeten en verblijven samenkomen in een groene, aantrekkelijke omgeving.

Ook de gebouwen rond het plein bewegen mee. Het stadhuis komt nog beter tot zijn recht in een groene omgeving. We kijken ook naar de ruimte aan de achterzijde van het stadhuis en naar de Scheldeboulevard. We voorzien een deur aan de achterzijde, zodat je het gebouw aan 2 kanten binnen kan. Dit vergroot de toegankelijkheid voor inwoners en bezoekers.

Matthijs Dubbeldam (uit de gemeente Terneuzen en bekend van het televisieprogramma Lego Masters) maakte van Lego een replica op schaal van het stadhuis van Terneuzen. Hij gebruikte hiervoor 7.280 Legoblokjes. Kinderen uit Terneuzen konden tijdens het evenement Terneuzen Speelstad het Lego-stadhuis bekijken.

“Ik zou Terneuzen gunnen dat iedereen denkt: deze betonnen puist is onze betonnen parel” Martjan Kuit, auteur 21/26

terneuzen.nl/stadhuis

Toekomst stadhuis

In de media Het stadhuis trekt de aandacht van

Ook in de media wordt het stadhuis volop

brutalisme liefhebbers in binnen- en

vermeld. De verduurzaming van het

buitenland. De recente publicatie in het

stadhuis is daarmee niet alleen een

boek ‘Bruut: Atlas van het brutalisme in

technische ingreep, maar ook een culturele

Nederland’ onderstreept de waarde

daad: het behoud van een architectonisch

ervan in een bredere context van de

erfgoed dat zijn plek in de publieke opinie

Nederlandse brutalistische architectuur.

en media ruimschoots heeft verdiend.

Het gebouw verdient het om liefde te krijgen OMROEP ZEELAND

Terneuzen moet het stadhuis als zijn Eiffeltoren zien: ‘Het doet een beetje pijn aan de ogen en dat is lekker’

Brutalisme is hip and happening: de tien mooiste, brutalistische gebouwen NRC

Ruig, onafgewerkt en bombastisch: brutalisme wint aan populariteit NOS

PZC

Het slagschip van Terneuzen mag hoekig zijn RD

Lomp, ruig en van keihard beton: van brutalisme moet je leren houden – maar dan krijg je veel liefde terug de Volkskrant

“Vanuit de hele wereld komen mensen dit gebouw bekijken” Sander Bus, afdelingshoofd

Het stadhuis van Terneuzen is al vijftig jaar spraakmakend: lelijk en onbegrijpelijk mooi PZC

Het stadhuis van Terneuzen wordt bruut bemind Omroep ZVL

22/26

beelden © den Boer, A., Haan, M. (2023). Bruut: Atlas van het brutalisme in Nederland

terneuzen.nl/stadhuis

stadhuis Terneuzen raadszaal - beelden beeldarchief Broekbakema

uitkragende raadszaal

Jaap Bakema presentatie ontwerp stadhuis Terneuzen

UNIEK MONUMENT Naar ontwerp van Jaap Bakema werd tussen 1969 en 1972 het stadhuis in Terneuzen gebouwd. Op 1 september 1969 werd de aanbesteding gehouden en opdracht vergund. Vijftien dagen later sloeg burgemeester J.C. Aschoff de eerste paal. Als een schip naast de Westerschelde verheft het stadhuis zich boven de Scheldedijk. Het gebouw bevat een vijftal ‘splitlevel’ verdiepingen, die per halve verdieping verspringen, met verschillende lengten en breedten, rond een spiraalsgewijze opbouw om een centrale kern. Het stadhuis bood ruimte voor 110 werkplekken met mogelijkheid er 50 aan toe te voegen. Daarnaast bevatte het gebouw het bestuurscentrum met werkkamers voor de wethouders en burgemeester, een trouwzaal en op de bovenste verdieping de burgerzaal met uitzicht over de Westerschelde. open karakter met zichtbare constructie

BRUTALISME Bakema kreeg faam als architect van het Naoorlogs Modernisme, ornamentloos met gebruik van moderne materialen. Tektoniek van het materiaal mocht in zijn ruwe vorm gezien worden. Dit werd bekend als ‘Beton Brut’. Ruwbouw is afbouw en beton blijft zichtbaar. Dit komt tot uiting in de betonwanden van de centrale kern waar de ruw bezaagde bekistingplanken zorgen voor een ruw betonoppervlak. Maar ook de kenmerkende voorgespannen betonbalken, die onder andere de raadszaal dragen, laten dit binnen en buiten zien. In de gevels wisselen ruwbeton af met vlakken van betonsteen. Stadhuis Terneuzen is een icoon van het Brutalisme.

originele ontvangstzone

stadhuis Terneuzen ten tijde van ingebruikname

STADHUIS TERNEUZEN - ICOON VAN HET BRUTALISME 23/26

schets stadhuis - beelden beeldarchief Broekbakema

zichtbare split level structuur

MENSGERICHT Bakema stelde in zijn architectuur voor dit ‘huis voor de stad’ vier begrippen centraal: ruimte, vorm, constructie en mens. Het mensgerichte ontwerpen komt in het stadhuis tot uitdrukking in onder andere het interieur van de raadzaal. Vanuit de raadzaal wordt met een groot venster met balkon uitgekeken over de stad. De plek met het mooiste uitzicht is echter de burgerzaal bovenin het gebouw, die met een publieke route bereikt wordt. Het feit dat deze zaal voor burgers de meest prominente plaats heeft gekregen, bóven de ruimtes voor burgemeesters en wethouders, is symbolisch voor de positie van de inwoners in de gemeente Terneuzen. Het is nog altijd een indrukwekkende en aangename ruimte om te verblijven en een toonbeeld van de sociale mensgerichte architectuur van Jaap Bakema.

kantoorverdieping

trouwzaal

burgerzaal

STADHUIS TERNEUZEN - MENSGERICHT ONTWERP 24/26

na-isolatie met vegetatiedaken - beelden door Broekbakema

VERDUURZAMING Een toonbeeld van brutalisme verduurzamen? Dat lijkt een enorme uitdaging. Want zo’n gebouw is toch één grote koudebrug? Samen met de gemeente Terneuzen en DGMR heeft Broekbakema een studie verricht naar de mogelijkheden voor het stadhuis in Terneuzen. We onderzochten verschillende scenario’s: Welke ingrepen zijn bouwkundig nodig? Wat betekent dat bouwfysisch? Wat zijn de kosten die hierbij komen kijken? De studie laat zien dat er verrassend veel mogelijk is. Op basis daarvan heeft het college nu haar ambitie uitgesproken. Mooi om te zien: er is ruimte voor verduurzaming, zónder dat het gebouw zijn historische waarden of uitstraling verliest. Want als oorspronkelijke ontwerper van het gebouw bewaken we bij Broekbakema de ontwerpvisie van Jaap Bakema met zorg. Verduurzamingsstudie

13 maart 2024

4198 / stadhuis terneuzen_ stadhuis terneuzen

18

CO2

all electric gasloos verduurzaming met behoud monumentale uitstraling Verduurzamingsstudie Verduurzamingsstudie

13 maart 13 maart 2024 2024

paris proof

4198 / stadhuis 4198 / stadhuis terneuzen_ terneuzen_ stadhuis stadhuis terneuzen terneuzen

18

18

PANTONE, PMS 485 CVU

CO2 CO2

B

A +++

A allall allelectric electric electric

reconstructie glasgevel

gasloos gasloos gasloos

isoleren 2 sCenariO 1 beton aan binnenzijde sCenariO

burgerzaal

BB

vervangen ventilatoren LBK

sCenariO 3 PANTONE, PANTONE, PMS 485 PMS CVU 485 CVU

AA

sCenariO sCenariO 11

zonnepanelen op zuid

energielabel A++ paris paris proof proof

sCenariO sCenariO 22

+++ +++ AA

sCenariO sCenariO 33

energieLaBeL

energieLaBeL energieLaBeL

triple beglazing

1m geïsoleerde dekvloer

isoleren dak betonband isoleren

geïsoleerd paneel bij koof CMYK, C90% CMYK, M100% C90% M100%

CMYK, C90% M100%

LED verlichting CO2 gestuurde ventilatie geïsoleerde dekvloer

isoleren buitenplafond

warmtepomp

plafondisolatie isoleren kruipruimte

schematische doorsnede verduurzamingsproject

STADHUISTERNEUZEN - VERDUURZAMING 25/26

impressie bruisend stadhuis Terneuzen- beelden door Broekbakema

HUIS VAN DE STAD In opdracht van de gemeente Terneuzen is Broekbakema bezig met een studie naar de mogelijkheden om het stadhuis in Terneuzen meer publiek toegankelijk te maken. Hierbij worden verschillende mogelijkheden onderzocht, waarbij zowel gemeentelijke als publieke functies een plaats krijgen in het gebouw. De gemeente Terneuzen ziet het stadhuis als een levendige plaats voor verbinding in de stad en wil kijken hoe ze het gebouw zijn open karakter als plek voor de burger terug kunnen geven. ontmoeting buiten

ontmoeting binnen

kunst

impressie burgerzaal herwaardering

opwaardering daken

STADHUIS TERNEUZEN - HUIS VAN DE STAD 26/26