2022-05-17 Bijlage - Brief decembercirculaire gemeentefonds 2021

Bijlage perioderapportage 3 - 2022 De Raad van de gemeente Terneuzen

Terneuzen, 19 april 2022 Onderwerp: decembercirculaire gemeentefonds 2021 Geachte Raad, Wij hebben de Decembercirculaire 2021 Gemeentefonds ontvangen en verwerkt. De mutaties betreffen voor een belangrijk deel het corona steun- en herstelpakket van december 2021. Naast de mutaties uit dit steun- en herstelpakket gaan wij in deze brief in op wat de decembercirculaire verder voor ons betekent. In de brief stellen wij u - zoals gebruikelijk - voor om de mutaties vanaf 2022 te verwerken in de eerstvolgende perioderapportage. De mutaties 2019, 2020 en 2021 nemen wij mee bij de opstelling van de jaarrekening 2021. De veranderingen leiden niet tot een voorstel om onze financiële koers te wijzigen. Een goede doorkijk blijft lastig Een decembercirculaire kijkt doorgaans terug en rekent af door actualisering maatstaven. De mutaties op deze maatstaven werken wel structureel door. Door compensatie coronacrisis, de late vorming van het kabinet en cao wijzigingen zorg kijkt deze circulaire nu ook een stukje voorruit. Een goede doorkijk echter is nog niet mogelijk doordat de volledige uitwerking van het regeerakkoord en actuele macro economische verwachtingen nog niet zijn verwerkt. Dit komt na de verwerking van de CPB ramingen van maart 2022 via de meicirculaire 2022. Ook de exacte impact van de herverdeling blijft onzeker.

Herverdeling gemeentefonds De voorgenomen herverdeling van het gemeentefonds speelt een belangrijke rol. De planning van invoering van het voorgestelde verdeelmodel was 1 januari 2023. Via de extra algemene ledenvergadering van 13 januari 2022 was door een grote meerderheid van gemeenten tegen dit model gestemd. Voor ons een financieel nadelig besluit omdat ons aandeel in het gemeentefonds met ingang van 2023 (op basis van peiljaar 2019) met grofweg twee miljoen per jaar zou toenemen. Vanaf 2026 werd eerder een nieuwe herverdeling aangekondigd om het nieuwe model te verfijnen. Onlangs heeft de minister besloten het nieuwe verdeelmodel toch in te voeren met ingang van 1 januari 2023, voor de periode 2023 tot en met 2025.

Voor gemeente Terneuzen een gunstiger besluit dan uitstel tot 2026. Eind 2025 wordt het nieuwe verdeelmodel opnieuw geëvalueerd. De financiële effecten per gemeente zijn beperkt tot (bedragen per inwoner) € 7,50 in 2023, € 22,50 in 2024 en € 37,50 vanaf 2025. Het is onduidelijk wanneer het Rijk exact de aanvullende onderzoeken op basis van het ROB advies gaat uitvoeren en wanneer zij komt met een nieuw verdeelvoorstel. Wij verwachten dat het huidige model ook vanaf 2026 op onderdelen in tact blijft omdat hier gedegen onderzoek aan ten grondslag ligt. Als deze verwachting uitkomt, is dat voor onze gemeente gunstig. Terughoudend vanwege taakstelling, investeringen en onzekerheden Het blijft nodig om voorzichtig te zijn en onze huidige financiële koers niet te wijzigen. De terughoudendheid over ons financiële perspectief heeft vooral te maken met de volgende factoren.  Rijksbijdragen fluctueren vaker en zijn onzeker. Uit ervaring weten wij dat rijksbijdragen (accres) bij de volgende circulaire weer heel anders kunnen uitpakken. Het Rijk kijkt probeert of ze meer stabiliteit in het gemeentefonds kunnen brengen. De na ijleffecten van de pandemie en de oorlog in Oekraïne zorgt voor impact op de economie en ook dat geeft onzekerheid. Daarnaast speelt de uitgestelde herverdeling van het gemeentefonds.  Ontwikkelingen waaronder onderwijshuisvesting.

Uit het integraal huisvestingsplan blijkt dat we voor omvangrijke uitgaven voor onderwijshuisvesting staan. Diverse scholen zijn in de begroting verwerkt. De grootste investering, het voorgezet onderwijs, moet nog een plek krijgen in de begroting. Het is zeker verstandig om nu al rekening te houden met deze verwachte investering. Het blijft onze ambitie om deze investeringen mogelijk te maken.  Ontwikkelingen sociaal domein. In 2021 zien wij de zorgkosten Wet Maatschappelijke Ondersteuning toenemen. Via uw programmarekening 2021 leggen wij hierover verantwoording aan u af. Dit naast onze doorlopende zorgen over de kosten van de Jeugdwet. Het wordt spannend of binnen het hekwerk afdoende dekking gevonden kan worden voor alle kosten. Het verdeelmodel van de gebundelde uitkering wordt in 2022 opnieuw bekeken. Dit brengt voor ons een groot financieel risico met zich mee. De herijking is uitgesteld. Hierdoor moeten wij langer wachten op aanvullende compensatie voor onze tekorten Jeugdwet. Regeerakkoord De gepresenteerde accressen zijn grotendeels incidenteel. De korting apparaatskosten is slechts incidenteel van tafel. Onduidelijk is welk (meer) werk samenhangt met de gepresenteerde accressen. De arbitragemiddelen jeugd zijn nogmaals neerwaarts bijgesteld. Kortom een aanhoudend onzeker structureel financieel perspectief.

Er is een grote onzekerheid over de omvang van het gemeentefonds vanaf 2026. Verduidelijking van onze toezichthouder is wenselijk om een structureel sluitende begroting voor de periode 2023-2026 op te kunnen stellen. Wij bevelen u aan steeds vaker met scenario’s te denken en werken. Financieel maar ook beleidsmatig in relatie tot de mogelijke (midden)lange termijneffecten van de pandemie.

Corona steun- en herstelpakket Onderstaand gaan wij eerst in op de mutaties van het corona steun- en herstelpakket. Het betreft de volgende mutaties:

Hieronder lichten wij de mutaties toe. Compensatie meerkosten Jeugd en Wet Maatschappelijke Ondersteuning De VNG en het Rijk hebben in maart afspraken gemaakt over het zo goed mogelijk organiseren van continuïteit van zorg voor cliënten en het borgen van het zorgstelsel voor de langere termijn. Onderdeel van de afspraken met gemeenten is onder meer dat meerkosten als gevolg van de coronacrisis door het Rijk worden vergoed aan gemeenten. Het Rijk voegt hiertoe extra middelen (voor onze gemeente € 156.000) toe aan het gemeentefonds. Wij stellen voor deze middelen toe te voegen aan het sociaal domein, waaruit wij ook de compensatie meerkosten jeugd en Wet Maatschappelijke ondersteuning aan de zorgaanbieders voor 80% vergoeden. Corona-compensatie lokale culturele voorzieningen In 2020 heeft onze gemeente al twee keer corona-compensatie gekregen van het Rijk voor lokale culturele voorzieningen. De raad heeft hiervoor een Corona-steunfonds cultuur gevormd. Lokale culturele voorzieningen kunnen een eenmalige bijdrage uit dat fonds aanvragen. Voor 2021 stelde het Rijk eerder een compensatie beschikbaar. Voor onze gemeente is opnieuw een compensatie 2021 toegekend van € 126.000. De middelen zijn bedoeld voor de borging van de lokale culturele infrastructuur. Het is aan de gemeenten zelf om de middelen in te zetten waar nodig.

Wij stellen voor om deze middelen toe te voegen aan het corona-steunfonds cultuur voor lokale culturele voorzieningen in onze gemeente. Compensatie inkomstenderving 2020 De compensatie inkomstenderving 2020 is afgerekend via deze circulaire. Wij stellen voor deze compensatie vrij te laten vallen in het jaarrekeningsaldo 2021. Compensatie gemeenteraadsverkiezingen 2022 Wij ontvangen een compensatie voor de extra kosten die wij gaan maken bij het organiseren van de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 gezien de huidige epidemiologische situatie. Wij ontvangen eenmalig € 80.000 en stellen voor de middelen te ramen op het budget 2022 voor verkiezingen.

Compensatie SW bedrijven Dit betreft de tweede compensatie 2021 voor de gevolgen van corona op de bedrijfsexploitatie van de SW bedrijven. In december 2021 hebben wij, vooruitlopend op uw besluitvorming, deze compensatie doorbetaald aan ons SW bedrijf de Dethon. Via de jaarrekening 2021 verantwoorden ze deze compensatie. Via de maandelijkse rapportages van de Dethon bent u op de hoogte gesteld over dit te verwachten subsidiebedrag.

Omdat deze compensatie via decembercirculaire 2021 is binnengekomen was het niet meer mogelijk via de raad van december 2021 een begrotingswijziging door u vast te laten stellen. Daarom vragen wij u hierbij- alsnog- in te stemmen met het doorbetalen van deze compensatie 2021 aan Dethon.

Mutaties algemene uitkering gemeentefonds Hieronder volgt een overzicht met toelichting van de mutaties op de algemene uitkering gemeentefonds.

Mutaties algemene uitkering De belangrijkste oorzaak van de mutaties op de algemene uitkering is de structurele doorwerking van de hoeveelheidsverschillen. Het betreft een correctie op de maatstaf van het aantal personen in institutionele instellingen. Deze correctie werkt structureel nadelig door. Overige ontwikkelingen zijn het aanpassen van de uitkeringsfactor 2019 en hoeveelheidsverschillen 2020. Dit geeft samen een incidenteel voordeel in uw programmarekening 2021 van €101.000. In 2021 is de verdeelreserve uitgekeerd en dat geeft een gunstig effect. De bedragen van de algemene uitkering muteren wij op het saldo van de jaarrekening (2021) en het voorlopig begrotingsresultaat (2022 tot en met 2025).

Een belangrijke kanttekening is dat voor het opstellen van de kadernota 2023-2026 nog aanvullende hoeveelheidsverschillen worden verwacht door onder andere het actualiseren van de WOZ waarden, aantallen leerlingen en wsw-ers, huishoudens, jongeren en ouderen. Via het voorstel bij de meicirculaire 2021 wordt u over de uitkomsten geïnformeerd.

Taakmutaties sociaal domein Jeugdhulp In mei 2019 hebben de VNG en het Rijk afspraken gemaakt over de inrichting van een subsidieregeling continuïteit cruciale jeugdzorg met een looptijd tot eind december 2021. Hiertoe is destijds € 20 miljoen vanuit de € 420 miljoen aan tijdelijke extra middelen Jeugdhulp voor gemeenten onttrokken aan het gemeentefonds. Er is geld over in 2021. In deze circulaire wordt de nog beschikbare € 18,9 miljoen toegevoegd aan het jeugdhulpbudget voor het jaar 2021. Dit geeft voor onze gemeente een incidenteel voordeel van € 55.000 in 2021. Salarislasten zorgdomein Wet Maatschappelijke ondersteuning en jeugd De Tweede Kamer heeft op 16 september 2021 de motie Hijink/Bikker aangenomen over het vrijmaken van extra financiële middelen voor zorgsalarissen. Bij de brief van 23 september jl. heeft het kabinet aangegeven een bedrag van € 675 miljoen beschikbaar te stellen om de zorgsalarissen in het midden van het loongebouw extra te verhogen. Het kabinet stelt vanaf 2022 hiervoor structureel € 94 miljoen beschikbaar aan gemeenten, opdat zij de financiële middelen hebben om de stijging van de zorgsalarissen in het sociaal domein mogelijk te kunnen maken. Volgens het vastgesteld beleid ramen wij de taakmutaties sociaal domein budgettair neutraal in het sociaal domein.

Taakmutatie versterking dienstverlening gemeenten Naar aanleiding van de parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag (POK) geeft de rijksoverheid aan dat naast de hersteloperatie voor getroffen ouders en kinderen, er ook maatregelen nodig zijn die structureel leiden tot brede verbeteringen in beleid en uitvoering. Het kabinet heeft besloten voor het versterken van de dienstverlening bij gemeenten en het extra ondersteunen van mensen in kwetsbare posities voor de periode tot en met 2027 €150 miljoen beschikbaar te stellen via diverse geldstromen. Via de decembercirculaire 2021 is 109 miljoen toegevoegd aan het gemeentefonds. Dit bedrag bestaat uit de volgende onderdelen.

Wij stellen voor deze bedragen beschikbaar te stellen voor de versterking dienstverlening

Gemeenten en te alloceren op een stelpost bij de afdeling Samenleving.

De € 306.000 die in december 2021 is toegekend voor versterking dienstverlening gemeenten stellen wij voor over te hevelen naar 2022 zodat ook dit bedrag beschikbaar blijft voor dit doel. Er komt in 2022 veel werk af op de afdeling samenleving. Op deze wijze kan deze afdeling met separate collegevoorstellen dit incidentele overschot 2021 inzetten de dienstverlening verder te versterken.

Taakmutatie digitale voorzieningen In het Bestuurlijk overleg financiële verhoudingen van 23 mei 2018 is afgesproken dat de doorbelasting van de niet-transactiegerichte voorzieningen in de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) voor gemeenten via een uitname uit de algemene uitkering van het gemeentefonds verloopt. De uitname 2021 bedraagt voor onze gemeente 2021 € 21.000. Dit bedrag muteren wij op het jaarrekeningsaldo 2021. Taakmutatie kwaliteitsborging bouw en woningtoezicht Op 1 juli 2022 treedt naar verwachting de nieuwe Wet kwaliteitsborging (Wkb) voor het bouwen in werking. De wet gaat gefaseerd in. Voor de noodzakelijke voorbereidingen die de gemeenten nog moeten treffen tot de inwerkingtreding van de Wkb ontvangen wij in 2021 een initiële bijdrage van € 34.000. Wij stellen voor dit bedrag over te hevelen naar 2022 en beschikbaar te stellen voor dit doel. Suppletie- en Decentralisatie uitkeringen en taakmutatie Bij de decembercirculaire is er de volgende mutatie:

Hieronder lichten wij deze mutatie kort toe: Voor de kosten die gemeenten maken voor informatievoorziening in voorbereiding op het nieuwe inburgeringsstelsel is eenmalig € 17.000 beschikbaar gesteld. Voor de zogenaamde Einde lening inburgeringsplichtigen is € 10.000 toegekend. In 2022 wordt dit opgepakt daarom stellen we voor € 27.000 over te hevelen en te oormerken voor deze doelen.

Verwerking Wij stellen voor om de mutaties zoals aangegeven in de financiële positie te verwerken in de jaarrekening 2021 (toelichting) en in een perioderapportage 2022.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en Wethouders van Terneuzen, gemeentesecretaris,

burgemeester,

J.G. (Jan) Princen

H.J.A. (Erik) van Merrienboer