Raadsvoorstel - Ontwerpbegroting FUMO 2026

Ons nummer: R25.000119

*R25.000119*

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Ondersteuning en Advies Petra van den Akker Bestjoer en Finânsjes 2 oktober 2025 16 oktober 2025

Onderwerp

:

Ontwerpbegroting FUMO 2026

Raadsvoorstel: a. kennis te nemen van de Ontwerpbegroting FUMO 2026 b. een zienswijze in te dienen op de Ontwerpbegroting FUMO 2026 c. bijgevoegde concept zienswijze aan de FUMO te verzenden Samenvatting: Het dagelijks bestuur van de FUMO heeft de Ontwerpbegroting FUMO 2026 (hierna:’OBF26’) op 21 juli 2025 toegezonden aan de deelnemers. Op grond van artikel 28 van de GR FUMO wordt de gemeenteraad in de gelegenheid gesteld om een zienswijze in te dienen. In dit raadsvoorstel wordt de inhoud en het proces van de OBF26 waar nodig toegelicht. Ook wordt gekeken naar de financiële uitwerking en risico’s. Het college adviseert de raad om een zienswijze in te dienen op de OBF26. Het college adviseert hierbij om in de zienswijze aandacht te besteden aan: • de landelijke ambitie van de versterking van het VTH-stelsel in relatie tot de financiële positie van deelnemers • zorg over hoe de individuele deelnemers verschillend denken over het doel, de koers en richting van/voor de FUMO • de zorg over de financiële positie van de FUMO over FUMO 2024/2025 en het weerstandsvermogen • de oproep om reëel te begroten zodat begrotingswijzigingen niet noodzakelijk zijn • mutatie ‘Contributie OD-NL’ Inleiding: Zoals u waarschijnlijk heeft opgemerkt is de aanbieding van de OBF26 later dan gewoonlijk aan de deelnemers verzonden.

Dit heeft te maken met de brief die de VFG op 11 juli 2024 aan de GR-en in Fryslân heeft gezonden. In deze brief wordt verzocht om scenario’s uit te werken met als doel om de deelnemersbijdrage te verlagen. Aanleiding voor deze brief was de voorziene financiële uitdagingen bij de gemeentelijke deelnemers door de verlaging van de uitkering in het gemeentefonds (ravijnjaar). Proces begroting stap 1– Amendement Kadernota 2026-2030 Naar aanleiding van deze brief heeft, in opdracht van het DB FUMO, een werkgroep een rapportage opgeleverd met mogelijke bezuiniging scenario’s. Deze rapportage is aangeboden aan het DB FUMO. Mede op basis van deze rapportage is door het DB FUMO een Kadernota FUMO 2026-2030 opgesteld. Uit deze kadernota was af te leiden dat weliswaar onderdelen van de rapportage bezuiniging scenario’s waren overgenomen, maar dat daarnaast diverse mutaties waren benoemd. Inclusief bezuinigingsmaatregelen leidde dit tot een verhoging ten opzichte van de Begroting FUMO

1

2025 met 10%. Voor de deelnemers gaf dit het gevoel dat de oproep van de VFG niet voldoende in de Kadernota naar voren kwam. Dit heeft ertoe geleid dat in het AB FUMO van 10 april 2025, geïnitieerd door SWF, de kadernota is geamendeerd. Het amendement, dat unaniem is aangenomen, luidde: Het algemeen bestuur: • neemt kennis van de kadernota 2026-2030 • draagt het dagelijks bestuur op om een ontwerpbegroting FUMO 2026 samen te stellen die beleidsarm is en die alleen voorstellen bevat die voldoen aan de uitgangspunten: onvermijdbaar, onontkoombaar en / of onuitstelbaar en daarnaast- in samenhang met de rapportage scenario’s – voor het jaar 2026 qua omvang niet meer bedraagt dan de begroting FUMO 2025 vermeerderd met de (wettelijke) indexatie, behoudens nieuw ingebrachte taken • draagt het dagelijks bestuur op om voor kadernota 2027 e.v. een gezamenlijk gedragen en uitgewerkte visie/plan neer te leggen op een robuuste FUMO en die bevat: o een aanpak en tijdpad om robuust te worden met de financiële en organisatorische consequenties daarvan voor de FUMO en de deelnemers in de gemeenschappelijke regeling

Met het tweede punt van het amendement is beoogd om het DB FUMO duidelijke kaders en richting mee te geven voor het opstellen van de begroting. Het derde punt in het amendement is bedoeld om in een gezamenlijk proces te gaan werken aan een gedragen stip op de horizon. Proces begroting stap 2– Amendement Ontwerpbegroting FUMO 2026 in AB FUMO 10 juli 2025 Op basis van bovenstaande besluitvorming heeft het DB FUMO een ontwerp OBF26 voorbereid. Deze is op 10 juli 2025 geagendeerd in het AB FUMO. In het voortraject van dit AB FUMO is gebleken dat diverse deelnemers, waaronder SWF, van mening waren dat weliswaar, voor de gemeentelijke deelnemers, werd voldaan, aan het criterium (wettelijke) indexatie. Echter binnen het criterium: “onvermijdbaar, onontkoombaar en/of onuitstelbaar” (hierna 3O’s) werd op onderdelen geen afdoende motivering gevonden. Ondanks diverse ambtelijke- en bestuurlijke gesprekken inzake, voorafgaand aan het AB FUMO van 10 juli jl., bleef het DB FUMO bij haar standpunt. Dit heeft er toe geleid dat de ter vergadering 10 juli 2025 aangeboden versie van de OBF26 is geamendeerd. Dit amendement is geïnitieerd door de Provincie Fryslân en mede ingediend door oa SWF.

Het amendement luidde: Het algemeen bestuur: • Verzoekt het dagelijks bestuur de begroting 2026 zodanig aan te passen dat de uitzettingen die niet voldoen aan de drie OOO’s niet in deze begroting worden opgenomen en daarna toe te zenden voor zienswijze aan de gemeenteraden, provinciale staten en het algemeen bestuur van het Wetterskip In dit amendement is een overzicht opgenomen wat door de indieners gezien wordt als 3O’s en wat niet. Ter vergadering is dit amendement dat bij meerderheid van stemmen aangenomen. De stukken rond dit amendement zijn door de FUMO meegestuurd met de OBF26. Proces begroting stap 3– Ontwerpbegroting FUMO 2026 aanboden ter zienswijze De door de DB FUMO op 21 juli jl. aan de deelnemers ter zienswijze aangeboden versie van de OBF26 betreft de versie waarin beide amendementen zijn verwerkt. Global Goals: 17: Partnerschap om doelstellingen te bereiken Binnen de gemeenschappelijke regeling FUMO werken alle 18 Fryske gemeenten, de Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân samen om, binnen het takenpakket van de FUMO, een bijdrage te leveren aan een schone-, gezonde- veilige en duurzame leefomgeving.

2

Argumenten: • OBF26 in relatie tot oproep brief VFG De voorliggende OBF26 geeft voor de gemeentelijke deelnemers invulling aan de oproep zoals door de gemeentelijke deelnemers gedaan in de brief VFG. • Verschil doorwerking tussen gemeentelijke deelnemers en de provincie In de begroting zien we een verschil tussen de mutatie van de totale gemeentelijke bijdrage (-0,2%) en de provinciale bijdrage (+20,7%). Dit verschil is te verklaren doordat de bezuinigingsscenario’s hoofdzakelijk doorwerken in de gemeentelijke basistaken. Daarnaast zijn er uitzettingen in de collectieve overhead. Daar we binnen de FUMO werken met een integraal uurtarief voor basistaken (incl. kosten overhead) en deze overhead wordt verdeeld over minder basistaakuren, werkt dit extra door voor de provincie. Los hiervan brengt de provincie in 2026 ca. 6000 uur extra plustaken in. • OBF26 in relatie tot Financiële taakstelling FUMO Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet (hierna ‘Ow’) ingevoerd. Bij deze stelselwijziging hoorde ook een wettelijke verschuiving van diverse taken naar de FUMO. Van de FUMO hebben we een ‘Begrotingswijziging 2024’ ontvangen over de financiële impact van deze verschuiving. Uit deze begrotingswijziging blijkt dat de deelnemersbijdrage van Súdwest-Fryslân toenam met €701.140. Als deelnemer zijn we verplicht om de begroting van een Gemeenschappelijke Regeling te volgen.

We hebben daarom ook € 700.000 in onze begroting opgenomen voor de uitbreiding van het basispakket van de FUMO. Uitgangspunt in SWF is altijd geweest dat de Ow budgettair neutraal zou worden ingevoerd. Wij ervaren echter hogere kosten bij de FUMO. Daardoor is er op dit onderdeel er geen sprake meer van een budgettaire invoering. Gezien deze constatering zijn in de Programmabegroting SWF 2024 acht acties benoemd met een financiële taakstelling voor het college om deze uitzetting bij de FUMO te compenseren. Uw gemeenteraad is in mei 2025 actief geïnformeerd over de stand van zaken op dat moment. In de voorliggende OBF26 zien we een relatie met de benoemde Actie 3: “In gesprek met de deelnemers om het ambitieniveau te bespreken”. De in deze actie al gerealiseerde onderdelen (Uitvoering en Handhaving Strategie basistaken 2025-2028 en Visiedocument FUMO 2024-2028) geven handvaten en kaders, maar geven nog geen directe financiële doorvertaling. Op basis van het gelopen traject OBF26 zien we wel een financieel effect. Dit is uitgewerkt in onderstaande tabel. Stap

Document [*€1000]

FUMO totaal Verschil 2025 [*€1000]

[% vs 2025]

[*€1000]

Deelnemersbijdrage SWF Verschil 2025 [% vs 2025] [*€1000]

Begroting FUMO 2025

22.183

--

--

2.348

--

--

1

Kadernota 2026-2030

24.453

+2.270

+10,2 %

--*

--

--

2

OBF26 - AB 10 juli 25

23.942

+1.759

+ 7,9 %

2.390

+42

+ 1.8 %

3

OBF26 zienswijze

23.424

+1.241

+ 5,6 %

2.318

-30

- 1,3 %

*) In de Kadernota is geen uitsplitsing per deelnemer gegeven

In de bovenstaande tabel is de cijfermatige doorwerking weergegeven van de het proces om te komen tot de voorliggende OBF26 (laatste regel in de tabel). De berekende verschillen (absoluut en procentueel) zijn berekend ten opzichte van de vastgestelde Begroting FUMO 2025 (eerste regel). In de tabel is onderscheid gemaakt tussen de totale begroting en de deelnemersbijdrage van SWF. De kadernota 2026-2030 (tweede rij) en de OBF26 behandeld in het AB van 10 juli 2025 (derde rij) zijn beide geamendeerd. In de OBF26 wordt rekening gehouden met een gewogen gemiddelde indexering van 4,7%. In de voorliggende versie daalt de deelnemersbijdrage van SWF met 1.3%. Dit betekent dat de vermindering in deelnemersbijdrage van SWF derhalve circa 6% bedraagt. Hierbij dient in het

3

achterhoofd dat er, los van de indexatie, in de OBF26 ook uitzettingen (voldoen aan 3O’s en extra opleidingskosten robuustheid) zijn opgenomen van afgerond 700k. Deze zitten ook verwerkt in de -1,3%. Indicatief geeft dit traject voor SWF een totale ‘besparing’ van ongeveer 200K. • Traject Robuuste FUMO Als derde punt in het amendement AB FUMO 10 april 2025 is aangegeven dat gaat worden gewerkt aan een gezamenlijk gedragen en uitgewerkte visie/plan voor een robuuste FUMO. Dit besluitpunt is opgenomen om vanuit de deelnemers en de FUMO een duidelijke en gezamenlijk gedragen stip op de horizon neer te zetten. Het idee hierachter is dat dit traject gaat bijdragen om de onderlinge gedachtenrichtingen en beelden te stroomlijnen. In dit traject wordt ook de Samenwerkingsafspraken verstrekking VTH stelsel en de Robuustheidscriteria vanuit het IBP VTH meegenomen. Bovenstaande is van groot belang. We zien in diverse onderwerpen dat de individuele deelnemers maar ook soms de FUMO niet samen op een gemeenschappelijke lijn zitten over triviale onderwerpen. Recente voorbeelden zijn naast het proces OBF26, het traject Wijziging Gemeenschappelijke Regeling (nog niet is afgerond) en het traject Visiedocument. De rode lijn is dat het gesprek hoofdzakelijk gaat over geld, rol en taakafbakening.

Dit terwijl het gesprek zou moeten gaan over hoe de FUMO binnen haar takenpakket kan bijdragen aan een schone, gezonde, veilige en duurzame leefomgeving. Dit wordt mede veroorzaakt doordat de deelnemers onderling verschillend naar de FUMO kijken. Maar ook omdat er vanuit de FUMO nog te weinig duidelijk wordt gemaakt wat haar inzet bijdraagt aan een schone, gezonde, veilige en duurzame leefomgeving. Het kan zijn dat in bovenstaand traject ook aspecten aan de orde komen welke financiële gevolgen gaan hebben. Onduidelijk is nog hoe deze eventuele effecten worden geïmplementeerd. Mogelijk kan dit traject leiden tot een begrotingswijziging. Het college stelt voor om in de zienswijze een alinea te wijden aan zuiver begroten in relatie tot ongewenste trajecten tot wijzigingen van begrotingen. • Contributie OD-NL In de ontwerpbegroting is een nieuwe post van 70K structureel opgenomen voor de contributie aan OD-NL. In de toelichting is te lezen dat na afronding van het IBP VTH vervolgtaken hieruit bij OD-NL worden neergelegd om deze te implementeren. Vanuit het IBP VTH is aangegeven dat de OD-NL zich moet ontwikkelen tot een robuust kennisinstituut. Beoogd wordt een kennisinfrastructuur (KIS) en een ODNL-Academie waar omgevingsdiensten van kunnen profiteren.

Te lezen valt dat OD-NL zich positioneert als een vereniging van omgevingsdiensten waarbij de omgevingsdiensten samen eigenaar zijn. Jaarlijks wordt een begroting opgesteld. De individuele omgevingsdiensten betalen deze begroting naar ratio van het aantal fte van de deelnemende organisaties. Tevens wordt aangegeven dat de verwachting is dat de begroting zal stijgen. Op zich een mooie ontwikkeling die door samenwerking efficiënt kan gaan bijdragen aan de versterking van het VTH stelsel. Echter er is op dit moment wel een aandachtspunt. Op grond van art 19.2 van de GR FUMO 2022 kan het AB FUMO besluiten tot deelneming in een vereniging. Dit besluit kan echter niet eerder worden genomen nadat provinciale staten, de raden en het algemeen bestuur van Wetterskip Fryslân in de gelegenheid zijn gesteld hun wensen en bedenkingen hierover aan te geven. Op dit moment is er geen besluit van het AB FUMO en/of consulatie inzake deelneming aan OD-NL voorhanden. Dus formeel betalen we contributie aan een vereniging waar we (nog) geen lid van zijn. Echter gezien de landelijke ontwikkeling is dit wel een ontwikkeling waar we begrotingstechnisch rekening mee kunnen houden, maar dan wel met een voorbehoud. Het college adviseert de raad om in de zienswijze hierover een alinea te wijden. Aandachtpunt

4

hierin zal zijn het benoemde ‘lidmaatschap’ en de vraag hoe de deelnemers aan de FUMO grip kunnen houden op de, beoogd stijgende, begroting van OD-NL. Rol en bevoegdheid: De FUMO is een gemeenschappelijke regeling. Vanuit de Wet gemeenschappelijke regelingen en de GR FUMO 2022 heeft uw raad de mogelijkheid om een zienswijze te geven. Risico’s: • Negatief resultaat 2024 en verwachte tekort 2025 Begroten is één van de parameters voor een solide organisatie. De tweede stap is binnen deze begroting blijven. Sinds 2024 zien we hierin een zorgelijke ontwikkeling. Over 2024 was er een tekort van €362K. Dit tekort is als naheffing op de deelnemers verhaald (SWF €50K). In de 1e Bestuurlijke Tertaal rapportage over 2025 wordt op een tekort van €1.3M. prognosticeert. Deze ontwikkeling baart zorgen. Zeker als we weten dat voor 2026 door de bezuiniging scenario’s extra uren uit de begroting wordt gehaald. Uit de stukken blijkt dat bepalende parameters van tekorten o.a. zijn: meer uren inzet collectieve taken, lagere productiviteit, een hoog ziekteverzuim (8% tov norm 5%) en een hogere bezetting t.b.v. productiviteit. Het is hoofdzakelijk aan het DB van de FUMO om te sturen op de begroting en om keuzes voor te leggen aan het AB FUMO.

Het college adviseert uw raad om in de uitgaande brief aan de FUMO hierover een alinea te wijden • Weerstandvermogen FUMO ontoereikend In de OBF26 is in bijlage 5 een risicoanalyse opgenomen. Daarnaast is aangegeven dat het weerstandvermogen van de FUMO ontoereikend om deze risico’s af te dekken. Het weerstandvermogen kan worden aangevuld door een batig rekeningsaldo hieraan toe te voegen. Over 2024 en naar verwachting ook voor 2025 laat de FUMO geen batig saldo zien. De accountant heeft hier in zijn verslag van de bevindingen voor 2024 een opmerking over gemaakt. Gekeken wordt om dit hiaat in de kadernota 2027-2031 op te pakken met een aanvullende bijdrage van de deelnemers. • Intern budget Incidentele opdrachten 2026 vervalt In 2022 heeft uw raad, binnen het FUMO budget, jaarlijks €200K beschikbaar gesteld voor incidentele opdrachten aan de FUMO. Hierover was het ravijnjaar, 2026 als einddatum opgenomen. Dit budget werd gebruikt voor maatwerkoplossingen die niet binnen de gehanteerde kengetallen van de FUMO kunnen worden opgevangen. Te denken valt bijvoorbeeld aan extra ondersteuning rond aandachtdossiers (vb. Soprema). Dit budget had een praktische gedachte. De achtergrond was dat binnen het FUMO budget alleen de deelnemersbijdrage uit de begroting was afgedekt.

Maar dat in de jaarafrekening van de FUMO (die we pas in het volgende boekjaar ontvangen) werden tevens de kosten van deze incidentele opdrachten opgenomen. Het FUMO budget moest altijd een budgetoverschrijding verantwoorden terwijl de verantwoordelijke interne budgethouder/vak afdelingen niet direct werd aangeslagen. Wat volgende was een ambtelijk administratieve tombola om deelposten te verhalen bij de interne stakeholders. Tijdens de beschikbaarheidsperiode is dit budget is het steeds benut en gaf het armslag om flexibel snel en adequaat te handelen. Door het vervallen van deze post gaan we helaas terug in de tijd. Gezien het traject ‘Kansrijke sporen’ is voor 2026 geen ambtelijke uitvraag gedaan naar financiële wensen, Dus over 2026 en verder zal naar verwachting weer deze onhandige situatie ontstaan met als gevolg een verklaarbaar structureel tekort in het FUMO budget.

5

Financiën: Met betrekking tot de implementatie van de Omgevingswet heeft het college diverse taakstellingen van uw raad gekregen om de kosten van de invoering van de Omgevingswet te dempen. Onder ‘Argumenten’ is een onderdeel gewijd aan dit onderwerp. Wel de toevoeging dat het dossier FUMO slechts een klein onderdeel is van de brede implementatie van de Omgevingswet. Op basis van de voorliggende ontwerpbegroting neemt onze bijdrage in 2026 met € 30.772 (-1.3%) af tot een totaal van € 2.317.679. Dit vergelijk is gedaan ten opzichte van de vastgestelde Begroting FUMO 2025. In de begroting van onze gemeente is voor 2026 de FUMO een bedrag opgenomen € 2.401.861. Vanaf dit begrotingsjaar is het budget voor incidente opdrachten a € 200.000 vervallen. Op basis van deze uitgangspunten wordt binnen FUMO budget een batig saldo van € 84.182 berekend. Gezien hetgeen opgenomen in de paragraven Argumenten en Risico’s is er een mogelijkheid dat er in 2026 een begrotingswijziging wordt aangeboden, een verzoek volgt voor het aanvullen van het weerstandsvermogen en/of een naheffing over het boekjaar 2025. Vanuit deze optiek adviseert het college uw raad om het batig saldo vooreerst binnen het budget beschikbaar te houden. Juridisch: De FUMO is een gemeenschappelijke regeling. Het betreft een collegeregeling Alternatieven: Uw raad kan ervoor kiezen om geen zienswijze in te dienen op de OBF26.

Ook heeft uw raad de bevoegdheid om de concept zienswijze aan te passen. Echter gezien bovenstaande adviseert het college dat niet. Het is volgens het college van belang om in de concept zienswijze punten van zorg mee te geven voor belangrijke onderwerpen richting de toekomst. Te denken valt aan de financieel kaders, de landelijke ontwikkelingen, de zorg over de samenwerking en de zorg over het personeel. Participatie en communicatie: De deelnemers kunnen hun visie op deze begrotingswijziging in de zienswijze procedure kenbaar maken Planning en vervolgproces: Na het ontvangen van eventuele zienswijzen stelt het DB FUMO een reactie op zienswijze op en deelt deze met de deelnemers. De planning is dat de OBP26 in het AB FUMO van december 2025 ter vaststelling wordt geagendeerd. Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: Verwerkt in tekst Bijlage(n): 1. Aanbiedingsbrief Ontwerpbegroting FUMO 2026 2. Ontwerpbegroting FUMO 2026 3. Amendement Ontwerpbegroting FUMO 2026 vanuit AB FUMO 10 juli 2025 4. Uitslag stemming Amendement Ontwerpbegroting FUMO 2026 vanuit AB FUMO 10 juli 2025 5. Concept zienswijze Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

6

, burgemeester.

drs. C. Smits

7

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Ontwerpbegroting FUMO 2026 Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 2 september 2025;

besluit:

a. b. c.

kennis te nemen van de Ontwerpbegroting FUMO 2026 een zienswijze in te dienen op de Ontwerpbegroting FUMO 2026 bijgevoegde concept zienswijze aan de FUMO te verzenden Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 16 oktober 2025

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

8

, voorzitter.

, griffier.