Raadsvoorstel - Startnotitie Keuzes op Grondbeleid

Ons nummer: R25.000211

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Ruimtelijke Ontwikkeling Michel Rietman Doarp, Stêd en Omkriten 17 februari 2026 5 maart 2026

Onderwerp

:

Startnotitie: Keuzes op Grondbeleid

Raadsvoorstel: De startnotitie: Keuzes op Grondbeleid vast te stellen en daarmee het startschot te geven voor een nieuw en toekomstbestendig grondbeleid. Samenvatting: De gemeente staat voor grote ruimtelijke en maatschappelijke opgaven. De behoefte aan voldoende en betaalbare woningen, de energie- en landbouwtransitie, klimaatadaptatie, economische ontwikkeling en de druk op de beschikbare ruimte vragen om duidelijke keuzes over hoe de gemeente met grond omgaat. Tegelijkertijd veranderen wet- en regelgeving (Omgevingswet, Wet versterking regie volkshuisvesting) en neemt de financiële druk op gemeenten toe. Het huidige grondbeleid loopt af. Dit moment benutten wij om te komen tot een nieuwgrondbeleid, dat past bij de ambities van de gemeente en bij de rolverdeling tussen raad en college onder de Omgevingswet. Deze startnotitie beschrijft het proces om tot die visie te komen. De notitie heeft drie doelen: 1. Het formuleren van de opdracht en scope voor het nieuwe grondbeleid. 2. Het benoemen van de thema’s en keuzevraagstukken waarover de raad richting geeft. 3. Het vastleggen van het proces, de rolverdeling en de beoogde producten. Met deze startnotitie wordt de raad gevraagd om richting te geven aan de uitgangspunten voor de verdere uitwerking. Inleiding: De context waarin het gemeentelijk grondbeleid wordt gevoerd, is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd.

In korte tijd zien we een samenloop van grote maatschappelijke en economische opgaven. Het woningtekort in Nederland is structureel en de betaalbaarheid van wonen staat onder druk. Tegelijkertijd vraagt de energie- en landbouwtransitie om ruimte en investeringen, en is klimaatadaptatie noodzakelijk om onze leefomgeving toekomstbestendig in te richten. Deze opgaven spelen zich af binnen een steeds krapper financieel kader voor gemeenten en woningcorporaties. Dat vraagt om bewuste keuzes over de inzet van middelen, de mate van regie die de gemeente wil voeren en de risico’s die zij daarbij bereid is te nemen. Handelen is noodzakelijk, maar de vraag is op welke wijze: kiest de gemeente voor een actieve rol door gronden aan te kopen, of zijn er andere vormen van sturing die beter passen bij de huidige omstandigheden? Met deze notitie nemen wij de gemeenteraad mee in de uitgangspunten, keuzemogelijkheden en kansen die samenhangen met het actualiseren van het grondbeleid. Wij vragen de raad om richtinggevende kaders vast te stellen voor de inhoud en uitvoering van dit beleid, zodat gezamenlijk kan worden gewerkt aan een toekomstbestendige, betaalbare en duurzame leefomgeving.

1

Global Goals: Grondbeleid is dienend aan ruimtelijk beleid en gebiedsontwikkeling. In die hoedanigheid versterkt het de volgende global goals: • SDG 11: Duurzame steden en gemeenschappen Grondbeleid bepaalt waar en hoe wordt gebouwd. Door actief grondbeleid, strategische verwerving en sturing via grondprijzen en uitgiftevoorwaarden kan de gemeente duurzame, leefbare en inclusieve wijken realiseren. Denk aan ruimte voor groen, voorzieningen, mobiliteit en betaalbare woningen. •

SDG 9: Industrie, innovatie en infrastructuur Met grondbeleid creëert de gemeente voorwaarden voor toekomstbestendige economische ontwikkeling. Dit omvat het mogelijk maken van bedrijventerreinen, slimme mobiliteitsoplossingen en het faciliteren van innovatieve bouw- en energieconcepten via locatiekeuzes, uitgiftevoorwaarden en investeringen.

•

SDG 13: Klimaatactie In grondexploitatie en grondbeleid wordt ruimte gereserveerd en financieel geborgd voor klimaatadaptatie en mitigatie. Voorbeelden: waterberging, bodemverbetering, natuurinclusief (land)bouwen, energie neutrale warmte-infrastructuren en klimaatbestendig ontwerp van openbare ruimte.

•

SDG 15: Leven op het land Grondbeleid ondersteunt ander beleid, hoe zorgvuldig wordt omgegaan met bodem, natuur en biodiversiteit. Beleidskeuzes voor zaken als groenstructuren, ecologische zones, boscompensatie en natuur-inclusieve ontwikkeling stimuleert de gemeente het herstel en behoud van leefgebieden.

•

SDG 10: Ongelijkheid verminderen Via grondbeleid kan de gemeente sturen op sociale woningbouw, betaalbare koop, gemengde wijken en toegankelijkheid van voorzieningen. Door eisen in anterieure overeenkomsten en uitgiftevoorwaarden draagt grondbeleid bij aan gelijke kansen in de fysieke leefomgeving.

•

SDG 7: Betaalbare en duurzame energie Grondbeleid houdt rekening met energie-infrastructuur zoals warmtenetten, zonnevelden en energieopslag. In gebiedsontwikkelingen kunnen gemeenten voorwaarden stellen om energieneutrale of aardgasvrije wijken mogelijk én betaalbaar te maken.

•

SDG 8: Waardig werk economische groei Door het faciliteren van bedrijventerreinen, clusters voor innovatie en hoogwaardige werklocaties draagt grondbeleid bij aan lokale werkgelegenheid. Ook stimuleert het de duurzame economische groei door beschikbare en goed ontsloten grond voor bedrijven.

Argumenten: Vanwege de vele maatschappelijke en economische opgaven zien we reden om met een nieuw grondbeleid te komen. Het belangrijkste argument is dat we aan een grondbeleid kunnen werken dat klaar is voor de toekomst. Daarnaast zijn er een aantal specifieke gebeurtenissen te benoemen die dit onderschrijven: Ad. 1.1

Kansrijke sporen: Met deze startnotitie wordt gevolg gegeven aan de opdrachten in het sporenboek. In het herziene grondbeleid wordt aandacht gegeven aan kansrijke sporen 8a Grondexploitaties rendabeler maken, 8b Nota kostenverhaal, 8c Inrichten gebiedsontwikkelfonds of reserve grondbedrijf en 8d Taakstelling winstgevend maken nieuwe grondexploitaties.

2

Ad. 1.2

Ruimtelijke Strategie Sneek: Een belangrijke aspect in dit programma is inbreiding voor uitbreiding. Dit betekent meer binnenstedelijke gebiedstransformaties. Hierdoor worden keuzes over regie, ontwikkelstrategieën en het faciliteren van marktpartijen nog belangrijker. Het grondbeleid legt deze keuzes vast.

Ad. 1.3

Economisch actieplan, Ondernemen met impact De gemeente zet met dit plan een sterkte strategie neer met duidelijke en praktische activiteiten. De belangrijke thema’s en onze parelsectoren gastvrijheidseconomie, landbouw en de maritieme sector komen hierin in terug. Met grondbeleid kunnen we helpen deze strategie kracht bij te zetten. Zo vraagt de druk op agrarische grond, het belang van toekomstige bedrijfsvoering en de noodzaak om ruimte te maken voor natuur-inclusieve landbouw om herijking van instrumenten als erfpacht, kavelruil en grondmobiliteit. Ook vanuit economisch perspectief is actualisatie nodig: ruimte voor bedrijvigheid, doorontwikkeling van bestaande terreinen en het kunnen inspelen op strategische kansen vraagt om een vorm van grondbeleid die proactieve interventies mogelijk maakt.

Ad. 1.4

Woonbeleid Súdwest-Fryslân: Dit beleid laat zien dat de gemeente meer regie wil op bijvoorbeeld betaalbaar wonen en sociale huur. Grondbeleid helpt om deze ambities te ondersteunen.

Ad. 1.5

Wet versterking regie volkshuisvesting: Deze wet ligt nu bij de Eerste Kamer. De verwachting is dat deze wordt in 2026 bekrachtigt zal worden en in werking treedt. De ambities van deze wet gaan onder andere over genoeg betaalbare en sociale huurwoningen.

Ad. 1.6

Omgevingswet: Grondbeleid hoort thuis in de omgevingsvisie en de programma’s. Dit vraagt om keuzes over wat in de visie komt en wat in een programma. Dit is des te belangrijker omdat dit ook over mandaat voor de raad of het college gaat.

Ad. 1.7

Huidig beleid loopt tot 2026: De raad heeft het huidige grondbeleid vastgesteld voor een bepaalde periode (20212025). Met deze startnotitie wordt voldaan aan de vraag van de raad om het grondbeleid cyclisch te herzien.

Rol en bevoegdheid: Onder de omgevingswet wordt gewerkt met een duidelijke scheiding tussen visie en uitvoering. Dit vraagt om duidelijke afspraken over rollen en verantwoordelijkheden. De visie wordt een addendum op de Omgevingsvisie. Met een visie zet de raad een duidelijke stip op de horizon. Hierop volgt het programmadeel dat vooral ingaat op de hoe-vraag. Hoe gaat het college de visie van de gemeente uitvoeren en werkelijkheid laten worden? De raad: • Stelt de visie vast; • Maakt strategische keuzes over regie, risico en sturing; • Stelt kaders voor instrumenten en financiële randvoorwaarden • Houdt toezicht op de uitvoering Het college: • Werkt de visie uit in een uitvoeringsprogramma; • Zet instrumenten in binnen de door de raad vastgestelde kaders; • Zorgt voor uitvoering en monitoring

3

Risico’s: Met het vaststellen van de startnotitie wordt het startsein gegeven voor het opstellen van een visie op grondbeleid. Als er daadwerkelijk richtinggevende keuzes en kaders worden gesteld zullen de bijhorende risico’s inzichtelijk worden gemaakt. Financiën: Het startsein geven voor het actualiseren van het grondbeleid heeft geen financiële gevolgen voor de gemeente. Het uitwerken en het begeleiden van processen worden zoveel mogelijk intern opgepakt. De uren en eventuele inhuur worden gedekt uit de bestaande budgetten voor de teams. In de startnotitie komen wel thema's voor die uiteindelijk invloed kunnen hebben. Hoe deze er uiteindelijk uit komen te zien en hun financiële effecten worden nog met de raad besproken en als besluit voorgelegd. Juridisch: • Omgevingswet • Wet voorkeursrecht gemeenten • Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Alternatieven: Startnotitie nog niet vaststellen: Wij zien urgentie om alvast aan de slag te gaan. Er kan echter ook voor gekozen worden om hiermee te wachten. Dit betekent dat een herzien grondbeleid langer op zich laat wachten. Beleidsherziening in standaard cyclus: Er wordt geen startnotitie vastgesteld door de raad, maar de gemeente gaat wel al aan het werk met een concept herziening van het grondbeleid. Het resultaat wordt in een raadsvergadering ter besluit voorgelegd.

Dit betekent minder regie voor de raad, maar het voorstel tot herzien beleid ligt wel sneller bij de raad. Participatie en communicatie: Intern zijn alle beleidsterreinen die te maken hebben met de leefomgeving geïnterviewd. De uitkomsten zijn meegenomen in deze startnotitie. Bij verdere uitwerking zullen de beleidsterreinen weer gevraagd worden om mee te denken. Bij verdere uitwerking van het grondbeleid willen we graag de meningen van marktpartijen. We nemen ze mee in onze voornemens en bevragen hen over de praktische uitvoering. Een aantal projectontwikkelaars en woningbouwcorporaties die actief zijn in onze gemeente worden daarvoor uitgenodigd in een nog te bepalen werkvorm. Planning en vervolgproces: • Verkennende fase (december 2025 – augustus 2026) Ophalen van opgaven en kaders •

Visievormende fase (augustus 2026 –januari 2027) Richtinggevende keuzes door de raad

•

Besluitvormende fase (januari 2027 – maart 2027) Vaststelling visie op grondbeleid

Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: − Nota grondbeleid 2021-2025 − Nota kostenverhaal − Economisch actieplan, Ondernemen met impact Bijlage(n): 1. Startnotitie: Keuzes op Grondbeleid 2. Grondbeleid 2021-2025

4

Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. C. Smits

5

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Startnotitie Grondbeleid Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 13 januari 2026;

besluit:

De startnotitie: Keuzes op Grondbeleid vast te stellen en daarmee het startschot te geven voor een nieuw en toekomstbestendig grondbeleid. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 5 maart 2026

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

6

, voorzitter.

, griffier.