Raadsvoorstel - Ontwerp Centrumgemeenteregeling samenwerking inzake de Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening).

Ons nummer: R25.000012

*R25.000012* Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Beleid Sociaal Domein Michel Rietman Commissie Doarp, Stêd en Omkriten 18 maart 2025 3 april 2025

Onderwerp

:

Ontwerp Centrumgemeenteregeling samenwerking inzake de Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening)

Raadsvoorstel: Geen zienswijze af te geven op de ontwerp Centrumgemeenteregeling samenwerking inzake de Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening). Samenvatting: Het rijksprogramma ‘Een thuis voor iedereen’ (mei 2022) beoogt dat er voldoende betaalbare woningen zijn voor bepaalde aandachtsgroepen en dat een eerlijke verdeling (fair share) van deze aandachtsgroepen over gemeenten wordt gerealiseerd. Via de regionale woondeals zijn afspraken gemaakt over het aantal toe te voegen woningen, waaronder sociale huurwoningen. In dit rijksprogramma is ook het voornemen opgenomen om gemeenten te verplichten om urgentie van een aantal aandachtsgroepen via een verordening te regelen. In dit voorstel ontvangt u een concept-versie van de verordening die in het najaar van 2025 aan u zal worden voorgelegd zodat u zich daarop kunt beraden en het voorstel om zonder zienswijzen in te stemmen met de voor deze verrodening benodigde uitvoeringsorganisatie.

Inleiding: Onder de Huisvestingswet 2014 hebben gemeenten ook nu al de mogelijkheid om onder voorwaarden regels te stellen voor een rechtvaardige verdeling van schaarse woonruimte. De gemeente moet dit via een schaarste-onderzoek aantonen, hetgeen nogal wat voeten in de aarde heeft. Het is wettelijk niet toegestaan om inwoners of kinderen van inwoners van dorpen of wijken voorrang te verlenen op basis van hun (gewenste) woonplaats. De verdeling van de onderzoek bewezen schaarse woningen moet via een huisvestingsverordening worden vastgesteld. In een huisvestingsverordening kan ook een urgentieregeling worden opgenomen. Per 1 januari 2026 worden gemeenten verplicht om een urgentieregeling, als onderdeel van deze huisvestingsverordening, in te voeren. De Wet versterking regie volkshuisvesting (hierna: Wvrv) die dit regelt, ligt nu ter vaststelling voor bij de Tweede Kamer. De wetgever beoogt hiermee in de eerste plaats dat woningzoekenden in een kwetsbare en afhankelijke positie tijdig een woning kunnen vinden. In de tweede plaats moet dit uitstroom uit instellingen mogelijk maken, zodat zorgplekken beschikbaar zijn voor mensen die die plekken nodig hebben. Ten derde krijgen mensen hiermee de kans om mee te doen in de samenleving, vanuit het principe ‘wonen eerst’. Zo wordt invulling gegeven aan het hiervoor genoemde programma ‘Een thuis voor iedereen’.

De urgentieregeling zorgt ervoor dat deze urgent woningzoekenden voorrang krijgen bij het toewijzen van een deel van de sociale huurwoningen.

1

Frysk traject In Fryslân hebben gemeenten gekozen voor samenwerking aan een regionale urgentieregeling, met als doel transparantie en rechtszekerheid voor woningzoekenden te waarborgen. Daarmee anticiperen de Friese gemeenten op de aankomende verplichting vanuit de Wvrv. Ons college is, net als alle andere Friese colleges, eerder betrokken geweest bij de voorbereidingen (eerste fase). Hiervoor heeft een ambtelijke afvaardiging van gemeenten in Fryslân samen met de woningcorporaties en huurdersverenigingen uitgangspunten voorbereid. Dit heeft geleid tot de Uitgangspuntennotitie Fryske urgentieverordening zoals vastgesteld door ons college op 30 januari. U bent hiervan door middel onze Actieve Info van 30 januari over geïnformeerd. (Zie bijlagen 4 en 5.) Hierna is de tweede fase gestart, rekening houdend met de vastgestelde uitgangspunten uit de eerste fase. In de tweede fase zijn de gemeenten, woningcorporaties en huurdersverenigingen begonnen met het uitwerken van de urgentieregeling, inclusief de organisatorische en financiële aspecten. Bij het in kaart brengen van de te doorlopen processen van verschillende urgente doelgroepen, zijn ook medewerkers van onder andere de Penitentiaire Inrichtingen (PI), Vluchtelingenwerk, Maatschappelijke Opvang en GGZ betrokken. De provincie is ambtelijk vertegenwoordigd in de projectgroep.

Tussentijds zijn de gemeenteraden in verschillende fases geïnformeerd over de urgentieregeling (verordening). Ontwerp ‘Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân’ (urgentieverordening) Het resultaat van de tweede fase is bijgevoegde ontwerp ‘Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân’ (urgentieverordening). Een uniforme Fryske verordening biedt transparantie en zorgt voor duidelijke afspraken tussen de betrokken gemeenten. Het is daarmee ook een logisch vertrekpunt voor de nadere samenwerking met woningcorporaties en zorginstellingen, maar ook organisaties zoals de PI, Vluchtelingenwerk, Maatschappelijke Opvang en natuurlijk de sociale (wijk)teams. Er is gekozen om in de verordening alleen het noodzakelijke op te nemen. We kiezen dus voor een meer flexibele uitvoering. Hierdoor ontstaat ruimte in de praktische uitwerking, die op basis van daadwerkelijke ervaringen kan worden aangepast zonder dat dit de algemene uitgangspunten en rechten van urgent woningzoekenden schaadt. De gekozen uitwerking biedt flexibiliteit aan de uitvoeringspraktijk om adequaat in te spelen op leerervaringen en om te komen tot een adequate huisvesting van urgent woningzoekenden. De Friese gemeenten hebben zich eerder uitgesproken in de Uitgangspuntennotitie dat een gelijkluidende verordening belangrijk is.

Niet alleen vanwege transparantie en gemak richting woningzoekenden, maar ook om als basis onder een gemeenschappelijke uitvoeringsorganisatie te kunnen dienen. Voor de Waddeneilanden is de verordening iets anders vanuit hun specifieke karakter. Het kleinschalige en afgezonderde karakter van de woningmarkt en zorginfrastructuur betekent dat een deel van de urgent woningzoekenden niet of suboptimaal te huisvesten is op de Waddeneilanden. De Waddeneilanden hebben vanwege het specifieke karakter al een woningtoewijzingssysteem voor huur- en koopwoningen op basis van de Huisvestingswet. De beperkte toegang tot de sociale huur is ook de reden dat al geruime tijd geleden tussen de gemeente Leeuwarden en de Waddeneilanden de afspraak is gemaakt dat Leeuwarden de taakstelling voor het huisvesten van vergunninghouders van de Waddeneilanden overneemt. Dit verandert niet met de nieuwe urgentieverordening. Om recht te doen aan de bijzondere positie van de Wadden is besloten dat zij terugvallen op het minimale wettelijke percentage van 15% toewijzen aan urgenten. Omdat de taakstelling van statushouders al bij de gemeente Leeuwarden ligt, kunnen de Waddeneilanden naar volkshuisvestelijk vermogen en op basis van haalbare ondersteuning voor mensen, bijdragen aan de huisvestingsopgave van wettelijk urgenten, voor zover zij een binding hebben met de eilanden.

Voor die urgent woningzoekenden die wel van de Wadden komen, maar waarvoor huisvesting op het eigen Waddeneiland niet mogelijk is, voorzien de vasteland gemeenten in de huisvesting. U treft de ontwerp Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening) als bijlage aan. Deze verordening wordt door ons college ter visie gelegd. De eventuele reacties

2

hierop worden opgenomen in een reactie- en antwoordnota. Deze nota zal naar verwachting in september of oktober 2025 aan uw gemeenteraad worden voorgelegd, samen met de door u vast te stellen verordening.

Centrumgemeenteregeling Naast voornoemde verordening is er ook een centrumgemeenteregeling nodig om uitvoering te kunnen geven aan de werkzaamheden die voortvloeien uit de Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening). Eerder is in het kader van de vaststelling van de Uitgangspuntennotitie door de Friese colleges kenbaar gemaakt dat de uitvoering is voorzien bij de gemeente Leeuwarden. Uit nadere studie blijkt dat het onderbrengen van de urgentieverordening onder de centrumgemeenteregeling van Sociaal Domein Fryslân (hierna: SDF) niet logisch is. Het is beter een nieuwe regeling vast te stellen om de afspraken over de centrale organisatie en uitvoering vast te leggen. De belangrijkste overwegingen hiervoor zijn: -

-

De centrumgemeenteregeling SDF voorziet niet in het uitvoeren van taken die op grond van de urgentieverordening door de urgentieorganisatie moeten worden uitgevoerd. Een nieuwe centrumgemeenteregeling voor de urgentieorganisatie stelt de Friese gemeenten in staat om de taken en bevoegdheden van de urgentieorganisatie goed te omschrijven. Onderbrengen in de bestaande centrumgemeenteregeling zoals die nu geldt voor SDF is niet wenselijk aangezien deze binnenkort geëvalueerd zal worden. Vooruitlopend hierop een nieuw onderdeel inbrengen is om die reden niet handig. In de nieuwe centrumgemeenteregeling wordt geregeld dat het college van Leeuwarden namens de andere colleges de werkzaamheden die voortvloeien uit de verordening uitvoert. Als bijlage treft u de ontwerp Centrumgemeenteregeling samenwerking inzake de Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening) aan.

Tijdelijke projectstructuur per 1 januari 2026 Er zal per ingangsdatum (voorzien op 1 januari 2026) gewerkt worden met een tijdelijke projectstructuur via de nieuw vast te stellen centrumgemeenteregeling. Halverwege 2027 (na ca. anderhalf jaar uitvoering) zal de evaluatie van de werking van de tijdelijke projectstructuur van de urgentieorganisatie worden gestart. De evaluatie ziet ook toe op het beantwoorden van de vraag waar de urgentieorganisatie definitief zal worden ondergebracht. Dit betekent dat SDF en de urgentieorganisatie twee separate organisaties zijn. Uiteraard zal er wel intensief tussen beide onderdelen worden samengewerkt om zo de nieuwe taken zo goed mogelijk vorm te geven. Ditzelfde geldt ook voor de uitvoering waar dit relevant is. Het is daarnaast nodig dat de implementatie van de urgentieorganisatie tijdig wordt opgepakt. Hiervoor wordt een kwartiermaker aangesteld. De kwartiermaker vervult een cruciale rol in het proces de urgentieorganisatie verder vorm te geven en vervolgens te implementeren binnen de gemeente Leeuwarden. Naar verwachting zal deze rol in het eerste kwartaal 2025 ingevuld gaan worden. Global Goals: Duurzame steden en gemeenschappen Goede gezondheid en welzijn

Argumenten: Ad. a. Op grond van artikel 10 lid 5 Wet gemeenschappelijke regelingen wordt de ontwerp centrumgemeenteregeling aan uw gemeenteraad voorgelegd. Qua werkwijze wordt aangesloten bij andere ontwerp centrumgemeenteregelingen waarbij voorgesteld wordt geen zienswijzen in te dienen.

3

Rol en bevoegdheid: Onder de Huisvestingswet 2014 hebben gemeenten ook nu al de mogelijkheid om onder voorwaarden regels te stellen voor een rechtvaardige verdeling van schaarse woonruimte. Dit moet via een huisvestingsverordening. In een huisvestingsverordening kan ook een urgentieregeling worden opgenomen. Per 1 januari 2026 worden gemeenten verplicht om een urgentieregeling, als onderdeel van deze huisvestingsverordening, in te voeren. De Wet versterking regie volkshuisvesting die dit regelt, ligt nu ter vaststelling voor bij de Tweede Kamer. Risico’s: -Behandeling van de Wvrv in de Tweede Kamer kan nog leiden tot aanpassing in het wetsvoorstel De wettelijke grondslag onder elke urgentieverordening is de Huisvestingswet. De urgentieverordening is echter onder de huidige wet nog niet verplicht (wel mogelijk). Dat verandert wanneer de Wvrv wordt aangenomen. Daarmee wordt de Huisvestingswet aangepast en komt er een verplichte urgentieverordening. In het wetgevingstraject zit het risico. Deze wet ligt nu nog bij de Tweede Kamer. De minister is voornemens om de wet, op dit punt min of meer ongewijzigd, door te laten gaan. De wet lijkt hierbij op brede steun in de Tweede en Eerste Kamer te kunnen rekenen. Ook voor wat betreft het verplichten van een (regionale) urgentieverordening.

Het is mogelijk dat de wet niet wordt aangenomen of zo gewijzigd wordt dat een urgentieverordening niet verplicht wordt. Dan bestaat de mogelijkheid dat een aantal gemeenten in Fryslân “afhaakt”. Ook vervalt dan de rijksvergoeding om dit uit te voeren. Mocht deze situatie zich onverhoopt toch voordoen, dan ontstaat een geheel nieuwe situatie en zal hierover eerst het gesprek moeten worden gevoerd voordat uiteindelijke besluitvorming over de verordening plaatsvindt. Een ander risico is dat de behandeling van de wet vertraagd wordt. In dat geval moet de verordening worden aangepast, omdat daarmee zowel de Wvrv als de Regeling versterking regie volkshuisvesting (hierna Rvrv) niet van kracht zijn. De huidige verordening gaat uit van het verplichte karakter van de verordening. Als dat niet verplicht is, zullen de gemeenten schaarste moeten aantonen. Bovendien zijn dan de genoemde categorieën woningzoekenden niet bij wet verplicht. Dat betekent dat ook de verwijzing naar de Rvrv vervalt. Dan moeten we de verordening op dat punt herformuleren. Indien het erop lijkt dat er een grote vertraging optreedt in de behandeling van de wet, zullen gemeenten eerst het nadere gesprek moeten voeren voordat uiteindelijke besluitvorming over de verordening kan plaatsvinden.

Indien sprake is van een beperkte vertraging van de wetsbehandeling, dan betekent dit hooguit dat de verordening (mogelijk) iets vertraagd van kracht wordt. - Lokaal wijzigingen aanbrengen in de verordening tast uniformiteit aan Aangezien elke gemeente zelf de verordening moet vaststellen betekent dit in principe ook dat gemeenten zelf wijzigingen kunnen aanbrengen in de eigen verordening. Een voorbeeld hiervan is het toevoegen van aanvullende urgente doelgroepen. Dit druist echter in tegen het uniformiteitsprincipe, zoals vastgelegd in de Uitgangspuntennotitie (zoals vastgesteld door alle Friese colleges). De consequentie zal dan ook zijn dat als een gemeente een afwijkende verordening vaststelt, de uitvoering niet of slechts gedeeltelijk aan een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie kan worden overdragen. Gemeenten staan dan zelf aan de lat voor de uitvoering van de urgentieregeling.

Financiën: De introductie en uitvoering van de Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening) en de hieruit voortvloeiende uitvoeringsorganisatie brengt kosten met zich mee. Hierbij maken we onderscheid in: • implementatiekosten (jaar 2024-2025); • structurele kosten (vanaf 1 januari 2026, de voorziene inwerkingtredingsdatum). Implementatiekosten (jaar 2024-2025) De ingeschatte kosten bestaan uit de volgende zaken: - Uitwerken urgentieverordening - Communicatiestrategie

4

€ 735.000

-

Inventarisatie incidentele en structurele kosten Financieel financieringsmodel Begeleiding projectgroep (Companen) Inrichting urgentieorganisatie Kwartiermaker

Dekking Aanvullende bijdrage 2024 gemeenten Fryslân (Per gemeente € 10.000 en per Waddeneiland € 2.500) Aanvullende bijdrage 2025 gemeenten Fryslân (Verdeelsleutel o.b.v. inwoneraantal per gemeente) Subsidie provincie Fryslân Totaal

€ 150.000 € 385.000 € 200.000 € 735.000

Er wordt in 2025 nog gezocht naar eventuele externe financiering. Voor onze gemeente betekent dit het volgende: Aanvullende bijdrage 2024 Aanvullende bijdrage 2025 Totaal implementatiekosten Súdwest-Fryslân

€ 10.000 € 52.594 € 62.594

Structurele kosten (vanaf 1 januari 2026) Er wordt op dit moment onderzocht wat de structurele kosten zullen zijn op jaarbasis. Dit vraag om een nauwkeurige analyse van de voorziene werkprocessen en kosten van (technische) infrastructuur in de uitvoeringsorganisatie en mogelijk bij individuele gemeenten en de tijdsbesteding die hiermee gemoeid is. Hierbij wordt nadrukkelijk ook gekeken naar gelijkwaardige referentieregio’s. Het is hierbij mogelijk dat de rijksbijdrage voldoende dekking geeft voor de kosten, maar dit kunnen we naar verwachting in het tweede kwartaal van 2025 met meer zekerheid stellen. De nieuwe urgentieorganisatie zal verantwoordelijk zijn voor onder andere de volgende taken: • administratieve verwerking urgentieverklaringen; • juridische afhandeling urgentieverklaringen (incl. bezwaar en beroep); • beoordelen van de aanvragen voor urgentie; • afgifte van huisvestingsvergunningen; • volgen en implementeren ontwikkelingen urgentieverordening ; • proceswerkzaamheden omtrent het vierjaarlijks vaststellen van de urgentieverordening; • communicatie strategie en middelen; • beheer financiële middelen en budgettering; • rapportages opstellen inzake monitoring en evaluatie; • voorbereiden periodiek bestuurlijk overleg.

Voornoemde werkzaamheden, afgezet tegen het aantal verwachte aanvragen, leveren naar voorlopige inschatting het volgende “organisatieplaatje” op: • 1 coördinator/(beleids)adviseur; • 2 administratieve krachten; • 2 beoordelaars (juridisch). Dekking In de Memorie van toelichting (MvT) bij de Wvrv wordt aangegeven dat er vanuit het Rijk een bijdrage zal worden verstrekt om een deel van de uitvoering van de wet door de gemeente te bekostigen. Omdat de wet nog niet is vastgesteld / aangenomen, is deze bijdrage nog niet vastgelegd. De verwachte bijdrage (cf. de MvT bij de Wvrv) voor de uitvoering van de gewijzigde Huisvestingswet bedraagt € 26.870.000. Als we uitgaan van een verdeling van dit bedrag op basis van het inwonertal van gemeenten, dan betekent dit voor Fryslân het volgende: Bijdrage Rijk 3,5% x € 26.870.000 = € 950.000.

5

Alternatieven: Het zelf uitvoeren van de urgentieverordening Participatie en communicatie: In maart en april 2025 wordt de ontwerpverordening ter inzage gelegd. Planning en vervolgproces: Bijeenkomsten Er worden in de periode vanaf november 2024 (en doorlopend tot en met circa februari 2025) diverse bijeenkomsten in Fries verband georganiseerd. Onder andere voor gemeenteambtenaren, corporaties, huurderorganisaties, adviesraden sociaal domein, wethouders en gemeenteraden. Planning Hierna treft u de planning op hoofdlijnen aan.

Tot en met ca. februari 2025 Februari 2025 Maart / april 2025 Mei 2025 Vlak voor of na zomerreces 2025 September / oktober 2025 Medio november 2025 1 januari 2026

Diverse bijeenkomsten (zoals hiervoor benoemd) Behandeling in alle Friese colleges (vrijgave voor ter visie legging verordening) Ter inzage ontwerp verordening Opstellen reactie- en antwoordnota Behandeling in alle Friese colleges Behandeling in alle Friese gemeenteraden (vaststelling verordening) Vaststelling Centrumgemeenteregeling door alle Friese colleges (na vaststelling verordening door gemeenteraden) Voorziene ingangsdatum verordening / urgentieorganisatie

Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie:

Bijlage(n): 1. Ontwerp Centrumgemeenteregeling samenwerking inzake de Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening) 2. Ontwerp Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening) 3. Veel gestelde vragen (oplegger urgentieverordening) 4. Actieve info bij Uitgangspuntennotitie Urgentieverordening 5. Uitgangspuntennotitie Urgentieverordening Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. W.J. Sikkes

6

, burgemeester.

, wnd. gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân

Onderwerp Ontwerp Centrumgemeenteregeling samenwerking inzake de Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening) Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 11 februari 2025; besluit:

Geen zienswijze af te geven op de ontwerp Centrumgemeenteregeling samenwerking inzake de Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening).

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 3 april 2025

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

7

, voorzitter.

, griffier.