Raadsvoorstel - Ontwerpbegroting FUMO 2027

Ons nummer: R26.000037

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Ondersteuning en Advies Petra van den Akker Mienskip, Bestjoer en Finânsjes 18 juni 2026 2 juli 2026

Onderwerp

:

Ontwerpbegroting FUMO 2027

Raadsvoorstel/(concept)besluit(en): a. kennis te nemen van de Ontwerpbegroting FUMO 2027 b. een zienswijze in te dienen op de Ontwerpbegroting FUMO 2027 c. bijgevoegde concept zienswijze aan de FUMO te verzenden Samenvatting: Het dagelijks bestuur van de FUMO heeft de Ontwerpbegroting FUMO 2027 (hierna:’OBF27’) op 15 april 2026 toegezonden aan de deelnemers. Op grond van artikel 28 van de GR FUMO wordt uw raad in de gelegenheid gesteld om een zienswijze in te dienen. In dit raadsvoorstel wordt de inhoud en het proces van de OBF27 waar nodig toegelicht. Ook wordt gekeken naar de financiële uitwerking en risico’s. Het advies van het college is om een zienswijze in te dienen op de OBF27.

Het college adviseert om in de zienswijze aandacht te besteden aan: • het begrip dat de FUMO momenteel een kwetsbare organisatie is en dat er een stap moet worden gezet in de doorontwikkeling naar een toekomstgerichte en robuuste organisatie • de kwetsbare financiële positie van de gemeentelijke deelnemers • de visie dat investeren in een toekomstbestendige FUMO ook mogelijk is via een route met een incidenteel verbeteringsbudget • dat de doorontwikkeling van de FUMO niet primair een hoger ambitieniveau in de uitvoering beoogd • in een ontwerpbegroting geen aanvullende taken kunnen worden opgenomen als de individuele deelnemer niet heeft besloten deze taak bij de FUMO te beleggen Inleiding: De FUMO is onze omgevingsdienst. Als gemeenschappelijke regeling (college regeling) voert de FUMO het wettelijke basistakenpakket uit voor haar deelnemers. In hoofdzaak ziet dit basistakenpakket van de FUMO op de uitvoering van regulerings- en toezichtstaken bij bedrijven op het gebied van milieu. Ook behoren uitvoeringstaken rond asbest en bodem tot dit basistakenpakket. Bovenop deze wettelijke taken voert de FUMO, op verzoek van individuele deelnemers, aanvullende (milieu)taken uit. De FUMO wordt door de deelnemers gezien als een interne afdeling op afstand. Gelijk als voor interne bedrijfsvoering heeft onze organisatie zorg te dragen voor onze FUMO.

Vanuit deze scope moeten de deelnemers vanuit haar rol als opdrachtgever en eigenaar kijken wat de FUMO benodigd is. Dit met als doel om als een goed werkgever de FUMO in staat te stellen haar bijdrage te leveren aan de gezamenlijke ambities van de deelnemers voor een schone-, gezonde- en veilige fysieke leefomgeving. Vanuit de FUMO worden richting de deelnemers al enige tijd signalen afgegeven dat de FUMO door ondergrenzen heen zakt. Met name in de bedrijfsvoering blijkt een tekort aan bemensing waardoor

1

de dienstverlening en de effectiviteit van de FUMO onder druk is komen te staan. Een hoog ziekteverzuim en sterk verloop in het personeelsbestand zet extra druk op de organisatie. Hierdoor blijkt het voor de FUMO lastig om landelijke ontwikkelingen ter versterking van het VTH stelsel te implementeren en daarnaast de normale bedrijfsvoering overeind te houden. Het is de deelnemers duidelijk dat er geïnvesteerd moet worden in de FUMO. Dit om deze organisatie toekomstbestendig en robuust te maken. Hiertoe hebben de deelnemers in de vergadering van het AB FUMO van 10 april 2025 bij amendement onderstaande opdracht gegeven:

Volgens dit amendement was het de planning om voor de kadernota FUMO 2027 dit plan op te leveren. Deze ontwikkeling heeft, mede door het moeizame traject rond de Ontwerpbegroting FUMO 2026 en de uitval (ziekte) van de toenmalig directeur, vertraging opgelopen. Echter in december 2025 is op een bestuurdersconferentie bekrachtigd dat de FUMO versterking verdiend. De verwachting was dat de uitkomsten van de bestuurdersconferentie vervolgens zouden worden verwerkt in het vanuit het amendement gevraagde plan. Echter onderdelen van dit nog niet vastgestelde plan blijken te zijn verwerkt in de OBF27. Deze constatering is in het AB FUMO van 9 april 2026 aan de orde gekomen. Immers de colleges van deelnemers, vertegenwoordigd door hun AB leden, bepalen samen de koers voor de FUMO. Door nu deze OBF27, zonder een vastgesteld plan/visie van het AB FUMO, toe te zenden aan de gemeenteraden, provinciale staten en het algemeen bestuur van het Wetterskip, bestaat de mogelijkheid dat deze uitzettingen anders worden gewogen. In de vergadering is geconcludeerd dat met het wachten op het plan de mogelijkheid op extra middelen (via deze OPB27) verder in de tijd verschuift. Dit werd als niet wenselijk geacht. Daarom is de OBF27 in deze vorm ter zienswijze aangeboden aan de deelnemers.

Aangegeven is dat de ingebrachte zienswijzen als een kans worden gezien om het proces te verrijken en kunnen worden gebruikt in het proces om te werken aan een toekomstgerichte FUMO. Bij het versturen van de stukken rond de OBF27 aan de AB-leden (16 april jl.) heeft de interim directeur wel gemeend een eerste schets van het ontwikkel pad naar een toekomstbestendige en robuuste omgevingsdienst met de deelnemers te delen. Vanuit het oogpunt van transparantie heeft het college deze schets als bijlage bijgevoegd. De OBF27 geeft een uitzetting van afgerond € 3,3, miljoen. Hiervan is afgerond €2,9 miljoen structureel en € 0,4 miljoen incidenteel. Deze uitzetting betreft een toename van 14% ten opzichte van de begroting FUMO 2026. Voor onze gemeente bedraagt de toename in deelnemersbijdrage € 466k. De opsplitsing van de belangrijkste uitzettingen (FUMO breed) zijn in onderstaande tabel weergegeven.

2

# Post 1 Indexering lonen en prijzen 2 Verlagen productiviteitsnorm 3 Versterken weerstandscapaciteit (verhogen post onvoorzien) 4 Omgevingsadviseurs (4fte) 5 Uitbreiding formatie ketentoezicht (2fte) 6 Uitbreiding ivm robuuste bedrijfsvoering 7 Overige (autonome ontwikkelingen/budgetaanpassingen) Structurele toename 8 Wennen zaaksysteem 9 Doorontwikkeling P&O Incidentele toename Totale toename tov 2026

Bedrag € 1.000.000 € 300.000 € 150.000 € 325.000 € 200.000 € 600.000 € 300.000 € 2.875.000 € 300.000 € 80.000 € 380.000 € 3.255.000

Aard S S S S S S S S I I I

Uit de tabel is af te leiden dat niet alle posten zijn toe te schrijven aan de koers richting een toekomstgerichte FUMO. Zo zijn de posten 1 t/m 3 (€ 1.45 miljoen : 50%) toe te schrijven aan autonome ontwikkelingen en aanpassingen ten behoeve van reëel begroten. In het kader van reëel begroten wordt de productiviteitsnorm verlaagd van 1360 uur/fte naar 1330 uur/fte (post 2). Dit omdat in deze norm over 2024 en 2025 in de praktijk niet haalbaar is gebleken. In deze begroting wordt daarnaast de post onvoorzien verhoogd naar 1% van de begroting (post 3). De posten 4 t/m 7 zijn te linken aan een ontwikkeling robuuste en toekomstbestendige FUMO. Onder argumenten gaan we hier verder op in. De incidentele posten 8 en 9 zijn verklaarbaar en worden noodzakelijk geacht. Bij de doorontwikkeling van P&O (post 9) wordt beoogd het werken aan strategische doelen op het gebied van het verstreken van werkgeversimago, personeelsmanagement, organisatieontwikkeling en arbeidsmarktpositionering realiseren en het werken aan een financieel verantwoorde en duurzame personeelsinfrastructuur. Global Goals: 17: Partnerschap om doelstellingen te bereiken Binnen de gemeenschappelijke regeling FUMO werken alle 18 Fryske gemeenten, de Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân samen om, binnen het takenpakket van de FUMO, een bijdrage te leveren aan een schone-, gezonde- veilige en duurzame leefomgeving.

Argumenten: Nieuwe elementen in de OBF27 - Overhead begroot als vaste begrotingspost Op dit moment werkt de FUMO met een integraal uurtarief. De FUMO heeft hierbij pas dekking voor haar kosten overhead als de begrote productieve uren worden behaald. Als deze productiviteit niet wordt gehaald (vb. ziekte) lonkt er automatisch een negatief jaarresultaat. Binnen de FUMO ligt er dus druk op het behalen van deze norm. Deze productiviteitsnorm is in 2024 en 2025 niet behaald. Door in de OBF27 de bijdrage van de overhead los te koppelen van de productie is er altijd dekking van de begrote overheadskosten. Deze aanpassing is budgetneutraal en is tevens de voorkeursvariant vanuit de rapportage IBP VTH “Landelijke Financiering systematiek Omgevingsdiensten”. Post 4 – Omgevingsadviseurs In de OBF27 zijn 4 fte omgevingsadviseurs opgenomen. Deze nieuwe rol is benoemd in de nieuwe set Kwaliteitscriteria 3.1. De FUMO beschrijft dat ze met deze rol de samenwerking met de deelnemers willen versterken voor bijvoorbeeld het opstellen van omgevingsplannen en thema’s als circulaire economie en energie. In eigen organisatie zijn we aan het uitzoeken hoe/of we deze nieuwe rol gaan invullen. Fryslân breed is er ook nog geen afstemming geweest over de invulling en positionering van deze rol. Graag willen we voor de implementatie van deze nieuwe rol de bovengenoemde route bewandelen.

Echter met het, zonder afstemming met de deelnemers, opnemen van deze rol in de OBF27 wordt deze mogelijkheid aan de deelnemers ontnomen.

3

De enige mogelijkheid die het college ziet is om nu ook een standpunt in te nemen. De intentie van dit standpunt is primair bedoeld voor het mogelijk maken van de beschreven voorkeursroute. De rol ‘Omgevingsadviseur’ is geen basistaak. Op grond van de GR FUMO zijn de individuele deelnemers de rechtspersoon die kunnen besluiten om aanvullende taken bij de FUMO onder te brengen. Het college heeft tot op heden geen besluit genomen om de aanvullende taak ‘Omgevingsadviseur’ onder te brengen bij de FUMO. Gezien bovenstaande kan deze taak derhalve voor onze gemeente niet worden betrokken deze begrotingsprocedure. In de concept zienswijze wordt aandacht besteed aan dit onderwerp. Post 5 en 6 – Robuuste organisatie Met het opnemen van deze posten lopen we vooruit op het plan/visie. Zoals eerder beschreven is er nog geen bestuurlijk plan vastgesteld. Het blijft derhalve onduidelijk of deze uitzettingen het totaal zijn van de kosten of een gedeelte. Dit zal pas blijken uit het totale plan. Het betreffen echter wel zeer specifieke- en structurele invullingen. Omdat de financiële positie van onze gemeente onder druk staat wordt kritisch gekeken naar structurele uitzettingen. Het college raadt aan om in de zienswijze aandacht te besteden aan een verbeterroute waarbij er tijdelijk extra budget door de deelnemers beschikbaar wordt gesteld voor een toekomstbestendige FUMO.

Van belang hierbij is ook dat door de interim directeur is aangegeven dat dat er efficiencywinst te behalen is door deze doorontwikkeling. In de conceptzienswijze wordt daarnaast met betrekking tot dit plan aangehaald dat: bestuurlijk draagvlak essentieel is, er een duidelijk toekomstbeeld moet worden geschetst, er aandacht moet worden besteed aan het versterken van de rol van de FUMO in de beleidscyclus BIG-8 en dat er aandacht moet zijn voor de werking van de huidige governance. Post 7 – Verschuiving inzet basistaken naar collectieve uren en hoger ambitieniveau in de uitvoering Voor 2027 is de FUMO via de begroting voornemens om de inzet (3000 uur) voor de aanpak van ‘Zeer zorgwekkende stoffen (hierna: ZZS) onder te brengen in de post: “Collectieve uren”. Daarnaast wordt zonder afstemming met de deelnemers € 300.000 euro extra inzet gevraagd voor de uitvoering van de basistaken. Deze ontwikkelingen stuiten op twee aandachtspunten, te weten: • Hoe wordt gezamenlijk een hoger ambitieniveau bepaald • Past de inzet van ZZS behoeve van basistaken binnen de definitie van collectieve uren In 2025 hebben de deelnemers een ‘Meerjaren aanpak ZZS’ vastgesteld. Dit met als doel om een belangrijke Friese ambitie “Reductie van uitstoot van ZZS” projectmatig op te pakken. De doorwerking van dit project is voor 2026 opgenomen in het Uitvoeringsprogramma basistaken 2026.

Gezien deze inzet op ZZS moesten, binnen de begrote inzet van 2026, keuzes worden gemaakt. De deelnemers aan de FUMO hebben samen besloten om in 2026 minder milieucontroles bij bedrijven uit te voeren. Dit is in lijn met de uitgangspunten van onze Uitvoerings- en handhavingsstrategie Fryslân 20252028. In deze door alle deelnemers vastgestelde strategie werken we risico gestuurd en thematisch aan een schone-, gezonde- en veilige fysieke leefomgeving. Niet alles kan tegelijk. We maken risico gestuurd keuzes. In de ontwerpbegroting lezen wij dat de FUMO een uitzetting van € 300.000 voor extra milieucontroles heeft opgenomen. Dit om de inzet op ZZS te ‘compenseren’. De FUMO vindt dat door de keuze van de deelnemers hun zichtbaarheid afneemt en er minder zicht ontstaat op het werkveld. Natuurlijk staat het college er voor open om het ambitieniveau bespreekbaar te houden. Dit bijvoorbeeld als er grote risico’s ontstaan/zijn die het behalen van onze ambities voor een schone-, gezonde- en veilige fysieke leefomgeving bedreigen. Echter de aangehaalde motivering vindt het college te ondiep en geeft onvoldoende duiding van de risico’s voor het milieu. Het biedt onvoldoende grondslag om de afweging te maken het ambitieniveau te verhogen.

4

Los van bovenstaande is het opmerkelijk dat deze extra inzet wordt geplaats in de zgn. ‘collectieve uren’. Op grond van de GR FUMO kunnen collectieve taken geen basistaken zijn (art 4 eerste lid onder c). En laat nu de inzet vanuit het Meerjarenprogramma ZZS specifiek zijn gericht op basistaken. In de concept zienswijze wordt aandacht besteed aan deze twee punten. Rol en bevoegdheid: De FUMO is een gemeenschappelijke regeling. Vanuit de Wet gemeenschappelijke regelingen en de GR FUMO 2022 heeft uw raad de mogelijkheid om een zienswijze te geven. Risico’s: In bijlage 5 van de OBF27 is een risicoanalyse voor 2027 uitgewerkt. Er worden financiële risico’s gezien voor: Inflatie, Rente, Productiviteit, ICT en Outplacement. De maximale impact wordt geraamd op € 652.500. Hiervan wordt € 240.000 ingeschat op de kans ‘Hoog’. Uit het meerjarenperspectief (paragraaf 8.6) wordt afgeleid dat de begroting van de FUMO in 2031 toegroeit naar € 32 miljoen. Deze verhoging lijkt hoofdzakelijk te worden veroorzaakt door autonome ontwikkelingen. Financiën: Op grond van de GR FUMO zijn de deelnemers verplicht de kosten aan de FUMO te voldoen. Gezien bovenstaande wordt in onze Programmabegroting 2027 de uitzetting vanuit de OBF27 opgenomen als een autonome ontwikkeling. Juridisch: De FUMO is een gemeenschappelijke regeling. Het betreft een collegeregeling.

Alternatieven: Uw raad kan ervoor kiezen om geen zienswijze in te dienen op de OBF27. Ook heeft uw raad de bevoegdheid om de concept zienswijze aan te passen. Echter gezien bovenstaande adviseert het college dat niet. Het is volgens het college van belang om in de concept zienswijze om punten van zorg mee te geven voor belangrijke onderwerpen richting de toekomst. Te denken valt aan de financieel kaders, de landelijke ontwikkelingen, de zorg over de samenwerking en de zorg over het personeel. Participatie: De deelnemers kunnen hun visie op deze begrotingswijziging in de zienswijze procedure kenbaar maken. Communicatie: Niet van toepassing Planning en vervolgproces: Na het ontvangen van eventuele zienswijzen stelt het DB FUMO een reactie op zienswijze op en deelt deze met de deelnemers. De planning is dat de OBF27 in het AB FUMO van 10 september 2026 ter vaststelling wordt geagendeerd. Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: Niet van toepassing Bijlage(n): 1. Aanbiedingsbrief Ontwerpbegroting FUMO 2027 2. Ontwerpbegroting FUMO 2027 3. Concept zienswijze 4. Schets ontwikkel pad FUMO

5

Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. C. Smits

6

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Ontwerpbegroting FUMO 2027 Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 21 april 2026; besluit:

a. b. c.

kennis te nemen van de Ontwerpbegroting FUMO 2027 een zienswijze in te dienen op de Ontwerpbegroting FUMO 2027 bijgevoegde concept zienswijze aan de FUMO te verzenden Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 2 juli 2026

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

7

, voorzitter.

, griffier.