Raadsvoorstel - Wijziging gemeenschappelijke regeling Werkvoorzieningschap

Ons nummer: R22.000111

*R22.000111* O.0000001E

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Raadsvergadering van Commissie Commissievergadering van Portefeuillehouder Team Adviseur

Wijziging gemeenschappelijke regeling Werkvoorzieningsschap Fryslân-West, eerste fase 29 september 2022 Boarger en Mienskip 14 september 2022 Marianne Poelman, Beleid Sociaal Domein Wim Schoot

Voorstel: Akkoord gaan met het voorstel tot wijzigen van de gemeenschappelijke regeling Fryslân-West, eerste fase, conform het voorstel in bijlage 2. Samenvatting:

Op 25 april jl. heeft het Algemeen Bestuur van de GR Fryslân-West het wijzigingsvoorstel van het Dagelijks Bestuur vastgesteld, met meerderheid van stemmen. De gemeente SWF heeft verzocht om extra tijd om zodoende de uitkomsten van de ‘brede verkenning’ af te wachten en op basis daarvan een besluit te nemen over de Businesscase en de wijzigingen van de GR-regeling. De andere 3 gemeenten wilden hier niet op wachten en wilden verder met het proces. Het wijzigingsvoorstel van het Dagelijks Bestuur is vastgesteld en aan de vier colleges verstuurd. Het college van SWF legt de wijziging van de GR Fryslân-West aan uw raad voor met het verzoek om toestemming voor de voorgestelde wijzigingen van fase 1 en vervolgens het Algemeen Bestuur van de GR Fryslân-West hiervan op de hoogte te brengen. Het betreft hier in feite een technische wijziging van de GR. De aanpassingen passen bij de uitkomst van de enquêtecommissie van SWF die onder andere gaan over governance en transparantie. Het college kondigt tevens een tweede fase aan, die in het vierde kwartaal van 2023 aan uw raad wordt voorgelegd. Als gevolg van aanpassing van de Wet op de gemeenschappelijke regelingen (Wgr) per 1 juli 2022 zullen wijzigingen worden meegenomen en doorgevoerd. Inleiding:

In 2021 is door de vier GR gemeenten en Empatec NV in het ‘keuzedocument’ de koers beschreven door de GR Fryslân-West en Empatec NV. Deze koers is in opdracht van de GR Fryslân-West eind 2021 in de Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West operationeel uitgewerkt. Het ‘keuzedocument’ is door de gemeenteraad van SWF geamendeerd. De volgende punten zijn op verzoek van de gemeenteraad toegevoegd. • De governance en sturing worden ingericht met als resultaat duidelijkheid over de (scheiding van) rollen en verantwoordelijkheden van de bestuurders en de RvC van Empatec NV. • Het financiële kader van het bedrijfsplan/businesscase past binnen de huidige financiële kaders en de financiële gevolgen over meerdere jaren wordt duidelijk in beeld gebracht. • Lokale successen worden meegenomen in de uitwerking, waarbij zowel lokale bedrijven als het onderwijs worden betrokken. • De financiële gevolgen voor de gemeentelijke organisaties waaronder het opstellen van eigen beleid en het inzetten van personeel wordt meegenomen in de Businesscase.

1

Niet alle onderdelen lijken te zijn meegenomen in de uiteindelijke Businesscase. De visie van SWF werd door het college onvoldoende terug gezien in de Businesscase. De wijziging van de GR-regeling is op verzoek van de gemeente SWF opgedeeld in 2 fasen, waarbij pas in de tweede fase de regels van toe- en uittreding en de wijzigingen van de landelijk aan te passen GR-regels worden uitgewerkt. Procedure bij de andere 3 gemeenten Op 3 maart 2022 hebben de gemeenteraden van De Fryske Marren, Harlingen en Waadhoeke ingestemd met de Businesscase Werkleerbedrijf 2022. Het besluit impliceert het wijzigen van de Regeling werkvoorzieningsschap Fryslân-West. De colleges van deze gemeenten hebben het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West op 29 maart 2022 verzocht deze wijzigingsprocedure voortvarend ter hand te nemen. Het Algemeen Bestuur heeft op 25 april het wijzigingsvoorstel van het Dagelijks Bestuur vastgesteld en aan de colleges gestuurd. In de aanbiedingsbrief adviseert het Algemeen bestuur de wijziging van de Gemeenschappelijke regeling via twee fasen te laten voltrekken. Het voordeel is dat bij het vormgeven van de tweede fase er meer duidelijkheid is doordat er een besluit is genomen op de rapportage vanuit de brede verkenning en daarmee de koers die de gemeente SWF gaat voeren de komende jaren duidelijk is.

Wijziging in twee fasen De Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) wijzigt per 1 juli 2022. Deze wet moet in acht worden genomen bij wijzigingen van lokale gemeenschappelijke regelingen. De nieuwe Wgr verlengt de besluitvormingsprocedure voor het wijzigen van een gemeenschappelijke regeling. Onderdeel van die nieuwe procedure is namelijk een periode van 8 weken, voorafgaande aan de nu al bestaande toestemmingsprocedure van 13 weken, waarin de raad zijn zienswijze kan geven op de wijzigingen. In de Businesscase Werkleerbedrijf 2022 zijn de aanpassingen op de onderdelen governance en rechtmatigheid als urgent aangemerkt en reeds uitgewerkt. Aanpassingen die nog niet volledig zijn uitgewerkt in de Businesscase zullen worden opgenomen in een tweede wijzigingsvoorstel, waarop de procedures van de nieuwe Wgr van toepassing zijn. De inhoud van de tweede fase wordt hieronder verder toegelicht. Aanbevelingen Businesscase De aanbevelingen uit de businesscase zijn leidend geweest voor de wijzigingen van de gemeenschappelijke regeling te weten: 1. De Gemeenschappelijke regeling werkvoorzieningsschap Fryslân-West actualiseren met het oog op de inwerkingtreding van de wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) per 1 juli 2022. 2. Het opnemen van spelregels bij uittreden van een deelnemende gemeente. 3.

Het voorkomen dat het Dagelijks Bestuur (DB) een meerderheid kan vormen in het Algemeen Bestuur (AB). 4. De bevoegdheid van de GR om een eigen secretaris en controller te kunnen benoemen. 5. De optie een gemeenschappelijke adviescommissie instellen. Deze adviseert de gemeenteraden bij de besluitvorming over de GR en kan het algemeen bestuur adviseren. Deze mogelijkheid versterkt de informatievoorziening aan de gemeenteraden en de controlfunctie. 6. Aanvullend is onderzocht in hoeverre het wenselijk is om het werkgeverschap voor Beschut Werk op te nemen in de Gemeenschappelijke regeling werkvoorzieningsschap Fryslân-West, vergelijkbaar met de Wsw.

2

Fasegewijze wijziging doet recht aan zowel de behoefte aan een goed bestuur van de Gemeenschappelijke regeling werkvoorzieningsschap Fryslân-West als aan de democratische controlefunctie die de raad heeft Het is niet reëel gebleken om de aanbevelingen 1 (actualisatie i.v.m. de nieuwe Wgr), 2 (uittredingsregels) en 5 (instellen adviescommissie) volledig te verwerken in een gewijzigde Gemeenschappelijke regeling op de gewenste korte termijn. De andere aanbevelingen zijn echter dermate relevant dat deze zo spoedig mogelijk in werking zouden moeten treden. Dit met het oog op ‘good governance’. Zo zal het behoorlijk inregelen van het DB en AB leiden tot versterkt bestuur en sturing op de uitvoering van de via de GR uitgevoerde taken (hetgeen tevens bijdraagt aan de besluitvorming rondom de complexere keuzes die voorliggen in de tweede wijzigingsfase). Tijdpad besluitvorming 1ste fase Op grond van art. 10:31 en art. 10:32 van de Algemene wet bestuursrecht dienen gemeenteraden binnen 13 weken nadat het college het voorstel tot wijziging heeft verzonden richting de raad, hun besluit tot toestemming (of onthouding daarvan) te nemen. Dat betekent dat de raden eind september/begin oktober 2022 een besluit nemen en dat, indien drie van de vier colleges na de toestemming besluiten tot wijziging, de gewijzigde regeling in werking kan treden.

Verwacht tijdpad besluitvorming 2e fase Het Dagelijks Bestuur van de Gemeenschappelijke regeling werkvoorzieningsschap Fryslân-West is verzocht voor het zomerreces 2022 een plan van aanpak van de tweede fase aan te bieden aan de colleges. Met inachtneming van de geldende procedures wordt verwacht dat de raden het toestemmingsbesluit over de tweede wijziging van de gemeenschappelijke regeling in het 4e kwartaal 2023 kunnen verlenen. Wijziging van de gemeenschappelijke regeling vereist toestemming van de gemeenteraad Als het gaat om het wijzigen van de Gemeenschappelijke regeling werkvoorzieningsschap FryslânWest is het college het bevoegd orgaan. Artikel 24, eerste lid GR Fryslân-West bepaalt dat de regeling kan worden gewijzigd bij eensluidende besluiten van de colleges van burgemeester en wethouders van tenminste twee-derde van de deelnemende gemeenten, voor zover deze colleges van burgemeester en wethouders daartoe toestemming hebben verkregen van hun raden. Op de toestemmingsprocedure zijn artikel 10:31 en artikel 10:32 van de Algemene wet bestuursrecht en de artikel 1, 2e en 3e lid, Wet gemeenschappelijke regelingen van toepassing. Door een tweede wijziging krijgen de nieuwe en complexe onderdelen volle aandacht van de raden Gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen per 1 juli 2022 Per 1 juli 2022 treedt de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) in werking.

Deze wet versterkt de kaderstellende en controlerende rol van gemeenteraden. Belangrijkste gevolgen zijn: • Uitbreiden zienswijze-procedure: de raden krijgen het recht bij het treffen van een regeling door colleges een zienswijze naar voren te brengen op de ontwerpregeling. Colleges moeten schriftelijk en gemotiveerd reageren op deze zienswijze. • Actieve informatieplicht van het bestuur van de GR naar de gemeenteraden. • Versterking controlerende rol: de controlerende rol wordt versterkt door de mogelijkheid tot onderzoeken van het functioneren van de gehele gemeenschappelijke regeling. Gemeenteraden krijgen de mogelijkheid een regionale onderzoekscommissie in te stellen. • Verankering burgerparticipatie: de participatiemogelijkheden van burgers en belanghebbenden bij de besluitvorming in gemeenschappelijke regelingen worden vergroot. • Keuze rond zienswijzen op andere besluiten dan de begroting, instellen commissies en oprichten vennootschappen. • Verplichting tot regelen gevolgen van de uittreding.

3

Van belang is om de nieuwe gemeenteraden actief te betrekken bij het bepalen van inhoud en betekenis van voornoemde facetten voor de GR F-W. De Wgr schrijft voor dat gemeenschappelijke regelingen uiterlijk binnen twee jaar na invoering van de nieuwe wet moeten voldoen aan deze kaders van de van de wet (al gaan sommige zaken ook direct in). Het DB van de GR F-W biedt de colleges uiterlijk voor het zomerreces van 2022 hiertoe een plan van aanpak aan. Uittredingsbepalingen Eveneens in de tweede wijziging wordt aanbeveling 2, een uitgewerkte uittredingsregeling, meegenomen. Het huidige artikel 23 regelt uitsluitend dat het AB pas bij een voorkomend uittredingsbesluit van een college de voorwaarden en financiële effecten vaststelt voor de uittreder. In de praktijk betekent dit een complex bestuurlijk proces en waarschijnlijk een gerechtelijke uitspraak (vaste jurisprudentie is dat de uittredende partij gedurende vijf jaar na datum van uittreding haar deelnemersbijdrage (afbouwend van 100% tot 0%) betaalt. Met de deelnemersbijdrage wordt bedoeld alle inbreng van de uittredende gemeente in de GR. Het wijzigen van de uittredingsregeling is relevant; het maakt aan de voorkant duidelijk waar partijen aan toe zijn. Het vraagt echter de nodige tijd, inspanningen en rekenwerk om met de vier deelnemers tot aanvaardbare bepalingen te komen.

Voor de goede orde: de huidige uittredingsregeling blijft van kracht tot de GR F-W in de tweede fase is gewijzigd. Argumenten:

1.1 Door de Gemeenschappelijke regeling werkvoorzieningsschap Fryslân-West op dit moment te wijzigen worden aanbevelingen uit de Businesscase geïmplementeerd De relevante wijzigingen in deze eerste wijziging zijn: • Algemeen: een aantal kleinere maar storende omissies wordt opgelost in de nieuwe conceptregeling, waaronder de benaming van de deelnemende gemeenten en doornummering van de artikelen; • Artikel 4: aanvullend op de aanbevelingen uit de Businesscase wordt geadviseerd het werkgeverschap voor nieuw Beschut werk (nBw) op te nemen in de GR. Dat de GR het werkgeverschap voor deze banen uitvoert namens de gemeenten was al jaren de praktijk, is verwerkt in de begroting van de GR F-W en past bij de intentie van de Businesscase dat nieuw Beschut werk in het basispakket van het te vormen Werkleerbedrijf valt. Aandachtspunten in de uitvoering van dit onderdeel (hetgeen sturing van het bestuur van de GR F-W vraagt) blijven: de beweging van intern beschut naar extern beschut werk en oog voor de mogelijkheden hebben voor de wensen van de werknemers als het gaat om de specifieke werkplek of -omgeving. De taakopdracht is uitsluitend het instant houden van een omgeving waar mensen beschut werk kunnen uitvoeren. De bepaling dwingt geen exclusiviteit af ten aanzien van het werkgeverschap.

De bevoegdheden rond beschut werk zelf (artikel 10b van de Participatiewet) worden niet gedelegeerd. Dit betekent dat Beschut werk uitsluitend op basis van realisatie wordt gefinancierd door de colleges. De individuele colleges bepalen het aantal te realiseren Beschut werk-banen per jaar. • Artikelen 7 en 11: volgens artikel 14 lid 3 van de Wet gemeenschappelijke regeling mogen de leden van het Dagelijks Bestuur niet een meerderheid van stemmen in het Algemeen Bestuur hebben. Dit is niet correct geregeld in de huidige GR (aanbeveling 3) en wordt met deze wijziging opgelost. • Artikel 9: daarnaast worden de stemverhoudingen gefixeerd conform de verhouding zoals die de afgelopen jaren was (DFM 2; H 1; SWF 4; WH 2). Daarmee is het niet meer noodzakelijk de stemverhouding jaarlijks vast te stellen. Deze stemverhouding geldt voor interne besluitvorming van het Algemeen Bestuur. De stemverhouding in het Dagelijks Bestuur blijft ongewijzigd. Hier geldt namelijk de besluitvorming bij gewone meerderheid en iedere deelnemer heeft één stem. • Artikel 16: de GR F-W heeft met deze nieuwe regeling de bevoegdheid een secretaris aan te wijzen zodat in bestuurlijke advisering niet vanuit de vennootschap hoeft te worden voorzien

4

•

(aanbeveling 4). Daarnaast is overwogen eenzelfde artikel in te voegen voor de controllersfunctie. Echter, de gemeenschappelijke regeling is een contract tussen gemeentebesturen, en de inrichting van de organisatie van het werkvoorzieningsschap is een bevoegdheid van het Dagelijks Bestuur. Advies van de extern opdrachtnemer is daarom om de controllersfunctie via een intern DB-besluit te borgen. Artikel 21: de bepalingen met betrekking tot de verdeelsleutel bij de aanvullende gemeentelijke bijdrage zijn tekstueel aangepast naar de bestendige praktijk (lid 1 en 2). Daarbij niets afdoend aan de verplichting van colleges dat de rijksbijdrage wordt doorbetaald aan de GR F-W (lid 3; inherent aan delegatie van taken en bevoegdheden in het kader van de Wsw).

Doel/beoogd resultaat:

Doorvoeren van technische wijzigingen vanuit de aanpassing van de Wgr en implementeren van de aanpassingen vanuit de adviezen uit de enquêtecommissie inzake governance en transparantie. Risico’s: Bij het niet akkoord gaan met de wijziging van de GR Fryslân-West loopt de gemeente SWF het risico dat de andere 3 gemeenten wel akkoord gaan en op basis van de stemverhouding (meerderheid van stemmen) alsnog het wijzigingsvoorstel er door kunnen krijgen. Financiën: n.v.t. Andere opties/alternatieven: De raad kan zijn toestemming alleen onthouden indien de raad de wijziging in strijd acht ‘met het recht of het algemeen belang’. Aan de wijziging ligt een uitgebreid onderzoek ten grondslag naar de maatregelen om het bestuur van - en toezicht op de gemeenschappelijke regeling en Empatec NV te versterken. In dat onderzoek, te weten de Businesscase Werkleerbedrijf 2022, is daartoe een juridisch advies opgenomen van Rotshuizen Geense Advocaten. Vervolgens is het wijzigingsvoorstel binnen de kaders van dat advies ontworpen onder supervisie van mr. R. de Greef van Cooperation, waarmee is geborgd dat het voorstel geen strijdigheden met het recht bevat.

Wettelijke basis: Wet gemeenschappelijke regelingen Gemeentewet Algemene Wet Bestuursrecht Gemeenschappelijke regeling werkvoorzieningsschap Fryslân-West Global Goals: SDG 8, Waardig werk en economische groei SDG 10, Ongelijkheid verminderen Wie zijn betrokken: Betty Zwager, Guus Olijerhoek Wijze van participatie: co-creatie Digitale links naar informatiebronnen: n.v.t. In welke fase: Afronding

5

Planning vervolg in de raad/LTA: Het tijdpad van de wijzigingen van de eerste en tweede fase van de gemeenschappelijke regeling zijn beschreven onder de inleiding. Nadat er toestemming is verkregen van de gemeenteraden stellen de colleges de wijziging van de eerste fase vast via een separaat besluit. De voorbereidingen voor de tweede fase zijn gestart. De verwachting is dat de raden hier in het vierde kwartaal 2023 een toestemmingsbesluit over kunnen nemen. Bijlage(n): Bijlage 1: Aanbiedingsbrief van het Algemeen Bestuur aan de colleges Bijlage 2: Het concept wijzigingsbesluit Bijlage 3: Wijzigingstabel gemeenschappelijke regeling

Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. Drs. J.A. de Vries

drs. E.K. Strijker

6

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Wijziging gemeenschappelijke regeling Werkvoorzieningsschap Fryslân-West, eerste fase Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 28 juni 2022; besluit: Akkoord gaan met het voorstel tot wijzigen van de gemeenschappelijke regeling Fryslân-West, eerste fase, conform het voorstel in bijlage 2. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 29 september 2022

mr. Drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

7

, voorzitter.

, griffier.