2023-11-29 - 1. Water en Klimaatadaptatie Aanpak - hoofdrapport
Tekst van het document
RAPPORT Water en Klimaatadaptatie Aanpak Gemeente Terneuzen Status:
Ontwerp
Datum:
11 oktober 2023
Samenvatting Een goed functionerend rioolstelsel en watersysteem is belangrijk voor leefbare en gezonde kernen. Door klimaatverandering en toenemende extreme situaties (wateroverlast door hevige buien, droogte door lange periode zonder neerslag en hittestress door te veel verharding en te weinig groen) neemt de druk op de kernen, het rioolstelsel en het watersysteem toe. Met de Water- en Klimaatadaptatie Aanpak wordt uiteengezet hoe gemeente Terneuzen de komende jaren aan de slag gaat om aan de drie wettelijke zorgplichten (inzameling en transport van afval-, hemel- en grondwater) te voldoen. Daarnaast zijn in de aanpak de taken beschreven voor het oppervlaktewater en de water gerelateerde klimaatadaptatie opgaven. De algemene visie van de WKA: Vanuit water en klimaatadaptatie op een duurzame manier bijdragen aan de gemeentelijke opgaven en het behouden en realiseren van een gezonde, aantrekkelijke en leefbare gemeente. De visie en doelen vanuit de WKA vormen de input voor de Omgevingsvisie van gemeente Terneuzen. Water: Stedelijk waterbeheer richt zich primair op het beschermen van de volksgezondheid, het voorkomen van wateroverlast en een duurzame bescherming van natuur en milieu. Daarnaast draagt stedelijk waterbeheer bij aan beleving en biodiversiteit in de openbare ruimte.
Klimaatadaptatie: We sluiten ons aan bij de landelijke opgave vanuit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht moet zijn. Met klimaatlabels hebben we vastgelegd aan welke eisen de openbare ruimte moet voldoen om deze gezond en leefbaar te houden en/of realiseren. Samen met onze inwoners, bedrijven en andere partijen zorgen we ervoor dat gemeente Terneuzen ook in de toekomst een gebied is waar het fijn wonen, werken, ontmoeten en recreëren is. Uit de evaluatie van de periode 2019-2023 is duidelijk dat we erin slagen om invulling te geven aan onze zorgplichten en succesvol uitvoering geven aan beheer, onderhoud en activiteiten. De samenwerking met andere gemeenten en het waterschap verloopt ook goed. Voor het thema klimaatadaptatie moet de stap gezet worden naar uitvoering. De basisgegevens van ons areaal hebben we nog niet goed op orde en er is een achterstand in de investeringen. We werken aan de WKA via waterregels voor derden, beleidsuitgangspunten en maatregelen: De waterregels zijn een doorwerking van het water- en klimaatadaptatiebeleid en binden derden aan de doelen van de WKA. Bij inwerkingtreding van de omgevingswet zijn de waterregels onderdeel van het omgevingsplan. In gemeente Terneuzen hebben we drie verordeningen waarmee wordt gestuurd.
Het betreft de regels voor rioolaansluitingen, voor afvoer van hemel- en grondwater en voor het waterbergingsfonds. De beleidsuitgangspunten zijn van toepassing bij onderhoud van voorzieningen, water-, herinrichtings- en nieuwbouwprojecten. Belangrijk uitgangspunt voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting zijn de klimaatlabels. De maatregelen in de WKA zijn reguliere exploitatieactiviteiten (beheer en onderhoud assets) en investeringsmaatregelen (vervanging assets). Verder hebben we voor de komende periode de doelen en beleidsuitgangspunten uitgewerkt naar aanvullende activiteiten voor planvorming en onderzoek en naar investeringen. Om kostendekkend te blijven dienen de baten uit de rioolheffing de komende jaren te stijgen (zie Tabel 1). De stijging wordt veroorzaakt doordat het tarief vanaf 2024 kostendekkend is. In 2023 en voor de begroting van 2024 was dit nog niet het geval. Verder is er een toename van de exploitatielasten en een onderzoek van uitbreiding van het personeel. Tabel 1 Stijging rioolheffing (exclusief indexatie) Jaar
2024
2025
2026
2027
2028
Stijging
13,79%
4,1%
5,3%
3,3%
2,4%
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
1
Inhoud 1
Inleiding
4
1.1
Aanleiding
4
1.2
Leeswijzer
4
2
Visie
5
2.1
Algemene visie voor water en klimaatadaptatie 2050
5
2.2
Visie per ‘zorgplicht’ 2050
5
2.3
Strategische doelen per ‘zorgplicht’ 2050
6
2.4
Strategische doelen om bij te dragen aan de gemeentelijke opgaven
7
3
Plan
9
3.1
Water- en klimaatadaptatieregels onder de omgevingswet
9
3.2
Huidige waterregels in Terneuzen
9
4
Programma
11
4.1
Huidige situatie
11
4.2
Evaluatie planperiode 2019-2023
11
4.3
Beleidsuitgangspunten
13
4.4
Maatregelen
19
4.5
Personele middelen
23
4.6
Kostendekkingsplan
23
4.7
Risico’s
25
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
2
Tabellen Tabel 1 Stijging rioolheffing (exclusief indexatie)
1
Tabel 2 Evaluatie van het Water- en Rioleringsplan 2019-2023 op hoofdlijnen.
12
Tabel 3 Uitgangspunten voor modelmatige toetsing en ontwerp van het stedelijk watersysteem. 15 Tabel 4 Exploitatieactiviteiten WKA Terneuzen.
19
Tabel 5 Investeringsmaatregelen WKA Terneuzen.
22
Tabel 6 Benodigde baten voor WKA (exclusief indexatie).
24
Figuren Figuur 1 Klimaatlabels: de kwantitatieve maatlat voor een gezonde en leefbare openbare ruimte. We eisen dat iedere (her)inrichting van de openbare ruimte minimaal voldoet aan label B 18 Figuur 2 Vervangingsinvesteringen riolering en drainage.
23
Figuur 3 Opbouw lasten.
25
Bijlagen A1
Wettelijk en beleidskader water
A2
Water- en rioolbeheer
A2.1
Areaalgegevens
A2.2
Frequenties uitvoeren inspecties en regulier onderhoud
A3
Landelijke maatlat Groene Klimaatadaptieve gebouwde omgeving
A4
Uitgangspunten kostendekkingsplan
A5
Kostendekkingsberekening
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
3
1
Inleiding
1.1
Aanleiding
Het voorliggend document is het beleidsmatig en financieel kader voor het uitvoeren van de taken die nodig zijn om de drie wettelijke gemeentelijke zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater in te vullen. Deze drie wettelijke zorgplichten vormen samen met de gemeentelijke taken voor het stedelijke oppervlaktewater en de water gerelateerde opgaven voor klimaatadaptatie de basis voor de aanpak. De Omgevingswet treedt in werking op 1 januari 2024. Deze wet heeft gevolgen voor het stedelijk waterbeleid. De Omgevingswet integreert namelijk veel van de bestaande wet- en regelgeving, waaronder de Waterwet en de wet Milieubeheer. De Omgevingswet wijzigt de verdeling van taken en verantwoordelijkheden niet. De drie zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater blijven bestaan. Dat geldt ook voor de taken voor het stedelijke oppervlaktewater en de water gerelateerde opgaven voor klimaatadaptatie. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet komt de wettelijke verplichting om stedelijk waterbeleid vast te leggen in een plan te vervallen. Maar de verplichting tot beheer en onderhoud van kapitaalgoederen blijft bestaan. Ook de op zichzelf staande financiële positie voor water- en rioolbeheer in de gemeentelijke begroting (de zogenaamde rioolheffing) blijft van toepassing.
Het gebruik van voorzieningen in relatie tot de rioolheffing moet ook met de komst van de Omgevingswet onderbouwd zijn in een actueel kostendekkingsplan. Gemeente Terneuzen kiest er daarom voor om het beleidsmatig en financieel kader voor afval-, hemel- en grondwater, de taken voor het stedelijke oppervlaktewater en de water gerelateerde opgaven voor klimaatadaptatie vast te leggen in het voorliggend document.
1.2
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft de water- en klimaatadaptatievisie en vertaalt deze visie door in langjarige strategische doelen. In hoofdstuk 3 hebben we de waterregels uitgewerkt. Hoofdstuk 4 beschrijft de huidige situatie en omvang van het areaal, evalueert de planperiode 2019-2023, beschrijft beleidsuitgangspunten, maatregelen, benodigde personele middelen, het kostendekkingsplan en de risico’s.
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
4
2
Visie
In dit hoofdstuk verwoorden we de visie en bijhorende strategische doelen. Het is een planperiode overstijgende visie met langjarige strategische doelen tot 2050. Deze visie en doelen vormen de input vanuit de WKA voor de Omgevingsvisie van gemeente Terneuzen. Paragraaf 2.1 beschrijft de algemene visie voor riolering, water en de water gerelateerde onderdelen bij klimaatadaptatie. In paragraaf 2.2 hebben we de watervisie uitgewerkt naar een visie per gemeentelijke zorgplicht en de gemeentelijke taken voor oppervlaktewater en de water gerelateerde opgave voor klimaatadaptatie. De Watervisie hebben we in paragraaf 2.3 vertaald naar Strategische doelen per zorgplicht en in paragraaf 2.4 naar Strategische doelen om vanuit dit WKA bij te dragen aan de andere gemeentelijke opgaven. De strategische doelen in paragraaf 2.3 en 2.4 behalen wij via een drietal sporen: 1. De geldende Riolering, Water en Klimaatadaptatieregels, uitgewerkt in hoofdstuk 3; 2. De geldende beleidsuitgangspunten voor Riolering, Water en Klimaatadaptatie, uitgewerkt in paragraaf 4.3; 3. De uitwerking van de strategische doelen tot zo concreet mogelijke maatregelen voor de komende planperiode, uitgewerkt in paragraaf 4.4 en in bijlage A5 Kostendekkingsberekening.
2.1
Algemene visie voor water en klimaatadaptatie 2050
Algemene visie: Vanuit water en klimaatadaptatie op een duurzame manier bijdragen aan de gemeentelijke opgaven en het behouden en realiseren van een gezonde, aantrekkelijke en leefbare gemeente. Stedelijk waterbeheer richt zich primair op het beschermen van de volksgezondheid, het voorkomen van wateroverlast en een duurzame bescherming van natuur en milieu. De gemeentelijke zorg voor afval-, hemel-, grond- en oppervlaktewater is een groot onderdeel van het stedelijk waterbeheer. Daarnaast draagt stedelijk waterbeheer bij aan beleving en biodiversiteit in de openbare ruimte. Het klimaat verandert en hierop moeten we onszelf voorbereiden. We sluiten ons aan bij de landelijke opgave vanuit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht moet zijn. Gezamenlijk met de provincie en 11 gemeenten hebben we met klimaatlabels vastgelegd aan welke eisen de openbare ruimte moet voldoen om deze gezond en leefbaar te houden en/of realiseren. Vanuit de WKA volgen we deze strategie en gaan we ook inzetten op het klimaatadaptief handelen door inwoners, bedrijven en andere partijen (denk bijvoorbeeld aan woningbouwcoöperaties en projectontwikkelaars). Samen zorgen we ervoor dat gemeente Terneuzen ook in de toekomst een gebied is waar het fijn wonen, werken, ontmoeten en recreëren is.
2.2
Visie per ‘zorgplicht’ 2050
Visie afvalwaterzorgplicht 2050 In 2050 hebben en houden we een goed onderhouden en goed functionerend rioolstelsel en is de negatieve impact van overstortend afvalwater op de chemische en ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater verder geminimaliseerd. Visie hemelwaterzorgplicht 2050 In 2050 hebben en houden we de sponswerking van de kernen in beeld en zoveel mogelijk geoptimaliseerd door, waar mogelijk en wenselijk, het hemelwater op te vangen, te infiltreren en in de bodem vast te houden. Hemelwater wordt dus zoveel mogelijk gescheiden van afvalwater ingezameld en zoveel mogelijk lokaal vastgehouden.
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
5
In 2050 hebben we een goed onderhouden en goed functionerend hemelwaterstelsel. De openbare ruimte is dan zodanig ingericht dat schade aan gebouwen en maatschappelijke overlast, zoveel mogelijk wordt voorkomen (Label B voor de indicatoren ‘water op straat’ en ‘water tegen de panden’). Visie grondwaterzorgplicht 2050 We hebben en houden inzicht in de grondwaterstanden in stedelijk gebied en de relatie daarvan met structureel nadelige gevolgen voor de aan de grond gegeven bestemming. Waar nodig blijven we vanuit de bestemming van de grond en indien doelmatig werken aan maatregelen. Visie oppervlaktewater 2050 In 2050 hebben we een goed onderhouden en goed functionerend oppervlaktewatersysteem. Het oppervlaktewatersysteem is zodanig ingericht dat de risico’s op kwantitatieve overlast door extreme regenbuien of kwalitatieve overlast zoals blauwalgen of botulisme zoveel mogelijk worden voorkomen. De inrichting van oppervlaktewater draagt optimaal bij aan ecologische waarden en biodiversiteit conform de doelen die we voor de verschillende oppervlaktewateren gaan opstellen. In 2050 is de inrichting, het beheer en het gebruik van het oppervlaktewater afgestemd op de gewenste ecologische en biodiversiteitwaarden. Visie klimaatadaptatie 2050 In 2050 is de openbare ruimte in Terneuzen gezond en leefbaar ingericht.
Ook volgen we de landelijke doelstelling van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie om in 2050 een klimaatbestendige en waterrobuuste openbare ruimte in de kernen te hebben. Hiervoor volgen we de labelsystematiek met klimaatlabels. De klimaatlabels zijn opgenomen in paragraaf 4.3 Beleidsuitgangspunten. Iedere (her)inrichting van de openbare ruimte voldoet minimaal aan klimaatlabel B. In 2050 werken inwoners en ondernemers ook aan de doelstelling door hun eigen perceel klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Nieuwe ontwikkelingen worden klimaatadaptief gebouwd en bij de locatiekeuze waar we gaan bouwen is bodem en water sturend. Hierdoor zullen veel particuliere gebouwen en percelen in gemeente Terneuzen in 2050 water- en klimaatrobuust zijn.
2.3
Strategische doelen per ‘zorgplicht’ 2050
Per ‘zorgplicht’ hebben we strategische doelen opgesteld voor 2050. Strategische doel(en) afvalwaterzorgplicht Zorgdragen voor de inzameling en het transport van afvalwater tot aan het overnamepunt waar de verantwoordelijkheid overgaat naar het waterschap. Strategische doel(en) hemelwaterzorgplicht Zorgdragen voor hemelwater in het stedelijk gebied. In het stedelijk gebied waar druk- of vacuümleidingen liggen wordt hemelwater niet ingezameld en getransporteerd via het riool; Voorkomen van wateroverlast door een veranderend klimaat; Op een groene en zichtbare manier hemelwater verwerken volgens de trits: inzamelen, vasthouden, bergen, infiltreren en wanneer nodig afvoeren; Indien doelmatig, hemelwater gescheiden houden van afvalwater; Schoon hemelwater zoveel mogelijk lokaal verwerken (met bijvoorbeeld groene daken, hemelwaterbuffers en door infiltratie in de bodem) om de sponswerking van de gemeente te optimaliseren en de negatieve effecten van verdroging door een veranderend klimaat zo veel als mogelijk te verminderen Uitbreiden en versterken van waterstructuren en realiseren van waterberging;
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
6
Strategische doel(en) grondwaterzorgplicht Inzicht hebben in grondwaterstanden in de gemeente en deze inzichten delen met waterpartners, inwoners en ondernemers; Structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk voorkomen, mits deze maatregelen doelmatig en noodzakelijk zijn; Grondwater dat we onttrekken, indien doelmatig, op een nuttige manier toepassen. Bijvoorbeeld drainage in het stedelijk gebied afvoeren naar de natuur of landbouw in het landelijk gebied. Strategische doel(en) oppervlaktewater Streven naar een robuust functionerend oppervlaktewatersysteem; Zorgdragen voor voldoende bergings- en afvoercapaciteit om hemelwater en grondwater te kunnen verwerken om zo een veilige en droge leefomgeving te behouden; Samen met partners (waterschap en provincie) zorgdragen voor een ecologisch en chemisch gezond oppervlaktewatersysteem (een schoon en natuurlijk oppervlaktewatersysteem) en hiermee bijdragen aan de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW). Strategische doel(en) klimaatadaptatie Elke ruimtelijke ontwikkeling wordt klimaatrobuust (her)ingericht (Klimaatlabel B); In stand houden van ruimte voor waterberging en -afvoer; In stand houden en versterken van groen; Bijdragen aan een natuurinclusieve groene inrichting voor het in stand houden en versterken van een biodivers bodemleven.
Dit is nodig voor de sponswerking van de bodem; Bestand zijn tegen droogte; Bestand zijn tegen hitte; Innovatieve oplossingen voor Klimaatadaptatie stimuleren. Strategische doelen communicatie naar en bewustwording van inwoners, ondernemers, etc. Inwoners en ondernemers activeren om bij te dragen aan klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting; Inwoners en ondernemers informeren en adviseren over klimaatadaptieve maatregelen op particulier terrein; Financieel stimuleren van klimaatadaptieve maatregelen op particulier terrein.
2.4
Strategische doelen om bij te dragen aan de gemeentelijke opgaven
De Omgevingswet streeft naar een samenhangende benadering van de leefomgeving. Voor het verkrijgen van een samenhangende benadering hebben wij in onderstaande alinea’s de relatie met en de bijdragen van de WKA inzichtelijk gemaakt voor de relevante gemeentelijke opgaven: Circulaire economie, Economie, Energietransitie, Gezondheid en leefbaarheid, Mobiliteit en infrastructuur en de Woningbouwopgave. Circulaire economie In een circulaire economie bestaat geen afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt. Een belangrijk thema hiervan voor de WKA is de zoetwaterbeschikbaarheid: We streven ernaar de zoetwaterbeschikbaarheid in gemeente Terneuzen te borgen door het realiseren van hemelwaterbuffers. Daarmee houden we het schone hemelwater zoveel mogelijk vast en gebruiken we het als we het nodig hebben. Economie Voor het versterken van de economie en de bedrijvigheid wil Terneuzen de industrie verduurzamen, bedrijventerreinen uitbreiden en nieuwe bedrijven aantrekken: Vanuit de WKA streven we naar een klimaatbestendige inrichting van huidige en nieuwe bedrijventerreinen, zodat wateroverlast, droogte en hitte geen bedreiging of kostenpost vormen voor de bedrijvigheid.
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
7
Energietransitie De energietransitie is de overgang van het gebruik van fossiele energie naar energie uit hernieuwbare bronnen. Terneuzen sluit hiervoor aan bij de Regionale energiestrategie van Zeeland en heeft een eigen Transitievisie Warmte. De uitwerking van deze plannen gaat plaatsvinden via Wijk Uitvoeringsplannen (WUP): Vanuit de WKA wordt het afkoppelen van regenwater en goed onderhoud aan gemalen voortgezet waardoor er minder energie nodig is voor afvoer. Ook sluiten we in de beginfase aan bij de WUP’s, zodat de energietransitie en bijhorende ruimteclaim niet botst met de maatregelen die nodig zijn voor een water- en klimaatrobuuste (her)inrichting van de ruimte. Voor de energietransitie is de overgang van gas als grondstof naar waterstof belangrijk. Er zijn in Terneuzen plannen voor nieuwe waterstoffabrieken. Voor de productie van waterstof is (koel)water nodig: Vanuit de WKA hebben wij aandacht voor de nieuwe watervraag voor waterstofproductie. Indien gewenst zoeken wij samen met onze partners (waterschap, provincie en bedrijven) naar de meest duurzame oplossingen. Gezondheid Een goed ingerichte openbare ruimte stimuleert gezond gedrag en bevordert de gezondheid: Vanuit de WKA streven we naar een groene inrichting met weinig verharding en voldoende ruimte voor waterberging.
Hiermee dragen we bij aan een hittebestendige en uitnodigende openbare ruimte; Biodiversiteit draagt bij aan gezondheid van mensen omdat een goed functionerend ecosysteem zorgt voor het zuiveren van lucht en water, het bestuiven van gewassen door bestuivers zoals bijen en vlinders, en het reguleren van plagen. Dus maken we een afgewogen keuze in de keuze van maatregelen voor groen en waterberging; Vanuit de WKA promoten we drinkwaterbeschikbaarheid en dragen bij aan het realiseren van openbare watertappunten. Tijdens periode met hittestress zijn deze watertappunten belangrijk voor de gezondheid. Mobiliteit en infrastructuur Het verduurzamen van het vervoer en een goede ontsluiting van de kernen is belangrijk: Hiervoor streven we vanuit de WKA naar zo min mogelijk regenwateroverlast op ontsluitingswegen en tunnels. De gemeente streeft naar minder auto’s in het centrum van Terneuzen en hierdoor zijn minder parkeerplaatsen nodig: Vanuit de WKA willen we deze nieuw beschikbare ruimte inzetten voor water en groen. Hiermee dragen we bij aan een leefbaar, biodivers en gezond centrum. Woningbouwopgave Terneuzen heeft vanuit de Zeeuwse woondeal de doelstelling om 1.819 woningen te realiseren tot 2030. Daarbij is er een aanvullende ambitie om nog ca. 4000 woningen te realiseren tot 2050: Bij de locatiekeuze voor de woningbouwopgave nemen we water en bodem als uitgangspunt.
Er zijn nog klimaatuitgangspunten die niet toetsbaar zijn. Hiervoor moet een onderzoek verricht worden, hoe deze toetsbaar en handhaafbaar kunnen worden. De processen van bodemdaling, zeespiegelstijging en extremer weer kunnen we niet beheersen. In plaats van onze gemeente aan te passen aan ons en onze wensen, is het daarom nodig dat wij ons gaan aanpassen aan de grenzen van water en bodem. En dat we de mogelijkheden van dit natuurlijk systeem benutten;
Ook gaan we zoveel mogelijk woningen klimaatbestendig en waterrobuust bouwen. Hiervoor volgen we de landelijke maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving en de klimaatlabels.
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
8
3
Plan
Dit hoofdstuk geeft een uitwerking van de waterregels van gemeente Terneuzen. In paragraaf 3.1 gaan we in op de water- en klimaatadaptatieregels, respectievelijk onder de omgevingswet en voor Terneuzen specifiek. In paragraaf 3.2 gaan we in op de huidige waterregels in Terneuzen.
3.1
Water- en klimaatadaptatieregels onder de omgevingswet
In 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Onder de Omgevingswet heeft iedere gemeente één Omgevingsplan. Het Omgevingsplan bevat de juridisch bindende regels voor burgers en bedrijven die de gemeente nodig acht om de ambities en doelen voor de fysieke leefomgeving te realiseren. De gemeente zorgt dat de regels in het Omgevingsplan samen leiden tot een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (artikel 4.2, Ow). Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet, op 1 januari 2024, ontstaat automatisch een tijdelijk Omgevingsplan. Met de komst van deze wet vervallen een aantal regels op rijksniveau. Deze regels vallen onder de zogenaamde bruidsschat. Tijdens de overgangsfase, die duurt tot 2029, zet de gemeente het tijdelijke Omgevingsplan om naar een definitief Omgevingsplan. De gemeente beslist in die tijd om regels die zijn opgenomen in de bruidsschat te bestendigen, aan te passen of te laten vervallen. Ook kan de gemeente nieuwe regels opnemen in het definitieve Omgevingsplan. Voor het waterbeheer zijn met name de regels over aansluiten op de riolering en over afvalwaterlozingen in de bruidsschat relevant. Dit betreft onder andere de lozing van grondwater, afstromend hemelwater en huishoudelijk afvalwater in de bodem, de riolering en het oppervlaktewater. Daarnaast zijn er specifieke lozingsregels voor bedrijfstakken opgenomen in de bruidsschat.
Voorbeelden hiervan zijn het lozen bij kleinschalige voedselbereiding (zoals de vetafscheider bij de horeca), lozen bij telen en kweken van gewassen (zoals spoelwater van biologisch geteeld fruit), lozen van afvalwater bij het maken van beton, lozen van afvalwater bij het wassen van motorvoertuigen en lozen van afvalwater bij het opslaan van mest of kuilvoer. Watertoets in de omgevingswet De watertoets is een proces waarbij initiatiefnemer van een ruimtelijk plan en de waterbeheerder met elkaar in gesprek gaan om de waterhuishoudkundige belangen mee te laten wegen bij het uitwerken van de ruimtelijke ontwikkeling in de ruimtelijke plannen en besluiten. Met de komst van de Omgevingswet wordt de watertoets vervangen door het begrip ‘weging van het waterbelang’. Dit houdt in dat de initiatiefnemer bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening moet houden met de gevolgen van de ontwikkeling voor het beheer van het watersysteem. Nauwe samenwerking met het waterschap is nodig, de opvattingen van de waterbeheerder moeten worden betrokken om de gevolgen voor het waterbeheer in te schatten. Via een instructieregel van het Rijk (artikel 5.37 Bkl) is de gemeente verplicht om de waterbelangen mee te nemen in de regels voor het Omgevingsplan.
3.2
Huidige waterregels in Terneuzen
In gemeente Terneuzen hebben we drie verordeningen waarmee wordt gestuurd in ruimtelijke projecten. Het betreft de regels voor rioolaansluitingen, voor afvoer van hemel- en grondwater en voor het waterbergingsfonds. Naast de regels van Terneuzen worden vanuit andere overheden wettelijke kaders gesteld die richtinggevend zijn. Een overzicht hiervan is opgenomen in bijlage A1, Wettelijk en beleidskader water. Rioolaansluiting De verordening rioolaansluiting en eenmalig rioolaansluitrecht gaat over het realiseren van aansluitingen op de riolering. Met deze verordening legt de gemeente het beleidskader ten aanzien van het eigendom en beheer van aansluitleidingen op de openbare riolering vast.
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
9
De verordening is tevens een belastingverordening, waarmee de kosten van het tot stand brengen van een aansluiting van een eigendom op de gemeentelijke riolering wordt gefinancierd. Deze verordening zal na inwerkingtreding van de Omgevingswet als aparte verordening blijven bestaan en wordt niet volledig geïntegreerd in het omgevingsplan van de gemeente. Op grond van art. 2.1 Omgevingsbesluit, een AMvB (Algemene maatregel van bestuur) onder de Omgevingswet, moeten belastingverordeningen namelijk buiten het omgevingsplan blijven. Alleen de juridische vereisten voor het aansluiten van een particuliere leiding op de openbare riolering en de regeling voor het bepalen van beheer- en eigendomsverhoudingen van de aansluitleiding worden opgenomen in het omgevingsplan. Afvoer hemel- en grondwater Met de verordening afvoer hemel- en grondwater regelt de gemeente sinds 2022 de medewerking van burgers en bedrijven aan het bijdragen aan de klimaatdoelstellingen. Met de verordening is het in aangewezen gebieden (hemelwaterscheidingsgebied) verboden hemel- en grondwater in het vuilwaterriool te lozen. Dat houdt in dat men hemel- en grondwater op eigen terrein moet verwerken. De verordening heeft ook regels die gelden in de gehele gemeente Terneuzen voor het beperken van wateroverlast.
Hemelwater vanaf nieuwe gebouwen en nieuwe overkappingen mag alleen worden geloosd op het openbaar riool als een hemelwaterberging is aangebracht en in stand wordt gehouden. De minimale capaciteit van de hemelwaterberging is 75 liter per m 2 nieuw verhard oppervlak. Waterbergingsfonds Bij bestemmingsplanwijzigingen zijn initiatiefnemers verplicht om een waterberging op eigen terrein te realiseren. Ook de verordening afvoer hemel- en grondwater verplicht burgers, bedrijven en initiatiefnemers om een waterberging op eigen terrein te realiseren. Het realiseren van een waterberging op eigen terrein is niet altijd mogelijk. Via het waterbergingsfonds kun je deze verplichting – onder voorwaarden – afkopen. Met de verordening waterbergingsfonds is deze regeling juridisch geborgd.
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
10
4
Programma
4.1
Huidige situatie
Deze paragraaf geeft op hoofdlijnen een beeld van de huidige situatie in onze gemeente in relatie tot het beheer van afvalwater-, hemelwater en grondwatervoorzieningen en de zorg voor het beheer van oppervlaktewater. Bijlage A2.1 geeft een overzicht van het water en riool areaal. Rioolstelsel van gemeente Terneuzen We verwerken hemelwater volgens de trits vasthouden, bergen, infiltreren, hemelwater oppervlakkig afvoeren naar oppervlaktewater en als laatste stap hemelwater afvoeren naar het riool. Het geproduceerde afvalwater, en in het geval van een gemengd stelsel ook hemelwater, wordt ingezameld en getransporteerd naar een met het waterschap overeengekomen overnamepunt. Met name in het buitengebied wordt afvalwater voornamelijk ingezameld met drukriolering. Voor een correcte werking van het rioolstelsel wordt het areaal geïnspecteerd en gereinigd. Eenmaal per zeven jaar wordt het riool gereinigd en eenmaal per veertien jaar wordt het riool visueel geïnspecteerd. Voorafgaand aan de inspectie wordt het riool gereinigd. Bij kleinschalige gebreken wordt correctief onderhoud uitgevoerd. Grootschalige of frequent terugkerende defecten worden waar mogelijk gecombineerd met investeringsmaatregelen aan de riolering. Bijlage A2.2 geeft de inspectie- en reinigingsfrequentie per asset.
Oppervlaktewatersysteem van gemeente Terneuzen Het grondgebied van de gemeente Terneuzen wordt voor wat betreft oppervlaktewater doorsneden door het Kanaal van Gent naar Terneuzen. Dit is het belangrijkste water op economisch gebied. Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de Nederlandse zijde van het Kanaal van Gent. Aan beide zijden van het Kanaal van Gent naar Terneuzen liggen twee grote kreken: de Braakman en de Otheense kreek. Dit zijn restanten van oude watergeulen voor de inpolderingen. Ten zuiden van de Braakman liggen drie spaarbekkens van totaal 90 hectare groot. De spaarbekkens dienen verschillende functies zoals waterbuffering, drinkwatervoorziening, natuurbehoud, recreatie en voor industriële doeleinden. Belangrijke sloten en watergangen hebben op lokaal niveau de primaire functie afwatering maar dragen ook bij aan biodiversiteit en worden ingezet voor het vasthouden van water in het gebied. De hoofdwatergangen staan vaak in verbinding met de kreken, zodat het water goed wordt opgevangen en wordt verdeeld over de oppervlaktewateren. Waterschap Scheldestromen en de gemeente Terneuzen werken sinds 2015 volgens de overeenkomst voor het beheer en onderhoud van oppervlaktewater in bebouwd gebied (BOB). Bij het opstellen van de overeenkomst BOB is allereerst gekeken naar de verantwoordelijkheid ten aanzien van het uit te voeren onderhoud.
Vervolgens zijn afspraken gemaakt over de uitvoering van het onderhoud. Welke partij onderhoud uitvoert, is gebaseerd op de doelmatigheidsvraag.
4.2
Evaluatie planperiode 2019-2023
In deze paragraaf wordt op hoofdlijnen de evaluatie van de planperiode van het Water- en Rioleringsplan 2019-2023 behandeld. Onderstaande tabel geeft de evaluatie. De status van het onderwerp is met een gekleurd vinkje weergeven. Groen geeft aan dat het onderwerp naar wens verloopt. Oranje geeft aan dat het onderwerp redelijk verloopt maar dat er op onderdelen aandacht nodig is. Rood geeft aan dat het onderwerp niet goed verloopt en er iets moet gebeuren.
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
11
Tabel 2 Evaluatie van het Water- en Rioleringsplan 2019-2023 op hoofdlijnen.
Onderwerp
Status
Toelichting
Zorgplichten en oppervlaktewater
In de planperiode 2019-2023 is Terneuzen er over het algemeen in geslaagd om invulling te geven aan de zorgplichten voor afval-, hemel-, grond-, en oppervlaktewater.
Klimaatadaptatie
In de vorige planperiode heeft Terneuzen een belangrijke stap gezet richting een klimaatadaptieve inrichting door gezamenlijk in Zeeuws-Vlaanderen een strategie en uitvoeringsagenda op te stellen. De ambitie is bepaald en zijn de klimaatlabels vastgesteld. De stap naar uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen moet nu worden gezet.
Beheer en onderhoud stedelijk waterareaal (Basis op orde)
De zorg voor het beheer en onderhoud van het stedelijk waterareaal is soms een uitdaging. Dit komt door onvoldoende personele middelen en doordat Terneuzen niet het volledig areaal goed heeft vastgelegd in het beheersysteem.
Beheer en onderhoud stedelijk waterareaal (Uitvoering)
Het benodigd structureel beheer wordt uitgevoerd. Het achterstallig onderhoud bij de gemalen en het implementeren van risico gestuurd beheer met Riobase is met succes opgepakt in de vorige planperiode. De activiteiten (onderzoeken, opstellen en/of actualiseren van beleidsplannen, procesverbeteringen, etc.) uit het Wateren Rioleringsplan zijn allemaal opgepakt in de planperiode 2019-2023.
Activiteiten
De investeringen uit het Water- en Rioleringsplan zijn grotendeels in voorbereiding, in uitvoering of uitgevoerd. Er is nog steeds een achterstand en deze investeringen worden doorgeschoven naar de planperiode 2024-2028. Budgetten worden per wijk of kern vastgesteld. Hierdoor is het niet mogelijk met budgetten te schuiven als projecten vertraging oplopen of naar voren worden gehaald. In de nieuwe planperiode gaan we de budgetten in de begroting vaststellen op type maatregel: vervanging, verbetering, groot onderhoud en klimaatadapatie.
Investeringen
Er is vertraging in projecten doordat de werkwijze van de nutsbedrijven is veranderd: eerst worden de kabels en leidingen vervangen en daarna wordt het riool pas vervangen. De samenwerking met andere gemeenten en het waterschap verloopt goed. Het bijdragen aan de gezamenlijke afkoppelambitie door het waterschap blijft wel een uitdaging.
Samenwerking
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
12
Betekenis voor de Water- en Klimaatadaptatie Aanpak De evaluatie is input voor de nieuwe Water- en Klimaatadaptatie Aanpak. Uit de evaluatie wordt het onderstaande geconcludeerd: Voor de uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte is momenteel geen budget gereserveerd; Er is behoefte om de basis op orde te krijgen. We willen het stedelijk waterareaal volledig in beeld brengen en houden en deze opnemen in het beheersysteem en de beheer- en onderhoudsbudgetten; Vaststellen investeringsbudgetten – In de planperiode 2019-2023 werd er geclusterd op afschrijvingstermijn. Voor de onderbouwing heeft het de voorkeur om niet meer op wijk- of kernniveau de investeringen aan te maken in de begroting maar op basis van type maatregel. Dit gaan we in de begroting aanpassen; Het is wenselijk om de WKA tussentijds te controleren en eventueel bij te sturen. In de vorige planperiode is alleen aan het einde geëvalueerd. Voor de nieuwe planperiode wordt het plan ook tussentijds gecontroleerd en wordt klimaatadaptatiebeleid gemonitord. Op basis hiervan kunnen we indien nodig tussentijds bijsturen.
4.3
Beleidsuitgangspunten
De beleidsuitgangspunten zijn van toepassing bij onderhoud van voorzieningen, water-, herinrichtings- en nieuwbouwprojecten. Navolgend zijn beleidsuitgangspunten opgesteld voor de zorgplichten afval-, hemel-, en grondwater en voor oppervlaktewater en klimaatadaptatie. Ondanks dat de beleidsuitgangspunten zijn uitgesplist houden we bij ingrepen in het watersysteem rekening met de interactie tussen afval-, hemel-, en grondwater, oppervlaktewater en klimaatadaptatie. Beleidsuitgangspunten voor Afvalwater Rioolaansluiting: Woningen en bouwwerken binnen de bebouwde kom of met afstand tussen de kadastrale perceelgrens en gemeentelijke riolering kleiner dan 40 meter moeten worden aangesloten op de gemeentelijke riolering voor de afvoer van afvalwater; De eigenaar van een woning of bouwwerk is verantwoordelijk voor de aanleg en het onderhoud van de huisaansluiting op eigen perceel; De gemeente is verantwoordelijk voor de aanleg en de technische staat van de huisaansluiting vanaf de perceelgrens tot op het hoofdriool; De kosten voor het realiseren van een rioolaansluiting wordt door de gemeente in rekening gebracht bij de eigenaar van de woning of bouwwerk; Woningen en bouwwerken met een afstand tussen de kadastrale perceelgrens en gemeentelijke riolering groter dan 40 meter moeten zelf een zuiveringsvoorziening aanleggen.
Ongezuiverd lozen van afvalwater is niet toegestaan; De eigenaar van de IBA is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. Bij de aanleg van het watersysteem houden we rekening met de langetermijnvisie. Belangrijke aandachtspunten zijn: De juiste diepteligging en diameter van het riool, zodat aansluiting van toekomstig riool mogelijk is; Een blauwe ader (hoofdafvoer voor hemelwater) structuur per kern; Realisatie van voldoende hemelwaterberging. Op basis van de toestand van de riolering wordt bepaald of het riool wordt vervangen. Een doelmatigheidsafweging bepaalt vervolgens of het riool wordt gerelined of vervangen. Relining is een methode om het riool te renoveren zonder het riool op te breken. Het riool krijgt met deze techniek een nieuwe binnenkant; Afwegingen om het riool te relinen zijn: Lastige locaties, zoals hoofd-ontsluitingswegen of winkelstraten; Kapitaalintensieve locaties, zoals centrumgebieden. Afwegingen om het riool te vervangen zijn: Soms is het riool in zeer slechte staat waardoor relining van het riool niet meer mogelijk is; 11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
13
De straat is onderdeel van een blauwe ader structuur. De vervanging geeft de mogelijkheid om een hemelwaterriool aan te leggen; De straat is een kwetsbare locaties voor weersextremen. De vervanging geeft de mogelijkheid om de straat klimaatrobuust en waterbestendig in te richten. Voor de ligging van het riool in het straatprofiel hanteren we het volgende: In verband met uitvoeren van beheer en onderhoud moet het riool goed bereikbaar zijn. Vandaar dat het riool bij voorkeur in de as van de weg wordt gelegd; We streven ernaar om riool niet onder of in de buurt van bomen te leggen; We streven naar een minimale dekking van 1,20 meter. Hierdoor ligt het riool dieper dan kabels en leidingen van nutsbedrijven; Indien kabels en leiding van nutsbedrijven kruisen met het riool, moeten die in een mantelbuis liggen. Beleidsuitgangspunten voor Hemelwater Voor de verwerking van hemelwater werkt Gemeente Terneuzen volgens het principe: hemelwater vasthouden, bergen, infiltreren, oppervlakkig afvoeren naar oppervlaktewater en als laatste stap hemelwater afvoeren naar het riool.
Vanwege de bodemopbouw en grondwaterstanden is infiltreren niet overal mogelijk; We verwerken hemelwater, bij voorkeur, op een klimaatadaptieve (groene en zichtbare) manier; We stimuleren het hergebruik van hemelwater in de openbare ruimte voor bijvoorbeeld sproeien van gemeentelijk groen en sportvelden; Perceeleigenaren zijn verantwoordelijk voor de verwerking van hemelwater op hun eigen perceel. Alleen als de verwerking redelijkerwijs niet van de perceeleigenaar kan worden verwacht (overtollig hemelwater kan niet in de bodem of oppervlaktewater worden verwerkt) heeft de gemeente de zorgplicht; Bij nieuwbouw is de minimale capaciteit van hemelwaterberging 75 liter per m2 nieuw verhard oppervlak; We streven naar afkoppelen. Dat is het scheiden van afvalwater en (schoon) hemelwater. Bovengronds verwerken van hemelwater heeft de voorkeur boven het verwerken van hemelwater met een rioolbuis: Bij nieuwbouw wordt afval- en hemelwater altijd gescheiden; Bij bestaande situaties wordt afgewogen of scheiden doelmatig is.
We willen meer water vasthouden in de openbare ruimte en minder afvoeren door bij herontwikkeling het profiel (van perceelgrens tot perceelgrens) als volgt in te richten: Minder verharding en meer groen (20% - 30% van de straat groen inrichten) met waterbergende capaciteit; Verlaagd groen, zodat hemelwater naar het groen kan afstromen; Parkeerplaatsen uitvoeren met open bestrating (bijvoorbeeld grasbetonstenen); Zie voor aanvullende eisen de Klimaatlabels in Figuur 1. Hierbij houden we minimaal Klimaatlabel B aan. Technisch Programma van Eisen: Het Technisch Programma van Eisen geeft de nadere technische vertaling van het beleid in deze WKA. Het document vormt de leidraad voor initiatiefnemers (ontwikkelaars), ontwerpers en uitvoerders. Het document zal wellicht niet voor alle situaties volledig zijn. Daar waar het document niet volledig is, beslissen we op basis van maatwerk. We willen inzicht krijgen in het watersysteem en de afgekoppelde verharding en percelen. Dat doen we door het opstellen van een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW).
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
14
Voor de modelmatige toetsing en ontwerp van het stedelijk watersysteem hanteren we de uitgangspunten uit Tabel 3; Tabel 3 Uitgangspunten voor modelmatige toetsing en ontwerp van het stedelijk watersysteem.
Doel
Maatstaaf
Toepassing
Bui 8
Streven is geen water op straat.
Bestaande situatie toetsen
Bui 9
Voor modeloptimalisatie en inzicht waar water op straat staat.
Werkelijk functioneren toetsen
Werkelijk gemeten buien
Voor modeloptimalisatie.
Extreme pieksituatie toetsen (stresstest)
Bui 75 mm in 1 uur (T=100 Wh2050 scenario)
Voor inzicht waar water op straat staat en knelpunten ontstaan.
Bui 75 mm in 1 uur (T=100 Wh2050 scenario)
Uitgangspunten: - maximale waterdiepte op straat is 5-10 cm - water alleen bij uitzondering (maximaal 5%) tegen panden
Composietbui T=5/T=10 Wh2050 scenario
Voor modeloptimalisatie en inzicht waar water op straat staat.
Ontwerp nieuw rioolsysteem
Beleidsuitgangspunten voor Grondwater Het grondwaterbeheer in stedelijk gebied is neergelegd bij verschillende partijen: De particulier is verantwoordelijk voor de goede staat van zijn eigendom. Hij zorgt voor bouwkundige of waterhuishoudkundige voorzieningen op het eigen terrein en aan de eigen woning (zoals vochtdichte vloer en als het nodig is drainage); De gemeente heeft de zorgplicht voor het grondwater in het stedelijk gebied en is het aanspreekpunt voor de burger. Zij behandelt eventuele klachten en zorgt voor een doelmatige aanpak van grondwaterproblemen door het treffen van maatregelen in de openbare ruimte; Het waterschap zorgt voor de afvoer van eventueel door de gemeente ingezameld grondwater via het oppervlaktewater en beïnvloedt via het peil van het oppervlaktewater de grondwatersituatie; De provincie en het waterschap zijn verantwoordelijk voor de vergunningverlening voor de onttrekking van grondwater; De gemeente is verantwoordelijk voor het lozen van grondwater (bijvoorbeeld drainagewater) binnen de bebouwde kom op het riool of oppervlaktewater. Een lozer moet hiervoor toestemming vragen aan de gemeente. Perceeleigenaren zijn verantwoordelijk voor de verwerking van grondwater op hun eigen perceel.
Alleen als de verwerking redelijkerwijs niet van de perceeleigenaar kan worden verwacht (overtollig grondwater kan niet in de bodem of oppervlaktewater worden verwerkt) heeft de gemeente een inspanningsverplichting. De gemeente voert maatregelen uit in het gemeentelijke openbaar terrein voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is. De gemeente heeft op basis van Artikel 3.5 van de Waterwet in deze een inspanningsverplichting en geen resultaatsverplichting. Essentieel hierbij is een nadere invulling van de begrippen ”structurele grondwateroverlast” en “doelmatig”. Hieronder zijn deze begrippen nader gedefinieerd: Grondwateroverlast wordt gedefinieerd als “een situatie waarbij er sprake is van aantasting van de gebruiksfunctie van een perceel door een te geringe ontwateringsdiepte ” (Commissie Integraal Waterbeheer 2004). De ontwateringsdiepte is daarbij de afstand tussen het maaiveld en de grondwaterstand. Onder aantasting van de gebruiksfunctie wordt verstaan: Overlast van grondwater in woningen en bedrijfspanden; 11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
15
Overlast van grondwater in kelders; We streven naar geen grondwater in kruipruimtes, overigens is dit vaak niet ernstig; Grondwateroverlast dat leidt tot beschadigde wegen; Bevriezing van uittredend grondwater met gladheid tot gevolg. Hier tegenover staat dat een fout in de constructie van een bouwwerk niet de reden is voor grondwateroverlast. Vloeren en kelders dienen waterdicht te zijn. Structureel wordt gedefinieerd als een langere periode met een te geringe ontwateringsdiepte. Voor bestaand stedelijk gebied worden geen harde normen toegepast voor de ontwateringsdiepte. Dit omdat het enerzijds moeilijk is om het grondwaterpeil te kunnen sturen. De grondwaterstand is afhankelijk van het vastgestelde waterpeil van het oppervlaktewater door het waterschap en hoe dit oppervlaktewatersysteem functioneert. Anderzijds omdat een kleine ontwateringsdiepte niet per definitie ook grondwateroverlast tot gevolg heeft. Omgekeerd kan een “goede” ontwateringsdiepte toch nog grondwaterproblemen tot gevolg hebben. Als uitgangspunt wordt conform vigerend beleid, gehanteerd dat in de gebieden waar de Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (GHG) ondieper is dan 0,7 meter onder het maaiveld ter plaatse van de perceelgrens er sprake is van een onvoldoende ontwateringsdiepte. Met nadruk wordt gesteld dat dit een richtlijn is en niet een harde grens.
Van geval tot geval zal de gemeente in redelijkheid en billijkheid bepalen hoe met dit uitgangspunt wordt omgegaan. In de klimaatatlas is een kaart opgenomen met een inschatting van de hoogste grondwaterstanden in Terneuzen in relatie tot de maaiveldhoogtes; Doelmatig heeft betrekking op uit te voeren maatregelen, deze dienen effectief, duurzaam en een reële kosten- batenverhouding te hebben. Van geval tot geval zal de gemeente dit beoordelen. Dit impliceert, onder meer, dat er meestal sprake dient te zijn van meerdere gevallen van grondwateroverlast in een bepaald gebied. We willen de grondwaterstanden in gemeente Terneuzen actueel en in eigen beheer inzichtelijk krijgen. Hiervoor zetten we in alle kernen een grondwatermeetnet op. Beleidsuitgangspunten voor Oppervlaktewater Op hoofdlijnen is het waterschap verantwoordelijk voor beheer en onderhoud van het watersysteem en voor de waterkwaliteit van al het oppervlaktewater binnen hun beheergebied.
De exacte afspraken met waterschap Scheldestromen zijn vastgelegd in de overeenkomst Beheer en Onderhoud binnen Bebouwd (BOB) gebied; Voor het behalen van de KRW-doelen en voor een goede ecologische waterkwaliteit en waterkwantiteit van oppervlaktewater hebben we aandacht voor aspecten als de waterdiepte, doorstroming, slib op de bodem, inrichting van profiel en (natuurvriendelijke) oevers en de kwaliteit van de wateraanvoer; We streven naar een functiegerichte inrichting en beheer van gemeentelijke oppervlaktewater. Hiervoor stellen we streefbeelden per functie op; We nemen geen oppervlaktewater over in beheer en onderhoud welke niet klimaatrobuust zijn gerealiseerd. Het Technisch Programma van Eisen: Water- en Rioolbeheer Gemeente Terneuzen beschrijft de technische uitgangspunten. Beleidsuitgangspunten voor Klimaatadaptatie Voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting volgen we de klimaatlabelsystematiek. Op basis van de uitkomsten van de klimaatstresstesten is aan elke straat in het bebouwde gebied van Terneuzen een label gekoppeld aan de huidige situatie. Iedere (her)inrichting van de openbare ruimte moet minimaal voldoen aan label B. Als de volledige openbare ruimte in Terneuzen voldoet aan label B vinden wij dat onze gemeente water- en klimaatrobuust is ingericht. De klimaatlabels en bijhorende indicatoren zijn te vinden in Figuur 1.
Water en bodem is sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen: Waar gaan we bouwen? – Een landelijk ruimtelijk afweegkader voor de locatiekeuze voor de woningbouwopgave is in ontwikkeling. Bij vaststelling analyseren we het afweegkader. Indien
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
16
de afwegingen aansluiten bij gemeente Terneuzen volgen we het landelijk ruimtelijk afweegkader; Hoe gaan we bouwen? – We gebruiken de Klimaatlabels en de Landelijke Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. De maatlat is te vinden in bijlage A3 en maakt duidelijk hoe klimaatadaptief bouwen en inrichten eruitzien. Gedeeld eigenaarschap. Gemiddeld gezien is 2/3 van de grond binnen de bebouwde kom in bezit van derden. Bewoners, bedrijven, woningbouwcoöperaties en projectontwikkelaars moeten ook bijdragen voor het verkrijgen van een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting. We richting ons daarom op: Bewustwordingscampagne met als doel Informeren (Waarom is het belangrijk klimaatbewust te handelen?) en Adviseren (Hoe kan ik klimaatbewust handelen?); Stimuleren van klimaatbewust handelen. Bijvoorbeeld met een subsidie voor klimaatadaptatie maatregelen op eigen terrein en/of een financiële prikkel via de rioolheffing. Overige beleidsuitgangspunten: We zien het belang van samenwerking met onze partners. Daarom zetten we de samenwerking voort met: Afvalwaterketen Zeeland (SAZ+). In de Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland + (SAZ+), werken Zeeuwse gemeenten, waterschap Scheldestromen en waterbedrijf Evides samen om uiteindelijk zo veel mogelijk schade door regenwater, rioolwater of droogte in de kernen te voorkomen.
Dat doet SAZ+ door waar mogelijk werkzaamheden op elkaar af te stemmen, te combineren of samen uit te voeren als het gaat om de inrichting van de openbare ruimte, riolering, rioolwaterzuivering en drinkwatervoorziening; Waterschap Scheldestromen; Rijkswaterstaat; En verbeteren de samenwerking met de Nutsbedrijven.
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
17
Figuur 1 Klimaatlabels: de kwantitatieve maatlat voor een gezonde en leefbare openbare ruimte. We eisen dat iedere (her)inrichting van de openbare ruimte minimaal voldoet aan label B
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
18
4.4
Maatregelen
Ongeveer 80 tot 90 % van de middelen uit de rioolheffing besteden we aan reguliere exploitatieactiviteiten en investeringsmaatregelen. Voorbeelden van reguliere exploitatieactiviteiten zijn reiniging en inspectie van, en het beheer en onderhoud aan, onze assets. Zie bijlage A2.1 voor een overzicht van het areaal. Voorbeelden van investeringsmaatregelen zijn rioolvervanging, rioolrenovatie en aanleg van hemelwaterberging. De reguliere exploitatieactiviteiten en investeringsmaatregelen zijn opgenomen in bijlage A5 Kostendekkingsberekening. In deze paragraaf hebben we de strategische doelen en beleidsuitgangspunten uitgewerkt naar concrete exploitatieactiviteiten (Tabel 4) en investeringsmaatregelen (Tabel 5). Deze activiteiten en maatregelen zijn gekoppeld aan de thema’s afvalwater, hemelwater, grondwater, oppervlaktewater en klimaatadaptatie. De tabellen geven een indicatie wanneer en met welk budget activiteiten en maatregelen worden opgepakt. In het geval een activiteit intern door gemeente Terneuzen wordt opgepakt is dat aangegeven met een ‘X’. Tabel 4 Exploitatieactiviteiten WKA Terneuzen.
#
Exploitatieactiviteiten
Thema
2024
2025
1
Hemelwaterstructuurplan – We stellen een langetermijnvisie op hoe het toekomstig watersysteem van Terneuzen eruit moet zien. Met deze visie maken we duidelijk welke gebieden en ruimte er nodig zijn voor oppervlaktewater, blauwe aders en het bergen van hemelwater. De visie wordt op straatniveau uitgewerkt op kaart.
2
Afval- en hemelwater
X
X
Samen met SAZ+ stellen we een Plan van Aanpak op voor vervangen van IBA’s. Hierbij hebben we aandacht voor de nieuwe EU-richtlijnen voor waterkwaliteit.
Afvalwater
X
X
X
3
Aansluiten bij de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) om de beleidsuitgangspunten voor hemelwater en klimaatadaptatie op te laten nemen.
Hemelwater en klimaatadaptatie
X
X
4
Grondwatermeetplan voor het opzetten van een grondwatermeetnet en realiseren/uitrollen grondwatermeetnet.
Grondwater
€30.000
€30.000
5
Samen met waterschap Scheldestromen en eventueel andere gemeenten met dezelfde vraag, afspreken wie verantwoordelijk is voor beheer en onderhoud voor beschoeiingen.
Oppervlaktewater
X
X
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
2026
2027
2028
X
X
X
€30.000
€30.000
€30.000
Click to enter "ftrCDC1"
19
#
Exploitatieactiviteiten
Thema
6
In regionaal SAZ+ verband onderzoeken we hoe we vanuit het stedelijk watersysteem kunnen bijdragen aan de doelen van Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). In 2027 moeten al het KRW-oppervlaktewater voldoen aan de doelen die de richtlijn stelt. We werken al aan het verminderen van riooloverstorten en diffuse lozingen en aan het afkoppelen van schoon hemelwater.
Oppervlaktewater
7
Opstellen streefbeelden voor functiegericht inrichten en beheer van oppervlaktewater. Een streefbeeld komt tot stand na benoeming en afweging van functies, nevenfuncties en eventueel KRW-doelen. Om deze streefbeelden te realiseren, dient de inrichting hierop mogelijk te worden aangepast (bijvoorbeeld het uitdiepen van watergangen, het opheffen van riool overstorten, het aanbrengen van natuurvriendelijke oevers of het maken van verbindingen met andere waterlopen). Aansluitend hoort passend beheer en onderhoud plaats te vinden.
Oppervlaktewater
8
Analyseren landelijke ruimtelijk afweegkader voor ‘water en bodem sturend’ en overwegen of gemeente Terneuzen het afweegkader adopteert. Het ruimtelijk afweegkader is opgesteld voor de locatiekeuze voor de woningbouwopgave.
Klimaatadaptatie
X
9
Uitwerken financiële prikkel voor stimuleren van klimaatadaptief handelen: Opzetten subsidie voor klimaatadaptieve maatregelen op particulier terrein en/of financiële prikkel via de rioolheffing (bijvoorbeeld een verlaagd tarief als hemelwater op het eigen perceel volledig wordt verwerkt).
Klimaatadaptatie
X
10
Subsidie voor klimaatadaptieve maatregelen op particulier terrein.
Klimaatadaptatie
11
Prognosetool voor toets of geplande klimaatadaptatiemaatregelen leiden tot het behalen van de doelen voor klimaatadaptatie.
Klimaatadaptatie
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
2024
2025
2026
2027
X
X
X
X
€50.000
€50.000
2028
€30.000
X
€50.000
€20.000
Click to enter "ftrCDC1"
20
#
Exploitatieactiviteiten
Thema
2024
12
Monitoringstool of gerealiseerde klimaatadaptatiemaatregelen leiden tot het behalen van de doelen voor klimaatadaptatie.
Klimaatadaptatie
€20.000
13
Klimaatadaptatie risicodialogen. We blijven in gesprek met onze partners (waterschap, Rijkswaterstaat en provincie) en met inwoners en ondernemers over kwetsbaarheden en knelpunten van extreme weersomstandigheden en komen samen tot maatregelen.
Klimaatadaptatie
X
14
Vastleggen van de klimaatlabelsystematiek en landelijke maatlaat klimaatadaptief bouwen in het omgevingsplan. Deze regels zijn ook te benutten voor de afspraken tussen de gemeente en projectontwikkelaars (exploitatieovereenkomsten) bij nieuwe ontwikkelingen.
Klimaatadaptatie
€20.000
15
Onderzoek naar de mogelijkheden voor het klimaatrobuust en waterbestendig inrichten van de openbare en private ruimte van bedrijventerreinen. Onderdeel is een stakeholderanalyse, risicodialoog en opstellen van uitvoeringsmaatregelen voor bedrijventerreinen. In de periode tot 2028 gaan we met twee bedrijventerreinen in gesprek.
Klimaatadaptatie
€15.000
16
Opzetten en uitvoeren communicatiecampagne voor bewustwording en inwoners en ondernemers te informeren en adviseren over klimaatadaptieve maatregelen op particulier terrein. De campagne wordt o.a. ingezet via het duurzaamheidsloket en bij bewonersparticipatie bij uitvoeringsprojecten.
Klimaatadaptatie
X
€15.000
X
X
X
17
Klimaatadaptatie meenemen in de WUP’s, zodat de energietransitie en bijhorende ruimteclaim niet botst met de maatregelen die nodig zijn voor een water- en klimaatrobuuste (her)inrichting van de ruimte.
Algemeen
X
X
X
X
X
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
2025
2026
2027
2028
X
X
X
X
€15.000
Click to enter "ftrCDC1"
21
#
Exploitatieactiviteiten
Thema
2024
18
Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). Het SSW is een systeemanalyse per kern met een brede opzet: voor de zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater worden riolering, de openbare ruimte en het oppervlaktewater betrokken. Het SSW bestaat uit een beschrijving van de deelsystemen van het stedelijk watersysteem, het functioneren daarvan, de beoordeling van het functioneren en de eventuele benodigde maatregelen. Iedere 2 jaar kunnen we voor één kern een SSW opstellen.
Algemeen
€30.000
19
Tussentijdse controle en eventuele bijsturing van de WKA.
Algemeen
20
Aanleg watertappunten.
Algemeen
2025
2026
2027
2028
€30.000
€30.000
X €8.000
€8.000
€8.000
€8.000
€8.000
Tabel 5 Investeringsmaatregelen WKA Terneuzen.
#
Investeringen
Thema
1
Vervanging rioolgemalen. Gezamenlijk project met waterschap Scheldestromen.
2 4
2026
2027
2028
Afvalwater
€200.000
€200.000
€200.000
Aanleg buffer voor hemelwater hergebruik. Bestemd voor bijvoorbeeld sproeien van gemeentelijke groen en sportvelden. We realiseren minimaal één hemelwaterbuffer.
Hemelwater en Klimaatadaptatie
€100.000
Vervanging beschoeiingen. Volgend op exploitatie activiteit 5.
Oppervlaktewater
€150.000
€150.000
€150.000
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
2024
2025
Click to enter "ftrCDC1"
22
4.5
Personele middelen
Voor uitvoering van de WKA is het belangrijk dat de personele formatie op orde is. De personele formatie is geanalyseerd en hieruit komt naar voren dat de huidige formatie kleiner is dan theoretisch benodigd. We gaan daarom de formatie uitbreiden. We gaan onderzoeken of een uitbreiding op de functieprofielen met ca. 1 fte beleidsmedewerker/beheerder en ca. 1 fte Projectleider, werkvoorbereider en toezichthouder mogelijk is. De financiële consequentie van de uitbreiding is opgenomen in het kostendekkingsplan.
4.6
Kostendekkingsplan
Bij de WKA hoort een kostendekkingsplan, waarmee de exploitatie- en investeringskosten in beeld worden gebracht en welke inkomsten hier tegenover moeten staan vanuit de rioolheffing. In deze paragraaf wordt het kostendekkingsplan op hoofdlijnen toegelicht. Bijlage A4 geeft een uitgebreide toelichting op de gehanteerde uitgangspunten, aannames en de keuzes die zijn gemaakt. Bijlage A5 geeft de kostendekkingsberekening met daarin het volledig overzicht van exploitatieactiviteiten en investeringsmaatregelen. Vervangingsopgave riolering en drainage Op basis van de rioolbeheerdata en de rioolinspectiecyclus is per jaar bepaald hoeveel lengte riolering vervangen moet worden. Op basis van de kostenkengetallen van het jaar 2021 uit de kennisbank Stedelijk Water van stichting RIONED is bepaald wat de vervangingsinvesteringen per jaar zijn. Aangezien de vervangingsinvesteringen per jaar fluctueren, is ervan uitgegaan dat de investeringen voor riolering worden uitgespreid over meerdere jaren. Er is in blokken van vijf jaar per jaar het gemiddelde van die vijf jaar genomen. Figuur 2 geeft de vervangingsinvestering voor riolering en drainage. € 9 000 000
€ 8 000 000
€ 7 000 000
€ 6 000 000
€ 5 000 000
€ 4 000 000
€ 3 000 000
€ 2 000 000
€ 1 000 000
Vrij verval riolering
Mechanische riolering
Drainage
Figuur 2 Vervangingsinvesteringen riolering en drainage.
11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
Click to enter "ftrCDC1"
23
2088
2086
2084
2082
2080
2078
2076
2074
2072
2070
2068
2066
2064
2062
2060
2058
2056
2054
2052
2050
2048
2046
2044
2042
2040
2038
2036
2034
2032
2030
2028
2026
2024
€-
Investeringskosten klimaatadaptieve maatregelen De gemeente heeft de ambitie om in 2050 klimaatbestendig te zijn. Uit een labelsystematiek studie blijkt dat de gemeente hier nog niet aan voldoet en dus klimaatadaptieve maatregelen moet treffen in de komende jaren. De gemeente streeft ernaar om overal label B te krijgen. Op dit moment heeft 515 hectare openbare ruimte het label C, D of E. De kosten voor water gerelateerde klimaatadapatie maatregelen bedragen € 172.000, - per hectare1. De totale investeringskosten voor klimaatadaptieve maatregelen komen dan op € 88.554.041. Gemiddeld per jaar komt dat tot 2050 uit op afgerond € 3.400.000. Voor de kostendekkingsberekening is uitgegaan dat voor de periode van 2024 – 2028 de investeringskosten voor klimaatadaptieve maatregelen € 1.000.000 bedragen. Daarna wordt in stappen per vijf jaar de investeringskosten hoger, zodanig dat de totale kosten over 26 jaar gelijk zijn aan de te verwachten totale investeringskosten. We kiezen ervoor om in stappen meer te gaan investeren in klimaatadaptatie, zodat de eigen organisatie in kennis en capaciteit geleidelijk kan meegroeien. Kostendekkingsberekening Om kostendekkend te blijven dienen de baten uit de rioolheffing de komende jaren te stijgen. In de onderstaande tabel is dit samengevat voor de periode 2024 – 2028. Deze stijging is exclusief indexatie.
Tabel 6 Benodigde baten voor WKA (exclusief indexatie). Jaar
Benodigde baten [€]
Stijging t.o.v. voorgaande jaar
Begroting 2024
6.353.505
2024
7.229.833
13,79%
2025
7.526.475
4,1%
2026
7.928.387
5,3%
2027
8.193.111
3,3%
2028
8.389.644
2,4%
Deze stijging wordt veroorzaakt doordat het tarief vanaf 2024 kostendekkend is. Voor de begroting van 2024 was dit nog niet het geval. Verder is er een toename van de exploitatielasten (zie paragraaf 4.4) en een onderzoek voor uitbreiding van het personeel (zie paragraaf 4.5). In figuur 2 is de opbouw van de lasten weergegeven. Hierin is te zien dat in de komende jaren de kapitaallasten een groter deel gaan uitmaken van de totale lasten om aan de gemeentelijke watertaken te voldoen.
1
Voor de kostenbepaling voor klimaatadaptieve maatregelen is gebruik gemaakt van de studie hiernaar van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. In het rapport “Kosten klimaatadaptieve stadsharten, kosten klimaatadaptatie van gebiedsontwikkelingen in negen MRA-stadsharten” uit november 2021 is opgenomen wat indicatief de kosten zijn voor klimaatadaptieve maatregelen. 11 oktober 2023
WKA TERNEUZEN
Click to enter "ftrCDC1"
24
Figuur 3 Opbouw lasten.
4.7
Risico’s
Personele capaciteit Door de krappe arbeidsmarkt is het de vraag of we onze noodzakelijke capaciteit (zie paragraaf 4.5 Personele Middelen) kunnen waarborgen: er is een ernstig structureel tekort aan vakspecialisten op de arbeidsmarkt. Als we onze capaciteit niet op orde krijgen, zullen we een prioritering moeten maken in de maatregelen (zie paragraaf 4.4 Maatregelen) die we uitvoeren. Energiekosten en inflatiecorrectie We hebben bij het bepalen van de hoogte van de rioolheffing het prijspeil voor 2023 aangehouden. Op dit moment is onduidelijk wat de energiekosten en inflatie doen op de langere termijn. Dit kan betekenen dat gedurende de uitvoering van de WKA een aanpassing van de hoogte van de rioolheffing nodig is. Kaderrichtlijn Water In 2027 moet het grond- en oppervlaktewater in Nederland voldoen aan de normen van de Kaderrichtlijn Water. Als er niet wordt voldaan dan kan dat toekomstige economische activiteiten, zowel in de landbouw als in de rest van de economie, belemmeren. Bijvoorbeeld door een verbod van activiteiten waarbij sprake is van een lozing op het riool of het oppervlaktewater, of door het verbieden van de onttrekking van grondwater. Veel partijen zijn aanzet voor de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. We werken al aan het verminderen van riooloverstorten en diffuse lozingen en aan het afkoppelen van schoon hemelwater.