2022-11-30 a. Principebesluit regionalisering milieustraten - ontwerpbesluit

Gemeenteraad Ontwerpbesluit

Zitting van 15 december 2022 Realisatie & Beheer - Stadsservice zaaknummer: 12839

2022_Raad_00216 - Principebesluit regionalisering milieustraten Portefeuillehouder Jurgen Vervaet Programma en/of paragraaf Programma Volksgezondheid en milieu Besluit Besluitpunt 1 De gemeenteraad besluit een zienswijze (bijlage 3) in te brengen met betrekking tot het voorgestelde principe besluit van O.L.A.Z. voor regionalisering van de milieustraten. Besluitpunt 2 De gemeenteraad besluit akkoord te gaan met het uitvoeren van nader onderzoek en uitwerking van regionale spreiding van de milieustraten voorafgaand aan de definitieve besluitvorming. Wat is de aanleiding? In opdracht van het algemeen bestuur (AB) van O.L.A.Z. voerde Royal Haskoning DHV (RHDHV) in 2020 onderzoek uit naar de toekomst van de milieustraten in Zeeland. Het onderzoek richtte zich op de onderwerpen milieuwetgeving, kostenbeheersing en het behalen van de VANG-doelstelling van 100 kg restafval per inwoner per jaar (VANG: Van Afval naar Grondstof). In regiobijeenkomsten in het najaar van 2021 van O.L.A.Z. voor raadsleden en bestuurders zijn de conclusie en aanbevelingen gepresenteerd. Hierin wordt voorgesteld drie niveaus van milieustraten in te richten verspreid over de provincie Zeeland. Het AB van O.L.A.Z. vraagt of de gemeenteraden van de individuele Zeeuwse gemeenten de conclusies en aanbevelingen van het onderzoek ondersteunen.

Ook vraagt het AB of de gemeenteraden een principebesluit willen nemen over de regionalisering van de milieustraten. Na positieve besluitvorming kan het nader onderzoek en uitwerking van regionale spreiding van de milieustraten starten. In de bijlagen vindt u een samenvatting van het door RHDHV opgestelde rapport. Daarnaast hebben wij ook een kaart van de verspreiding van de milieustraten over Zeeland toegevoegd. Op deze kaart zijn ook de aanrijtijden voor de inwoners van de verschillende kernen weergegeven. 1/11

Wat willen we bereiken? Door de conclusies en aanbevelingen voor te leggen aan uw raad, heeft u de mogelijkheid zienswijzen inbrengen. Deze kunnen wij dan meenemen in het nader onderzoek. We voorkomen hiermee dat we hoge kosten maken voor nader onderzoek en uitwerking van de conclusies en aanbevelingen als deze na het inbrengen van zienswijzen nog wijzigen. Argumenten 1.1 Volgens het uitgevoerde onderzoek krijgt de gemeente Terneuzen een milieustraat compleet plus. De verbeteringen in de milieustraten moet de hoeveelheid restafval laten afnemen omdat er meer afval gescheiden wordt. Het plan gaat uit van drie verschillende niveaus van milieustraten verspreid over Zeeland. De niveaus zijn compleet plus, compleet en basis. Op een milieustraat compleet plus kunnen inwoners een breed scala aan afvalstromen brengen. Dit zijn de afvalstromen die wettelijk verplicht zijn en nog een aantal extra. Ook vindt er demontage van grof restafval plaats en er zijn mogelijkheden voor kringloopactiviteiten. Voor Terneuzen betekent dit dat de milieustraat een nog completere voorziening wordt dan het nu is. Dit draagt bij aan voor de voorzieningen voor onze inwoners. 1.2 Om te bewaken dat de kosten zo laag mogelijk blijven brengen we een zienswijze in. De aanzienlijke verhoging van de investeringen en exploitatie komen ten laste van onze en de andere Zeeuwse inwoners.

Het is belangrijk vooral het kostenaspect hiervan kritisch te bekijken. Via de zienswijze vragen we het AB van O.L.A.Z hierover zorgvuldige afwegingen te maken. Alleen op die manier kunnen we de financiële impact naar onze inwoners zo laag mogelijk houden. 2.1 Door het uitvoeren van het nader onderzoek en uitwerking van regionale spreiding van de milieustraten wordt het voorstel verder geconcretiseerd. Door het nader onderzoeken en uitwerken van het voorstel krijgen de gemeenten inzichtelijk wat het voor iedere gemeente betekent. Als het voorstel definitief aan de gemeenteraden wordt voorgelegd kan een goed overwogen besluit worden genomen. Kanttekeningen 1.1 Is de huidige milieustraatlocatie in Terneuzen wel geschikt en groot genoeg voor de geplande milieustraat compleet plus. Per 1 januari 2023 komt het perceel waarop de milieustraat in Terneuzen ligt, in zijn geheel in eigendom van O.L.A.Z.. Ook is studie gedaan naar de aanrijroutes en opstelstroken voor het verkeer. Er is voldoende ruimte om een milieustraat compleet plus te exploiteren. Ook zijn er mogelijkheden genoeg om veilig aan te rijden en auto’s op te stellen. 1.2 Wat gebeurt er als andere gemeenten zienswijzen inbrengen waardoor het huidige voorstel wijzigt? Als er zienswijzen worden ingebracht die het huidige voorstel wijzigen dan is het mogelijk bij de definitieve besluitvorming hier op te reageren.

1.3 Als een gemeente het echt niet eens is met het voorliggende plan, gaat het dan niet door? O.L.A.Z. betreft een gemeenschappelijk regeling (GR) die in meerderheid besluiten kan nemen. Als er zienswijzen zijn worden die nader onderzocht. Bij besluitvorming kan het belang van een individuele gemeente afwijken van het collectief belang. 2/11

1.4 De regionalisering van de milieustraten verhoogt de kosten voor de inwoners, is het wel nodig? We zijn verplicht om te voldoen aan de milieuwetgeving en willen de VANG-doelstelling halen. Daarvoor moeten we de conclusies en aanbevelingen van het rapport uitvoeren en de kosten maken.. Bij definitieve besluitvorming over de regionalisering milieustraten zijn de kosten hiervoor inzichtelijk. Dit wordt in een apart advies aan de gemeenteraden voorgelegd. 2.1 Is het wel nodig om onderzoek te doen? Doordat we de conclusies en aanbevelingen uit het rapport verder uitwerken wordt duidelijk wat de plannen van deze regionale spreiding inhouden voor de Zeeuwse gemeenten. Wat mag het kosten? In het rapport van RHDHV staan enkel nog globale financiële inschattingen. Om de milieustraten te laten voldoen aan de wettelijke eisen is de raming per milieustraat circa €3,5 miljoen. Als aan iedere milieustraat kringloop en demontage wordt toegevoegd komt dit op circa €10,7 miljoen per milieustraat. Gezien deze forse bedragen is het advies milieustraten in te richten met verschillende voorzieningsniveaus. Ook dan stijgen de kosten van het bedrag dat inwoners voor de milieustraten betalen. Op basis van het prijspeil 2022 stijgt het bedrag per inwoner € 25 naar ongeveer € 45. Dit wordt na de definitieve besluitvorming in een apart advies aan u voorgelegd.

In de samenvatting in de bijlage vindt u een tabel met de investeringen en jaarlijkse kosten voor de milieustraten gerelateerd aan het aantal milieustraten. De uitvoering van het nadere onderzoek gebeurt door inzet van de begeleidingscommissie O.L.A.Z. (BC) en de ZRD en door een extern bureau. In de begroting 2023 van O.L.A.Z. is budget beschikbaar om deze werkzaamheden uit te voeren. Onvoorziene situaties daargelaten moet dit voldoende zijn.

Wat gaan we ervoor doen? Na de termijn van 12 weken voor het indienen van een zienswijzen legt het dagelijks bestuur (DB) van O.L.A.Z.. een definitief voorstel voor aan het algemeen bestuur van O.L.A.Z. De besluitvorming is in het 1e kwartaal 2023. Hierna geeft O.L.A.Z. opdracht voor nader onderzoek. Het onderzoek vindt plaats naar onder andere de volgende onderdelen: •

Concrete uitwerking Compleet Plus niveau, Compleet niveau en Basisniveau (flankerend beleid) conform voorgesteld principebesluit;

•

Verwachte resultaten invoering regionalisering milieustraten;

•

Concrete kostenraming invoering regionalisering milieustraten;

•

Financieringsvoorstel verdeling kosten over de gemeenten.

De concrete uitwerking van het onderzoek wordt aan de gemeenteraden voorgelegd voor het nemen van een definitief besluit. Daarna neemt het AB van O.L.A.Z. een besluit. Dit is naar verwachting in het 2e kwartaal van 2024.

Bijlagen 1. Bijlage 1 Samenvatting onderzoeksrapport Toekomstige Milieustraten Zeeland 3/11

2. Bijlage 2 Kaart Regionalisering milieustraten Zeeland 3. Bijlage 3 Zienswijze principebesluit regionalisering milieustraten

4/11

Bijlage: Samenvatting onderzoeksrapport Toekomstige Milieustraten Zeeland Dit is een samenvatting van de conclusies en aanbevelingen van het rapport Toekomstige Milieustraten Zeeland opgesteld door Royal Haskoning DHV (RHDHV). Aanleiding onderzoek toekomstbestendige milieustraat De Zeeuwse milieustraten zijn gedateerd en daardoor niet toekomstbestendig. Zo is er op de meeste milieustraten geen ruimte om uit te breiden om alle wettelijk verplicht te scheiden afvalstromen apart in te zamelen en de benodigde voorzieningen in te richten. Ook is, in het kader van de verkeersveiligheid, behoefte aan het efficiënter inrichten van de milieustraten. In opdracht van het algemeen bestuur van O.L.A.Z. voerde in 2019 een werkgroep van O.L.A.Z. een verkennend onderzoek uit naar de ‘milieustraat van de toekomst’. Uit het onderzoek kwamen drie mogelijke ontwikkelingsscenario’s: • Scenario 1 Focus op kleine aanpassingen om voor een korte termijn te kunnen voldoen aan de wettelijke eisen (0 – 5 jaar); • Scenario 2 Vult het eerste scenario aan met specifieke lokale en bestuurlijke omstandigheden; • Scenario 3 Hierbij wordt uitgegaan van een aanpak die zeker voor 20 jaar voldoet. Het rapport van de werkgroep is in de vergadering van het algemeen bestuur van O.L.A.Z. op 27 juni 2019 besproken.

De kaders zijn toen vastgesteld voor een vervolgonderzoek: • Realiseren VANG doelstellingen (omarmt door O.L.A.Z. op 22 februari 2018) • Ontwikkeling milieustraten afstemmen op landelijk afvalbeleid en regelgeving; • Uitwerking van een toekomstbestendig lange termijnperspectief (20 jaar); • Onderzoek naar bestaande opzet en spreiding van de milieustraten, regionalisering; • Onderzoek naar mogelijkheden differentiatie in voorzieningenniveau van de milieustraten; • Verkenning mogelijkheden toegangscontrole voor betere beheersing huishoudelijke afvalstromen en weren bedrijfsafval; • Nader beschouwen van de kostenverdeling onder de gemeenten. In december 2019 heeft O.L.A.Z. aan RHDHV opdracht gegeven om Scenario 3, op basis van de gestelde kaders, verder te onderzoeken. Samenvatting advisering RHDHV RHDHV heeft een analyse uitgevoerd op de Zeeuwse milieustraten in haar huidige vorm. Er zijn adviezen uitgebracht voor zowel de korte- als lange termijn. Uit het onderzoeksrapport blijkt dat op de Zeeuwse milieustraten inwoners gemiddeld twee keer zoveel afval per inwoner aanleveren ten opzichte van de rest van Nederland. De kosten per inwoner voor de exploitatie zijn gelijk aan die van de rest van Nederland. Belangrijkste oorzaken hiervoor zijn: • de milieustraten zijn vrij toegankelijk (o.a.

toeristen en bedrijven leveren ook afval); • beperkte personele bezetting; • beperkte ruimte om afval te scheiden. 1 5/11

Het is niet mogelijk te voldoen aan de wettelijke eisen en het gewenste duurzaamheidsniveau (VANG doelstellingen) op basis van de bestaande situatie. De meeste milieustraten zijn te klein en uitbreidingsmogelijkheden op de huidige locaties ontbreken. Wettelijk is het verplicht om steeds meer afvalstromen te scheiden. Hiervoor is ruimte nodig (extra inzamelmiddelen). De milieustraten zijn ooit ontwikkeld voor het scheiden van 10 afvalstromenstromen, ondertussen zijn dit er wettelijk 18. Enkele milieustraten in Zeeland scheiden inmiddels 29 stromen. In het kader van de verkeersveiligheid zijn opstelstroken voor (wachtende) bezoekers nodig. Daarnaast ook scheiding van professioneel en inwonersverkeer. Een aantal milieustraten moet de komende jaren verplaatsen. Daardoor is er de kans om de milieustraten meer strategisch in te plannen. Regionalisering leidt ertoe dat alle Zeeuwse inwoners worden voorzien in de benodigde service. Drie typen milieustraten In het plan van RHDHV voor de regionalisering is sprake van drie typen milieustraten: Basisniveau Een milieustraat die niet voldoet niet aan de wettelijke eisen, het gaat om inzamelpunten voor de meest voorkomende stromen op locaties waar de milieustraten weggaan.

Milieustraten in Kapelle, Borsele en Noord-Beveland Compleet niveau Een milieustraat die voldoet aan alle wettelijke eisen, aangevuld met functies als demontage van grof restafval Milieustraten in Veere, Schouwen-Duiveland, Reimerswaal, Tholen, Sluis en Hulst. Compleet Plus niveau Het betreft een circulair ambachtscentra dat voldoet aan alle wettelijke eisen met eventueel aanvullingen als kringloopactiviteiten Milieustraten in Goes (De Bevelanden), Terneuzen en Vlissingen/Middelburg Vanwege investerings- en operationele kosten is het niet realistisch om overal een Compleet (Plus) niveau te voorzien. Bij de regionalisering is aandacht voor een goede bereikbaarheid van een volledig ingerichte milieustraat voor iedere Zeeuwse inwoner. Voor de locaties waar de milieustraten verdwijnen is flankerend beleid nodig, om ook daar een bepaald serviceniveau te bieden. Hierbij kan worden gedacht aan het inrichten van een servicepunt waar inwoners de veel voorkomende stromen kunnen inleveren. Fasering Het beste is de samenvoeging van de milieustraten te faseren. En hierbij zoveel mogelijk natuurlijke overgangsmomenten te benutten. In Goes is momenteel een natuurlijk moment vanwege de noodzaak tot verplaatsing van de huidige milieustraat. Hierdoor kan de locatie in Goes eerst worden ontwikkeld.

De kennis en ervaring die daarmee wordt opgedaan is te gebruiken als voorbeeld en basis voor de ontwikkeling van de andere locaties. Het onderstaand figuur geeft de huidige verdeling van de regionale milieustraten in Zeeland en de nieuwe voorgestelde situatie van RHDHV.

2 6/11

Toegangscontrole Een van de genoemde maatregelen is het invoeren van een toegangscontrolesysteem dienen om het aanbieden van afval te beheersen. De invoering van deze maatregel moet in een keer. Dit om te voorkomen dat mensen die eigenlijk geen toegang hebben uitwijken naar de milieustraten die geen controle hebben. Alleen als afvalstoffenheffing betalende inwoners van Zeeland toegang hebben tot de milieustraat kan het aantal kilo’s restafval en de verwerkingskosten daarvan verminderen. Inzicht in huidige situatie en mogelijke nieuwe situatie: Kosten: De kosten voor het instant houden van de huidige milieustraten bedragen circa 10 miljoen per jaar. Hierbij moet vermeld worden dat de meeste milieustraten in strijd zijn met de huidige milieu-eisen. Bij herontwikkeling van de 13 milieustraten moet gedacht worden aan een investering van circa 50 tot 60 miljoen euro. Uitgangspunt is dan 3 milieustraten compleet plus (10,7 miljoen per milieustraat) en 6 milieustraten compleet (3,5 miljoen per milieustraat). Ook stijgen de operationele kosten significant onder meer omdat er extra personeel nodig is. Dit om burgers te helpen en toezicht op scheidingsgedrag om restafval te minimaliseren. De jaarlijkse verwachte kostenstijging is van circa 25 euro per inwoner (prijspeil 2022) naar 45 euro/inwoner per jaar.

In de tabel hieronder de investerings- en jaarlijkse kosten milieustraten gerelateerd aan aantal milieustraten. Aantal milieustraten (compleet) Kosten per milieustraat Investeringskosten Jaarlijkse kosten Kosten OLAZ Investeringskosten Jaarlijkse kosten Besparing tov 13 milieustraten: Investeringskosten Jaarlijkse kosten

13

12

9

7

5

€ €/jaar

3.410.000 1.440.000

3.440.000 1.480.000

3.590.000 1.660.000

3.770.000 1.860.000

4.080.000 2.220.000

€ €/jaar

44.300.000 18.700.000

41.300.000 17.800.000

32.400.000 14.900.000

26.400.000 13.000.000

20.400.000 11.100.000

7 5

27 20

40 30

54 41

% %

3 7/11

Uit de tabel valt af te leiden dat de kosten dalen bij minder milieustraten. Dit is met ongeveer 7% voor investeringen voor elke milieustraat minder en voor de operationele kosten ongeveer 5% minder. Deze kosten zijn exclusief kringloop en demontage. In dit onderzoek wordt niet ingegaan waar eventueel de milieustraten komen en daarom ook niet op rijafstand en rijtijd. Milieu: In het onderzoeksrapport is uitgegaan van 42 kg restafval per inwoner per jaar. Dit is de hoeveelheid restafval die is aangeboden op de milieustraat in 2019. Volgens RHDHV zou het toepassen van scenario 3 een geraamde daling van circa 22,5 tot 25 kilogram restafval per inwoner per jaar opleveren. Hiervan wordt tot 13 kilogram toegeschreven aan het invoeren van een toegangscontrolesysteem. Het overige komt door betere afvalscheiding, het toezicht daarop en hergebruik. Extra verminderen van de hoeveelheden kan ontstaan door te sturen op bewustzijn van de inwoners, meer verantwoorde keuze grondstofstromen en externe factoren. Het doelstelling van RHDHV is 8,2 kg per inwoner per jaar op de milieustraat. Geactualiseerde milieu-informatie 2021: Op de milieustraat vindt uitsortering plaats van de afvalstroom ‘sorteerbaar bouw en sloopafval’. Hierdoor wordt nog slechts 15% als brandbaar of niet herbruikbaar afval afgevoerd. Zo’n 85% wordt gerecycled. Dit komt neer op een daling van 17,3 kg/inwoner per jaar.

Hierdoor daalde de hoeveelheid restafval in 2021 naar 26 kilo per inwoner per jaar. Wat het effect is van de eerdergenoemde maatregelen uit scenario 3 moet nader onderzocht worden. Aanbevelingen Implementatie toegangscontrole Toegangscontrole is een effectief instrument dat redelijk voordelig geïmplementeerd kan worden. De kosten zijn voor pasjes, slagbomen en pasjeslezers en kosten ontwikkelen toegangswegen versus besparing op transport en afvoerkosten. Pilot project toezicht op restafval Start pilot op één of meerdere milieustraten waarbij extra toezicht is op de restafvalcontainer. Dit voorkomt voorkomen dat grondstoffen die herbruikbaar zijn in de container verdwijnen. Werk aan bewustzijn burgers en werknemers: Extra aandacht aan communicatie over wijze van afgeven afvalstromen op de milieustraat. Communicatie kan plaatsvinden via brieven, kranten en op de milieustraat door bebording bijvoorbeeld. Implementeer toekomstige milieustraten gefaseerd De gevraagde investeringen zijn aardig hoog en er is nog veel informatie te vergaren. De aanbeveling is ook om de vernieuwing gefaseerd in te voeren. Gebruik natuurlijke momenten om nieuwe milieustraten toekomstgericht in te richten en start mogelijk met pilot of voorstel tot gefaseerd samenvoegen door te starten op locaties waar het eenvoudig/natuurlijk/logisch te realiseren is.

4 8/11

Blijf eigenaar maar ga samenwerking met externe kringlooporganisaties aan. Voor de kringloopactiviteiten is het goed deze te koppelen aan de milieustraten en de ZRD eigenaar te maken voor de continuïteit. Voorstel is om in eerste instantie samen te werken met bestaande kringloopbedrijven. Op papier vinden de activiteiten gescheiden plaats. Zij leveren de benodigde expertise en verzorgen de business case voor de kringloopactiviteiten. Verdeling van de kosten Ga in eerste instantie uit van de huidige systematiek van kostenverdeling. Evalueer op gezette termijnen of nieuwe informatie nieuwe inzichten oplevert. Laat Kringloopbedrijven zelf voor de financiën verantwoordelijk zijn. Onderzoek regionale aanpak Het komt erop neer dat veel huidige locaties niet voldoen. Er moet uitgekeken worden naar alternatieve locaties. Vanwege de impact op de investeringskosten, en de hoge operationele kosten is een regionale aanpak het onderzoeken waard. We denken aan een combinatie van Goes met omliggende gemeenten. Ook is een combinatie van Vlissingen en Middelburg op een nieuwe locatie voor de hand liggend. Veere kan daarbij dienen ter ondersteuning van Middelburg/Vlissingen en voor een deel van NoordBeveland. Elke milieustraat minder door samenwerking resulteert in 7% minder investering en 5% lagere jaarlijkse kosten.

5 9/11

Regionalisering milieustraten Zeeland huidige situatie en optie nieuwe situatie

Reistijd in minuten huidige situatie (5min. interval)

Woningen in relatie tot reistijd huidige situatie (5min. interval)

Reistijd in minuten bij optie Deltaweg (5min. interval)

Woningen in relatie tot reistijd bij optie Deltaweg (5min. interval)

Reistijd

Woningen bestaande situatie Woningen bij optie Deltaweg 49550 25 % 36916 19 % 104356 53 % 108311 55 % 33679 17 % 41835 21 % 5756 3% 5376 3% 10/11 1824 1% 2726 1%

Zienswijze principebesluit regionalisering milieustraten De raad van de gemeente Terneuzen vraagt het AB van O.L.A.Z. zorgvuldig af te wegen hoe we invulling geven aan de regionalisering van de milieustraten. De raad vraagt voor het uitvoeren van de wettelijke verplichtingen en het behalen van de VANG-doelstelling kritisch te kijken naar de kosten hiervoor. Ze vragen om de kosten zo laag mogelijk te houden. Dit om de Terneuzense en Zeeuwse inwoners zo weinig mogelijk financieel te belasten.

11/11