2022-05-18 bijlage 2 oplegnotitie CH waarden RK begraafplaatsen

Oplegnotitie bij onderzoek cultuurhistorische graven op rooms-katholieke begraafplaatsen

Oplegnotitie bij onderzoek cultuurhistorische waarden op rooms-katholieke begraafplaatsen

1

Aanleiding Tijdens de behandeling van het onderzoek naar cultuurhistorische waarden op de gemeentelijke begraafplaatsen heeft de raad opdracht gegeven om eenzelfde onderzoek voor de rooms-katholieke begraafplaatsen in de gemeente Terneuzen uit te voeren. U vindt het resultaat van dit onderzoek in de bijlage ‘Inventarisatie historische graven en opvallende grafbedekkingen op de bijzondere begraafplaatsen’. In deze oplegnotitie leggen wij u uit welke mogelijkheden de raad heeft om ook op de niet-gemeentelijke begraafplaatsen bepaalde cultuurhistorische waarden te behouden. Algemene achtergrondinformatie Besluit De gemeenteraad heeft in 2021 besloten om graven met de hoogste cultuurhistorische waarden te behouden en heeft hiertoe de lijst ‘cultuurhistorische graven gemeente Terneuzen 2021’ vastgesteld. Hierbij is een budget van €17.000 beschikbaar gesteld voor het behoud van deze graven. Waarde funerair erfgoed Begraafplaatsen kunnen van hoge cultuurhistorische waarde zijn. Het verleden van de kern ligt er ‘begraven’. Oude gebruiken kenmerken de gemeenschap en zijn veelzeggend voor de huidige samenleving in een kern. De waardes kunnen toe te kennen zijn aan graven, bouwwerken op de begraafplaats, en /of het karakter van de gehele begraafplaats. Dit verschilt per begraafplaats.

Wat is waardevol? Wanneer is iets dan cultuurhistorisch waardevol? Dat is een lastig te beantwoorden vraag. Het antwoord kan voor iedereen verschillen, het is maar net wat je belangrijk vindt. Het is iets als het onmeetbare meetbaar maken. In deze situatie is daar voor de graven als volgt handen en voeten aan gegeven: Onderzoek Bureau Funeraire Adviezen (verder BFA genoemd) heeft inventarisaties van grafmonumenten gemaakt op grond van specifieke criteria. Deze criteria verwerkten zij in een puntensysteem dat voor iedereen verifieerbaar is. Hiervoor maakten zij voor elke begraafplaats een groslijst. Die groslijst bestaat uit grafmonumenten die mogelijk van belang kunnen zijn. In het kader van participatie hebben de parochies hiervoor ook graven kunnen aangeven. Vervolgens heeft BFA de groslijst aan de hand van de criteria langs het puntensysteem gehouden. Alle grafmonumenten kregen hierop een score. Het kan ook zijn dat blijkt dat een graf toch geen verhoogde cultuurhistorische waarde heeft. Op basis van deze groslijst kan de raad vervolgens bepalen of zij het door BFA geadviseerde willen volgen. De raad kan ook besluiten dat ze enkel graven met een bepaalde score of graven die voldoen aan een bepaald criteria als cultureel erfgoed willen behouden. Onder de paragraaf selecties gaan we hier verder op in.

Betrokken partijen Voorafgaand aan het onderzoek hebben wij contact gezocht met alle begraafplaatsbeheerders van de parochies uit onze gemeente. Elke begraafplaats heeft naar beste kunnen meegewerkt en benodigde informatie beschikbaar gesteld.

Oplegnotitie bij onderzoek cultuurhistorische waarden op rooms-katholieke begraafplaatsen

2

Selecties BFA beoordeelde de geselecteerde de graven op twee onderdelen: 1. de biografische betekenis van de begravene; dit onderdeel is verder op te delen in vijf verschillende categorieën (zie pagina 29 van het onderzoek). Hierdoor is het mogelijk bijvoorbeeld enkel oorlogsslachtoffers te selecteren. De hoogte van de score is bepaald op de bekendheid van de overledenen en de mate waarin ze invloed hebben gehad op de historie. Hierop is in onze gemeente niet hoger dan 3 punten gescoord. 2. het uiterlijk van het grafmonument: Dit onderdeel is op te delen in vier categorieën Hierbij gaat het om het gebruikte materiaal en de bewerking daarvan, de vormgeving, de gebruikte symboliek en het karakter van het grafmonument. In elke categorie is maximaal 1 punt te behalen als er een verhoogde waarde is. De maximale score op dit onderdeel is 4 punten. Graven uit de groslijst kunnen dus geselecteerd zijn omdat ze op één of beide onderdelen scoorden. Beide scores zijn apart in een excelbestand opgenomen zodat hierop een eigen selectie gemaakt kan worden. In 2021 heeft de gemeenteraad besloten dat zij de graven met een score van 2 of 3 punten op biografische betekenis en de graven met een score van 3 of vier punten op uiterlijke kenmerken de status cultuurhistorisch waardevol toe kennen. Voor de graven op de rooms katholieke begraafplaatsen pasten wij dezelfde criteria toe.

Dit heeft geleid tot een lijst met 227 graven om extra te behouden Mogelijkheden tot behoud Als de raad de keuze maakt om ook op de rooms katholieke begraafplaatsen graven te willen behouden is het zaak om ook deze graven te beschermen. Dit kan als volgt: Vergunningplicht Heeft het graf nog een nabestaande als rechthebbende dan bepaalt deze wat er met het graf gebeurt. Men mag nog blijven begraven of bijzetten in de graven totdat de parochie (het deel van) de begraafplaats sluit. In deze situatie is het wenselijk het aanpassen van grafbedekkingen van cultuurhistorische graven vergunningplichtig te maken. Het aanpassen van de grafbedekking kan namelijk leiden tot verlies van cultuurhistorische waarden. Omdat er verschillende parochies betrokken zijn moeten we met hen om de tafel om te zien hoe dit in praktijk geregeld kan worden. Grafrechten Wanneer een graf geen rechthebbende meer heeft vraagt de gemeente de parochie om de rechten op naam van de gemeente over te schrijven. De gemeente is vervolgens de rechthebbende en kan het graf dan in originele staat behouden. Er zal dan niets gewijzigd worden aan het graf of het grafmonument. Enkel wanneer het monument in dusdanige staat verkeert dat het gevaar op kan leveren voor de omgeving zullen wij deze veilig stellen. Kosten voor behoud Een aantal graven hebben nog nabestaanden als rechthebbende.

In de situatie dat de raad een graf wil behouden kan de nabestaande kiezen of zij de grafrechten willen behouden of niet. Behouden zij de grafrechten dan mogen zij blijven begraven in het graf. De kosten voor behoud ligt in dat geval bij de nabestaanden.

Oplegnotitie bij onderzoek cultuurhistorische waarden op rooms-katholieke begraafplaatsen

3

Doen nabestaanden afstand van de grafrechten of is er geen rechthebbende meer van het graf? dan neemt de gemeente de kosten voor behoud op zich. Per te behouden graf moet gerekend worden met de kosten voor grafrechten. Onderhoud wordt op rooms katholieke begraafplaatsen door vrijwilligers gedaan en/of is doorberekend in de kosten voor grafrechten. De kosten voor grafrechten verschillen per parochie van € 200 per tien jaar tot € 580 per tien jaar (prijspeil 2022). Om tot een stabiel kostenoverzicht te komen rekenen we met de kosten per jaar (1/10 van het grafrecht). Voor de aan de lijst toe te voegen graven zijn de kosten als volgt: Begraafplaats Axel Biervliet Koewacht Philippine Sas van Gent Sluiskil Westdorpe Zuiddorpe totaal

Aantal te behouden Tarief grafrechten Kosten per jaar graven per graf/per jaar 27 € 37 € 999 29 € 58 € 1.682 28 € 58 € 1.624 4 € 37 € 148 75 € 37 € 2.775 12 € 37 € 444 24 € 20 € 480 28 € 37 € 1.036 227 € 9.188

Voor het behoud van cultuurhistorisch waardevolle graven op de gemeentelijke begraafplaatsen heeft de raad in 2021 structureel € 17.000 beschikbaar gesteld. We stellen voor om hier € 10.000 aan toe te voegen voor het behoud van cultuurhistorische graven op rooms-katholieke begraafplaatsen. Vervolgstappen: • De gemeenteraad besluit (al dan niet) deze 227 graven toe te voegen aan de lijst met cultuurhistorisch waardevolle graven. • Per parochie bekijkt de vakafdeling hoe het behoud van deze graven gewaarborgd kan worden.

Oplegnotitie bij onderzoek cultuurhistorische waarden op rooms-katholieke begraafplaatsen

4