Raadsvoorstel - Watertakenplan Súdwest -Fryslân 2023 - 2027

Ons nummer: R22.000157

*R22.000157* O.0000001E

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Raadsvergadering van Commissie Commissievergadering van Portefeuillehouder Team Adviseur

Watertakenplan Súdwest -Fryslân 2023 - 2027 9 maart 2023 Doarp, Stêd en Omkriten 21 februari 2023 Michel Rietman, Keten Ruimte - Algemene sjablonen Anne van Scheltinga

Voorstel: Het Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023 - 2027 vast te stellen Samenvatting: Een gemeente heeft drie watertaken over al hun (afval)water, ook wel zorgplichten genoemd: de afvalwaterzorgplicht, de hemelwaterzorgplicht en de grondwaterzorgplicht. Deze zorgplichten vormen de basis van het gemeentelijk Watertakenplan. Het Watertakenplan Súdwest-Fryslân 20232027 beschrijft hoe we de aankomende jaren invulling geven aan onze watertaken en hoe dit bijdraagt aan onze ambities. De maatregelen en investeringen beschreven in dit Watertakenplan worden betaald vanuit de rioolheffing. De rioolheffing heeft het karakter van een bestemmingsheffing waarmee de kosten van de gemeentelijke waterzorgplichten worden verhaald. Het Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027 vervangt het ‘verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan’ (vGRP) 2018 – 2022. Argumenten: In Nederland heeft elke gemeente drie watertaken over al hun (afval)water, ook wel zorgplichten genoemd: de afvalwaterzorgplicht, de hemelwaterzorgplicht en de grondwaterzorgplicht. Deze zorgplichten vormen de basis van het gemeentelijk rioleringsplan. Het is een wettelijke vereiste voor gemeentes om aan deze zorgplichten te voldoen. De manier waarop mag door de gemeentes zelf worden bepaald.

Omdat de inhoud van het plan veel breder is dan de naam ‘gemeentelijk rioleringsplan’ doet vermoeden is gekozen voor de term Watertakenplan; het plan beschrijft en verankert de strategie per watertaak: a. Afvalwater. De doelmatige inzameling en het transport van het stedelijke afvalwater (huishoudelijk afvalwater, bedrijfsafvalwater, eventueel gemengd met hemelwater en/of grondwater), dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen; b. Hemelwater. De doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater (trits opvangen, bergen, afvoeren); c. Grondwater. Het in openbaar gebied treffen van doelmatige maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming te voorkomen of te beperken. d. Tevens wordt ingegaan op klimaatadaptatie en dan met name wateroverlast en droogte. Als gevolg van een integrale benadering neemt daarnaast de wederzijdse relatie met ruimtelijke ordening toe.

1

Na een evaluatie van het huidige vGRP beschrijft het nieuwe plan de beleidskaders en de huidige situatie. Daarna gaat het plan in op de visie, thema’s voor de komende jaren en de doelen. In het programma water en riolering wordt per zorgplicht aangegeven op welke wijze wij in de planperiode hier invulling aan geven. Tot slot wordt in het Watertakenplan ingegaan op de middelen, de ontwikkeling van de rioolheffing en de benodigde personele capaciteit. In de planperiode is in totaal € 16,1 miljoen bestemd voor vervangingen en klimaatadaptieve maatregelen, volgens onderstaande onderverdeling: • Vervangingsinvesteringen vrij-vervalriolering € 8.800.000; • Vervanging van bouwkundige onderdelen van de gemalen € 250.000; • Vervanging van mechanisch/elektrische onderdelen € 1.250.000; • Vervanging van telemetrie € 400.000; • Uitvoeringsprogramma Wateroverlastlocaties € 2.500.000; • Klimaatadaptieve maatregelen (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie) € 880.000; • Klimaatsubsidie (afkoppelen, regentonnen, etc. ) € 2.000.000. Risico’s: In het Watertakenplan zijn de volgende risico’s benoemd: - Stijgende prijzen, hier is op geanticipeerd door de eenheidsprijzen voor rioolvervanging en relining te actualiseren op basis van de cijfers van Stichting RIONED: 18,5% prijsstijging doorgevoerd (prijspeil 2021).

Zie tevens hoofdstuk 8.3.2 van het Watertakenplan; - Vertraging door leveringsproblemen en te weinig mankracht. Hierdoor kunnen projecten uitlopen en kan het saldo van de voorziening (tijdelijk) hoger uitvallen dan geraamd. Het Taakveld Riolering is echter een gesloten financieel circuit. Eventuele tijdelijke overschotten blijven in de voorziening en zullen voor hetzelfde doel ingezet blijven worden. - Risico op asbesthoudende voegenkit kan leiden tot hogere project (uitvoerings)kosten en vertraging. Gemeente is op de hoogte van het risico en zal daar waar nodig adequaat reageren en hierop anticiperen. - Integraal werken kan leiden tot her-prioritering en vertraging. Risico op uitval riolen bij lange vertragingen. Wordt op geanticipeerd door urgente ingrepen (risico op veiligheid en/of volksgezondheid) desnoods separaat en niet integraal uit te voeren. - Personele capaciteit (intern): de juiste formatie, capaciteit en competenties, alsmede de ‘war on talent’, kunnen we de juiste mensen vinden voor onze vacatures. - Klimaatontwikkeling, met name het tempo en de invloed daarvan op te treffen maatregelen (investeringshoogte) en de planning daarvan.

Financiën: De rioolheffing heeft zich in de periode 2018 – 2022 ontwikkeld zoals in het vGRP berekend. De rioolheffing voor een woning bedraagt in 2023 € 190,84 bestaande uit een eigenarendeel van € 119,68 en een gebruikersdeel van € 71,16. De rioolheffing van Súdwest-Fryslân is relatief laag. Van de 344 Nederlandse gemeenten bedraagt de gemiddelde rioolheffing (in 2022) voor een eerpersoonshuishouden € 219. Er zijn 99 gemeenten in Nederland met een lagere en 244 met een hogere heffing dan onze gemeente. De gemeenteraad heeft de begroting en belastingen voor 2023 vastgesteld. Met de vastgestelde rioolheffing 2023 worden de lasten gedekt. Vanaf 2024 wordt de grondslag voor de rioolheffing op onderdelen aangepast. Hiervoor ontvangt u als raad een separaat voorstel. In het Watertakenplan wordt geanticipeerd op de nieuwe/ toekomstige situatie.

2

Om zowel op de korte als op de lange termijn een kostendekkend geheel te houden is de komende jaren een beperkte stijging van de rioolheffing benodigd. Voor de periode 2024 – 2027 wordt voorzien in een jaarlijkse stijging van de tarieven met 1,0% (exclusief indexatie). Na de planperiode zal de stijging van de heffing toenemen als gevolg van hogere investeringen (een verwachte stijging van de heffing gedurende 12 jaar met 2,6% per jaar). Met deze strategie kan 100% van de vervangingsinvesteringen direct betaald blijven worden (bestaand beleid) en ontstaan er geen nieuwe kapitaallasten. De huidige inflatie is hoog (zomer 2022). Het is onduidelijk hoe dit zich in de (nabije) toekomst zal ontwikkelen. Voor rioolvervangingen is de eenheidsprijs verhoogd met 18,5% conform de gewogen gemiddelde stijging van de prijzen van Stichting RIONED. Dit betreft prijspeil 2021. De benodigde investeringsbedragen voor pompen en gemalen en overige vervangingen en investeringen zijn actueel en/of afdoende gebleken. Deze zijn derhalve niet geïndexeerd. Indien budgetten/kredieten in de nabije toekomst ontoereikend blijken, zullen deze opgehoogd (geïndexeerd) worden bij de tussenevaluatie van dit Watertakenplan. Acute meerkosten (investeringensfeer) kunnen opgevangen worden vanuit het saldo in de vervangingsvoorziening; dit saldo dient als buffer.

Om aansluiting te krijgen bij de begroting voor 2023 zijn de exploitatielasten eenmalig met 3% geïndexeerd. Hiermee is het prijspeil voor de exploitatielasten aangepast naar 2022. Andere opties: Een watertakenplan is een wettelijke verplichting, geen watertakenplan is geen optie. Wettelijke basis: Wet milieubeheer en Waterwet Global Goals:

Iedereen moet toegang hebben tot schoon drinkwater en sanitair. Er is genoeg zoet water op aarde aanwezig om dit te kunnen bereiken. Wereldwijd sterven er miljoenen mensen aan ziektes die worden veroorzaakt door onvoldoende schoon water, sanitair en hygiëne. Gebrek aan schoon drinkwater brengt ook de voedselveiligheid in gevaar. Vooral droogte versterkt honger en ondervoeding.

Dit doel gaat om het tegengaan van klimaatverandering, maar ook om het leren omgaan met de gevolgen van klimaatverandering, die onvermijdelijk gaan komen. Om klimaatverandering tegen te gaan, is snel actie nodig. Op dit moment zijn de gevolgen al merkbaar. De klimaatverandering zorgt voor extreem weer, het zeeniveau stijgt en het ijs op de polen smelt. Het is slecht voor economieën wereldwijd en gevaarlijk voor mensen. Steeds meer mensen gaan over op een duurzame leefstijl. De uitstoot van broeikasgassen is echter nog nooit zo hoog geweest. Daarom moeten we samen nog grotere stappen maken!

Wie zijn betrokken: n.v.t.

3

Wijze van participatie: We kunnen de gebouwde omgeving niet in één keer klimaatbestendig en waterrobuust maken. Opgaven worden daarom steeds vaker integraal opgepakt en verweven met andere ruimtelijke ontwikkelingen. Op deze wijze lossen we niet alleen (potentiële) problemen op maar verhogen we tevens de leefbaarheid van de omgeving. Aangezien meer dan vijftig procent van de gebouwde omgeving in handen is van particulieren/ private partijen, ligt het voor de hand om gezamenlijk op te trekken. Dit past in de geest van de Omgevingswet waarin participatie wordt bevorderd door minder regels en meer speelruimte. Digitale links naar informatiebronnen: • • •

www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/waterwet/ www.frieseklimaatatlas.nl Online iReport (Omgevingsprogramma klimaatadaptatie)

In welke fase: Definitief Planning vervolg in de raad/LTA: n.v.t. Bijlage(n): - Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023 - 2027

Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. E.K. Strijker

4

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Watertakenplan Súdwest -Fryslân 2023 - 2027 Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 13 december 2022; besluit: Het Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023 - 2027 vast te stellen

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 9 maart 2023

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

5

, voorzitter.

, griffier.