Document · PDF

2024-06-11 - Accountantsverslag 2023 - Gemeente Terneuzen - was getekend

gemeenteraad 11 juni 2024, gemeente TerneuzenBij agendapunt: Vaststellen jaarverslag en jaarrekening 20238.488 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Accountantsverslag Gemeente Terneuzen Boekjaar 2023

6/9/2024

Vertrouwelijk Aan de Gemeenteraad van de Gemeente Terneuzen Postbus 35 4530 AA Terneuzen

ONDERWERP: Accountantsverslag 2023

Geachte leden van de Gemeenteraad,

In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2023 van gemeente Terneuzen zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 21 juli 2023, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan.

DATUM: 7 juni 2024

Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

KENMERK: 2406-03910

Wij hebben u op 7 juni 2024 gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2023.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Was getekend drs. A.R.M. Peelen RA Partner Audit

We willen u graag bedanken voor de fijne samenwerking die wij hebben ervaren en de constructieve samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden.

Inhoudsopgave

1. Bestuurlijke samenvatting

5. Bevindingen interne beheersing

2. Opdracht, scope en uitkomsten

3. Belangrijkste bevindingen

6. Overige onderwerpen

Bijlagen

4. Financiële positie

Bestuurlijke samenvatting

Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende verklaring verstrekt voor de getrouwheid van de jaarrekening. Er is 1 ongecorrigeerd controleverschil aanwezig, welke lager is dan onze goedkeuringstolerantie.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2023.

Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijkt 1 ongecorrigeerde fout en geen onzekerheden. Wij constateren dat de jaarrekening van de gemeente Terneuzen een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2023 als van de activa en passiva per 31 december 2023 in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2023 van de gemeente Terneuzen voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd.

Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2023 sluit met een financieel resultaat van € 15,3 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Terneuzen bedraagt € 116,6 miljoen (2022: € 90 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 39,4% (2022: 34,7%). De vermogenspositie is dan ook solide te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit toereikend is. De jaarrekening 2023 is de eerste jaarrekening waarin het college van de gemeente Terneuzen verantwoording aflegt in het kader van de Rechtmatigheidsverantwoording. De gemeente Terneuzen heeft gekozen voor een verantwoordingsgrens van 1% van de lasten, inclusief dotaties in de reserves oftewel € 2,5 miljoen. Bij onze controle zijn geen bevindingen geconstateerd ten aanzien van de Rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. De door de gemeente geïdentificeerde rechtmatigheidsbevindingen kunnen wij volgen waarbij wij geen aanvullende rechtmatigheidsbevindingen hebben geconstateerd. Daarnaast constateren we dat de gemeente de bevindingen uit de rechtmatigheidscontrole heeft toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering zoals voorgeschreven door de commissie BBV.

Uit onze controlewerkzaamheden komen een aantal bevindingen naar voren. Deze zijn gecorrigeerd door de gemeente Terneuzen. Wij verwijzen naar pagina 17 en 36 van dit verslag voor een overzicht van de gecorrigeerde afwijkingen. De controle van de jaarrekening 2023 is opnieuw goed verlopen. De samenwerking met de gemeente Terneuzen verloopt soepel en doeltreffend. Wij willen de ambtelijke organisatie van de gemeente Terneuzen bedanken voor de getroffen voorbereidingen en bereikbaarheid gedurende het controleproces. Dit heeft bijgedragen aan het goed kunnen doorlopen van de controle van de jaarrekening.

Opdracht Scope en uitkomsten

Opdracht, scope en uitkomsten 2.1 Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). - De jaarrekening inclusief rechtmatigheidsverantwoording. - De verplichte bijlagen voor de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa) en het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld. Met de opdrachtbevestiging d.d. 21 juli 2023 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting verwijzen wij tevens naar het op 28 september 2023 door ons uitgebrachte controleplan. 2.2 Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 2.554.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief dotaties aan de reserves

€ 2.554.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief dotaties aan de reserves

€ 7.662.000

Rapporteringstolerantie

€ 127.700

Goedkeuringstolerantie fouten

Controleprotocol

2.3 Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: ▪ getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording; ▪ verantwoording van de overige bedrijfskosten (prestatielevering); ▪ het risico op onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen; ▪ nauwkeurigheid van de lasten sociaal domein; ▪ de verantwoording in het kader van Wet Normering Topinkomens (WNT); ▪ het risico dat het management van de gemeente procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico niet toe op een specifiek onderdeel van de jaarrekening. 2.4 Uitkomsten Bij de jaarrekening 2023 van de gemeente Terneuzen hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor getrouwheid. Er is sprake van een ongecorrigeerd controleverschil ten aanzien van de waardering van de grondexploitatie.

Voor de rechtmatigheidsverantwoording heeft u de toleranties bepaald. Dit leidt ertoe dat de opgestelde rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende toleranties: ▪ De verantwoordingsgrens is door de raad vastgesteld op 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves.

Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2023 bevat een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en één met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de beroepsregels voor accountants (NV COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden. Frauderisico’s Bij de controle van de gemeente Terneuzen hebben wij één (standaard) frauderisico onderkend: Het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit risico niet specifiek toe op een onderdeel van de jaarrekening.

Uit onze controlewerkzaamheden om dit frauderisico te adresseren hebben wij geen controlebevindingen. Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Terneuzen een sluitende meerjarenbegroting heeft. Daarnaast geven de financiële kengetallen, inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten.

Belangrijkste bevindingen

Waardering van de grondexploitaties De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. De schattingsonzekerheid is in 2023 afgenomen. In de jaren 2021 en 2022 was er sprake van externe ontwikkelingen die impact hebben gehad op de prijzen in 2023. Echter, de ontwikkeling van de prijzen in 2023 is inmiddels helder en de impact voor de grondexploitatie is nauwkeuriger te bepalen. De grondexploitaties van de gemeente Terneuzen bevinden zich in een relatief ver stadium. De eventuele effecten van de toenemende prijzen en onzekerheden in verkopen (door toenemende renten) zijn in materiële zin beperkt. Hierdoor vormt de grondexploitatie geen significant risico in onze controleaanpak maar is dit wel een belangrijk aandachtspunt. In algemene zin omvat de complexiteit in de projectontwikkeling de volgende risico’s: de vraag naar (betaalbare) woningen is fors hoger dan het aanbod; stijgende grondstofprijzen; krapte op de arbeidsmarkt; stikstofproblematiek; verduurzamingsopgave; stijgende rente; macro-economische factoren zijn minder stabiel. De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd.

Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

Ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen) 8

2021

2022

2023 2 0 Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Netto boekwaarde

Ten opzichte van 31 december 2022 is de boekwaarde van de post grondexploitatie toegenomen met € 1,25 miljoen. De toename van de boekwaarde per 31 december 2023 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2023

2022

Boekwaarde per 1 januari

5.238

5.796

Investeringen

426

720

Grondverkopen

(406)

(1.166)

Tussentijdse winstneming

1.228

(126)

Mutatie verliesvoorziening

(30)

6.489

5.238

Boekwaarde per 31 december

Waardering van de grondexploitaties Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door de gemeente Terneuzen gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat: Parameter

2023

2022

Kostenstijging



Opbrengstenstijging



Rekenrente



Disconteringsvoet

n.v.t.

Programmering



Verkoopprijzen



10-jaarstermijn

n.v.t.

Legenda status:  = evenwichtig  = optimistisch  = voorzichtig  = controleverschil

Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 5,0% (2022: 5,0%) en ligt tot en met 2026 in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Voor 2027 en verder ligt de ingecalculeerde kostenstijging hoger dan de landelijke prijsindexcijfers. Doordat de grondexploitatie in materiële zin nog maar weinig kosten te maken heeft is het effect daarvan niet groter dan onze rapporteringstolerantie. Op basis hiervan achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren.

Opbrengstenstijging Het college rekent met onderstaande opbrengstenstijgingen voor de volgende categorieën: Jaar

Terneuzen Zuid / Handelspoort Zuid

Overige complexen

2024

1,50%

2025 - 2026

1,50%

2027 en verder

1,50%

Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de ontwikkelingen in de markt achten wij het van belang dit goed te blijven volgen. Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,79% (2022: 2,51%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van de gemeente Terneuzen. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Terneuzen. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder andere gebaseerd op externe onderzoeken. In het boekjaar 2019 heeft de STEC groep in opdracht van de provincie Zeeland de behoefte naar bedrijventerreinen opnieuw geactualiseerd. Wij concluderen dat het aanbod van de gemeente Terneuzen past binnen de behoefte zoals opgenomen in de STEC-rapportage.

Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd. Gedurende 2023 hebben verkopen voor bedrijven plaatsgevonden, waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd. 13

Waardering van de grondexploitaties Winstneming grondexploitatie De gemeente Terneuzen heeft een winst genomen van € 1,0 miljoen op het complex Othene. Deze winstneming is onder andere het gevolg van een toegekende subsidie om woningbouwafspraken te versnellen. Op basis van het BBV moet de hoogte van de winstneming bepaald worden op basis van de voortgang van het project (POC-methode). Bij de berekening van de tussentijdse winstneming volgens de POC-methode blijven de subsidieopbrengsten en de daarmee samenhangende kosten (waar de subsidies voor worden verkregen) buiten beschouwing. Bij de door de gemeente gehanteerde berekening van de tussentijdse winstneming zijn deze subsidieopbrengsten en daarmee samenhangende kosten wel meegenomen hetgeen betekend dat de winstneming op het complex Othene te hoog is verantwoord voor een bedrag van € 1,3 miljoen. Dit controleverschil is niet gecorrigeerd in de jaarrekening 2023.

Sociaal domein Algemeen De gemeente Terneuzen voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

Dethon

Delegatie

Werkelijke lasten op basis van de jaarrekening

Jeugdwet

GGD Zeeland

Delegatie

Afrekening op basis van laatst vastgestelde begroting in het boekjaar

Wmo

Zelfstandig

n.v.t.

Op basis van de jaarlijkse finale afrekening met zorgaanbieders

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven en de ontwikkeling vanaf 2021 kan als volgt worden weergegeven: Grafiek ontwikkeling lasten sociaal domein (x € 1 miljoen) 30

Uitkeringen (Participatiewet) De uitkeringslasten 2023 liggen hoger dan in het boekjaar 2022. De voornaamste reden voor deze hogere uitkeringslasten betreft de stijging van de uitkeringsbedragen per 1 januari 2023 en 1 juli 2023. Daarnaast zijn de lasten voor de energietoeslag (+ € 0,8 miljoen), de laten voor de bijzondere bijstand (+ € 1,0 miljoen) en de kosten voor de loonkostensubsidie (+ € 0,5 miljoen) toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Dit alles zorgt ervoor dat de lasten uit hoofde van de uitkeringen zijn toegenomen in het boekjaar 2023 naar € 23,9 miljoen. Wmo Ten aanzien van de Wmo heeft de gemeente afspraken gemaakt met de zorgaanbieders. Conform voorgaande jaren heeft de gemeente Terneuzen de lasten van de Wmo afgerekend met zorgaanbieders waardoor de getrouwheid geborgd is. Wij merken op dat aan de totstandkoming van de afrekeningen een adequaat proces ten grondslag ligt.

PGB’s De belangrijkste onzekerheid zit op de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB). De SVB heeft zelf over 2023 geen goedkeurende verklaring bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief voor gemeente Terneuzen € 0,6 miljoen.

2021

25 20

2022

2023

10 5

Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Derhalve heeft de gemeente Terneuzen aanvullend onderzocht of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Uit onze beoordeling van dit onderzoek concluderen we dat de kosten PGB getrouw verantwoord zijn in de jaarrekening 2023.

0 Uitkeringen

WSW

Jeugdwet

Wmo

PGB 15

Sociaal domein Jeugdwet De gemeente is in de basis verantwoordelijk voor de inrichting en afspraken rondom de jeugdzorg. Bij veel gemeenten is zichtbaar dat intensief wordt gewerkt aan de beheersing van de zorg en de hiermee samenhangende controles op getrouwheid en rechtmatigheid. Voor de jeugdzorg van uw gemeente loopt deze controle en verantwoording via de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (hierna: Inkooporganisatie). Hierbij is het bestuur van de Inkooporganisatie door het gehanteerde delegatiemodel zelfstandig verantwoordelijk voor het toezicht op de onderliggende zorgaanbieders. De inhoudelijke controle op de zorg is daarmee bij de Inkooporganisatie komen te liggen. Deze controle maakt dan ook geen direct onderdeel uit van de jaarrekeningcontrole van de gemeente Terneuzen. Onder andere door de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en de standpunten over de verantwoording in de gepubliceerde kadernota rechtmatigheid van 29 september 2023 is opnieuw onderzocht of de verwerkingswijze van de baten en lasten jeugdhulp nog op de juiste wijze plaatsvindt. De Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland heeft hiervoor begin januari 2024 een vraag ingediend bij de commissie BBV.

De commissie BBV concludeert dat de baten en lasten verantwoord dienen te worden door de deelnemende gemeenten zelf omdat zij de beschikkingen afgeven en daarmee verantwoordelijk zijn voor de kosten en cliënten.

Vanuit de gemeente Terneuzen bezien, controleren wij slechts dat de bijdrage aan de Inkooporganisatie conform de afspraken hieromtrent is verwerkt. De totale bijdrage in boekjaar 2023 was € 22,8 miljoen. Vanuit de controle bij de inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland zijn een aantal bevindingen naar voren gekomen met een totale omvang van € 459.000 voor de gemeente Terneuzen. Deze bevinding ziet met name toe op een afkeurende controleverklaring bij een zorginstelling doordat niet voldaan is aan de vereisten zoals opgenomen in het controleprotocol Wmo en Jeugdwet. Als gevolg hiervan is het voor de gemeente Terneuzen niet vast te stellen dat de feitelijke levering van zorg bij deze partij heeft plaatsgevonden. Wij hebben dan ook het totale bedrag meegenomen als onzekerheid in de controle. Daarnaast controleren we of de reserves van de GGD Zeeland in materiële zin toereikend zijn om eventuele tekorten in het boekjaar 2023 op te vangen. Een eventuele negatief eigen vermogen bij de GGD Zeeland zou namelijk kunnen leiden tot een bijstortingsverplichting vanuit de Zeeuwse gemeenten. Op basis van de beschikbare informatie blijkt geen materiële bijstortingsverplichting voor boekjaar 2023. Wij kunnen ons daarom verenigen met de inschatting van het management om hieromtrent geen voorziening op te nemen in boekjaar 2023.

Bovenstaande betekend een wijziging ten opzichte van de verwerkingswijze zoals deze t/m 2022 plaatsvond. Als gevolg van deze wijziging moeten gemeenten zelf de bevindingen ten aanzien van de (rechtmatigheids)controle bij de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland meenemen. Voor de jaarrekening 2023 verantwoord de gemeente Terneuzen de lasten Jeugdhulp op basis van de vastgestelde Bestuursrapportage 2023 van de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland. Eventuele afrekeningen over 2023 vinden plaats in 2024 op basis van de T+1 systematiek. Wij adviseren de gemeente Terneuzen in overleg te treden omtrent de hierboven beschreven situatie. 16

De rechtmatigheidsverantwoording Inleiding In de jaarstukken 2023 is door het college verantwoording afgelegd over de rechtmatigheid van de baten en lasten aan de raad.

De rechtmatigheidsverantwoording Bij onze werkzaamheden hebben wij de volgende bevindingen en aanbevelingen geconstateerd.

Deze verantwoording bestaat uit: − De rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening; en − De toelichting op de rechtmatigheidsverantwoording in de paragraaf bedrijfsvoering.

Voorwaardencriterium In het kader van onze controle van de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording zoals opgenomen in de jaarrekening 2023 voeren wij controlewerkzaamheden uit ten aanzien van het voorwaardencriterium. Hierbij is met name de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen van belang.

Door een wijziging van de Gemeentewet in 2023 is deze verantwoording een verplichting voor uw organisatie. De jaarstukken worden opgesteld conform de BBV. Deze verslaggevingstandaard is nog niet geactualiseerd naar de ‘nieuwe’ Gemeentewet, waardoor het conform de BBV nog niet verplicht is deze verantwoording toe te voegen aan de jaarstukken. De organisatie heeft er voor gekozen (zoals het Ministerie aanbevolen heeft) om de rechtmatigheidsverantwoording desondanks toch op te nemen in de jaarrekening en toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering. Wij willen u erop wijzen dat, vanwege deze wijziging van de Gemeentewet, het oordeel in de controleverklaring niet meer toeziet op de rechtmatigheid. De conclusies inzake rechtmatigheid zijn toegelicht door het college op pagina 206 en 207 van de jaarrekening. Wij hebben, als onderdeel van de controle op de jaarrekening, de getrouwheid van deze verantwoording gecontroleerd.

Voor de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen heeft de afdeling Verbijzonderde Interne Controle van de gemeente Terneuzen (hierna: VIC) alle crediteuren met een jaarlijst groter dan € 50.000,- gecontroleerd op het voldoen aan de Europese aanbestedingswet. De VIC heeft geconcludeerd dat voor een bedrag van € 540.792 niet rechtmatig is gehandeld ten aanzien van de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen. Op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden op de Europese aanbestedingsrichtlijnen komen wij tot dezelfde conclusie als de VIC. Uit onze controle op de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen blijken geen bijzonderheden welke de vastgestelde 1% verantwoordingsgrens overschrijden Wij hebben daarnaast vastgesteld dat de geconstateerde onrechtmatigheden betrokken zijn in de evaluatie van de rechtmatigheidsverantwoording en dat de onrechtmatigheden ten aanzien van het voorwaardencriterium nader toegelicht is in de paragraaf bedrijfsvoering.

Begrotingsrechtmatigheid Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van het begrotingscriterium. M&O criterium Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van het M&O criterium.

Overige bevindingen Gronden Campus Terneuzen De gemeente Terneuzen heeft in het boekjaar 2023 een aantal gronden, inclusief de daarop rustende panden aangekocht voor de toekomstige realisatie van Campus Terneuzen. De gemeente heeft de aankoop van de gronden en gebouwen opgenomen als voorraad. De gemeente heeft de aankoop van de gronden en gebouwen opgenomen als voorraad. Deze moeten gepresenteerd worden onder de materiële vaste activa. Bij de aankoop van de gronden en gebouwen is ook sprake van bijkomende kosten. Dit is geen onderdeel van de verkrijgingsprijs voor de grond en/of gebouwen deze kosten worden gedekt uit de daarvoor gevormde bestemmingsreserve Campus Terneuzen. Dit is gecorrigeerd door de gemeente. Voorzieningen voor pensioenen voor wethouders De gemeente maakt voor de berekening van de voorziening voor de pensioenen voor wethouders gebruik van Visma. Bij de berekening van de actuariële waarde heeft de gemeente 2,64% als rekenrente gehanteerd.

Investeringen Bij de controle op de investeringen is voor één specifieke factuur geconstateerd dat de factuur niet aansloot op de geactiveerde investering in de financiële administratie. Uit onderzoek blijkt dat een deel van de factuur door de gemeente Terneuzen niet is geactiveerd. Als reden voor het niet activeren van dit deel wordt aangegeven dat geen krediet meer beschikbaar was. De gemeente heeft het gedeelte van de factuur waarvoor geen krediet meer was als last verantwoord in de exploitatie. Balansclassificaties Ten opzichte van voorgaand jaar constateren we dat de gemeente nadrukkelijk aandacht heeft gehad voor de juiste classificatie binnen de balans. Als gevolg hiervan constateren wij een significant minder aantal verschillen op dit onderdeel. Gedurende de jaarrekeningcontrole merkten wij nog een beperkt aantal classificatieverschillen op welke door de gemeente gecorrigeerd zijn.

Voor de te hanteren rekenrente wordt er jaarlijks door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties de circulaire gepresenteerd waarin de rekenrente wordt opgenomen. De rente is voor 2024 vastgesteld op 3,16%. De aanpassing van de rekenrente leidt tot een lagere voorziening voor pensioenen voor wethouders. De correctie van € 0,4 miljoen is gecorrigeerd door de gemeente Terneuzen.

Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2023 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Vereisten BBV Verenigbaar

De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen. Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude. Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.

Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag

Overeenstemming

overeenstemt met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate

Informatiewaarde

Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van de gemeente Terneuzen. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat:

Onze waarneming

analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de daaraan te stellen eisen In het jaarverslag wordt niet ingegaan op de frauderisico’s. We adviseren de gemeente om de frauderisico’s nader toe te

Fraude

lichten en de eventuele financiële gevolgen voor de organisatie.

SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

Financiële positie

Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2023 volgens de jaarrekening € 116,6 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien van € 26,6 miljoen. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 15,3 miljoen positief. In de begroting 2023 en de begroting na wijziging was rekening gehouden met een positief resultaat van respectievelijk € 5,0 miljoen en € 5,3 miljoen.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf pagina 195 in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2023 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

140.000 120.000 100.000 80.000 60.000 40.000

De afwijking tussen de begroting na wijziging en de realisatie wordt met name veroorzaakt door:

20.000 0 2021

2022

2023

•

Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

• Van de totale reserves is € 28,6 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gedaald met € 15,1 miljoen met name door een toename van de bestemmingsreserves. Per saldo is gedurende 2023 € 11,3 miljoen gedoteerd aan de reserves. Deze dotatie (ten laste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 26,6 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 15,3 miljoen.

•

Hogere ontvangsten gemeentefonds van € 3,8 miljoen. Dit betreft de compensatie energietoeslag (€ 2,5 miljoen), middelen voor implementatie van de omgevingswet (€ 0,4 miljoen) en € 0,8 miljoen als gevolg door de landelijke actualisatie van de maatstaf lage inkomens. Voordeel op de personeelskosten/ inhuur van € 3,9 miljoen. Het voordeel ontstaat uit latere en niet invulling van vacatures. Voordeel grondexploitatie Othene waarbij de infrakosten lager uitvallen en een subsidie is ontvangen vanuit de versnellingsafspraken met een voordeel van € 0,8 miljoen. Besparing van kosten gas, water en elektra van € 0,7 miljoen.

Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien.

Schuldpositie De schuldpositie van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente afhankelijk is van externe middelen bij het realiseren van haar doelstellingen. Ook geeft het inzicht in welk deel van de inkomsten van de gemeente gebruikt moet worden om de rente en aflossing van de schulden te kunnen betalen. De gecorrigeerde netto schuldquote is aangepast voor leningen die de gemeente ‘doorleent’ aan derden (zoals woningbouwverenigingen).

Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie.

Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw schuldpositie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven.

Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen

Gemeente Terneuzen

Zeeland

2023

2022

Netto schuldquote

Netto schuldquote gecorrigeerd

Solvabiliteit

Grondexploitaties

Belastingcapaciteit

Structurele exploitatieruimte

90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2020 Gemeente Terneuzen

2021 Zeeland

2022 Nederland

2023 45.000 tot 60.000 inwoners

De netto schuldquote bedraagt 39% en is daarmee gedaald ten opzichte van voorgaand boekjaar (2022: 49%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden hoger zijn dan de jaarlijkse inkomsten. Een ratio die kleiner is dan 100% duidt op hogere baten dan schulden in een boekjaar. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen (bron: VNG, Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën). Uw gemeente voldoet ultimo 2023 aan die norm.

Financiële positie Solvabiliteit De solvabiliteit van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw solvabiliteit gedurende de laatste 4 jaar weergegeven. 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 2020

Gemeente Terneuzen

Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als uitstekend.

2021

Zeeland

2022

Nederland

2023

De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico’s zijn: − Nabetaling lasten Jeugdzorg á € 1,7 miljoen.

45.000 tot 60.000 inwoners

De solvabiliteit stijgt van 35% in 2022 naar bijna 40% in 2023. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. We merken op dat de solvabiliteit in de afgelopen jaren is verbeterd en boven de signaalwaarde ligt. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Belastingcapaciteit De lastendruk in de gemeente Terneuzen ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 91%.

(x € 1 miljoen)

2023

2022

2021

Weerstandsratio

Betekenis

Weerstandscapaciteit

32,2

59,8

44,2

>= 2.0

Uitstekend

Risico’s

1,7

5,6

3,7

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

Weerstandsratio

18,0

10,7

11,9

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

Structurele exploitatieruimte Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.

Bevindingen interne beheersing

Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2023 hebben wij op 1 december jl. een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Dit betreft het volgende risico: − het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico niet specifiek toe op een onderdeel van de jaarrekening. Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag.

Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.

Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.

Bevindingen interne beheersing

Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot.

Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.

We constateren dat de gemeente Terneuzen een frauderisico-analyse heeft opgesteld en deze is besproken met en vastgesteld door het college op 18 juli 2023. We merken op dat de totstandkoming van de frauderisico-analyse is gebaseerd op de interne besprekingen met de organisatie en bewustwording waar eventuele fraude kan plaatsvinden.

Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid.

We adviseren de gemeente om de opgestelde frauderisico-analyse jaarlijks van een update te voorzien.

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren:

Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de Raad in staat is haar taken te vervullen.

− Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt.

Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan.

Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

Overige onderwerpen

Overige onderwerpen ESG Het integreren van duurzaamheidsaspecten binnen uw gemeente en bedrijfsvoering wordt de toekomstige norm. De EU zet flink in op het afdwingen van transparantie over het gevoerde duurzaamheidsbeleid. Een voorbeeld daarvan: met ingang van het boekjaar 2025 moeten grote ondernemingen (volgens de jaarrekening criteria) rapporteren over de voortgang en realisatie van hun duurzaamheidsambities (CSRD) en over de bijdrage van hun producten en/of diensten aan een klimaatneutrale economie (EU Taxonomy).

We kunnen concluderen dat het ESG regelgevingskader volop in beweging is. Alles is erop gericht dat organisaties duurzaamheid in hun organisaties verankeren en rapporteren over uw bijdrage/impact op de thema’s Environment, Social en Governance. Vooruitlopend op de wettelijke verplichtingen is eerdere toepassing (op vrijwillige basis) toegestaan. Om sustainability in uw organisatie te integreren kunt u het ESG raamwerk zoals hieronder weergegeven doorlopen.

Hieronder geven wij een opsomming van de meest recente ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. −

De nadere uitwerking van de CSRD is vorm gegeven in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS). Op 31 juli 2023 heeft de Europese Commissie deze ESRS goedgekeurd, waarmee de invoering voor ondernemingen definitief is geworden.

−

De EU Taxonomy (een door de EU opgestelde lijst van producten en diensten die als ‘groen’ aangemerkt mogen worden) wordt ondertussen steeds verder uitgebreid. Aan de lijst worden voortdurend diverse economische activiteiten toegevoegd die gericht zijn op de transitie naar circulariteit, het duurzaam gebruik van water, de preventie en beheersing van vervuiling en de bescherming en het herstel van de biodiversiteit.

−

Een andere verordening die op termijn toepassing zal gaan vinden is de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD). Deze verordening omvat verplichtingen voor ondernemingen om de impact van haar eigen activiteiten en die van haar waardeketen op het gebied van mensenrechten en natuur en klimaat te identificeren en vervolgens maatregelen te treffen om negatieve consequenties daarvan te voorkomen of te mitigeren. Een onderneming moet kunnen aantonen dat zij al het mogelijke heeft gedaan om hieraan te voldoen. Een belangrijk element uit de verordening is dat bestuurders aansprakelijk kunnen worden gesteld, indien niet in voldoende mate gevolg aan deze verordening is gegeven.

Dit is een 8-stappenplan om te komen tot een geïntegreerde duurzaamheidsstrategie en uiteindelijk uw duurzaamheidsverslag. Baker Tilly ESG Advisory kan u bij al deze processtappen (al naar gelang uw behoefte) ondersteunen.

We hebben vernomen dat de gemeente Terneuzen hierin de eerste stappen heeft gezet.

Overige onderwerpen Rapporteringsverplichting werkgebonden personenmobiliteit Per 1 juli 2024 is de nieuwe “Wet Rapportageverplichting werkgebonden personenmobiliteit (WPM)” van toepassing op werkgevers met meer dan 100 medewerkers. Werkgevers hebben een grote rol in het verduurzamen van de werkgebonden personenmobiliteit. Verduurzamen is bijvoorbeeld mogelijk door werknemers thuis te laten werken of het gebruik van openbaar vervoer of een elektrische auto te stimuleren. De verplichte jaarlijkse rapportage houdt in dat werkgevers de werkgebonden kilometers (zowel zakelijke kilometers als woon-werkverkeer) moeten rapporteren. De rapportage wordt onderverdeeld naar soort vervoermiddel, afgelegde kilometers en het brandstoftype. De rapportage over 2024 moet uiterlijk op 30 juni 2025 worden ingediend. De rapportage kan middels een online formulier worden ingediend op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Wij hebben vernomen dat de gemeente Terneuzen hiermee reeds aan de slag is.

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2024 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer

Specifieke uitkering

A16

Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne

A18B

Bekostiging eerste opvang ontheemden Oekraïne door Veiligheidsregio’s (SiSa tussen medeoverheden)

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek 2021

C105

Regeling specifieke uitkering startbouwimpuls

C109

Meerjarig regeling specifieke uitkering herstructurering volkshuisvesting

C55

Aanpak energiearmoede

C62

Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen

C75

Regiodeals 3e tranche

C79

Specifieke uitkering bevolkingsdaling

C92

Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid

C94

Regeling specifieke uitkering verduurzaming slecht geïsoleerde woningen van eigenaar-bewoners en woningen van verenigingen van eigenaars, woonverenigingen en wooncoöperaties in het kader van het Nationaal Isolatieprogramma

Regionale meld- en coördinatiecentra voortijdig schoolverlaten

Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 (OAB)

Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

Nummer

Specifieke uitkering

D11

Regeling specifieke uitkering extra financiële middelen RMC-functie

D12

Regeling regionale aanpak voortijdig schoolverlaten 2020–2024

D12A

Regeling regionale aanpak voortijdig schoolverlaten 2020–2024

D14

Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

D22

Regeling specifieke uitkering voor de voorschoolse educatie aan ontheemde peuters

D23

Regeling eenmalige specifieke uitkering en subsidies lokale bibliotheekvoorzieningen

Subsidieregeling sanering verkeerslawaai

E44B

Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)

E84

Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022- 2023

E104

Specifieke uitkering woningbouw op korte termijn door bovenplanse infrastructuur

F20

Regeling specifieke uitkering Impulsaanpak winkelgebieden

F28

Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeente deel 2023

Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

Nummer

Specifieke uitkering

Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2023

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) _gemeentedeel 2023

G10

Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2023

G12

Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_gemeentedeel 2023

G13

Onderwijsroute _ deel gemeente 2023

Regeling specifieke uitkering stimulering sport

Regeling Sportakkoord 2020-2022

H12

Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken

H30

Specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026

H31

Regeling Specifieke uitkering noodfonds energie amateursportverenigingen

H32

Regeling specifieke uitkering Meerkosten Energie Openbare Zwembaden

Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg - Tozo) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeenschappelijke regeling samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2024 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout of onzekerheid

Nummer

Specifieke uitkering

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen

Tozo 2

Tozo 3

Tozo 4

Tozo 5

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T

Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter wij kunnen instemmen met de overwegingen van het college om deze verschillen niet te corrigeren, aangezien deze bedragen niet materieel zijn voor het inzicht van de jaarrekening. De geconstateerde fouten ten aanzien van getrouwheid en onzekerheden zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% respectievelijk 3% van de totale lasten. Positieve bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag met een min ervoor heeft een negatief effect op het resultaat. Fouten Aard van de controleverschillen (x € 1.000)

Getrouwheid

Te hoge winstneming grondexploitatie

1.263

Totaal ongecorrigeerde controleverschillen

1.263

Effect niet gecorrigeerde controleverschillen voorgaande jaarrekening Totaal

0 1.263

Onzekerheden Aard van de controleverschillen (x € 1.000)

Getrouwheid

Lasten Jeugdzorg via Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland

459

Totaal onzekerheden

459

Bijlage C – Gecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel bevat alle afzonderlijk geïdentificeerde en gecorrigeerde controleverschillen boven de door ons gehanteerde rapporteringstolerantie van € 100.000: Fouten Aard van de controleverschillen (x € 1.000)

Activa

Eigen vermogen

Passiva

Baten & lasten

Campus Terneuzen

- 1.025

-1.025

1.025 N

Diverse classificatieverschillen

+ 803

- 367

+ 367

367 V

- 222

+ 436

- 658

658 N

Correctie rekenrente voorziening voor wethouders Totaal gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage D – Controleaanpak Controleaanpak en uitvoering Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. In ons controleplan en dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met de andere accountants en de ingeschakelde experts.

Inschakeling van interne / externe deskundigen Wij hebben in het kader van onze controle geen gebruik gemaakt van de werkzaamheden van interne en/of externe deskundigen.

Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Op basis van onze gesprekken met het management over de belangrijke financiële en operationele ontwikkelingen is een aantal punten met een verhoogd risico voor de jaarrekening 2023 onderkend, deze zijn weergegeven op pagina 9 van dit verslag. Samenwerking met andere accountants Voor de jaarrekening van de gemeente Terneuzen maken wij gebruik van diverse verbonden partijen, gemeenschappelijke regelingen en uitvoeringsorganisaties. Er zijn geen verbonden partijen, gemeenschappelijke regelingen en uitvoeringsorganisaties welke van significant belang zijn voor onze controle, waardoor wij geen review hebben uitgevoerd bij de accountants van deze organisaties.

Bijlage E – Onafhankelijkheid Bevestiging van onze onafhankelijkheid Op grond van dit verslag zijn wij van mening dat wij in relatie tot uw organisatie, in overeenstemming met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en artikel 24a van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de objectiviteit van onze oordeelsvorming in het afgelopen jaar niet is aangetast. Kwaliteitsborging Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om haar onafhankelijkheid en die van haar medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen omvatten onder meer: − − − − −

Schriftelijke bevestigingen Wij hebben aan het management schriftelijke bevestigingen gevraagd in het kader van onze controle. Deze bevestigingen hebben betrekking op de verantwoordelijkheid van het management voor het opstellen van de jaarrekening, voor het volledig verantwoorden van transacties en voor het aan ons verschaffen van alle relevante informatie. Daarnaast hebben wij niet om specifieke schriftelijke bevestigingen verzocht. Wij hebben de schriftelijke bevestigingen van het management verkregen.

Jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid door partners, professionals en ondersteunende stafdiensten. Cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder een beoordeling of er sprake is van mogelijk conflicterende diensten. In- en extern kwaliteitsonderzoek. Drie registeraccountants betrokken bij wettelijke controleopdrachten. Reviews door partners die niet betrokken zijn bij de opdracht ter waarborging van een deugdelijk / deskundig oordeel.

Op deze controleopdracht zijn geen specifieke maatregelen getroffen om onze onafhankelijkheid te waarborgen.

Bijlage F – Urenbesteding Opbouw en inzet controleteam Het controleteam heeft 1.100 uren aan de controle besteed. Het verwachte aantal te besteden uren was 995. In de onderstaande tabel zijn deze uren uitgesplitst naar functieniveaus binnen het team. Overzicht bestede uren

Gepland

Werkelijk

Partner

Manager

165

100

Overige teamleden

770

930

Totaal

995

1.100

Deze teamopbouw en de inzet van het team heeft geleid tot een kwalitatief goede controle.

Contactgegevens drs. A.R.M. (Rutger) Peelen RA

Partner r.peelen@bakertilly.nl D. (Dennis) Eijke MSc RA Director d.eijke@bakertilly.nl

Kantoorgegevens: Baker Tilly (Netherlands) N.V. Stationspark 8b Postbus 85 4462 DZ GOES 0113 – 242 000

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14262315/1