2024-01-16 a. Noodopvang asielzoekers in voormalige bibliotheek - Ontwerpbesluit

Gemeenteraad Ontwerpbesluit

Zitting van 1 februari 2024 Middelen - Bestuur en Interne Zaken zaaknummer: 171650

2024_Raad_00003 - Noodopvang asielzoekers in voormalige bibliotheek Portefeuillehouder Erik van Merrienboer Programma en/of paragraaf Programma Wonen & leefbaarheid Besluit Besluitpunt 1 De gemeenteraad besluit kennis te nemen van het voorgenomen besluit van het college om de huidige opvang in de voormalige bibliotheek in het voorjaar van 2024 over te dragen aan het COA. Dit tot het moment dat een duurzame vorm van asielopvang in onze gemeente gerealiseerd is. Besluitpunt 2 De gemeenteraad besluit geen gebruik te maken van de mogelijkheid om wensen en bedenkingen (artikel 169 Gemeentewet) kenbaar te maken over het voornemen van het college om de opvang in de voormalige bibliotheek over te dragen aan het COA in het voorjaar 2024. Besluitpunt 3 De gemeenteraad besluit kennis te nemen van het collegebesluit om de opvang in de voormalige bibliotheek in Terneuzen te verlengen in de huidige vorm, tot het moment dat een definitief besluit is genomen over overname van de opvang door het COA. Wat is de aanleiding? In de zomer van 2022 was de druk op de asielketen dusdanig groot, dat er onvoldoende ruimte en capaciteit beschikbaar was om alle mensen die asiel aanvroegen binnen het COA op te kunnen vangen. In die periode heeft de staatssecretaris van J&V de regio's en gemeenten gevraagd te helpen door locaties voor crisisnoodopvang te openen.

Op 22 juli 2022 is daarom in de voormalige bibliotheek in Terneuzen de crisisnoodopvang geopend. In deze opvanglocatie vangen wij sinds die datum 75 mensen op. Als gemeente dragen wij zorg voor het volledige beheer van deze locatie. 1/12

In eerste instantie zou deze opvang tot 1 oktober 2022 geopend zijn. Daarna is de locatie, op dringend verzoek van de staatssecretaris van J&V, een aantal keren verlengd. In maart 2023 heeft het college besloten de opvang nogmaals te verlengen tot 15 december 2023. Inmiddels is onze opvanglocatie reeds ruim 16 maanden geopend. De druk op de asielketen en daarmee de behoefte aan opvangcapaciteit is echter nog altijd zeer groot. Het COA heeft ons zeer recent aangeboden de opvanglocatie van onze gemeente over te nemen (zie bijgevoegde brief). Zij gaan hierbij, na een aantal interne aanpassingen, uit van een opvangcapaciteit van maximaal 105 bewoners. De aanpassingen in het pand komen ook ten goede aan de kwaliteit van de opvang. Wanneer het COA een tijdelijke locatie in beheer heeft, is sprake van noodopvang. Wat willen we bereiken? We willen onze bijdrage (blijven) leveren aan de opvang van asielzoekers. Door onze huidige opvanglocatie over te dragen aan het COA, geven wij hier invulling aan. Dit doen wij ter overbrugging tot het moment dat in onze gemeente een duurzame opvanglocatie is gerealiseerd. Wij gaan hierbij nu uit van een overbruggingsperiode van 2 jaar. Argumenten 1.1

Voortdurend tekort aan opvangplekken

De crisis binnen de asielketen duurt voort, waardoor nog altijd een tekort aan opvangplekken bestaat. Door het geopend houden van een opvanglocatie in onze gemeente, blijven wij een aandeel leveren aan de opvang van asielzoekers. 2.1 Continuïteit in aanbod opvangplekken: crisisnoodopvang - noodopvang - duurzame opvang Op provinciaal niveau hebben we een opgave van 1.422 bedden voor asielopvang op 1 januari 2024. Eerder is bijgevoegde informatie over dit onderwerp met de gemeenteraad gedeeld (ingekomen stukken bij de raadsvergaderingen van 2 februari 2023 en 6 maart 2023). Op dit moment kunnen de Zeeuwse gemeenten aan deze opgave voldoen met de diverse vormen van asielopvang die in onze provincie worden aangeboden: crisisnoodopvang (in beheer van gemeenten), noodopvang (een kortdurende vorm van opvang in beheer van het COA) en reguliere opvang (AZC-opvang voor de duur van minimaal 10 jaar in beheer van het COA). Het is echter wenselijk dat de kortdurende (en daarmee vaak kwalitatief mindere en duurdere) vormen van opvang worden vervangen door meer duurzamere vormen van opvang. Doelstelling is dat in de gemeenten Goes, Middelburg en Terneuzen duurzame opvanglocaties voor asielzoekers worden gerealiseerd.

Vooruitlopend op de realisatie van een duurzame opvanglocatie in onze gemeente, wordt voorgesteld in te gaan op het aanbod van het COA om onze huidige opvanglocatie aan hen over te dragen. Kanttekeningen Er zijn geen kanttekeningen bij dit voorstel.

2/12

Wat mag het kosten? De kosten voor een noodopvanglocatie komen voor rekening van het COA. Voor het vooralsnog geopend houden van onze huidige opvanglocatie ontvangen wij een normbedrag van het COA per beschikbaar bed per nacht. Dit normbedrag is ruim voldoende ter dekking van de kosten. Wat gaan we ervoor doen? Voorleggen voorgenomen besluit om onze huidige opvanglocatie over te dragen aan het COA aan de gemeenteraad Het voorgenomen besluit van het college om de crisisnoodopvanglocatie over te dragen aan het COA, leggen wij voor wensen en bedenkingen voor aan de gemeenteraad op 1 februari 2024. Hierna neemt het college in de tweede helft van februari een definitief besluit, gehoord de wensen en bedenkingen van de gemeenteraad. Aanvraag tijdelijke vergunning Het COA heeft een aanvraag voor een tijdelijke vergunning voor de noodopvang ingediend. Deze aanvraag is nog niet volledig en wordt nog aangevuld met bijbehorende documenten. Wij nemen deze aanvraag in behandeling en nemen deze, nadat de gemeenteraad op 1 februari eventuele wensen en bedenkingen kenbaar heeft gemaakt, mee in de definitieve besluitvorming van het college. Verlenging overeenkomsten in verband met het geopend houden van onze opvanglocatie In afwachting van definitieve besluitvorming over het overdragen van onze opvanglocatie aan het COA, blijft de opvanglocatie in de huidige vorm geopend.

Dit vraagt verlenging van de huidige afspraken met de uitzendbureaus (voor locatiemedewerkers), het schoonmaakbedrijf, de cateraar en de beveiliging. Dit was eerder niet voorzien. Gezien de zeer korte resterende termijn tot 15 december en om de continuïteit van de opvang te kunnen borgen, voor zowel de omgeving als de bewoners, verlengen wij de eerder gemaakte afspraken met uitzendbureaus, het schoonmaakbedrijf, de cateraar en de beveiliging. Communicatie over voorgenomen besluit Door middel van bijgevoegde brieven informeren wij alle betrokkenen over het voorgenomen besluit van het college.

Bijlagen 1. formeel verzoek Terneuzen overname opvanglocatie, anoniem.pdf 2. Verzoek Commissaris van de Koning, 4 december 2023.docx.pdf 3. 2023-02-02 B1 - Zeeuwse afspraken Asielopvang - memo Overleg Zeeuwse Overheden.pdf 4. 2023-03-16 B2 - brief Provinciale Regietafel (PRT) asiel aan Zeeuwse Gemeenten brief Commissaris van de Koning.pdf

3/12

4/12

Van: Datum: 4 december 2023 om 18:04:19 CET Aan: Onderwerp: terugkoppeling gesprek commissarissen van de Koning met staatssecretaris voor asiel Geachte burgmeesters en leden van de PRT, Namens de commissaris van de Koning, de heer Polman, doe ik u onderstaande brief toekomen. Met vriendelijke groet, ----- ---------- ---------- ----------- ----------------- ----------------------- ---------------------- -----------------------Geachte burgemeesters en leden van de PRT, De druk op de asielopvang blijft ongekend hoog. Al sinds enige tijd wordt er van alles aan gedaan om problemen in het aanmeldcentrum in Ter Apel te voorkomen. De nood oproepen voor extra plaatsen en de belrondes om versneld statushouders te huisvesten zijn daar voorbeelden van. Helaas heeft dit nog niet tot voldoende resultaat geleid. Vanochtend zijn alle commissarissen van de Koning in een overleg met de staatssecretaris voor Asiel opgeroepen opnieuw een dringend beroep te doen op alle gemeenten om daar waar mogelijk extra ruimte binnen de asielopvang te realiseren. Daarbij geldt: iedere plek is er één en geen enkele gemeente kan van deze inspanningsverplichting worden vrijgesteld. Er zijn drie concrete zaken in het overleg met de staatssecretaris aan de orde geweest: 1. Versnelde doorstroming gekoppelde statushouders door gebruik te maken van de hotel- en accommodatie regeling (HAR).

Gemeenten waar er voor gekoppelde statushouders concreet woningaanbod is, kunnen de betreffende statushouders, in afwachting van die woning tijdelijk huisvesten in hotels en vakantiebungalows. 2. Gemengd gebruik gemeentelijke opvang voor Oekraïense ontheemden Binnen de gemeentelijke opvang voor Oekraïense ontheemden zijn meestal plaatsen vrij. Dit komt vaak door het niet kunnen matchen van het aanbod van plaatsen en de mensen die een plaats zoeken. We noemen dit snijverlies. Door gemengd gebruik van de gemeentelijke opvanglocatie (door er ook statushouders te huisvesten) kan er mogelijk efficiënter met de beschikbare plaatsen worden omgegaan en treedt er wellicht minder snijverlies op. 3. Het langer openhouden van locaties die op het punt staan te sluiten Gemeenten waarvan een opvanglocatie binnenkort sluit, wordt in overweging gegeven die sluiting uit te stellen. Het gaat in Zeeland om crisisnoodopvanglocaties (CNO). De staatssecretaris heeft mij om een snelle reactie gevraagd. Ik wil u daarom vragen deze brief intern te bespreken en mij zo spoedig mogelijk uw reactie te laten weten. Hoogachtend, Mede namens de portefeuillehouder voor Wonen,

J.M.M. Polman 5/12

Aan:

de gemeenteraden van alle Zeeuwse gemeenten

Onderwerp:

Zeeuwse afspraken Asielopvang

Datum:

14 november 2022

Onderwerp: Zeeuwse afspraken asielopvang (voorheen werd gesproken over regiodeal) De Zeeuwse gemeenten hebben in het voorjaar van 2021 een beginselbesluit genomen over de toekomstige asielopvang in Zeeland. Uitgangspunt is dat er gezamenlijke afspraken worden gemaakt waarin wordt bepaald op welke wijze elke gemeente een bijdrage levert aan de opgave. Inmiddels liggen er gezamenlijke afspraken waarmee alle colleges hebben ingestemd. De Zeeuwse aanpak om tot gezamenlijke afspraken te komen is uniek in Nederland. Bestuurlijk zijn vanuit provincie, het ministerie en het COA daarvoor ook complimenten overgebracht. In deze memo wordt u over deze afspraken geïnformeerd. In het OZO themaoverleg Wonen en Voorzieningen is afgesproken alle gemeenteraden op hetzelfde moment middels een memo te informeren over de gemaakte Zeeuwse afspraken asielopvang. Daarbij moet worden opgemerkt dat de nu voorliggende afspraken zijn gebaseerd op de huidige situatie en instroomprognoses. In de afgelopen periode is gebleken dat zaken snel kunnen veranderen. Zo is nog niet duidelijk in welke mate de onlangs in procedure gebrachte Spreidingswet en de genomen flankerende politieke afspraken daaromtrent, de Zeeuwse situatie veranderen. Bij wijzingen moet worden bezien in hoeverre die gevolgen hebben voor de Zeeuwse afspraken asielopvang.

Aanleiding In 2020 is de Uitvoeringsagenda flexibilisering asielketen vastgesteld. Het gaat om een samenwerking tussen Rijk, provincies en gemeenten. De agenda is opgesteld om beter op veranderingen in de samenstelling en omvang van de asielinstroom te kunnen inspelen. Daarnaast zijn daarin afspraken gemaakt om de overgang van asielopvang naar huisvesting en integratie in de gemeenten te verbeteren. Op basis van deze agenda is in Zeeland het plan van aanpak Draagvlak asielopvang Zeeland opgesteld. Eerder heeft elke gemeente daarover een beginselbesluit genomen (zie bijlage).

6/12

Inmiddels is door geopolitieke spanningen de instroom van vluchtelingen enorm toegenomen. Het aantal opvangplekken dat het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) beschikbaar heeft, was onvoldoende. Om uit de crisis te komen zijn onder coördinatie van de voorzitters van de veiligheidsregio’s door gemeenten crisisnoodopvanglocaties gerealiseerd. Deze vorm van opvang is tijdelijk. Naast de instroom van asielzoekers, hebben we ook te maken met de instroom van vluchtelingen uit Oekraïne. Voor hen gelden aparte regels. De opvang van Oekraïense vluchtelingen is daarom in de Zeeuwse afspraken asielopvang niet meegenomen. De afspraken bestaan uit twee onderdelen: 1. Uit de crisis komen: het realiseren van tijdelijke opvangplekken; 2. Uit de crisis blijven: het realiseren van duurzame opvangplekken en huisvesting. Opgaven De opgave bestaat uit drie opvangsporen: asielzoekers, alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV) en statushouders. 1. Asielzoekers Op basis van de huidige instroomprognoses moet Zeeland per 1 januari 2023 814 asielzoekers opvangen. Zeeland heeft op dit moment 340 plaatsen structurele capaciteit in het AZC Middelburg. In Vlissingen (420), Middelburg (180) en Goes (320) zijn noodopvangplaatsen gerealiseerd. Daarnaast zijn gemeenten gevraagd om per veiligheidsregio 450 crisisnoodopvangplekken te realiseren.

Op dit moment zijn er crisisnoodopvanglocaties in Zeeuws-Vlaanderen (150), Walcheren (70) en in de Oosterschelde gemeenten (35, per 1 december 85). Het AZC in Middelburg sluit op 1 juli 2025. Er moeten dus nieuwe locaties voor duurzame opvang worden gerealiseerd. In de tussentijd moeten de Zeeuwse gemeenten uiteraard ook hun bijdrage blijven leveren. Omdat crisisnoodopvang en noodopvang tijdelijk zijn, wordt er gekeken naar mogelijkheden om dit te realiseren. Dit kan onder andere door het verlengen van bestuurlijke overeenkomsten ten aanzien van de huidige noodopvanglocaties. Het kan echter ook zo zijn dat de Zeeuwse gemeenten op zoek moeten naar nieuwe noodopvanglocaties. 2. Alleenstaande minderjarige vluchtelingen Alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV) zijn onder te verdelen in twee groepen. alleenstaande minderjarige asielzoekers en alleenstaande minderjarige statushouders. De eerste groep is in afwachting van een besluit op een asielaanvraag. De tweede groep weet al dat ze in Nederland mogen blijven.

7/12

-

AMV asielzoekers

Alleenstaande minderjarige asielzoekers worden opgevangen door het COA. Het gaat om locaties van minimaal 50 personen. Zeeland heeft nog geen opvanglocatie voor deze groep. Het Rijk heeft daar eind 2021 wel om gevraagd. Naar een locatie wordt nog altijd gezocht. -

AMV statushouders

Alleenstaande minderjarige statushouders worden gehuisvest door het Nidos. Zij hebben de voogdij over deze jongeren. Elke provincie is door het Rijk gevraagd 25 tot 30 woningen voor deze groep beschikbaar te stellen. Het kan gaan om reguliere woningen (waarin vier oudere en meer zelfstandige jongeren worden gehuisvest) of groepswoningen. In groepswoningen worden acht tot twaalf jongeren gehuisvest die minder zelfredzaam zijn. In alle gevallen is er begeleiding. In een groepswoning is dat 24 uur per dag. 3. Statushouders Elke gemeente heeft een wettelijke taakstelling om een aantal vluchtelingen te huisvesten die een vergunning heeft om in Nederland te mogen blijven. Deze taakstelling wordt tweemaal per jaar door het Rijk vastgesteld. De taakstellingsperiode betreft een half jaar. Omdat er te weinig huurwoningen zijn, zitten er meer dan 17.000 statushouders in een asielzoekerscentrum. Om de uitstroom te bevorderen gaat de taakstelling omhoog. In Zeeland moeten in de eerste helft van 2023 469 statushouders worden gehuisvest (was 299 in de tweede helft van 2022). Zeeuwse afspraken opgave Asielopvang De afspraken treft u bij deze memo aan. Ze zijn geclusterd per sub-regio. Hieronder volgt een korte samenvatting. Voor de exacte inhoud van de afspraken wordt u verwezen naar de bijlage.

Uit de crisis komen Om uit de crisis te komen zijn er door eerder genoemde Zeeuwse gemeenten en regio’s zowel noodopvangplaatsen als crisisnoodopvangplaatsen gerealiseerd.

Uit de crisis blijven Om uit de crisis te blijven moeten structurele afspraken worden gemaakt over asielopvang. Aan de basis van die afspraken ligt de afspraak dat er in drie gemeenten (Goes, Middelburg en Terneuzen) een duurzame opvanglocatie ofwel een asielzoekerscentrum komt. Voor de tussenliggende periode wil de gemeente Schouwen-Duiveland een noodopvanglocatie realiseren.

8/12

Daarnaast dragen de Zeeuwse gemeenten ook op andere wijzen bij aan de asielopvang in Zeeland. Het betreft inspanningen ten aanzien van: -

-

De huisvesting van minderjarige statushouders; De inzet van sociaal werkers in de opvangperiode. Het gaat om maatschappelijke begeleiding door mensen met dezelfde migratieachtergrond. Doelstelling is hierdoor het aantal doorverwijzingen naar de GGZ te verminderen. De inzet van begeleiders die de traumatische ervaringen van de asielzoekers begrijpen, zal preventief werken; De coördinatie van inburgeringstaken.

Het Rijk heeft elke provincie gevraagd een opvanglocatie voor alleenstaande minderjarige asielzoekers of een sobere locatie voor asielzoekers die weinig kans hebben op een verblijfsvergunning te realiseren. Bestuurlijk is ervoor gekozen een AMV-locatie te faciliteren. Het gaat om een locatie onder verantwoordelijkheid van het COA met een minimale capaciteit voor 50 jongeren. Er is in Zeeland nog geen locatie gevonden. Wanneer er in Zeeland een locatie wordt gevonden, gaat dit ook onderdeel uitmaken van de Zeeuwse afspraken asielopvang. Tegenprestatie Rijk Bestuurlijk is er een brede consensus dat de gemeenten de afspraken slechts kunnen uitvoeren als zij daarvoor door het Rijk voldoende worden gefaciliteerd. In dat kader dienen dan ook sluitende afspraken met het Rijk te worden gemaakt. Naast de toegezegde financiële compensatie in de bestuursafspraken met het Rijk van 26 augustus 2022, gaat het ook om middelen waarmee de randvoorwaarden voor een goede uitvoering kunnen worden ingevuld en, mede gelet op de vraag van de nieuwe bewoners, het voorzieningenniveau in Zeeland een extra impuls krijgt. Het gaat dan onder meer om voorzieningen op het gebied van huisvesting, onderwijs, zorg, arbeid en mobiliteit. Maar ook om bijdragen in tekorten bij noodzakelijke gebiedsontwikkelingen waarmee de huisvesting voor opvang en maatschappelijke voorzieningen worden gerealiseerd.

De afspraken met het Rijk moeten gemaakt zijn binnen drie maanden nadat de Zeeuwse afspraken formeel aan het Rijk zijn aangeboden. Daarna maken deze onderdeel uit van deze afspraken. De onderhandelingen met het Rijk zullen worden gevoerd door een bestuurlijke delegatie bestaande uit de voorzitter van de Veiligheidsregio, de voorzitter van het Themaoverleg Wonen en Voorzieningen en de gedeputeerde Wonen. Grotere opgave De crisis in de asielketen is nog niet afgewend. De verwachting is dat ook in 2023 sprake zal zijn van een verhoogde instroom. Er moet dan ook rekening mee worden gehouden dat de opgave voor de opvang van vluchtelingen verder zal worden verhoogd. De gemaakte afspraken zijn gemarkeerd door de

9/12

vaststelling door de colleges. Wanneer nog meer inzet nodig is, zal opnieuw op basis van solidariteit via het OZO themaoverleg Wonen en Voorzieningen worden gesproken hoe gemeenten die gezamenlijk invullen. Vervolg Wanneer er overeenstemming is met het Rijk over een tegenprestatie, worden deze verwerkt en zullen de Zeeuwse afspraken opnieuw aan alle gemeenten ter instemming worden voorgelegd.

10/12

11/12

12/12