2023-09-28 IC4 - Voortgangsrapportage Regio Deal Zeeuws-Vlaanderen 1 oktober 2022 - 1 april 2023

1

Voorwoord Elke regio heeft eigen uitdagingen. Met de Regio Deal Zeeuws-Vlaanderen kunnen wij als regio gericht investeren op thema’s die voor ons van belang zijn om brede welvaart van onze inwoners te verbeteren. Wij willen investeren in voorzieningen die essentieel zijn voor de leefbaarheid in Zeeuws-Vlaanderen/de regio en daarmee de negatieve spiraal van verschraling tegengaan. Dat kan niet zonder naar onze inwoners te luisteren. Wat hebben zij nodig, welke initiatieven hebben zij voor ogen en waaraan kunnen zij zelf bijdragen? We weten dat de bijdrage van inwoners en ondernemers aan initiatieven noodzakelijk is om tot gedragen en duurzame oplossingen te komen. Daarom staat voor ons participatie centraal in deze deal. Als samenwerkende partners verkennen wij wat mogelijk is. Ontschotting van gelden zoals bij de Regio Deal maakt nieuwe vormen van samenwerking mogelijk en daarmee ontstaat ruimte voor op de regio afgestemde initiatieven gericht op brede welvaart. Het is duidelijk geworden dat er ook behoefte is aan regelruimte. Ruimte om in de regio zaken voor elkaar te krijgen en te borgen. Dat gesprek voeren wij doorlopend in de samenwerking met het Rijk. Deze samenwerking tussen regio en Rijk kan ervoor zorgen dat de afstand tussen ZeeuwsVlaanderen en Den Haag kleiner wordt. Dat er een gedeeld beeld ontstaat bij de regionale problematiek.

Dit is ook een van de aandachtspunten uit het rapport ‘Elke Regio telt’. We zijn nu bijna drie jaar onderweg met de Regio Deal Zeeuws-Vlaanderen. Hoe de projecten ervoor staan leest u in de voorliggende voortgangsrapportage. De verlenging van de deal tot en met 30 juni 2025 maakt het mogelijk resultaten te behalen en zelfs te investeren in vliegwieleffecten. De implementatie van het participatieplatform binnen de lokale deal Terneuzen heeft geleid tot nieuwe inzichten in participatie die inspirerend zijn voor de Regio Deal. We zien ook dat een groter aantal projecten in de uitvoerende fase concrete resultaten behaalt. De genoemde regelruimte is nodig voor de pilot Samen Recht vinden, de Master Vitaliteit en de borging van de effecten van de Kraamkamer. De regio vraagt het Rijk nadrukkelijk mee te werken om de positieve effecten van deze projecten op de regionale brede welvaart te verzilveren voor de toekomst. Juist in een grensoverschrijdende regio is een blijvende actieve betrokkenheid van het Rijk onontbeerlijk om de grens geen belemmering te laten zijn in de ontwikkeling van brede welvaart.

Erik van Merrienboer Burgemeester gemeente Terneuzen

2

Inhoudsopgave Voorwoord .................................................................................................................................. 2 Inleiding ...................................................................................................................................... 4 Programma ‘Zeeuwen zelf aan zet’ ............................................................................................... 5 Monitoring: Brede Welvaart ......................................................................................................... 6 Monitoring Brede Welvaart ................................................................................................................ 6 Gemeente Sluis ................................................................................................................................... 7 Gemeente Terneuzen ......................................................................................................................... 7 Gemeente Hulst .................................................................................................................................. 8 Monitor Brede Welvaart 2022 van het CBS ........................................................................................

9 Voortgang per lijn ...................................................................................................................... 10 Lijn 1: Identiteit en participatie......................................................................................................... 10 Lijn 2: Toekomstbestendig veranderen leefomgeving ..................................................................... 12 Lijn 3: Voorzieningen innovatief dichtbij .......................................................................................... 15 Lijn 4: Arbeidsmarkt en scholing sterk verbonden ........................................................................... 17 Financiën ................................................................................................................................... 21 Realisatie ........................................................................................................................................... 21 Bestedingen ...................................................................................................................................... 21 Cofinanciering ...................................................................................................................................

22 De Regio Deal in het vervolg ....................................................................................................... 23 Verwachte resultaten per project ..................................................................................................... 23

3

Inleiding Het programma van de Regio Deal Zeeuws-Vlaanderen ‘Zeeuwen zelf aan zet’ loopt inmiddels drie jaar. De deal richt zich op het versterken van de sociale dimensie van dit deel van Zeeland, door inwoners te betrekken bij de vraagstukken rond klimaat- en energietransitie, gezondheid en zorgvoorzieningen, kwaliteit van de woon- en leefomgeving en transitie van de landbouw. De Regio Deal maakt het mogelijk om hiertoe gerichte investeringen te doen. Met de Regio Deal Zeeuws-Vlaanderen is voor het programma ‘Zeeuwen zelf aan zet’ € 7,5 miljoen aan rijksgeld beschikbaar gekomen. De regio brengt een evenredig bedrag aan regionale publieke cofinanciering op. Het programma kent vier uitvoeringslijnen: ‘Identiteit & Participatie’, ‘Toekomstbestendig veranderen leefomgeving’, ‘Voorzieningen innovatief dichterbij’ en ‘Arbeidsmarkt & scholing sterk verbonden’, met een focus op Zeeuws-Vlaanderen. De projecten dragen voor de inwoners, ondernemers en de lokale overheden bij aan verbeteringen in de woon- en leefomgeving, maar ook aan het behalen van sociaal-maatschappelijke resultaten. Halfjaarlijks monitoren wij op projectniveau de afgesproken investeringen en projectresultaten en halfjaarlijks rapporteren we hierover op programmaniveau aan de rijksoverheid.

Er is na de laatste rapportage door alle projecten hard gewerkt en als programmateam is het een uitdaging om al het werk op de voet te volgen. De voortgangsgesprekken dragen bij aan inzicht, onderling draagvlak en gezamenlijke trots. Na de voortgangsrapportages en –gesprekken is het beeld dat het merendeel van de projecten hun eerste resultaten laat zien. Ook is duidelijk geworden dat wij dankzij de verlenging van de deal de projecten met goed resultaat zullen kunnen afronden. Het kan niet anders dan dat grote groepen inwoners en directe betrokkenen de effecten zullen zien en beleven van deze resultaten. Daarom willen wij naast het inzicht in de voortgang van de projecten ook inzicht verwerven in de effecten van de investeringen en de borging daarvan in termen van brede welvaart. Hiertoe stellen we de volgende hoofdvragen: 1. In welke mate is geïnvesteerd in wat is afgesproken? 2. In welke mate zijn resultaten geboekt? 3. Wat is de maatschappelijke waarde van de resultaten? 4. Is de Brede Welvaart toegenomen in termen van de brede welvaart thema’s: welzijn, samenleving, gezondheid, arbeid en vrije tijd? Deze rapportage beslaat de periode 1 oktober 2022 tot en 1 april 2023. Wij gaan eerst in op de brede welvaart, daarna beschrijven wij de activiteiten, gevolgd door een financieel verslag en wij sluiten af met een vooruitblik op het komend half jaar.

Voor vragen en/of opmerkingen kunt u terecht bij Dirk-Jan Andriessen op d.andriessen@terneuzen.nl.

4

Programma ‘Zeeuwen zelf aan zet’ Samen aan de slag voor een beter en sterker Zeeland Wij streven met het programma ‘Zeeuwen zelf aan zet’ na dat de brede welvaart is toegenomen mede doordat juist de inwoners zich actief betrokken voelen bij en zelf actief zijn in initiatieven in de regio. Participatie als centraal thema Participatie is daarmee het centrale thema binnen de Regio Deal Zeeuws-Vlaanderen. ZeeuwsVlaanderen wil door het toepassen van participatie leren van participatie. Door actief participatie te stimuleren en te activeren, wordt verwacht dat de Zeeuws-Vlamingen uiteindelijk zelf actiever worden bij het oppakken van de transities en problemen waarvoor de inwoners staan. Kennisdeling over participatie Binnen het programma zijn alle projecten en lijnen op hun eigen wijze bezig met participatie. Wij constateren dat in de afgelopen periode binnen alle lijnen participatie plaatsvindt. De vormen variëren sterk en ook verschilt de visie op participatie binnen de diverse projecten. Het blijkt goed te zijn regelmatig over de initiatieven van gedachten te wisselen en daarmee van elkaar te leren. Alles is aan verandering onderhevig en daarom zoeken wij steeds naar werkvormen die passen bij wat nodig is. Wij hebben in februari een projectleidersvergadering gehouden in Sas van Gent.

Inhoudelijk bespraken wij de omgevingsplannen voor de Sassepoort met een focus op participatie binnen dit deelproject. Dit werd gevolgd door een presentatie over het deelproject ‘Participatieplatform’ en de buurtapp. Beide projecten zijn onderdeel van de Lokale Deal Terneuzen. Vooral in dit laatste deelproject is het ontsluiten van sociaal kapitaal middels de gebruikte buurtapp opgevallen. Daarmee draagt deze app sterk bij aan onze missie. Dit leidt tot inzichten die nu regionaal worden gedeeld en mogelijk in andere projecten opgepakt. Met de ZB Bibliotheek van Zeeland is gewerkt aan het participatienetwerk. Nu wordt gewerkt aan de aanschaf en implementatie van een regionale oplossing. Wat is er al gedaan? Binnen de Regio Deal zijn de afgelopen periode de volgende zaken op het gebied van participatie bereikt:  Binnen de lokale deal Terneuzen is een participatieplatform geïmplementeerd in combinatie met een buurtapp.  Op programmalijn 1 zijn de deelprojecten opnieuw ontworpen en georganiseerd zodat er nu zicht is op: o de aanschaf en implementatie van een participatie- en leerplatform op provinciaal niveau, o een participatieprojecten met jongeren in Zeeuws-Vlaanderen.  Er is een duurzame ondersteuning van de sociale onderneming in Aagtekerke afgestemd met betrokkenen.  In Wemeldinge wordt gewerkt aan een boulevardvisie waarbij bewoners zijn betrokken.

5

Monitoring: Brede Welvaart Naast de financiële voortgang, die zicht geeft op de investeringen, en de projectresultaten, monitoren wij de effecten op de brede welvaart en maatschappelijke waarde die wordt toegevoegd door de projecten. De projecten van deze Regio Deal dragen bij aan de thema’s van de brede welvaart: welzijn, samenleving, gezondheid, arbeid en vrije tijd. De Monitor Brede Welvaart relateert deze thema’s aan de Sustainable Development Goals, de SDG’s. Zo bekeken dragen de projecten ook bij aan de SDG’s: goede gezondheid, kwaliteitsonderwijs, waardig werk en economische groei, ongelijkheid verminderen en duurzame steden en gemeenschappen. Dit jaar hebben wij de maatschappelijke waarde niet gemeten vanwege de verlenging van de looptijd van de deal. Immers afgesproken is dat wij aan het eind van de looptijd een meting zouden doen. Op het moment van schrijven overwegen wij alsnog een tussentijdse meting te laten verrichten.

Monitoring Brede Welvaart De basis voor het programma ‘Zeeuwen zelf aan zet’ zijn bevindingen met betrekking tot de brede welvaart van de gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen in 2019. Wij baseren onze aanpak en monitoring op het onderzoek naar de brede welvaart in Zeeland gedaan door het HZ Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving. Hun onderzoeksmethode beschrijven zij als volgt: Met 44 indicatoren wordt een beeld gevormd van de brede welvaart in de gemeenten en wijken van Zeeland. Deze indicatoren zijn grotendeels geïnspireerd op de regionale monitor brede welvaart van het CBS. Het CBS heeft zorgvuldig een uitgebalanceerde set indicatoren geselecteerd ‘die alle relevante aspecten [van brede welvaart] adequaat beschrijft en die zoveel mogelijk is gevrijwaard van politieke en persoonlijke voorkeuren’. De meerwaarde van ons dashboard is dat we met het bevolkingsonderzoek ‘Leven in Zeeland’ gegevens hebben voor alle indicatoren op gemeenteniveau en zelfs uitspraken kunnen doen op wijkniveau. ‘Leven in Zeeland’ is een bevolkingsonderzoek waaraan in 2021 bijna 13 duizend inwoners van 16 jaar en ouder die wonen in Zeeland hebben meegedaan (zie ook toelichting bij ‘Onze enquête Leven in Zeeland’). Bron: Website KCZ Wij noemen hier alleen de rode indicatoren en alleen voor de thema’s waarop onze projecten zich richten.

6

Gemeente Sluis

Bron: Brede Welvaart Kenniscentrum Zeeland, cijfers 2021 De volgende indicatoren scoren lager dan in andere Zeeuwse gemeenten:  Het vertrouwen in instituties  Het vertrouwen in anderen  Het voorzieningenaanbod  Ervaren recente ontwikkeling kern/wijk

Gemeente Terneuzen

Bron: Brede Welvaart Kenniscentrum Zeeland, cijfers 2021 De volgende indicatoren scoren lager dan in andere Zeeuwse gemeenten:  Verbondenheid met de kern/wijk  Het vertrouwen in anderen  Vrijwilligerswerk  Tevredenheid met hoeveelheid vrije tijd  Tevredenheid met het leven

7

   

Ervaren gezondheid Tevredenheid met woning Onveiligheid in de buurt Rommel in de buurt

Gemeente Hulst

Bron: Brede Welvaart Kenniscentrum Zeeland, cijfers 2021 De volgende indicatoren scoren lager dan in andere Zeeuwse gemeenten:  Vrijwilligerswerk  Voorzieningenaanbod De verdieping op het onderzoek leidde tot de volgende aandachtspunten: 1. Er is een mismatch op de arbeidsmarkt. Enerzijds kampt de provincie met een groeiende krapte op de arbeidsmarkt, anderzijds werken relatief veel inwoners op dit moment buiten Zeeland en zien niet alle Zeeuwen carrièreperspectief in eigen regio; 2. In stedelijk gebied is de verbondenheid met de directe leefomgeving minder sterk; 3. De reisafstand tot dagelijkse voorzieningen is groter dan in veel andere provincies, maar wordt als goed ervaren. Er is een groep Zeeuwen voor wie bereikbaarheid minder vanzelfsprekend is. Dit zijn inwoners met een lager inkomen, een slechtere gezondheid, een hogere leeftijd en jongvolwassenen. Ook in plattelandsgebieden wordt de toegang tot winkels voor dagelijkse levensbehoefte en de huisarts als minder goed ervaren; 4. Jongvolwassenen en ouderen zijn kwetsbaar voor eenzaamheid. Toegang tot hulp speelt ook een rol bij deze kwetsbaarheid: in Zeeuws-Vlaanderen ervaren inwoners een slechtere toegang tot de huisarts en tot juridische hulpverlening.

8

Monitor Brede Welvaart 2022 van het CBS De Monitor brede welvaart van het CBS over 2022 laat het volgende beeld zien bij de dimensie Hier& Nu. Wij plaatsen die naast het beeld van 2021. Het betreft hier cijfers van 2021 ten opzichte van 2020.

bron: CBS Monitor Brede Welvaart 2022

bron: CBS Monitor Brede Welvaart 2021

Ontwikkelingen Wat opvalt is de recente ontwikkeling dat steeds minder mensen vrijwilligerswerk doen. Aan de ene kant neemt het vertrouwen in elkaar toe, maar in instituties verder af. Er is een lichte stijging van de ervaren gezondheid. Als het gaat om Welzijn is er geen toename van de brede welvaart en op het gebied van Arbeid en vrije tijd zijn er lichte effecten maar deze zijn niet significant.

Trends In de monitor van 2021 is er sprake van een opvallende groei van het vertrouwen in instituties. Deze trend heeft zich niet voortgezet. Ervaren gezondheid kende een stijging en die is er nog steeds. De tevredenheid met de woning is verbeterd en daarmee is deze trend uit het rood geraakt. Concluderend kunnen wij in relatie tot onze projecten het volgende stellen: - De mismatch op de arbeidsmarkt heeft maximale aandacht. Met het Expat Center Zeeland, De gebundelde Werving en het project Arbeidsmarkt voor iedereen investeren wij in het verbeteren van de match. Met de master Vitality en het Zorghuis van de toekomst werken wij aan carrièreperspectief in de regio. - Het vertrouwen in instituties en met name de overheid versterken wij door onze investeringen in de uitvoering van participatiebeleid en online oplossingen, zoals onder andere het platform en de buurtapp van Hoplr. - De afstand tot voorzieningen verkleinen wij door het dichterbij brengen van de rechtspraak, het realiseren van een Zeeland-breed werkend Expat Center, waarin grensoverschrijdend wordt samengewerkt met het Grensinformatiepunt Scheldemond en het herinrichten van voorzieningen in Oostburg in het project Vitaal West Zeeuws-Vlaanderen. - De kwetsbare jongeren en ouderen trachten wij te ondersteunen met de projecten Een tegen Eenzaamheid en het Maatwerkteam, beide onderdeel van de lokale Deal Terneuzen.

Met het project Iedereen Telt betrekken wij jongeren bij oplossingen voor hun vragen.

9

Voortgang per lijn Binnen dit onderdeel van de voortgangsrapportage wordt de voortgang per lijn beschreven. De vier lijnen binnen de Deal zijn: ‘Identiteit en participatie’, ‘Toekomstbestendig veranderen leefomgeving’, ‘Voorzieningen innovatief dichterbij’ en ‘Arbeidsmarkt en scholing sterk verbonden’.

Lijn 1: Identiteit en participatie

Wat is het doel? Het doel van deze lijn is de inwoners van Zeeuws-Vlaanderen een positieve identiteit te laten ervaren en de beleefde afstand tussen inwoners en overheid te verkleinen door onder meer een hogere participatiegraad te bewerkstelligen. De lijn richt zich op middelen die daarvoor kunnen zorgen. Gewerkt wordt daarom aan het versterken van het participatienetwerk, het opzetten van inwonerspanels en de implementatie van een provinciaal online participatie- en leerplatform. Uiteindelijk ontstaat er een sterker ‘wij-gevoel’ doordat inwoners en bedrijfsleven meedenken, initiatief nemen, doen en zelf regie nemen bij belangrijke aanpassingen binnen de leefomgeving van de Zeeuws-Vlamingen. Binnen de lijn Identiteit en participatie wordt gewerkt aan de projecten ‘Iedereen telt,’ waarin in samenspraak met jongeren en in het bijzonder mbo-studenten initiatieven worden opgezet en gerealiseerd en ‘Participatie- en leerplatform’, waarin wordt gewerkt aan het participatienetwerk en het realiseren van een online participatieplatform. In het monitoringsplan is aangegeven dat lijn 1 de paraplulijn is voor alle projecten binnen de Regio Deal Zeeuws-Vlaanderen ‘Zeeuwen zelf aan zet’. De monitoring focust zich daarom om de resultaten die worden bereikt in het kader van participatie. - Het aantal initiatieven van burgers en bedrijven dat wordt ontwikkeld.

- Het aantal overheidsprojecten waarbij burgers en bedrijven direct betrokken worden bij de vormgeving. - Het aantal mensen dat participeert door middel van deze projecten. - Het aantal manieren van aanpakken om participatie te bevorderen. - Doelgroep/probleem/transitie die wordt aangepakt. De programmamanager heeft de voortrekkersrol binnen de Regio Deal om binnen alle projecten participatie een plaats te geven. De kern van deze lijn is de opzet van verschillende platforms om participatie zichtbaarder te maken en het verkennen van een manier waarop participatie vorm kan krijgen.

10

Voortgang per project Iedereen telt Doel van het project is het concreet maken van de oplossingen die jongeren, en in het bijzonder mbo-studenten, zien voor het verbeteren van de leefbaarheid in Zeeland. Eerder hebben jongeren aangegeven wat zij missen in Zeeland op het gebied van bushaltes, scholing en leefbaarheid. In dit project is gewerkt aan drie deelprojecten. Het deelproject de Wachtkamer heeft een eerste fase doorlopen waarin de Haltehelden een rol vervulden. Dit experiment is beëindigd en er is gewerkt aan een herontwerp van dit project om een doorstart te kunnen maken. Het deelproject De Schoolcontainer is door het onderwijs op afstand als gevolg van de pandemie overbodig geworden en het deelproject Hoogtij blijkt niet voldoende aan te sluiten bij beleidsdoelstellingen van de provincie. Voor beide laatste projecten wordt gewerkt aan vervangende projecten. Hiervoor wordt een participatief traject ingezet gericht op alle jongeren in Zeeuws-Vlaanderen. Participatie- en leerplatform Het project ‘Participatieplatform’ heeft gewerkt aan een heroriëntatie omdat in de eerste fase bleek dat de opgave te groot was voor het team dat eraan werkte. In samenwerking met de Zeeuwse Bibliotheek wordt gewerkt aan het inwonerspanel en het participatief ontwerpen van ideeën voor de verbetering van de leefomgeving van Zeeland.

De aanschaf en implementatie van een uitwisselings- en leerplatform wordt voorbereid en met de verlenging die is verkregen verwacht men ook dit te kunnen realiseren.

11

Lijn 2: Toekomstbestendig veranderen leefomgeving

Wat is het doel? Doel van deze lijn is het ontwikkelen van de leefomgeving door inwoners en bedrijven in samenwerking met de overheid aan de slag te laten gaan met duurzame herinrichting van de eigen omgeving. Onderdeel van deze lijn zijn de projecten Versterk de Scheldekust, Vernieuwing landbouw en de Lokale deals Terneuzen, Aagtekerke en Wemeldinge. In het monitoringsplan is aangegeven dat voor deze lijn wordt gemonitord of de projecten de directe leefomgeving van onze inwoners interessanter hebben gemaakt om te wonen en ondernemen, en te recreëren. Het doel van de lijnprojectleider binnen deze lijn is om te onderzoeken welke instrumenten aantoonbaar goed werken om de sociale cohesie binnen een gebied/regio te vergroten.

Wat is er gedaan? Het bijzondere binnen deze lijn is dat zoveel mogelijk wordt samengewerkt met de inwoners en ondernemers uit het gebied. In de projecten spreekt men over ‘streekholders’. Hiervoor worden diverse vormen toegepast: - Inwoners en bedrijven mogen mee oordelen in de planvorming. - Inwoners en bedrijven mogen de leefomgeving opnieuw ontwerpen. - Inwoners worden ingezet bij het behoud en beheer van de lokale voorzieningen. De meeste projecten bevinden zich in de uitvoeringsfase een enkel project moet nog aan uitvoering beginnen en een enkel project stevent af op afronding. Vanuit de Regio Deal wordt met name de samenhang gestimuleerd. Op deze wijze kan uiteindelijk, na afloop van de Regio Deal worden bekeken welke instrumenten werken om sociale cohesie binnen een gebied te vergroten.

Voortgang per project Versterk de Scheldekust Het project Versterk de Scheldekust is de realisatie van een van de drie projecten uit het masterplan dat de gemeente Hulst heeft opgezet om de leefbaarheid in de gemeente te vergroten. In dit project wordt nauw samengewerkt met het Grenspark Groot Saeftinghe, dat veel ervaring heeft in participatie. Het Grenspark heeft hierin het voortouw genomen en alle streekholders betrokken, onder andere in schetssessies waarin de ideeën van inwoners ter plekke werden uitgewerkt. In de afgelopen periode zijn de voorbereidingen voor de uitvoering van 3 van de 5 deelprojecten getroffen. Vanwege het broedseizoen en het stormseizoen kunnen de projecten steeds daartussen, in de zomer, worden gerealiseerd. Zo komen er deze zomer een Uitkijkpunt in Emmadorp, een tribune over de dijk bij Walsoorden en een steiger in het water bij Ossenisse. Deze punten liggen op een wandel- en fietsroute van 35 kilometer die deze ankerplaatsen met elkaar verbindt. Er is voorzien in storytelling langs de route aan de zoute en de zoete kant en er is horeca aanwezig waardoor het bezoek aan deze route en plaatsen aangenaam en leerzaam is.

12

Het projectteam bereidt ondertussen nog twee deelprojecten voor die tijdens de zomer van 2024 worden gerealiseerd. Vernieuwing landbouw Het project Vernieuwing Landbouw is innovatief. Er is gewerkt aan het activeren van de sociale relaties om tot draagvlak te komen voor gedeelde ideeën. De vernieuwing van de landbouw is een gebiedsaanpak, ontstaan uit sociale innovatie. Met de streekholders wordt gewerkt aan de uitvoering van de eerder opgehaalde ideeën. Er is een coöperatie opgericht van boeren die een trekkersrol in het project heeft opgepakt. Boeren enthousiasmeren elkaar over natuur-inclusief verbouwen, zonder daarbij het verdienmodel uit het oog te verliezen, en teelt- en keteninnovaties (volhoudbare landbouw). Met elkaar wordt, gefaciliteerd door het projectteam, nagedacht over de realisatie van de thema’s uit het Dijken- en Krekenplan (groenblauwe ‘dooradering’ genoemd). Daarbij wordt sterk grensoverschrijdend gedacht en gewerkt in dit ‘openluchtlaboratorium’ Grenspark Groot Saeftinghe. De investeringen in dit project lokken als het ware investeringen uit aan de andere kant van de grens en zo ontstaat een constructieve dynamiek die, onder andere naast extra investeringen, leidt tot kennisdeling.

Lokale Deal Aagtekerke Doel van het lokale project is een duurzame instandhouding van maatschappelijke voorzieningen in Aagtekerke en het duurzaam faciliteren van burgerinitiatieven. Het project is zover dat het gebouw wordt neergezet waarin de maatschappelijke voorziening zal worden gerealiseerd. De bouw moet voor de zomer gereed zijn. Daarna wordt de speeltuin ingericht evenals de rest van het gebied daaromheen. De maatschappelijke voorziening zal bestaan uit het dorpshuis, de gymzaal en ruimtes van waaruit zorg wordt geboden, zoals buurtzorg. Het initiatief ligt bij een stichting, die als sociale onderneming invulling geeft aan het plan. De stichting heeft een flink aantal vrijwilligers aan zich gebonden en werkt aan een lange termijnvisie om meer activiteiten onder te brengen in het gebouw. De combinatie zorg en een sociale onderneming lijkt een duurzame oplossing om het welbevinden van de inwoners te bevorderen. De inwoners geven positieve feedback op het proces en er wordt uitgekeken naar de realisatie. Het hele dorp is betrokken. Lokale Deal Wemeldinge In het project Lokale Deal Wemeldinge wil men de economie en leefbaarheid van Wemeldinge versterken voor inwoners, ondernemers en toeristen. Dit wil men doen door het realiseren van een interactieve belevingsroute (wandelen én fietsen) die het verhaal vertelt van de Oosterschelde in al zijn facetten.

De Lokale Deal Wemeldinge is duidelijk een vliegwiel voor de plannen van de gemeente Kapelle. De route waarlangs men het landschap langs de Oosterschelde kan beleven kent meerdere lagen. Er is aandacht voor gezondheid, natuur en historie. Tegelijk wordt er gewerkt aan het inrichten van faciliteiten die het aantrekkelijk maken voor inwoners en toeristen om in Wemeldinge te zijn. Samen met ondernemers en inwoners zijn topics opgepakt die bijdragen aan de realisatie van de interactieve belevingsroute. Ten behoeve van het in beeld brengen van de historie van de Parlevinkers in Wemeldinge zijn er verhalen ‘gejut’. In sessies zijn inwoners onder begeleiding op zoek gegaan naar verhalen. Met het Centrum Kusttoerisme is onderzoek gedaan naar de beleving van de inwoners van Wemeldinge van hun dorp. Na de voorbereidingen wordt nu begonnen met het realiseren van de bloemdijken, de digitale beleving ‘Parlevinkers’ en de toiletvoorziening. Verder wordt gewerkt aan een boulevardvisie,

13

waarbij weer inwoners worden betrokken, om de voorzieningen optimaal in de omgeving in te bedden en de verkeersveiligheid te bevorderen met het oog op meer bezoekers. Lokale Deal Terneuzen De Lokale Del Terneuzen richt zich op het samen met burgers vormgeven van hun leefomgeving. Het project geeft een extra impuls aan de wens om burger- en overheidsparticipatie vorm te geven in de gemeentelijke organisatie. Het project lokale deal Terneuzen heeft de afgelopen periode een participatieplatform geïmplementeerd. Innovatief daarin is de koppeling met een buurtapp, waardoor er grote betrokkenheid is ontstaan op participatieve projecten binnen de lokale deal. Op het participatieplatform zijn ook andere projecten, die buiten de scope van de Lokale Deal vallen, geplaatst. De implementatie van het platform heeft een vliegwieleffect op de uitvoering van het participatiebeleid. Ook afgelopen periode is er weer een aantal locaties in de binnenstad vergroend, in samenspraak met de inwoners. Verder is er een speeltuin gerealiseerd in het kader van het project Gezond in de Stad. Een buurthuis is tot inloopcentrum omgevormd waarin preventief aan Positieve Gezondheid in de breedste betekenis wordt gewerkt. In de afgelopen periode is een jaarplan opgesteld met een aantrekkelijk programmering van activiteiten die raken aan de beleidsdomeinen van de gemeente.

Het project ‘Een tegen Eenzaamheid’ is boven verwachting uitgepakt. Ook het project Maatwerkteam, dat werkt met de ‘Doorbraakmethode’, levert een bijdrage aan de Brede Welvaart van de inwoners van Terneuzen en vooral voor een kwetsbare groep van inwoners die kampt met complexe vraagstukken. Binnen het project Visie Binnenstad is een aantal participatieve activiteiten opgestart binnen de deelprojecten. Middels een ‘Dromenlab’ zijn de inwoners van de binnenstad bevraagd over hun wensen als het gaat om hun directe woonomgeving. Deze wensen worden meegenomen in de verdere uitvoeringsplannen. Het project ICOON heeft een fondsenwervingsplan laten opstellen om het door de inwoners gekozen ontwerp te kunnen financieren.

14

Lijn 3: Voorzieningen innovatief dichtbij

Wat is het doel? Het doel van deze lijn is om voorzieningen op innovatieve wijze gemakkelijk, bereikbaar en toegankelijk te houden. Dit doel bereiken we door uitvoering van de projecten Proeftuin Recht in Zeeland en Vitaal West Zeeuws-Vlaanderen. In het monitoringsplan is aangegeven dat voor deze lijn wordt gemonitord: of wij de voorzieningenstructuur op innovatieve wijze, door uitvoering van twee voorbeeldprojecten, hebben versterkt. Het doel dat de lijnprojectleider binnen deze lijn heeft is om aan het licht te brengen waar burgers en overheden tegenaan lopen binnen deze vormen van participatie. De twee projecten in deze lijn richten zich op twee zeer verschillende thema’s, namelijk rechtspraak en gezondheid.

Voortgang per project Proeftuin Recht in Zeeland Met de proeftuin wil men het recht naar de mensen toebrengen, op een zodanige manier dat het voor hen werkt. De proeftuin Recht in Zeeland heeft gedurende het hele project ongeveer 250 cases behandeld. Er wordt gewerkt aan de hand van een fasering waarin is afgestemd hoe elke fase wordt doorlopen. Zo is er een leidraad ontstaan die inhoudelijke inzichten oplevert per fase, welke zouden kunnen worden gedeeld, getraind of belegd elders in de keten. De eerste fase kan worden gezien als het humaniseren van het eerste contact van een vrager met het zo te noemen ‘systeem’. Partijen komen bij elkaar en er wordt onderzocht hoe verder. Hierin spelen vrijwilligers een grote rol. In de tweede fase komt de casemanager aan tafel en werkt aan het verhelderen van de casus voor alle partijen met het oog op het kunnen starten van de derde fase. In de derde fase wordt er bemiddeld met als doel tot een vergelijk te komen, ook weer onder begeleiding van een casemanager. De uitkomst kan tevens zijn dat een case alsnog doorgaat naar de regelrechter, de nabijheidsrechter of naar de reguliere rechtspraak. Voor de eerste fase van de leidraad ziet het projectteam kansen om deze aanpak in de keten te beleggen en dat te begeleiden met trainingen van de betreffende professionals.

De afgelopen periode is daarnaast hard gewerkt aan het verkrijgen van cofinanciering en het organiseren van de werkzaamheden naar het beschikbare budget. Vitaal West Zeeuws-Vlaanderen De bedoeling van dit project is het herstructureren van een zorglocatie in Oostburg, waarbij integraal, toekomstgericht en in samenhang met de in de directe omgeving bestaande voorzieningen, zoals supermarkten en andere winkels worden samengevoegd. Na de verkennende fase is een concept masterplan uitgewerkt, inclusief een vernieuwing van de projectorganisatie. Na de zomer zal de inspraak starten en dan kan het plan voor het eind van het jaar worden vastgesteld.

15

Daarna zal men starten met de eerste fase van de realisatie. Ook tijdens de realisatiefase is er aandacht voor participatie. Dit project is complex. Men heeft gemerkt dat participatie op een dergelijk complex project kan zorgen voor een grotere complexiteit. Het is dan van belang gebleken steeds te focussen op de hoofdoelen van het project.

16

Lijn 4: Arbeidsmarkt en scholing sterk verbonden

Wat is het doel? Het doel van deze lijn is inwoners, overheden, onderwijsinstellingen en bedrijven samen te laten werken aan innovaties om de regio aantrekkelijk te houden op het gebied van onderwijs en werk. Daarbij worden grensoverschrijdende verschillen zoveel mogelijk geëgaliseerd. In deze lijn wordt gewerkt aan de projecten: Kraamkamer vernieuwing basisonderwijs, Zorghuis van de toekomst, Masteropleiding Vitaliteit, Talenten aan de slag in Zeeland, Expat Center Zeeland en een arbeidsmarkt voor iedereen. In het monitoringsplan is aangegeven dat voor deze lijn wordt gemonitord of er een toename is van het aantal leerlingen en medewerkers in de regio door inzet op onderwijs en arbeidsmarkt Het doel van de lijnprojectleider binnen deze lijn is samenhang en samenwerking te stimuleren tussen de projecten of projectonderdelen. Daarbij te zorgen voor ontmoetingen. Ontmoetingen kunnen vaak tot inspirerende, niet voor de hand liggende, gesprekken en mogelijke samenwerking of uitwisseling van kennis leiden.

Voortgang per project Kraamkamer vernieuwing basisonderwijs Met het Regio Deal project Kraamkamer Zeeuws-Vlaanderen worden creatieve, innovatieve en maatwerkoplossingen gezocht voor het leefbaar houden en de vitaliteit van de regio. Centraal staat daarbij het aantrekkelijk maken van de keuze voor het Zeeuws-Vlaams onderwijs. Het project bestaat uit drie deelprojecten. Met de pilot startgroepen wil men het aanbod meer gelijktrekken met het onderwijssysteem in België waar het basisonderwijs start op 2,5-jarige leeftijd. Tegelijk wordt de doorlopende leerlijn grensoverschrijdend ontwikkeld zodat een logische doorstroom wordt vergemakkelijkt tussen kinderopvang, primair onderwijs, voortgezet onderwijs en mbo. Een belangrijk onderdeel is tevens het voorzien in gratis opvang om de instroom aan de voorkant in het basisonderwijs te borgen. Vooruitlopend op nationale regelgeving ten aanzien van de ten dele gratis kinderopvang in 2025 is daarom gestart met een pilot gratis opvang op drie locaties. De pilot heeft nog een beperkte omvang, de wens voor een bredere pilot bestaat. De pilots gratis opvang en startgroepen sluiten qua looptijd niet meer aan bij het nieuwe systeem van 96% gratis kinderopvang nu de invoering is uitgesteld tot 2027. Bekeken wordt of het mogelijk is die periode te overbruggen om te voorkomen dat de positieve resultaten van deze pilot verloren gaan.

Het projectteam doet onderzoek naar de effecten van deze inspanningen op de Brede Welvaart in termen van vitaliteit van de regio. Hiervoor wordt samengewerkt met de Hogeschool Zeeland.

17

Met het deelproject grenzeloze school wordt samengewerkt op inhoudelijk en bestuurlijk niveau. Van die samenwerking wordt geleerd en er lopen twee pilots van samenwerking tussen lokale scholen over de grens. Zorghuis van de toekomst Project Zorghuis van de toekomst richt zich op het aanpakken van de problemen op de arbeidsmarkt in de zorgsector in Zeeuw-Vlaanderen. Er is veel inhoudelijke voortgang geboekt in dit project Er wordt gewerkt aan twee ontwikkellijnen. De eerste ontwikkellijn betreft de doorlopende leerlijn vombo-hbo. Er is gewerkt aan het op detailniveau laten aansluiten van kwalificatiedossiers en het synchroniseren van onderwijs om samenwerking mogelijk te maken. De samenwerking tussen MBO4 en hbo is op gang gekomen in nauwe samenwerking met opleidingsadviseurs van de betrokken zorginstellingen. Er zijn nu drie scenario’s of groeimodellen ontwikkeld die in de komende periode ter besluitvorming aan bestuurders van partijen worden voorgelegd. Het projectteam heeft de ambitie een fysieke locatie mogelijk te maken naar voorbeeld van een project in Friesland. De komende periode wordt er een pilotfase gestart met een Zorgathon waarin drie zorgvraagstukken worden voorgelegd aan een team bestaande uit een zorgprofessional, studenten VO, mbo en hbo en een mantelzorger evt. zorgvrager. De Hogeschool Rotterdam en de Hogeschool Zeeland werken daaraan mee en doen onderzoek.

Ondertussen is er contact met de zorg-technologische bedrijven. De samenwerkende partijen ontbreekt het nog aan kennis van en beeld bij de huidige mogelijkheden van zorgtechnologie. Het projectteam heeft besloten eerst een workshop te organiseren om partijen te informeren alvorens in gesprek te gaan over de inzet van best practices op dit vlak. Masteropleiding Vitality De HZ University of Applied Sciences start met de masteropleiding Vitaliteit. Het doel is om samen met partners te werken aan het verbeteren van de leefbaarheid en het vestigingsklimaat in ZeeuwsVlaanderen en Zeeland. De masteropleiding Vitality heeft vorm gekregen. Er heeft een toets plaatsgevonden door het CDHO, wat heeft geresulteerd in een negatief advies aan het ministerie. Het CDHO concludeerde dat er al een landelijk aanbod bestaat. Het ministerie heeft het advies opgevolgd. Alternatieve routes worden op dit moment verkend, alle scenario’s resulteren in vertraging. Het project wordt verlengd en er is nog een kans om de opleiding in september 2024 te starten. Talenten aan de slag in Zeeland Onder de naam Talent Service Zeeland ontwikkelt stichting De Zeeuwse Connectie een werkwijze voor het aantrekken van talent voor alle werkgevers van de regio. Er zijn hierbij twee werkrichtingen:  enerzijds Zeeuwse werkgevers: het initiëren van gebundelde werving buiten Zeeland.

 anderzijds het “nurturen” van werknemers/potentiële kandidaten van buiten Zeeland (overzicht houden, opvolgen, vasthouden, drempels wegnemen). Het gunstige is dat een groot deel van de benodigde activiteiten al door deze partij wordt uitgevoerd, of dat deze in het verlengde liggen van de bestaande activiteiten. De stichting kan gebruikmaken van het goed draaiende initiatief/netwerk van De Zeeuwse Connectie waarmee Zeeuwen buiten Zeeland verbonden blijven aan Zeeland en meehelpen in de zoektocht naar Talent. Ook is deze stichting initiatiefnemer van de Zeeuwse Vacaturebank welke een grote dekking heeft.

18

Met een ander initiatief, HR Netwerk Zeeland, worden Zeeuwse HR-betrokkenen samengebracht om kennis en kunde te delen en om meer samen te werken. Er is dus al ervaring en er zijn dus al goede bestaande contacten richting zeer veel Zeeuwse werkgevers (op zowel HR- als directieniveau), provincie en andere relevante partijen en initiatieven met betrekking tot de Zeeuwse arbeidsmarkt. Een grote uitdaging die men ziet is het vergroten van de arbeidsmarkt adaptatie van de deelnemende bedrijven. Er wordt gewerkt aan het bewust maken van eigenaren en HR van Zeeuwse bedrijven van de noodzaak en de kansen van samenwerken op het gebied van werving. Dit moet een impuls geven aan de gebundelde werving. Het project werkt samen met de arbeidsmarktregio, VNO-NCW en andere werving gerelateerde projecten en organisaties in de regio. Expat Center Zeeland Het Expat Center Zeeland beoogt een Zeeuws warm welkom te verzorgen voor internationale en nieuwe vestigers. Het is het team van het project Expat Center Zeeland gelukt financiële steun te verwerven voor drie jaar van acht gemeenten in Zeeland, de provincie Zeeland en de Arbeidsmarktregio. De brede uitrol van het Expat Center in de hele provincie Zeeland is begin 2023 gerealiseerd. Het Expat Center heeft bovendien per 1 januari een plek gevonden bij de Arbeidsmarktregio.

Per 1 mei zijn twee nieuwe adviseurs begonnen en een accountmanager wordt aangetrokken. In juni wordt de vestiging van het Expat Center in Goes officieel geopend. Men werkt nauw samen met het grensinformatiepunt Scheldmond en met de stad Gent is afgesproken elkaar vier keer per jaar te spreken over de onderlinge samenwerking. Met de IND is contact over verdere samenwerking, met name de inzet en aanwezigheid van de IND in de provincie. Men verwacht operationele aanwezigheid van de IND in 2024 in Zeeland te realiseren. De afgelopen periode heeft het Expat Center meerdere evenementen georganiseerd ten behoeve van het vergoten en versterken van het netwerk, zoals bijvoorbeeld een Meet&Greet voor internationale werknemers op uitnodiging van de burgemeesters van de gemeenten Hulst, Sluis en Terneuzen. Het Expat Center heeft het laatste jaar 246 expats bediend en men verwacht daarin een groei. De expats die gebruik hebben gemaakt van het Center geven aan dat zij zich welkom voelen. Een arbeidsmarkt voor iedereen Het is erop gericht mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt te begeleiden naar werk. In de afgelopen periode zijn er 80 kwetsbare werkzoekenden begeleid in het ‘werkfit’ worden. Cumulatief over de gehele projectperiode zijn er 430 werkzoekenden geplaatst. 120 daarvan in een (leerwerk)baan. De gedeelde aanpak, onder de vlag van ‘Aan de slag in Zeeland’, staat.

Samenwerking op deze manier was nieuw, maar blijft en is geborgd in afspraken. Zeeland is een relatief grote regio, die door de eilanden ook in het werken wordt gekenmerkt. Dat maakt dat er niet vanzelfsprekend samenwerking is. Het landelijk beleid inzake regionale werkcentra zal mogelijk voor borging op langere termijn zorgen.

19

Verschillen in aanpak maakt het bovendien lastig voor werkgevers om de juiste contacten te vinden. Daarom gaat het project de komende periode inzetten op het kanaliseren van vragen van werkgevers om een breder aanbod te creëren voor onze werkzoekenden. Daarvoor zetten zij een trafficmanager in die de vindbaarheid gaat vergroten, vragen in goede banen leiden en zal kijken welke efficiëntieslagen zij kunnen maken.

20

Financiën In dit hoofdstuk geven wij de huidige stand van zaken van de financiën van de Regio Deal weer. Wij kijken eerst naar de totale investeringen binnen de Regio. Vervolgens kijken we naar de daadwerkelijke inzet van de Regio Deal bijdrage per lijn. Tenslotte kijken wij naar de regionale cofinanciering vanuit de Zeeuwse overheden.

Realisatie Ten opzichte van geraamd is er € 8,1 miljoen aan investeringen gerealiseerd. Dit betreft bestedingen uit de middelen van de Regio Deal, de cofinanciering van de overheid en private investeringen. Uit de voortgangsgesprekken komt naar voren dat de verlengde looptijd van de Regio Deal voldoende ruimte geeft om de overige investeringen te doen.

Investeringen Regio Deal Geraamd € 9.000.000 € 8.000.000 € 7.000.000 € 6.000.000 € 5.000.000 € 4.000.000 € 3.000.000 € 2.000.000 € 1.000.000 €-

Realisatie Geraamd € 8.551.861

€ 7.359.550

€ 970.000 € 162.865

€ 2.297.571

€ 3.633.775 € 2.293.162

€ 3.322.369

Bestedingen Van de Regio Deal bijdrage van € 7,5 miljoen is het grootste gedeelte belegd in lopende projecten. Er resteert een bedrag van circa twee ton. Een deel daarvan is nog toegekend aan projecten die worden gestopt. Gezamenlijk met de Economic Board Zeeland verkennen we de mogelijkheden voor de inzet van deze resterende middelen binnen de kaders van de Regio Deal Zeeuws-Vlaanderen.

21

Bestedingen Regio Deal Totale Regio Deal bijdrage € 4.000.000 € 3.500.000 € 3.000.000 € 2.500.000 € 2.000.000 € 1.500.000 € 1.000.000 € 500.000 €-

Toegekend per Q1 2023

€ 3.608.577 € 2.300.000

€ 290.000 € 290.000

€ 3.548.577

€ 2.300.000 € 1.036.804 € 1.100.000

€ 64.619 € 61.423

Cofinanciering Bij totstandkoming van de Deal was er een bijdrage vanuit de regio gepland van € 7,7 miljoen. In de tot nu toe verstrekt subsidies is een cofinancieringbijdrage afgesproken van € 8,4 miljoen. Daarmee wordt aan de afspraken met het Rijk voldaan. Uit de voortgangsrapportages blijkt dat deze cofinancieringsbijdrage ook zal worden gerealiseerd.

22

De Regio Deal in het vervolg In deze rapportage zijn de resultaten van de Regio Deal Zeeuws-Vlaanderen van 1 oktober 2022 tot 1 april 2023 weergegeven. De verlenging van de looptijd van deze Deal werpt een ander licht op het vervolg. Veel projecten komen nu in de fase waarin resultaten kunnen worden geoogst en vliegwieleffecten kunnen worden versterkt. In oktober maakt het programmabureau opnieuw de voortgang van het programma op. Deze verschijnt weer in de vorm van een brief.

Verwachte resultaten per project Alle projecten zijn bevraagd op de te verwachte successen. Een selectie van deze te verwachten resultaten per 1 oktober:        

In Aagtekerke verwacht men deze zomer de Multifunctionele accommodatie op te leveren en aansluitend de buiten ruimte en de speeltuin. In Wemeldinge is de toiletvoorziening geplaatst, bloemendijken zijn ingezaaid en de digitale beleving genaamd Parelvinkers is gereed. De HZ verwacht een nieuwe aanvraag te doen voor de master Vitality. Het Zorghuis van de Toekomst verwacht de eerste versie van het handboek voor de doorlopende leerlijn en het introductieprogramma gereed te hebben en een Zorgathon te hebben georganiseerd. In Terneuzen verwacht men weer een locatie in de stad te vergroenen en nieuwe projecten te plaatsen op het participatieplatform. De Provincie verwacht het aanbestedingstraject voor het online participatieplatform te hebben gestart. Het project Versterk de Scheldekust heeft drie locaties langs de route anders ingericht. Vitaal West-Zeeuws-Vlaanderen verwacht de besluitvorming over het masterplan af te ronden.

Ondertussen tekenen zich vliegwieleffecten af:  Twee dorpen aan Belgische zijde van de grens willen aanhaken op de buurtapp van Terneuzen.  Er wordt mogelijk gekeken naar een koppeling tussen de participatieaanpak van Terneuzen met Gent.  Er wordt gewerkt aan een business-case om een zorg-app te koppelen aan het participatieplatform en de buurtapp, bedoeld als een laagdrempelige manier voor inwoners om vroegtijdig professionele hulp te vinden.  Er wordt gekeken naar de meerwaarde voor de ontwikkeling van de Kanaalzone GentTerneuzen van de vormen van participatie die zijn ontwikkeld in de projecten van de Regio Deal.  De HZ onderzoekt samenwerking met de Hogeschool Groningen in het kader van de master Vitaliteit. Bovenstaand betreft een selectie van de verwachte resultaten per 1 oktober 2023.

23