Raadsvoorstel - Position Paper Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân

Ons nummer: R25.000180

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Strategie & Programma's Bauke Dam Doarp, Stêd en Omkriten 13 januari 2026 29 januari 2026

Onderwerp

:

Position Paper Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân

Raadsvoorstel: De Position Paper Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân vast te stellen. Samenvatting: “In de toekomst is Súdwest-Fryslân een gebied dat tijdig en daadkrachtig heeft geanticipeerd op de grote transities van onze tijd. Landbouw, energie, mobiliteit, economie zijn vernieuwd met oog voor een duurzame toekomst. In onze manier van samenleven hebben we nieuwe vormen van verbondenheid en solidariteit gevonden, waardoor een veerkrachtige gemeenschap is ontstaan. (…) De keuzes die we maakten, waren steeds gericht op het streven naar een brede welvaart en gezonde samenleving in waterrijk Súdwest-Fryslân. (…) De grote opgaven konden we niet los van elkaar zien. We zagen dat niet alles overal kon en onze kracht lag dan ook in het verbinden van de opgaven (…)”. Dit, en nog meer, staat beschreven in het toekomstbeeld voor Súdwest-Fryslân 2060, geschetst in de Position Paper. In dit raadsvoorstel staat een korte toelichting op de Position Paper Omgevingsvisie. Het proces om te komen tot een herijkte omgevingsvisie vraagt meerdere stappen die elkaar goed aanvullen. Voorgesteld wordt om nu als eerste stap, nog met de huidige raad, een Position Paper vast te stellen, met daarin een actueel ‘verhaal van Súdwest-Fryslân’.

Dit document schetst vanuit een lange termijn perspectief (vanuit een toekomstbeeld voor Súdwest-Fryslân 2060) de vragen die bepalend zijn voor de toekomst en benoemt mogelijke keuzes. Het zorgt voor een goede start van het proces waarmee in de nieuwe raadsperiode de herijking (verder) kan worden opgepakt en vormgegeven. De Position Paper wil niet alleen informeren, maar vooral inspireren en het gesprek openen met college en raad (en daarna ook breder): welke keuzes willen we maken, en wat willen we nalaten voor de volgende generaties? Zowel college als raad zijn actief betrokken geweest bij de totstandkoming. Ambtelijk hebben alle relevante disciplines meegewerkt aan de Position Paper. Inleiding: De omgevingsvisie is een vrij abstract begrip, terwijl het voor iedere inwoner relevant is om over het bestaan ervan te weten. Of je nu een bedrijfspand of een tuinhuisje wilt bouwen, als inwoner/ondernemer krijg je te maken met kaders gestoeld op de gemeentelijke omgevingsvisie. De gemeentelijke omgevingsvisie is een strategisch beleidsdocument. Het is bedoeld om de lange termijnambities en doelen voor de fysieke leefomgeving van Súdwest-Fryslân vast te leggen. De omgevingsvisie combineert verschillende beleidsterreinen tot samenhangend ruimtelijk beleid. Op 29 april 2021 is de 1.0-versie van de Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân door de raad vastgesteld.

Het was een van de eerste omgevingsvisies in Nederland. Steeds vaker is duidelijk dat vele actuele en ingrijpende ontwikkelingen niet in de Omgevingsvisie 1.0 zijn opgenomen of hierin onvoldoende actueel zijn uitgewerkt. Zoals (om enkele te noemen): de ruimtelijke vertaling woningbouw, duurzame mobiliteit (o.a. Lelylijn-discussie, verkeersarmoede), opgaven stedelijkheid (o.a. Fries Stedelijk Netwerk/Ruimtelijke Strategie Sneek), inpassing voorzieningen (wisselwerking stad/platteland, zorg/welzijn, gezondheid), het energiesysteem-inpassingsvraagstuk (o.a. netcongestie, wind/zon, energiehubs, warmteopgaaf), opgaven watersysteem (o.a. water en bodem sturend), toekomstbestendige landbouw (o.a. stikstof, natuuropgaaf), defensie, veranderingen in het veengebied, zoetwateropgaaf IJsselmeer, positionering Sneek/Prinses Margrietkanaal.

1

Het maakproces van de omgevingsvisie vraagt meerdere stappen die elkaar goed aanvullen. Voorgesteld wordt om nu als eerste stap, nog met de huidige raad, een Position Paper vast te stellen. Het zorgt voor een goede start van het proces waarmee in de nieuwe raadsperiode de herijking (verder) kan worden opgepakt en vormgegeven. Het Position Paper-proces kan daarnaast behulpzaam zijn voor raad en college om de komende tijd bij nieuwe nota’s en beleidsstukken van andere overheden een positie te bepalen, zoals documenten vanuit het Rijk (Nota Ruimte), de provincie (POVI), maar ook anderszins zoals rond het Masterplan Lelylijn, Fries Stedelijk Netwerk, etc. Het is nodig om als gemeente zo up to date mogelijk te kunnen reageren op deze opgaven en beleidsontwikkelingen. Het is daarom nodig om de omgevingsvisie te herijken, zodat hierdoor op integrale wijze opnieuw richting en samenhang kan ontstaan en voor de komende jaren keuzes kunnen worden gemaakt (niet alles kan overal). Parallel aan het Position Paper-proces worden er in de komende maanden (tot aan de verkiezingen) ook nog raadsvoorstellen voorgelegd om de huidige omgevingsvisie op twee specifieke onderdelen aan te passen (Wonen en Ruimtelijke Strategie Sneek). Global Goals: - SDG 3 – Goede gezondheid en welzijn Een gezonde leefomgeving is cruciaal voor brede welvaart.

Dit betekent aandacht voor zorg, welzijn, preventie en een inrichting van de ruimte die gezondheid bevordert. - SDG 6 – Schoon water en sanitair Súdwest-Fryslân is waterrijk. Water en bodem moeten sturend zijn in ruimtelijke keuzes. Dit draagt bij aan klimaatadaptatie, bescherming van drinkwater en een robuust watersysteem. - SDG 7 – Betaalbare en duurzame energie De energietransitie is een van de grootste opgaven. We zetten in op duurzame energiebronnen, energiehubs en oplossingen voor netcongestie om de regio toekomstbestendig te maken. - SDG 11 – Duurzame steden en gemeenschappen Leefbaarheid staat centraal. Dit betekent voldoende woningen, goede voorzieningen en een balans tussen stad en platteland, zodat iedereen kan meedoen. - SDG 13 – Klimaatactie Klimaatverandering raakt ons allemaal. We moeten anticiperen op extremen, inzetten op CO₂-reductie en maatregelen nemen die onze regio veerkrachtig maken. Argumenten: De position paper geeft richting aan de contouren van de herijking. Om tot die schets te komen schrijven we ‘het verhaal van Súdwest-Fryslân’ deels vanuit de toekomst. Als we in de toekomst trots terug willen kijken, moeten we vandaag al handelen alsof die toekomst werkelijkheid is. Dat betekent dat we niet langer redeneren vanuit de beperkingen van nu, maar werken en kiezen vanuit het perspectief van de toekomst die we willen bereiken voor nieuwe generaties.

De toekomstbeelden uit de Position Paper zijn daarmee mogelijke handelingsperspectieven voor de keuzes die we moeten gaan maken in de herijking van de omgevingsvisie Súdwest-Fryslân. Het doel van dit document is vooral verkennen, agenderen en met name om te inspireren. Het vormt een basis voor het voeren van het gesprek. Na de gemeentelijke verkiezingen (maart 2026) kan het proces starten om te komen tot een herijking van de omgevingsvisie. De Position Paper geldt dan als vertrekpunt. Het Position Paper-proces kan daarnaast behulpzaam zijn voor de raad en ons college om de komende tijd bij nieuwe nota’s en beleidsstukken van andere overheden een positie te bepalen, zoals documenten vanuit het Rijk (Nota Ruimte), de provincie (POVI), maar ook anderszins zoals rond het Masterplan Lelylijn, Fries Stedelijk Netwerk, etc. Opiniërende raadsbijeenkomst 5 november 2025 De Position Paper werd positief ontvangen tijdens de opiniërende raadsbijeenkomst op 5 november 2025. De vorm werd gewaardeerd: “De vorm spreekt aan, mooi om vrij te denken en het gesprek aan te gaan”. Uit het gesprek komt naar voren dat Súdwest-Fryslân een regio van kwaliteit, waar landschap, leefbaarheid en mienskip de basis vormen. Deze kwaliteiten mogen sterker worden uitgespeeld in

2

de profilering van de gemeente. Groei en vernieuwing zijn gewenst, mits zij bijdragen aan brede welvaart, sociale samenhang en het behoud van het landschap van wereldklasse. De raadsleden gaven aan behoefte te hebben aan richting, realisme en uitvoering. Groei is mogelijk, maar niet ten koste van de leefomgeving. Ze vinden het belangrijk duidelijke keuzes te maken, grenzen te stellen en samen met de mienskip te investeren in wat duurzaam bijdraagt aan de kwaliteit van Súdwest-Fryslân. In de bijlage bij dit raadsvoorstel is een overzicht opgenomen, met de aanpassingen die gedaan zijn in de Positon Paper, naar aanleiding van de Opiniërende Raadsbijeenkomst. Status Position Paper De Position Paper heeft geen formele juridische status en is geen vastgesteld beleidsdocument. Het is een richtinggevend en inspirerend document dat dient als vertrekpunt voor het gesprek tussen raad, college en later ook de mienskip, over de herijking van de Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân. - Richtinggevend voor andere processen waar Súdwest-Fryslân haar positie wil kunnen inbrengen (Nota Ruimte, POVI, Lelylijn etc.). - Verkennend als het gaat om de herijking Omgevingsvisie 1.0. De Position Paper bevat geen besluiten en heeft geen rechtsgevolgen.

Het document bundelt vraagstukken en schetst mogelijke handelingsperspectieven, maar vormt geen toetsingskader voor vergunningverlening of ruimtelijke besluiten. Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 start het formele proces om te komen tot een herijkte omgevingsvisie; deze Position Paper dient daarbij als basis voor discussie en inspiratie. Rol en bevoegdheid: De gemeentelijke overheid is verantwoordelijk voor de gemeentelijke omgevingsvisie. De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast. Risico’s: Het doel van de Position Paper is vooral verkennen, agenderen en met name om te inspireren. Het vormt een basis voor het voeren van het gesprek. De Position Paper geeft richting aan de contouren van de herijking van de omgevingsvisie en zorgt voor een goede start van het proces van de herijking. Met de vaststelling van de Position Paper worden nog geen keuzes gemaakt. Dat betekent dat college of raad geen risico loopt door een besluit te nemen. Het is wél belangrijk dat we helder communiceren naar onze inwoners, om te voorkomen dat verkeerde beeldvorming ontstaat. Zie onder Communicatie.

Position Paper: een agenda

Omgevingsvisie: richtinggevend beleid

Doel: verkennen en agenderen

Doel: vaststellen van richting

Kenmerken: waarden, integrale vraagstukken, schets van dilemma’s, mogelijke handelingsperspectieven, nog geen keuzes

Kenmerken: waarden centraal, integrale lange termijn keuzes, handelingsperspectieven voor gemeente en partners (wie doet wat in welke richting)

Taal: “De vraag is hoe we…”

Taal: “We kiezen ervoor om…”

Financiën: Als de Position Paper wordt vastgesteld, brengt dit nog geen kosten met zich mee. De kosten om tot een herijking van de omgevingsvisie te komen, zoals ook toegelicht in de Notitie Informatie Herijking Gemeentelijke Omgevingsvisie, worden over een periode van drie jaar globaal ingeschat op circa € 160.000 per jaar. Er wordt nog een financieel voorstel uitgewerkt (onderdeel startdocument, zie planning). Juridisch: Omgevingswet Alternatieven:

3

De Position Paper niet vaststellen. Bij ‘Argumenten’ is al toegelicht waarom het belangrijk is dat de Position Paper vastgesteld wordt door de (huidige) raad. Participatie en communicatie: De Position Paper wil niet alleen informeren, maar vooral inspireren en het gesprek openen met college en raad (en daarna ook breder): welke keuzes willen we maken, en wat willen we nalaten voor de volgende generaties? Zoals ook in onderstaande planning te zien is, wordt in de tweede helft van 2026 gestart met de participatie. Hoe we dat gaan doen, zal in het participatieplan komen te staan, naar verwachting in het derde kwartaal van 2026. Zoals in de inleiding beschreven; het is voor iedere inwoner relevant om over het bestaan van de omgevingsvisie te weten. De uitdaging is om dit onderwerp aansprekend te maken, te meer omdat we later ook een participatietraject opstarten. Daarom werken we aan een video waarin op inspirerende wijze uitleg wordt gegeven aan de rol van de omgevingsvisie en de richting waarheen we willen gaan met SWF in de toekomst. Deze video is voor het eind van het jaar af en is de komende jaren voor diverse doeleinden geschikt, waaronder ter ondersteuning voor de raad, ter inspiratie en informerend voor inwoners, gedurende het participatietraject. Actieve communicatie via de media wordt nu niet geadviseerd. Het gaat om vergezichten zonder direct handelingsperspectief.

Bovendien ligt de participatie ook nog verder in de toekomst, als het gaat om de herijking van de Omgevingsvisie. De Position Paper komt later van pas, zodra we ook de participatie opstarten. Dan helpt de Position Paper, om mensen in beweging te krijgen en mee te laten denken over de Omgevingsvisie. Planning en vervolgproces: Onderstaande planning is ook opgenomen in de Notitie Informatie Herijking Gemeentelijke Omgevingsvisie en deels in de bijbehorende actieve info. In de planning is één onderdeel gewijzigd. Het startdocument wordt niet tegelijk met de Position Paper voorgelegd aan de raad maar na de evaluatie. De reden daarvoor is, is dat na de evaluatie bekend is wat de scope van de Omgevingsvisie zal zijn. Die informatie is nodig voor in het startdocument.

Processtappen Besluitvorming door raad

Tijdspad 2025

2026

Q4

Q1

1

Position Paper

2

3

Evaluatie huidige omgevingsvisie Met raad, college, organisatie, mienskip Bepalen scope en procesherijking Startdocument omgevingsvisie inclusief participatieplan

4

Start participatie

Q3-Q4

5

Inventarisatie/analyse

Q3–Q4

6

Schetsen contouren Contourennotitie

7 8 9

x

2027

2028

Q1-Q2

x

Q2

Q1-Q2

x x

MER Notitie Reikwijdte en Detailniveau Ontwerp MER naar definitieve MER Ontwerp omgevingsvisie Zienswijzenperiode Omgevingsvisie Vaststelling

Q4

Q1-Q3 Q4

Q1 Q2-Q3

x

Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: https://sudwestfryslan.nl/wp-content/uploads/2025/10/Actieve-informatie-I-Herijkinggemeentelijke-Omgevingsvisie.pdf Bijlage(n): 1. Position Paper Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân

4

2. Overzicht aanpassingen positon paper naar aanleiding van de Opiniërende sessie Raad Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. C. Smits

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Position Paper Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 18 november 2025; besluit:

De Position Paper Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân vast te stellen. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 29 januari 2026

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

5

, voorzitter.

, griffier.