2023-04-05 - bijlage 5. doc 7 Uitvoeringsplan onkruidbeheersing op verhardingen 2021

DOCUMENT 7: Uitvoeringsplan onkruidbeheersing op verhardingen VERSIE 2021

Dit document is een onderdeel van het Groeidocument Groen! De andere documenten die hierbij horen vindt u op onze website via de link www.terneuzen.nl/Inwoners_Terneuzen/Wonen/Groen

Inleiding Dit document is wellicht een vreemde eend in de bijt binnen het Groeidocument Groen! Het gaat namelijk over straatreiniging in plaats van het in stand houden van groen, over het beheersen van planten in plaats van het beheren. De beheersing van de planten die op stoepen, straten en paden groeien wel te verstaan (niet de kruiden die in onze beplantingen in het openbaar groen groeien. Hoe wij met onkruid in het openbaar groen omgaan leest u in het beleidsplan openbaar groen). We merken dat veel mensen onkruid op verhardingen eerder indelen bij openbaar groen dan bij straatreiniging. Het gaat immers over planten. Daarom hebben wij dit document toegevoegd aan het Groeidocument Groen! We spreken tegenwoordig van onkruidbeheersing in plaats van bestrijding omdat we afgestapt zijn van het bestrijden van deze planten met chemische stoffen. In plaats daarvan dringen wij de aanwezigheid van onkruid op de verharding zoveel mogelijk terug met diverse mechanische methodes als hete lucht behandeling, het borstelen van de verhardingen en preventieve maatregelen. Dit vraagt om goede afstemming en duidelijke afspraken tussen de verschillende betrokken partijen met op sommige punten verschillende belangen. De onkruiden op de verhardingen zijn voor veel van onze inwoners ongewenste gasten. Het is een jaarlijks terugkerend veelbesproken en bevraagd punt van ergernis.

Met dit uitvoeringsplan willen we eenieder inzicht geven hoe de onkruidbeheersing op verhardingen in onze gemeente georganiseerd is, wat onze uitgangspunten en doelstellingen zijn, hoe we die denken te bereiken en wie welke taak daarin heeft. We beginnen eerst met een terugblik. Daarna laten we aan de hand van beeldmeetlatten zien wat onze beoogde beeldkwaliteit inhoudt, schrijven we de processen uit, geven we u inzicht in de kosten en doen we aanbevelingen voor de toekomst.

1. Wat hebben we gedaan 1.1. Terugblik Vanaf 2016 is het verboden om chemische producten te gebruiken voor de onkruidbestrijding op verhardingen. Vanaf dat jaar zijn wij gestart met chemievrije onkruidbeheersing op onze verhardingen. Hiervoor hebben Terneuzen, Hulst en Sluis toen een vijfjarig contract afgesloten met Dethon. Dit contract hield in dat zij de verhardingen tegen een toen marktconforme prijs van € 0,13 /m2 op ten minste beeldkwaliteit B zouden onderhouden (met een streven naar beeldkwaliteit A). De m2 prijs zou in de loop der jaren verlaagd worden tot € 0,08. Deze prijsdaling is niet mogelijk gebleken. Dit strookt met het landelijk gemiddelde dat volgens de benchmark gemeenten nu €0,20/m2 bedraagt. Voor 2019 en 2020 is de vorm van het contract gewijzigd vastgesteld. Voor 2021 is het voornemen om de ingezette weg te vervolgen. Dethon stelt een nieuwe inkoopovereenkomst op voor de 3 Zeeuws-Vlaamse gemeenten. Voorafgaand aan het tekenen van een inkoopovereenkomst met betrekking tot onkruidbeheersing op verhardingen is het goed om knelpunten op te lossen en mogelijke verbeterpunten te inventariseren en op te nemen. Ook is het zaak helder te krijgen wie wat doet en waar welke verantwoordelijkheden liggen.

1.2. Evaluatie 2016-2020 De gevraagde beeldkwaliteit, minimaal B, is door de jaren heen over het algemeen wel behaald. In 2020 waren er in het hoogseizoen meerdere plaatsen waar de gevraagde kwaliteit niet behaald is. Dethon is hierop aangesproken. Opmerkelijk is dat er ondanks de vele negatieve reacties via sociale media, maar weinig echte klachten binnengekomen zijn. In de eerste jaren heeft een extern bureau de monitoring uitgevoerd. In 2019 en 2020 hebben wij dit zelf gedaan. Voor deze monitoring maken we gebruik van de beeldmeetlatten van CROW (deze zijn opgenomen in hoofdstuk 2. Wat willen we bereiken?). Deze beeldmeetlatten laten zien welke mate van begroeiing welke beeldkwaliteit oplevert. Het is de meest ‘meetbare’ wijze van monitoring. Voor 2021 willen wij de monitoring eveneens zelf uitvoeren.

Willekeurige straat op een willekeurig tijdstip; dit is een algemeen beeld van de kwaliteit van onze openbare ruimte

1.3. Palenproject Met het verdwijnen van de chemische middelen stonden wij voor een grote uitdaging. Moeilijk bereikbare plaatsen die we normaal met chemische bestrijdingsmiddelen onkruidvrij hielden moesten we nu handmatig schoon houden. Dat betekende rond elke paal in de openbare ruimte handmatig werk. Dit is tijdrovend (en dus duur). Een goede oplossing bleek het verwijderen van onnodige palen. In de loop der jaren waren er in alle kernen vele palen geplaatst om schade aan verhardingen te voorkomen en om verkeersveiligheid te bevorderen. Eenmaal geplaatste palen werden vrijwel nooit heroverwogen en bleven dus uit gewoonte staan, ongeacht of ze (nog steeds) iets toevoegden. Afgelopen jaren hebben wij veel palen verwijderd. Dit heeft het de onkruidbeheersing vergemakkelijkt. Enkel op plaatsen waar palen onmisbaar zijn blijven ze staan. Een bijkomend pluspunt is dat het staatbeeld er veelal mooier mee geworden is. We constateren sinds kort wel meer schadebeelden aan de verhardingen. De toekomst moet nog uitwijzen of de voor- en nadelen tegen elkaar opwegen.

Voor verwijderen palen Na verwijderen palen

2. Wat willen we bereiken? Het uitgangspunt; ten minste beeldkwaliteit B (met een streven naar beeldkwaliteit A), blijft hetzelfde. Hieronder is per soort verharding in een beeldmeetlat van het CROW te zien welke beeldkwaliteit bij welke mate van onkruidgroei past.

Verharding open verharding-elementenverharding-onkruid klinkers A+ A B C

D

Er is geen onkruid.

Er is weinig onkruid.

Er is in beperkte mate onkruid.

Er is redelijk veel onkruid.

Er is veel onkruid.

bedekking voeglengte klinkers 0% per 100m²

bedekking voeglengte klinkers ≤ 5% per 100m²

bedekking voeglengte klinkers ≤ 15% per 100m²

bedekking voeglengte klinkers ≤ 25% per 100m²

bedekking voeglengte klinkers > 25% per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm 0 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm ≤ 10 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm ≤ 20 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm ≤ 30 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm > 30 stuks per 100m²

Verharding open verharding-elementenverharding-onkruid tegels A+ A B C

D

Er is veel onkruid.

Er is geen onkruid.

Er is weinig onkruid.

Er is in beperkte mate onkruid.

Er is redelijk veel onkruid.

bedekking voeglengte tegels 0% per 100m²

bedekking voeglengte tegels ≤ 10% per 100m²

bedekking voeglengte tegels ≤ 30% per 100m²

bedekking voeglengte tegels ≤ 40% per 100m²

bedekking voeglengte tegels > 40% per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm 0 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm ≤ 10 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm ≤ 20 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm ≤ 30 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm > 30 stuks per 100m²

Verharding onkruid in goten en randstroken A+ A B

C

D

Er is geen onkruid.

Er is weinig onkruid.

Er is in beperkte mate onkruid.

Er is redelijk veel onkruid.

Er is veel onkruid.

bedekking goot/randstrookleng te 0% per 100m¹

bedekking goot/randstrookleng te ≤ 5% per 100m¹

bedekking goot/randstrookleng te ≤ 15% per 100m¹

bedekking goot/randstrookleng te ≤ 25% per 100m¹

bedekking goot/randstrookleng te > 25% per 100m¹

aantal stuks hoger dan 30 cm 0 stuks per 100m¹

aantal stuks hoger dan 30 cm ≤ 10 stuks per 100m¹

aantal stuks hoger dan 30 cm ≤ 20 stuks per 100m¹

aantal stuks hoger dan 30 cm ≤ 30 stuks per 100m¹

aantal stuks hoger dan 30 cm > 30 stuks per 100m¹

C

D

Verharding onkruid rondom obstakels A+ A B

Er is geen onkruid rondom de obstakels.

Er is weinig onkruid rondom de obstakels.

Er is in beperkte mate onkruid rondom de obstakels.

Er is redelijk veel onkruid rondom de obstakels.

Er is veel onkruid rondom de obstakels.

bedekking binnen een afstand van 0,50 m van obstakel 0 per m²

bedekking binnen een afstand van 0,50 m van obstakel ≤ 10 % per m²

bedekking binnen een afstand van 0,50 m van obstakel ≤ 15 % per m²

bedekking binnen een afstand van 0,50 m van obstakel ≤ 25 % per m²

bedekking binnen een afstand van 0,50 m van obstakel > 25 % per m²

aantal stuks onkruid hoger dan 30 cm 0 stuks per obstakel

aantal stuks onkruid hoger dan 30 cm ≤ 1 stuk per obstakel

aantal stuks onkruid hoger dan 30 cm ≤ 3 stuks per obstakel

aantal stuks onkruid hoger dan 30 cm ≤ 5 stuks per obstakel

aantal stuks onkruid hoger dan 30 cm > 5 stuks per obstakel

Verharding open verharding-ongebonden verharding-onkruid A+ A B C

D

Er is geen onkruid.

Er is weinig onkruid.

Er is in beperkte mate onkruid.

Er is redelijk veel onkruid.

Er is veel onkruid.

bedekking 0% per 100m²

bedekking ≤ 5% per 100m²

bedekking ≤ 20 per 100m²

bedekking ≤ 35% per 100m²

bedekking > 35% per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm 0 stuks

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm ≤ 10 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm ≤ 20 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm ≤ 30 stuks per 100m²

aantal stuks onkruid hoger dan 20 cm > 30 stuks per 100m²

3. Hoe gaan we dat bereiken? 3.1 chemievrije onkruidbeheersing De gemeente koopt de chemievrije onkruidbeheersing op verhardingen in bij Dethon. Dethon bepaalt zelf op welke wijze zij dit uitvoeren. In praktijk komt dit neer op hete lucht behandeling, het borstelen van de verhardingen en het maaien of handmatig verwijderen van onkruid op moeilijk bereikbare plaatsen. De gemeente faciliteert Dethon zo goed mogelijk door zoveel mogelijk voedingsbodem weg te nemen. Dit doen wij door middel van het veelvuldig vegen van goten. Het proces rondom onkruidbestrijding zal als volgt verlopen: 1. De gemeente veegt de straten en goten volgens een veegschema tweewekelijks (zie bijlage 1). Dit schema is leidend voor de onkruidbeheersing. De trottoirs worden niet geveegd. De gemeente (team Stadsservice) heeft nu 5 veegmachines. Vier daarvan zijn de oude vertrouwde gemotoriseerde veegwagens die ruimschoots invulling geven aan het veegschema. Aanpassingen aan het veegschema (door inzet bij calamiteiten) communiceert de uitvoerder Stadsservice met de betreffende uitvoerder(s) Groen en Dethon via de onkruidapp. Sinds kort beschikken we ook over een elektrische veegmachine. Deze is nog niet opgenomen in het veegschema maar zal, omdat hij kleiner van formaat is, ingezet worden in de binnenstad.

2. Naast het afwerken van de onkruidbeheersing aan de hand van het veegschema zal Dethon ook zelf schouwen waar zij werkzaamheden moeten uitvoeren om te blijven voldoen aan de geëiste beeldkwaliteit. Dethon werkt met vaste ploegen per wijk die onder leiding van een uitvoerder aangestuurd worden door een voorman. De uitvoerder van Dethon houdt nauw contact met de wijkuitvoerder Groen van de gemeente om werkzaamheden op elkaar af te stemmen. Hiervoor maken zij gebruik van de onkruidapp.

3. Dethon verwijdert het aanwezige onkruid zo goed als mogelijk. Hierbij maken zij gebruik van verschillende werkwijzen als hete lucht behandeling, borstelen of maaien. Op plaatsen waar geen thermische of machinale bestrijding gewenst is (de zone van 30 cm tot de erfafscheiding) moet het onkruid handmatig verwijderd worden. Halfverhardingen worden behandeld met een rotorkopeg. 4. Na de onkruidbestrijding levert Dethon de verharding schoon op. Dat wil zeggen dat er geen afval op de verharding achter blijft. Verbrande resten mogen in een groenstrook of goot geblazen worden. Niet verbrande resten na handmatig verwijderen of maaien worden afgevoerd om onkruidontwikkeling in aangrenzende beplantingen te voorkomen. 5. De gemeente (uitvoerder Stadsservice en uitvoerder Groen) monitort 4x per jaar samen met Dethon op willekeurige plekken of het resultaat voldoende is. Of bijsturing/doorontwikkeling nodig/mogelijk is bespreken zij vervolgens in een hierop aansluitend periodiek overleg op managementniveau. 6. Klachten vanuit inwoners komen bij de gemeente binnen. Indien de klacht terecht is koppelt de wijkuitvoerder Groen de klacht terug aan Dethon via de onkruidapp.

3.2 Chemische onkruidbestrijding Naast chemievrije onkruidbeheersing is het door een rechterlijke uitspraak in 2021 niet verboden om onkruid chemisch te bestrijden. Wij zijn geen voorstander van het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Wij hebben hierin een voorbeeldrol als lokale overheid. Chemische middelen maken op dit moment geen deel uit van de binnen ons contract met Dethon toegestane wijzen van onkruidbeheersing. Enkel in overleg geven wij Dethon bij (hoge) uitzondering toestemming om op plaatsen waar mechanische onkruidbeheersing onvoldoende effect heeft dit jaar chemische middelen in te zetten. Wij verwachten overigens dat uiterlijk voorjaar 2022 deze rechterlijke uitspraak door aangepaste regelgeving zal zijn hersteld, waarna gebruik van chemische middelen door overheden weer volledig verboden zal zijn.

4. Wat gaat het kosten? De kosten voor de onkruidbeheersing op verhardingen blijven voor 2021 ongewijzigd. Het tarief van € 0,13 per m2 blijft gelden. Daarmee komen de kosten voor onkruidbeheersing door Dethon op € 454.200,00. Daarnaast besteden wij jaarlijks € 5.000,00 aan speciale borstelkoppen voor de veegmachines ten behoeve van de onkruidbeheersing. Benchmarkgegevens geven aan dat € 0,20 per m2 een gemiddelde prijs is voor de onkruidbeheersing op verhardingen op beeldkwaliteit B. Het is daarom niet reëel om te veronderstellen dat Dethon dit voor deze prijs kan blijven doen. Wij spelen hierop in door Dethon al vroeg in het jaar mede te delen dat zij mogelijke (financiële) wijzigingen voor 2022 tijdig door moeten geven. Daarna is het aan Dethon om al dan niet met wijzigingen voor 2022 te komen. Indien nodig leggen wij vervolgens de mogelijke financiële en/of kwalitatieve gevolgen voor aan het college en de raad.

5. Aanbevelingen Dethon voert de onkruidbeheersing uit, maar wel in nauwe samenwerking met de gemeente. De gemeente faciliteert Dethon zo goed mogelijk door o.a. het vegen van de straten en goten. Het eindbeeld is dus het resultaat van de samenwerking/afstemming tussen deze twee partijen. Dethon is echter wel verantwoordelijk voor het behaalde eindresultaat. Hierna hebben we een aantal verbeterpunten opgenomen die een positief resultaat kunnen hebben op het eindbeeld. Preventieve maatregelen: Voorkomen is beter dan genezen, dat geldt zeker ook bij onkruid. Onkruid is op vele plaatsen goed te voorkomen door preventieve maatregelen te nemen. Bij de overgang naar chemievrije onkruidbeheersing is er een structureel budget van € 70.000 per jaar ter beschikking gekomen om preventieve maatregelen te nemen. Afgelopen jaren is dit budget voornamelijk ingezet om op meer plaatsen asfalt aan te leggen in plaats van klinker/tegel verhardingen. Asfalt is namelijk minder gevoelig voor onkruidgroei. Alhoewel het dus geen slechte investering is zijn er meerdere opties te overwegen. Onderzoek per uit te voeren project of renovatie steeds welke van de ondergenoemde preventieve maatregelen toepasbaar zijn. Ontwerpers van de openbare ruimte moeten meer rekening houden met het aspect onkruid en onkruidbeheersing.

Dit kunnen zij doen door: • afgeronde hoeken in te tekenen bij parkeerplaatsen, • bochttegels toe te passen in plaats van vierkante tegels in een ronding te leggen, • zo min mogelijk verkeers-/lantarenpalen in verhardingen te plaatsen, • voegvulling toe te passen in open verhardingen. Vanwege kosten is het niet mogelijk overal in alle bestrating voegvulling toe te passen, maar dit zeker toepassen in de volgende gevallen: o Rondom/onder straatmeubilair, verkeerspalen, lichtmasten en andere voor bestrijding on- of moeilijk bereikbare plaatsen zoals zitbanken, fietsenrekken, prullenbakken en muziekkiosken etc etc. o Langs gevels/erfafscheidingen; o In bestratingen met natuursteen; o In bestratingen met gebakken klinkers (met uitzondering van intensief bereden rijbanen); o In verhardingen met grote voegen zoals bijvoorbeeld stelconplaten; • paden van halfverharding smaller aan te leggen (deze worden doorgaans niet intensief gebruikt, dus niet breder aanleggen dan nodig is), • de standaard straatprofielen aan te passen en goed te kijken naar het materiaalgebruik.

Dit soort preventieve maatregelen kunnen opgenomen worden in de nog op te stellen Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) die onze technische inrichtingseisen te zijner tijd zal vervangen. Om dit te bespoedigen kan het opstellen van de LIOR opgenomen worden in de teamplannen van Techniek en Planvorming. Een andere manier van preventief werken is het weghalen van overtollige verharding. In principe is het zo dat verharding voldoende over gelopen of gereden wordt, weinig onkruidgroei vertoont. Verharding waar dus wel (veel) onkruid groeit, wordt (te) weinig gebruikt om functioneel te zijn. Deze verhardingen kunnen dus prima verwijderd worden (mits dit in het straatbeeld past en in overleg met kernraden).

Beheer door gemeente: De mate van onkruidgroei op de verhardingen is afhankelijk van meerdere omgevingsfactoren. Groene elementen in de directe omgeving kunnen zorgen voor extra onkruiddruk. Door het overgroeien zoveel mogelijk te voorkomen en de onkruiddruk in naastgelegen beplanting zo laag mogelijk te houden wordt de kans op onkruidgroei op de verharding zo veel mogelijk beperkt. Zo is het beter om het onkruidvrij houden van de boomspiegels in de verhardingen door middel van schoffelen weer terug op te pakken. Op plaatsen waar extensief beheerd gras (dit wordt 1 tot 5x per jaar gemaaid) grenst aan verharding moet overhangend lang gras en zaadval op de verhardingen zoveel mogelijk voorkomen worden hiertoe kan rondom deze stukken gras een baan intensief (20x per jaar) gemaaid worden. Bodem bedekkende beplanting werkt onkruid werend in plantvakken. Het is zaak om te voorkomen dat deze beplanting dusdanig over het plantvak heen groeit dat de takken over de goot heen hangen. Overhangende takken geven bladafval en daar op volgend een voedingsbodem voor onkruid in goten. Waar elke medewerker van de gemeente/Dethon (en wellicht ook onze inwoners en ondernemers) zo nu en dan bij stil zou mogen staan is dat de we er samen voor moeten zorgen dat de openbare ruimte er goed bij ligt.

Het is een kleine moeite om, als je toch in een straat aan het werk bent, en je ziet een storend hoog onkruidje staan, deze even uit te trekken. Breng na het herstraten rondom obstakels of het plaatsen van straatmeubilair even voegmiddel aan op de plaatsen waar onkruidgroei te verwachten is.

Bijlage 1 Veegschema gemeente Terneuzen 2021 MACHINAAL VEGEN 2021 Ad Ad Wagen 37 Wagen 37 evenweek onevenweek

Peter Wagen 38 evenweek

Peter Wagen 38 onevenweek

Melchior Wagen 39 evenweek

Melchior Wagen 39 onevenweek

Ronald Wagen 40 evenweek

Ronald Wagen 40 onevenweek

Maandag

Maandag

Maandag

Maandag

Maandag

Maandag

Maandag

Maandag

vm: Cent. Tern

vm: Cent. Tern

vm: Axel Centrum

vm: Axel Centrum

vm: Westdorpe

vm: Westdorpe

vm: Cent. Tern

vm: Cent. Tern

nm: Tnz

nm: Zaamslag

nm

nm: Magrette

nm

nm

nm: Tnz

nm: Zaamslag

Dinsdag 1 x 4 weken vm: Zuiddorpe Overslag nm: Reuzenhoek Griete,Busstation

Dinsdag 1 x 4 weken vm: Zuiddorpe Overslag nm: Reuzenhoek Griete,Busstation

Dinsdag

Dinsdag

Dinsdag

Dinsdag

vm: Axel West

vm: Axel West

vm: Svg

vm: Svg

nm

nm

nm

nm

Dinsdag 1 x 4 weken vm: Zuiddorpe Overslag nm: Reuzenhoek Griete, Busstation

Dinsdag 1 x 4 weken vm: Zuiddorpe Overslag nm: Reuzenhoek Griete,Busstation

Woensdag 1 x 4 weken vm: Koewacht

Woensdag

Woensdag

Woensdag

Woensdag

Woensdag

Woensdag

vm: Tnz

vm: Axel Oost

vm: Axel Oost

vm: Svg

vm: Svg

Woensdag 1 x 4 weken vm: Koewacht

vm: Tnz

nm: Tnz

nm: Tnz

nm

nm

nm

nm

nm: Tnz

: Tnz

Donderdag

Donderdag

Donderdag

Donderdag

Donderdag

Donderdag

Donderdag

Donderdag

vm: Cent. Tnz

vm: Cent. Tnz

vm: Sluiskil

vm: Sluiskil

vm: Hoek

vm: Hoek

vm: Cent. Tnz

vm: Cent. Tnz

nm: Tnz

nm: Tnz

nm

nm

nm

nm

nm: Tnz

nm: Tnz

Vrijdag

Vrijdag

Vrijdag

Vrijdag

Vrijdag

Vrijdag

Vrijdag

Vrijdag

vm: Fietspaden Rondwegen nm: Tnz Industriegebied

vm: Fietspaden Rondwegen nm: Tnz Industriegebied

vm: Philippine

: Zandstraat Kanaalpark,Spuikom nm: Oud Philipinne

vm: Biervliet Driewegen nm: Raamshof Wolfershof Hoek

vm: Biervliet Driewegen nm: Raamshof Wolfershof Hoek

vm: Fietspaden Rondwegen nm: Tnz Industriegebied

vm: Fietspaden Rondwegen nm: Tnz Industriegebied

nm