2025-03-26 - bijlage 2 archeologisch onderzoek aankoop perceel C1181 Philippine (Geanonimiseerd)

EDUFACT ADVIES IN

ERFGOED

Gemeente Terneuzen

Ons kenmerk

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) 4 nn

Uw kenmerk

14U014 e

Postbus 35 4350 AA Terneuzen

Betre

Philippine aankoop perceel C188a, archeologie

advies

Grijpskerke, 7 juni 2024 (geanonimise rd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Naar

aanleiding van het toezenden van vw aanvraag voor het opstellen van een advies archeologie mail en opdracht van 15 mei 2024- kan ik u het volgende mededelen. voor bovengenoemd object Gemeente Terneuzen heeft het voornemen aankoop van Perceel C1881 nabij Philippine te overwegen. Het perceel komt mogelijk in aanmerking als boomontwikkelingsgebied in kader van de gemeentelijke bosvisie. Binnen het plan worden bomen geplant en een wandelpad aangelegd met informatieborden over de vestingwerken van Philippine. Er vinden naast het planten van bomen geen grote graafwerkzaamheden plaats. Hieronder vindt v mijn advies voor de aankoop van het perceel. -

Omgevingsplan Het plangebied valt voor archeologie binnen het Omgevingsplan voor de gemeente Terneuzen. Het plangebied is geheel gelegen binnen een zone met een dubbelbestemming Waarde-Archeologie 1. Dit betekent dat vergunningplicht bestaat voor archeologie voor werkzaamheden die een oppervlakte hebben van minimaal 100 m?. Op de Vrijstellingenkaart geldt voor het grootste deel van het plangebied een vrijstellingsdiepte van 50 cm -mv. Het oostelijk deel heeft grotere vrijstellingsdieptes. Het plangebied is tevens gelegen met een zone waar een bestemming op ligt die betrekking heeft op cultuurhistorische waarden, in het bijzonder de voormalige vestingwerken van de voormalige stad Philippine. Archeologie Rijksmonumenten Binnen het plangebied

komen

geen

wettelijk beschermde archeologische rijksmonumenten

Gemeentelijke vindplaatsen, Archief van het Zeeuws Archeologisch Depot

en

Archis

voor.

vindplaatsen

Direct ten noorden van het plangebied komt een gemeentelijke archeologische vindplaats voor. Het gaat om resten van de Stenen Beer (oostwal). In het archeologiebeleid staat deze bekend als Terneuzen-Vindplaats nummer 10 (zie bijlage 3). Deze vindplaats is in 2013 toegekend bij het opstellen van het Bestemmingsplan Buitengebied van de Gemeente Terneuzen op basis van uitgevoerd archeologisch onderzoek in 2011. Sweco voerde tussen 18 juli en 21 augustus 2011 een Archeologische Begeleiding beperkte verstoring uit in Philippine (gemeente Terneuzen) binnen het plangebied Philippine Zandstraat 243 bij een bodemsanering op en rond de daar gelegen Stenen Beer. Tijdens deze Archeologische Begeleiding werd deze stenen beer vrijgegraven en gedocumenteerd. De Stenen Beer is net ten zuidoosten van de dorpskern van Philippine gelegen in de dijk tussen de Sint-Pieters- en de Vergaertpolder. De stenen constructie werd daar omstreeks 1758 in de vestinggracht van de stad aangelegd. De Stenen Beer werd gebouwd in de periode na de eerste inname van Philippine door de Fransen in 1747. In deze periode werd de vesting van de stad weer heropgebouwd en uitgebreid. Vooral ten oosten van de stad werden grote inspanningen gedaan om de vesting beter verdedigbaar te maken.

De flêche en traverse ter verdediging van de sluizen werden vervangen door lunetten en in het dijklichaam ervoor werd een stenen beren aangelegd. Om te voorkomen dat de constructie een zwakke plek werd in de verdediging van de stad , werd de beer bovenaan voorzien van een spitse rand , een ezelsrug , waarop nog een aantal ijzeren pinnen werden aangebracht. Op die manier werd het de vijand moeilijk gemaakt de beer te gebruiken om de vestinggracht over te steken. Na de inname van Philippine door de Fransen in 1795 en het afstaan van Staats-Vlaanderen aan Frankrijk , werden de vestingwerken vanaf het begin van de 18 e eeuw geleidelijk aan afgebroken. De oostelijke stenen beer bleef echter tot op heden vrij goed bewaard (Archis-Zaaknummer 2324062100). In Archis 3. 0 , de nationale database voor vindplaatsen in Nederland , komen binnen het plangebied vindplaatsen voor. Het grootste deel van het plangebied (Paarse zone op bijlage 3) betreft een terrein van hoge archeologische waarde op de Archeologische Monumentenkaart (AMK). Deze kaart heeft een aanduiding voor vindplaatsen maar vanaf 2014 heeft deze geen juridische waarde meer. AMK-nummer 13501 betreft een terrein met de oude vestingstad Philippine. Philippine werd als 'gesloten stad' in een nieuw bedijkte polder gesticht in 1505.

In 1583 legde Parma er een vierkante schans (50x50 meter) aan , zeker ten dele als reactie op de door Staatsen (in feite door ingehuurde Pruise soldaten) opgeworpen Moffenschans ten Zuiden van Terneuzen. In 1633 viel Philippine toch in handen van de noordelijke Nederlanden en werd het verder versterkt en uitgebreid met een kasteel , bastions , ravelijnen en een waterpoort. In het Archief van het Zeeuws Archeologisch Depot zijn geen andere vindplaatsen dan reeds genoemd binnen het plangebied bekend. Ten westen van het plangebied werd in 2008 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd door Sagro/Hollandia Archeologen. Dit onderzoek voor de locatie Oude Kerkstraat 34 te Philippine werd uitgevoerd ter hoogte van de percelen C2394 en C2762. Plaatselijk bekend als het terrein van de voormalige paletfabriek en palethandel Spamix B. V. Het niveau waarop eventuele bewoningsresten uit de steentijd in de omgeving van het plangebied zijn te verwachten , is de intacte top van de pleistocene afzettingen. Dit niveau , naar verwachting oorspronkelijk gelegen omstreeks 1 meter beneden NAP , is naar verwachting tijdens de laat middeleeuwse transgressie geërodeerd. In situ bewoningssporen binnen

2

het plangebied , te dateren in de bronstijd , ijzertijd en/of Romeinse tijd , zijn te verwachten in/op een intact veenpakket. Een eventueel bewoonbaar veenniveau zal vermoedelijk ook zijn geërodeerd. Gedurende de vroege middeleeuwen werd het veenmoeras , waartoe het plangebied lange tijd heeft behoord , in de directe omgeving van Philippine overspoeld. Wellicht dat het Duinkerke niveau tegen het einde van de vroege middeleeuwen bewoonbaar was. Bewoningssporen uit de vroege middeleeuwen ontbreken echter uit de omgeving van Philippine. Ook dit niveau is geërodeerd tijdens de late middeleeuwen. De late middeleeuwen was een tijd van vele stormvloeden. Tijdens de 14e eeuw ontstond tijdens een van deze stormvloeden het getijdensysteem de Braakman. De bestaande bodemopbouw werd binnen dit systeem veelal tot enkele meters tot zelfs tientallen meters beneden NAP verstoord. Bestudering van het geologisch kaartmateriaal leert dat het plangebied is verstoord tot circa 2 á 3 meter beneden NAP. Na de vele overstromingen wordt het gebied rond Philippine in 1505 uiteindelijk voorgoed ingepolderd. In 1583 wordt tijdens de Tachtigjarige Oorlog een eenvoudige schans opgeworpen door de Spaanse troepen. De schans Philippine wordt in 1633 aanzienlijk uitgebreid tot een volwaardige vesting.

Het noordwestelijk deel van het plangebied valt bij kaartprojectie op deze vestingdelen uit 1633 , opgetrokken uit aarde en hout. Het centrale deel van het plangebied valt binnen de voormalige vestinggracht. De zuidoostelijke punt van het plangebied valt samen met een ravelijn uit 1693. Het plangebied wordt in1967 , ingrijpend gewijzigd. De vestinggracht wordt door de gemeente gedempt en op hoogte gebracht. Delen van het ravelijn en de vesting worden geslecht. Nadien wordt de locatie gebruikt door paletfabriek en palethandel Spamix B. V. De kans op archeologische waarden uit de Nieuwe Tijd binnen de voormalige vestinggracht is groot. In het verontreinigde dempingsmateriaal zullen vrijwel zeker vondsten aanwezig zijn. Bovendien kan de vorm van gracht(en) en de oudste grachtvulling meer informatie vertrekken over tot op heden onbekende vestingbouwkundige details. Het deel van het plangebied gelegen op het voormalige ravelijn en de vestingwal bevat eveneens vrijwel zeker archeologische waarden uit de Nieuwe Tijd o. a. in de vorm van muur- en funderingsresten. De kans op dergelijke gemetselde funderingsresten wordt het grootst geacht ter plekke van het ravelijn. Eveneens wordt rekening gehouden met de mogelijkheid dat , vooral langs de achterzijde van de huidige Ravelijnstraat , zich eventuele voormalige beer-/waterputten bevinden.

Het advies op basis dit onderzoek luidt dat vervolgonderzoek noodzakelijk is. Eerst zal een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van boringen (IVO-B) worden uitgevoerd. Het doel van dit onderzoek zal o. a. zijn een beter beeld te verkrijgen van de intactheid van het pleistoceen pakket ter plekke van het plangebied. Op basis van de resultaten van het booronderzoek kan mogelijk aansluitend een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van proefsleuven en een beperkte archeologische begeleiding worden uitgevoerd. Dit onderzoek werd echter nooit uitgevoerd tot op heden omdat de planvorming van destijds niet doorging. Cultuurhistorie waarden Cultuurhistorische Waarden Rijksmonumenten Binnen het plangebied komen geen rijksmonumenten voor.

3

Kaart Cultuurhistorie Zeeland Op de Kaart Cultuurhistorie Zeeland en de Cultuurhistorische Waardenkaart van de Gemeente Terneuzen komen ter plaatse van het plangebied cultuurhistorisch waardevolle elementen voor. Het gaat om resten van de vestingwerken uit de Nieuwe Tijd (17°/18° eeuw). Advies aankoop Dit advies heeft

perceel betrekking op de aankoop van het Perceel C1881 ten behoeve van eventuele herinrichting met het planten van bomen en aanleg wandelpad met infoborden. Voor archeologie geldt dat de bodemverstoring door graven en ophogen van belang is. Er geldt een vrijstellingsoppervlakte van 100 m2 in het grootste deel van het plangebied. Het oostelijk deel is m -mv in het westelijk deel en dieper in 5oom2. Er kan zonder vergunning gegraven worden tot 050 , het oostelijk deel. Voor archeologie dient rekening gehouden te worden met het planten van bomen en struiken die dieper wortelen van 05, meter -mv. Ook de eventuele aanleg van waterpartijen dient nader advies gegeven te worden wanneer plannen beschikbaar zijn. Mijn advies is om dit perceel aan te kopen met het oog op het beter beleefbaar maken van de vestingwerken van Philippine die deze aandacht verdienen. Mijn advies is om hier toerisme/recreactie ook bij te betrekken , eventueel SLZ voor het wandelnetwerk en ondernemers uit Philippine alsook de Vereniging tot het Behoud van de Historie van Philippine. Samenvatting

Locatie Philippine

Vergunningplicht Perceel

Archeologie/Cultuurhistorie | Archeologie: Ja

C1181

Advies

Archeologie/Cultuurhistorie

Afhankelijk

van

de

plannen

advies

vragen voor omgevingsvergunning

archeologie. Kansen voor

ontsluiting vestingwerken

infoborden benutten. Philippine Bomen aanplanten in vorm vestingwerken. Kansen voor ontsluiting vestingwerken Philippine met infoborden benutten. Bomen aanplanten in vorm vestingwerken. met

Cultuurhistorie: Ja

Aan dit advies kunnen , behoudens opzet of grove nalatigheid onzerzijds , geen rechten worden ontleend , noch eventuele schade die daaruit zal voortvloeien worden geclaimd.

(geanonimiseerd)

vriendelijke groeten ,

Met

(geanonimiseerd) Bijlagen 1

2

3

Foto ligging plangebied Uitsnede Erfgoedwaarden Uitsnede archis 3. 0

Kaart Cultuurhistorie Zeeland

BIJLAGE 1 LIGGING PLANGEBIED (BRON: GEMEENTE TERNEUZEN)

6

BIJLAGE 2 UITSNEDE KAART CULTUURHISTORIE ZEELAND 07-06-2024

7

BIJLAGE 3 UITSNEDE ARCHIS 3. 0 07-06-2024

8

  

)