2021-09-23 a. proef schuldhulpverlening - Ontwerpbesluit

Gemeenteraad Ontwerpbesluit

Zitting van 7 oktober 2021 Samenleving - Maatschappelijke Ontwikkeling zaaknummer: 334790

2021_Raad_00163 - Proef schuldhulpverlening Portefeuillehouder Frank Hulle,van Besluit Besluitpunt 1 De gemeenteraad besluit in te stemmen met een proef vroegsignalering voor een periode van twee jaar met een evaluatie na achttien maanden. Besluitpunt 2 De gemeenteraad besluit de kosten voor deze proef van € 220.000 als volgt te dekken: 2021 (€ 20.000) binnen bestaand budget schuldhulpverlening, 2022 € 70.000 door overheveling vanuit bestaand budget schuldhulpverlening 2021 en restant 2022 ad € 40.000 en 2023 ad € 90.000 vanuit de algemene reserve.

Wat is de aanleiding? Op 12 december 2019 stelde de gemeenteraad het beleidsplan ‘Terneuzenaren schuldenvrij’ vast. Hierin sorteerden we voor op de nieuwe Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Die is in werking sinds 1 januari 2021. Vroegsignalering en daarmee het voorkomen van schuldenproblematiek, is de belangrijkste verandering.

Wat willen we bereiken? Dat zoveel mogelijk inwoners van Terneuzen schuldenvrij zijn. Door uitvoering te geven aan preventie en vroegsignalering sturen we aan de voorkant en zijn we er vroeg bij.

Argumenten 1.1 Een proef geeft ruimte om ervaring op te doen met nieuwe taken Energiebedrijven leveren al langere tijd regelmatig lijsten aan met achterstanden. Hierdoor kunnen wij in een vroege fase reageren op betalingsproblemen bij klanten om schulden te voorkomen. Er was daarom vorig jaar al een kleine proef samen met Clavis. Afspraak was dat we gingen starten met een lijst van acht tot tien personen. De maatregelen rond COVID19 gooiden helaas roet in het eten. Er is onvoldoende tijd geweest om een echte proef te draaien. Met deze proef van twee jaar kunnen we ervaring krijgen met een hybride vorm van vroegsignalering. We gaan tijdens de proef voor een deel brieven versturen, voor een deel telefonisch contact zoeken en voor een deel huisbezoeken doen. 1/5

1.2 Een proef geeft ruimte om onderzoek te doen naar de huidige stijgende bewindvoeringskosten Beschermingsbewind is de situatie waarin een bewindvoerder de financiële zaken regelt. Beschermingsbewind werd veelal ingezet bij mensen met een geestelijke of lichamelijke beperking. De laatste jaren echter neemt de omvang toe, doordat een steeds grotere groep beschermingsbewind krijgt voor problematische schulden. Gemeenten kunnen mensen met schulden en zonder schulden ook helpen met lichtere vormen van hulp zoals budgetbeheer. We willen de bestaande portefeuille waar wij bijzondere bijstand verlenen voor beschermingsbewind daarom onderzoeken. En kijken of er een andere mogelijkheid is die goedkoper is. Onderstaande kolom uit de minimabrief raad ’21 geeft dit weer. Omschrijving Totaal 2017 Totaal 2018 Totaal 2019 Totaal 2020 schulddelging/schuldsanerin 84.868 86.785 72.091 66.068 g Bewindvoeringskosten 399.967 477.789 518.716 518.914

1.3 Een proef geeft ruimte om na te gaan wat preventie en vroegsignalering voor ons, de klanten en de maatschappij oplevert We zien dat de schuldenproblematiek groeit. Door het zo vroeg mogelijk signaleren van problemen is er uiteindelijk minder professionele hulp nodig. Als een samenwerkingspartner een eerste betalingsachterstand meldt (bijvoorbeeld van huur of ziektekostenpremie), kunnen we ergere problemen en kosten voorkomen. Uit diverse gemeentelijke onderzoeken en in opdracht van het ministerie van SZW https://vroegsignaleringshv.nl/waarom-vroegsignalering) blijkt dat er op meerdere deelgebieden winst te behalen valt. Vroegsignalering is een investering die oplevert. Uit de beschrijving van drie business cases van preventie en vroegsignalering, in opdracht van het ministerie van SZW komt naar voren dat elke euro die wordt geïnvesteerd in preventie en vroegsignalering van schulden uiteindelijk een veelvoud daarvan aan besparingen oplevert. In de drie ‘businesscases’ zijn alle inspanningen en opbrengsten financieel doorgerekend. 1.4. de voordelen uit onderzoek voor Gemeenten en taakstelling SD Voor gemeenten € 1,00: € 1,67. Dit betekent dat iedere euro die de Gemeente Terneuzen investeert, € 1,67 oplevert.

De winst zit in minder inzet bewindvoering, crisis/ontruimingen, minnelijk traject/schuldsanering, inzet budgetbeheer, bespaarde kosten op uitkeringen (door psychische problemen niet meer in staat om te werken) en re-integratie, en minder druk op maatschappelijk werk (WMO). Met deze proef kunnen we bekijken of dit ook bij ons zo is en we een extra bijdrage leveren aan de taakstelling sociaal domein. 1.5. de voordelen uit onderzoek voor de Maatschappij Voor de maatschappij € 1,00: € 2,46 Hoe sneller we ingrijpen, hoe groter de kans is dat de schuld (voor een deel) wordt betaald. De maatschappelijke kosten van schulden zijn al hoog: armoede, sociale uitsluiting, huisuitzetting, afsluitingen van gas en licht. Mensen met schulden hebben vaak ook andere sociale problemen die door de schuldenproblematiek moeilijker zijn op te lossen. Het gaat dan bijvoorbeeld om het vinden van werk. Op langere termijn zijn er voordelen als lagere

2/5

criminaliteit, voorkomen ziekmelding, versterking eigenwaarde, voorkomen van generatieeffect schuldenaren. 1.6. de voordelen uit onderzoek voor netwerkpartners als woning coöperatie Voor woningbouw coöperatie € 1,00: € 1,24 Dit gaat om bespaarde kosten van ontruiming, maatschappelijke opvang, huurderving, voorkomen afsluiting netwerk (water, gas en electra). Na achttien maanden hebben we een beeld hoe vroegsignalering met brieven, telefoontjes en huisbezoeken uitpakt. We hebben het bestand met klanten in beschermingsbewind doorgenomen. We kunnen de kosten en de baten dan tegen elkaar afwegen. Op basis hiervan kunnen we beter keuzes maken voor de toekomst. 1.7. De proef is nodig om te kijken hoe we het beste onze wettelijke taak uit kunnen voeren Per 1 januari 2021 krijgen we betalingsachterstanden door van ‘vaste lastenpartners’ (huur, zorgtoeslag, nutsvoorzieningen). Na ontvangst van een melding of aanvraag moeten we binnen vier weken een hulpaanbod doen. De invulling mogen we als gemeente zelf bepalen. 1.8. Deze proef past binnen het beleidsplan ‘Terneuzenaren schuldenvrij’ Bij vroegsignalering biedt de gemeente hulp aan voordat iemand met schulden daar zelf om vraagt. Het beleidsplan 'Terneuzenaren schuldenvrij’ gaf daarom al aan dat we de volgende jaren vooral gaan inzetten op vroegsignalering.

2.1 Er is structureel (nog) geen geld beschikbaar Hierover vindt nog overleg plaats tussen het Rijk en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Als we de uitkomst van dit overleg weten, kijken we wat de gevolgen zijn voor de proef. 2.2.Deels dekking uit bestaand budget De kosten van de proef vroegsignalering zijn in totaal € 220.000 voor een periode van 2 jaar. We gaan er vanuit dat de proef van start kan gaan per 1 november 2021. Op basis daarvan zijn de kosten in 2021 afgerond € 20.000 (2/12 x € 110.000), in 2022 € 110.000 en in 2023 € 90.000. We dekken de kosten van € 20.000 in 2021 uit bestaand budget op het product schuldhulpverlening vanuit de hiervoor in de Decembercirculaire 2020 Gemeentefonds beschikbaar gestelde middelen. De kosten in 2022 (€ 110.000) dekken we door overheveling van € 70.000 bestaand budget (budget decembercirculaire 2020) vanuit 2021 naar 2022. Het restant 2022 van € 40.000 vanuit de algemene reserve. De kosten in 2023 (€ 90.000) dekken we geheel vanuit de algemene reserve.

Kanttekeningen 1.1 We kunnen ook alleen een brief met hulpaanbod sturen en verder geen actie ondernemen Geen extra geld is geen extra inzet. Alleen brieven versturen kost ons vier uur per week. In de huidige uitvoering van de taken zit nauwelijks tot geen rek. We kunnen wel ruimte vrijmaken door het niet meer uitvoeren van nazorg. Of deze klanten toewijzen aan een bewindvoerder. Hierdoor bestaat de kans dat de klant terugvalt. Bij bewindvoering lopen de kosten van bewindvoering verder op. We vinden beiden niet wenselijk.

3/5

1.2 Is structurele personele inzet mogelijk? Voor onze gemeente gaat het naar verwachting om ongeveer vijfhonderd signalen per maand. Dit is op grond van het aantal inwoners en een voorspelling van de NVVK, de vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren. Ongeveer 10% van de signalen zijn waarschijnlijk meervoudige signalen waarbij een huisbezoek noodzakelijk is. Dit zijn dus ongeveer vijftig klanten. De tijdsbesteding bij huisbezoeken is wisselend. In de proef met Clavis bleek dat klanten vaak niet thuis zijn bij een eerste huisbezoek. Dan plannen we nog een huisbezoek. Bij weer niet thuis sluiten we het signaal. De tijd die we moeten besteden aan een huisbezoek, is van veel dingen afhankelijk. Denk aan reistijd, maar ook aan meervoudige problematiek. We hebben nog weinig ervaring met huisbezoeken. Bij de gemeenschappelijke regeling De Bevelanden rekenen ze acht uur voor een klant waarbij een huisbezoek nodig is. Voorlopig rekenen we twee uur voor een huisbezoek. Dit is inclusief de bezoeken waar de bewoners niet thuis zijn. En we het signaal uiteindelijk zonder succes afsluiten. Dit is ook inclusief het inzetten van vrijwilligers.

Als we uitgaan van een tijdbesteding van twee uur voor een huisbezoek en gemiddeld zes minuten voor enkelvoudige signalen, komen we op het volgende uit per maand:  vijftig (10% van vijfhonderd) acute signalen x twee uur = honderd uur (0,64 fte)  450 signalen x zes minuten (gemiddeld) = 45 uur (0,28 fte) In totaal is dat 0,92 fte. De kosten hiervan per jaar zijn:  0,92 fte x € 80.000 is € 73.600  vergoeding voor vrijwilligers € 10.000 In totaal is dat € 83.600. Maar we hebben geen geld voor structurele personele inzet. Ook weten we nog te weinig over de uitvoering van vroegsignalering in de praktijk. Daarom is structurele personele inzet nu geen optie. 1.3 Voor de proef hebben we maximaal tien vrijwilligers nodig Zonder de inzet van vrijwilligers is de ambtelijke inzet hoger. In het begin van het proces zetten we namelijk vrijwilligers in. Deze maken de inkomsten, uitgaven en schulden inzichtelijk. Ze bereiden samen met de klant de intake voor. Voor een goede schuldhulpverlening hebben we maximaal tien vrijwilligers nodig die op een professionele manier hulp en begeleiding krijgen. Deze zijn er op het moment niet, omdat we werkten met vrijwilligers van het Leger des Heils. Het Leger des Heils stopte helaas met het aanleveren van vrijwilligers. Dit betekent dat we alles rondom vrijwilligers opnieuw moeten organiseren. Gelukkig willen de huidige vrijwilligers actief blijven.

Onze medewerkers gaan hen aansturen. 1.4 Afspraken met vaste lastenpartners moeten we als gemeente in principe zelf maken Om te voorkomen dat alle gemeenten om tafel moesten om het proces in te regelen, ontwikkelde de NVVK, samen met de vaste-lasten partners het Landelijk Convenant Vroegsignalering. Zodra inforing is ingericht, wordt dit convenant ook ingezet in onze gemeente. Met partijen waarmee de drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten al afspraken hebben zoals de woningcorporaties, trekken we gezamenlijk op. Iedere gemeente pakt de uitvoering 4/5

van vroegsignalering net wat anders op door de lokale situatie. Maar waar het kan, werken we zo veel mogelijk samen.

Wat mag het kosten? Zoals aangegeven is structurele personele inzet (kosten € 83.600 per jaar) geen optie. Hieronder de kosten voor inhuur: De kosten van de proef zijn € 220.000. Die bestaan uit:  inhuur één fte: € 100.000 (inclusief reiskosten) per jaar, dus voor twee jaar is dat € 200.000  vergoeding vrijwilligers: maximaal € 10.000 per jaar, dus voor twee jaar is dat maximaal € 20.000 (uitgaande van 4 uur per week per vrijwilliger is maandvergoeding € 80 p.p.) (inhuur van medewerkers is duurder i.v.m. afdracht aan uitzendbureau) We gaan er vanuit dat de proef van start kan gaan per 1 november 2021. Op basis daarvan zijn de kosten in 2021 afgerond € 20.000 (2/12 x € 110.000), in 2022 € 110.000 en in 2023 € 90.000. We dekken de kosten als volgt:  2021 € 20.000 uit bestaand budget vanuit de hiervoor in de decembercirculaire 2020 beschikbaar gestelde middelen (Fcl 6671010 – Taak 16710 – Ecl 34049)  2022 € 70.000 door overheveling van budget van 2021 naar 2022 vanuit de hiervoor in de decembercirculaire 2020 beschikbaar gestelde middelen  2022 € 40.000 vanuit de algemene reserve  2023 € 90.000 vanuit de algemene reserve

Wat gaan we ervoor doen? We starten met de proef na besluitvorming en invulling vacature (werven conform vastgestelde procedures binnen de gemeente). Na achttien maanden evalueren we de proef. Met deze uitkomsten komen we bij u terug om het vervolg te bepalen voor de toekomst. We communiceren over deze proef met onze klanten.

5/5