2023-07-04 IC2 - Bijlage bij raadsinformatie brief Kerkenvisie, boerderijen en gemeentelijke monumenten

Bijlage Kerkenvisie: Achtergrond De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) stelt sinds 1 januari 2019 middelen beschikbaar voor het opstellen van kerkenvisies op gemeenteniveau. Het primaire doel van OCW is het behoud van (rijks)monumentale kerkgebouwen tegen een trend in van ontkerkelijking. De komende jaren is de voorspelling (CIO-K 2016) dat 30 tot 80% van de kerken haar oorspronkelijke functie verliest. De opzet is dat kerkeigenaren en de burgerlijke gemeenten in eerste instantie het gesprek aangaan, om deze problematiek te verkennen. In een later stadium worden ook andere partijen betrokken. Denk hierbij aan erfgoedgenootschappen, sociaal-maatschappelijke organisaties, burgers etc. Onderzocht wordt welke kansen en bedreigingen er spelen en hoe, door krachtenbundeling, een duurzaam toekomstperspectief ontwikkeld kan worden voor de kerkgebouwen: de Kerkenvisie. Zie ook https://www.cultureelerfgoed.nl/publicaties/videos/2019/01/01/kerkenvisie Kerkenvisie Terneuzen In de provincie Zeeland hebben alle gemeenten de decentrale uitkering aangevraagd bij OCW en toegezegd gekregen. Erfgoed Zeeland ondersteunt de gemeenten bij het opstellen van hun gemeentelijke kerkenvisie. Inmiddels hebben 12 van de 13 Zeeuwse gemeenten aan Erfgoed Zeeland opdracht gegeven voor het opstellen van een kerkenvisie.

Met de rijksbijdrage is bureau COUP als onafhankelijke instantie ingehuurd, die de gemeente ondersteunt in het opstellen van de visie voor Terneuzen. Op 11 april heeft de projectleider van bureau COUP aan ons een presentatie gegeven over het beoogde Kerkenvisie-traject. Het traject zal ongeveer een jaar duren en is opgedeeld in drie delen: 1. Inventarisatie en kennismaking Op maandagavond 8 mei jl. was er een startbijeenkomst, waarvoor alle kerkeigenaren zijn uitgenodigd. Zowel van kerken met een nog religieus gebruik, als van kerken die al herbestemd zijn. Ook eigenaren van niet-christelijke gebedshuizen zijn uitgenodigd, zoals moskeeën. Kennismaking tussen de burgerlijke gemeente en de kerkelijke gemeenten is een eerste belangrijke stap binnen dit proces. Tijdens deze bijeenkomst is uitgelegd wat een kerkenvisie is, waarom we dit doen en is het proces uitgelegd. Alle kerkeigenaren worden uitgenodigd voor een individueel gesprek, waarin we graag horen hoe het met de kerkgemeenschap gaat. En hoe wordt gekeken naar het toekomstperspectief van het huidige gebruik. Van het volledige kerkbestand van de gemeente Terneuzen wordt in beeld gebracht wat het toekomstperspectief is en wat eventuele probleempunten zijn.

We stellen voor alle kerken een zogeheten ‘kerkenpaspoort’ op; een overzichtelijke pagina per kerk met alle basisinformatie over bouwjaar, beschermde status, huidig gebruik, architectuurhistorische en cultuurhistorische waarde etc. De uitkomsten van de inventarisatie worden teruggekoppeld aan de gemeente. Voor zover we nu weten gaat het in Terneuzen over 42 ‘gebedshuizen’ waarvan 22 kerken in religieus gebruik zijn en 20 kerkgebouwen herbestemd zijn. 2. Participatie Binnen het participatieve gedeelte in het kerkenvisie-traject zullen we de inwoners van Terneuzen informeren over dit traject en de eventueel geconstateerde problematiek. Dit doen we via persberichten en social media. Ook is het mogelijk om een enquête uit te zetten om zodoende meer inzicht te krijgen in de visie van de inwoners: hoeveel gebruik wordt gemaakt van kerken, hoeveel waarde wordt aan behoud van kerken gehecht en hoe wordt er gedacht over het toekomstig gebruik van leegkomende kerken? Verder organiseren we een aantal workshops met de ambtelijke organisatie (zo veel mogelijk vakdisciplines aangehaakt), partijen uit de gemeente zoals wijkplatforms, buurtverenigingen, maatschappelijke en culturele organisaties en erfgoedverenigingen.

Ook de gemeenteraad wordt uitgenodigd om deel te nemen aan een workshop, zodat we van gedachten kunnen wisselen over de uitkomst van de participatie en de rol van de gemeente binnen de geconstateerde problematiek. Tenslotte organiseren we een bijeenkomst waarin we de kerkeigenaren over de uitkomsten informeren. En om samen te kijken met welke doelstellingen zij geholpen zijn om het huidige gebruik en het toekomstperspectief van hun kerkgebouw te verbeteren. 3. Opstellen Visie en Doelstellingen De uitkomsten van de inventarisatie en de participatie komen in een rapportage. Hierin worden ook doelstellingen en een eventueel vervolgtraject opgenomen. Deze doelstellingen kunnen bijvoorbeeld gaan over de wens tot het behoud van (monumentale) kerkgebouwen, het behoud van de publieke en maatschappelijke bestemming van kerken en adviezen waarmee de burgerlijke gemeente de kerkelijke gemeenten kan helpen. Voordat de rapportage richting besluitvorming gaat, laten we de kerkeigenaren meelezen. De inhoud van de rapportage moet breed gedragen worden, zowel door de burgerlijke gemeente als door de kerkelijke gemeenten. Binnen het besluitvormingstraject zal ook de gemeenteraad geïnformeerd worden over de visie en doelstellingen die voortkomen uit de kerkenvisie. We hopen de Kerkenvisie Terneuzen medio tweede kwartaal van 2024 te kunnen aanbieden aan de gemeenteraad.