Raadsvoorstel - Herziene begroting Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West

Ons nummer: R21.000070

*R21.000070* O.0000001E

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Raadsvergadering van Commissie Commissievergadering van Portefeuillehouder Team Behandelend ambtenaar

Herziene begroting Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West 29 april 2021 Boarger en Mienskip 26 april 2021 G. Wielinga Beleid Sociaal Domein J.K. de Moel

Voorstel: − − − −

Kennis te nemen van de herziene begroting van de GR Fryslân-West. Het gevoelen van de raad door middel van bijgaande brief aan het Dagelijks Bestuur kenbaar te maken. De extra eigen bijdrage van € 516.665,- in 2021 te dekken uit de Algemene Reserve. De extra eigen bijdrage voor de jaren 2022 en verder op te nemen als autonome ontwikkeling in de programmabegroting 2022.

Inleiding: De Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West (GR) levert de deelnemende gemeenten jaarlijks een begroting en een jaarrekening aan. Op de begroting van de GR is het voor de raden mogelijk om een zienswijze te geven, de jaarrekeningen worden ter kennisgeving aangeboden. De jaarrekeningen van de NV Empatec worden uitsluitend ter kennisgeving aan de raden voorgelegd, het goedkeuren van begrotingen en jaarrekeningen van de NV is de taak van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV. Voor u ligt de herziene begroting van de GR Fryslân-West voor 2021. Dit omdat de eerste begroting als niet voldoende is beoordeeld door de provincie en ook volgens de deelnemende gemeenten niet voldeed. U heeft uw zienswijze op de eerste begroting in een brief (d.d. 18 december 2020) aan het Dagelijks Bestuur gezonden. De provincie Fryslân heeft de GR onder toezicht geplaatst vanwege de financiële situatie en de herhaald late aanlevering van stukken. De provincie heeft aangegeven het besluit tot definitieve goedkeuring met 13 weken te verdagen. Hiertoe moet de herziene begroting, vastgesteld door het AB, uiterlijk 28 mei 2021 bij de provincie zijn aangeleverd. Om de zienswijzen te kunnen verwerken moeten deze uiterlijk 20 mei 2021 bij de GR bekend zijn. De raden moeten dan hun zienswijzen gegeven hebben en het Algemeen Bestuur van de GR moet de herziene begroting hebben vastgesteld.

De raad kan uitsluitend via deze zienswijzen inbreng leveren op de begroting. Voor zover wij dit kunnen beoordelen voldoet de herziene begroting aan de in de brief van de provincie gewenste wijzigingen. Het eindoordeel hierover is vanzelfsprekend aan de provincie. In verband met de Covid-19 pandemie was 2020, en is 2021, een bijzonder jaar. Dit heeft zeker invloed op de bedrijfsvoering van Empatec en dus op de financiële positie van de NV en GR. Zonder de jaarstukken van de NV is het niet in te schatten wat het precieze effect is geweest. Het is nog niet duidelijk wat de Rijksondersteuning voor SW-bedrijven voor 2021 zal zijn en wat voor effecten dit op de begroting zou kunnen hebben. Een oplegger over deze zaken bij deze begroting zou van nut zijn voor de beoordeling, duiding en juiste afweging.

1

1) Het eerste dat opvalt is dat er een verhoging van de gemeentelijke bijdrage van € 2.000,- naar € 3.000,- per SE wordt doorgevoerd. Het betreft een structurele bijdrage, maar het is nog niet duidelijk of het bedrag later verlaagd zal worden als de NV weer beter gaat presteren en ook kan bijdragen (zie hierna onder A). Gemeenten zijn door de Wet Gemeenschappelijke regelingen gebonden aan het uitvoeren van besluiten van het Algemeen Bestuur van de GR waar het zaken betreft die aan de GR gedelegeerd zijn, inclusief financiën. Dat betekent dat het niet mogelijk is om deze verhoging te weigeren. Tijdens de vergadering van het Dagelijks Bestuur (DB), waar deze verhoging is vastgesteld, heeft Wethouder Wielinga, in haar rol als lid van het DB, tegengestemd. Tevens heeft zij, omdat de begroting gestoeld is op deze verhoging, tegen de herziene begroting gestemd vanwege de redenen die hieronder worden opgesomd. Deze verhoging volgt op de eerdere structurele verhoging voor 2020 van € 500,- naar € 2.000,- en de liquiditeitsinjectie van 5 miljoen euro eind 2020. Het is voor het college onvoldoende onderbouwd waarom deze verhoging noodzakelijk is, en wel om de volgende redenen. A) Hoewel in de tekst wordt gerefereerd aan afspraken over herverdeling van kosten en opbrengsten wordt niet duidelijk op welke gronden gekozen is voor een bepaalde verdeling.

Een juiste methodiek zou zijn om uit gaan van basisprincipes, deze vast te stellen en vervolgens de herverdeling te berekenen op basis van die principes. Mocht GR of NV hierdoor in financiële problemen komen, dan kan gekeken worden naar een hogere bijdrage van NV dan wel GR. Deze basisprincipes en daarbij horende bedragen zouden in de begroting en jaarrekening opgenomen moeten worden. Ook moet dit helder in een afsprakenkader worden vastgelegd. B) Het wordt uit de begroting niet duidelijk welke stappen de NV onderneemt om kosten te drukken. Dit is wat betreft het college een basaal onderdeel van normale bedrijfsvoering, en hiervan is niets terug te vinden. C) De GR is niet juridisch verantwoordelijk voor verliezen of afnemende resultaten van de NV, hoe dan ook tot stand gekomen. D) De doorwerking van Covid-19, en de gevolgen daarvan op de resultaten van de NV, en daarmee de op de resultaten van de GR, moeten beter duidelijk gemaakt worden. Gezien het feit dat het hier gaat om een herziene begroting, wordt hieronder ingegaan op de zienswijzen zoals verwoord in uw brief van 18 december 2020 (zie bijlage 4 voor de volledige tekst). Algemene opmerkingen: 1) De cijfermatige toets over 2019 heeft plaatsgevonden. 2) De tekst bevatte her en der onvolkomenheden waaruit bleek dat het stuk gebaseerd is op de begroting van vorig jaar.

Deze zijn goeddeels aangepast en onduidelijkheden bij tabellen en toewijzingen aangevuld. Al blijft het nu onduidelijk in welk jaar de schaverij activiteiten zijn beëindigd. 3) De begroting verwerkt nog weinig van wat al in de position paper is besloten. Dit is afdoende aangepast. 4) Er waren in 2020 onvoorziene omstandigheden. Desondanks willen wij dat deze visie in de volgende versie van de begroting is verwerkt. De begroting is op bepaalde punten, waar het gaat om beschut werken en nieuwe doelgroepen, niet volledig, niet alle, maar slechts een deel van deze doelgroepen zal naar de publieke organisatie gaan, binnen door de gemeenteraad te stellen financiële grenzen. Dit zal beter toetsbaar zijn in de begroting 2022 wanneer het Keuzedocument is vastgesteld en toegepast wordt.

2

Keuzedocument: 5) Er werd verondersteld dat de vaststelling van het keuzedocument van belang is voor de begroting van 2021. Dit is verwijderd, nu wordt gesproken over 2022 en verder, wanneer dit stuk inderdaad van toepassing zal zijn. Doorbelasting en ontvlechting: 6) In de volgende begroting en meerjarenraming worden de afspraken vermeld tussen de GR en de NV over de doorbelasting. Dit in overeenstemming met het rapport van KokxdeVoogd (p. 33 Control en inzicht aandachtspunt 1) waar wordt aangegeven dat heldere en afdwingbare afspraken gemaakt moeten worden met de NV over de doorbelasting. Zoals eerder opgemerkt (onder A) komt dit nog steeds niet goed naar voren, er zijn geen heldere, fundamentele afspraken, afgeleid van basisbeginselen, herleidbaar uit dit stuk. 7) Sinds 2018 worden GR en NV ontvlochten. De ontvlechting is nog niet afgerond. Niettemin zien wij in de begroting van de GR, en met name in de toelichting, deze ontvlechting onvoldoende terug. Medewerkers van de NV worden bijvoorbeeld genoemd (p. 7), maar niet wat medewerkers van de GR (niet SW’ers) doen voor de NV. Hier wordt aanmerkelijk meer en beter aandacht aan besteed (o.a. p.4). Bedrijfsmatig en liquiditeit: 8) De begroting spreekt wederom van de inhuur van meer vakkrachten ter ondersteuning van het afnemend aantal SW’ers en beschut werkers (p. 8).

Wij hebben in de zienswijze over 2020 kanttekeningen geplaatst bij deze ontwikkeling. Wij zien graag een plan waarin ingegaan wordt op de ‘aanvullende maatregelen’ met betrekking tot het liquiditeitsprobleem (p.12). Dit plan is nog niet ontvangen van de GR (zie ook onder B, hierboven). Het is ook niet duidelijk uit de tekst of het verhogen van de productiviteit vanuit het nieuwe waarde model ook het inhuren van vakkrachten inhoudt en hoeveel dat er per SW’er zijn. Hierover wordt in eerdere stukken (onder andere jaarrekening 2019, de meest recent beschikbare) gesproken. 9) De GR/Empatec gebruiken 110% van het minimumloon als rekeneenheid (p. 16). 10) Compensatieregelingen Covid-19: er wordt geen invulling gegeven aan de wens om een evenredige verdeling tussen GR en NV van deze compensatie of uitleg gegeven waarom dit niet van toepassing is. De volledige compensatie gaat nu naar de NV. Na kennisneming van bovenstaande aandachtspunten komen de volgende zaken uit de definitieve begroting naar voren. 1) U geeft aan een verhoging van € 2.000,- naar € 3.000,- per SE vanuit de gemeenten nodig te vinden. Hoewel wij wettelijk genoodzaakt zijn om dit in te willigen, vinden wij de onderbouwing die u geeft voor deze verhoging onvoldoende. Wij verwachten, met klem, toelichting op de volgende zaken: a) Een afsprakenkader op basisprincipes over de herverdeling van kosten en opbrengsten.

Daarnaast een onderbouwde afspraak over de bijdrage van de NV en gemeenten. b) Een uitgewerkt plan hoe de NV om denkt te gaan met minder inkomsten vanuit de GR, afnemende aantallen SW’ers en dus afslanken van de organisatie. c) Een uitwerking van de invloed van de Covid-19 pandemie op de bedrijfsvoering, de hoogte van eventuele compensatie, met een onderbouwde toelichting waarom compensatie hiervoor uitsluitend aan de NV ten goede zou moeten komen. 2) In komende begrotingen willen wij de besluitvorming vanuit de position paper en nu het keuzedocument verwerkt zien. 3) Er is geen plan ontvangen van GR en NV over hoe u denkt om te gaan met de veranderende situatie. In het naar aanleiding van het keuzedocument op te stellen bedrijfsplan moet aandacht zijn hoe de NV invulling gaat geven aan de in het keuzedocument gestelde kaders: een kleinere organisatie, gericht op werken buiten het werkleerbedrijf, met kleinere en mogelijk minder werkbedrijven en minder vakkrachten. 4) Op p. 9, tabel 1.3, wordt een projectie gegeven van de omzet. Voor 2021 zal deze lager zijn en dit wordt toegeschreven aan Covid-19. Dit is begrijpelijk. U wilt door middel van verhoging van de omzet van de NV de dalende rijksbijdrage compenseren.

3

Wij verwachten toelichting over hoe realistisch dit is gezien een aantal omstandigheden. a) In 2021 wordt rekening gehouden met de invloed van Covid-19. Hoe zit dat met volgende jaren? b) Indien dit realistisch is, hoe verhoudt zich dit dan tot de verhoging van de bijdrage van de gemeenten? Doel: Het gevoelen van de raad over de herziene begroting van de GR te uiten. Argumenten: De raad kan besluiten om geen gevoelen te uiten of zienswijze te geven. Ook zonder dit kan het Dagelijks Bestuur de begroting naar de Provincie sturen ter goedkeuring. Alternatieven: Het niet uiten van een gevoelen betekent niet persé dat het DB de begroting niet aan de provincie kan sturen. De wetgever is hierover onduidelijk. Risico’s: De begroting bevat nog een aantal onduidelijkheden, maar er lijkt hieruit geen onmiddellijk risico herleidbaar. Kaders: Wet Gemeenschappelijke regelingen Participatiewet, Wet Fido, Gemeentewet Financiële aspecten/gevolgen: In de begroting is een bedrag opgenomen voor een eigen bijdrage aan de GR van € 1.031.335,-. Op basis van de lopende afspraken over de verschillende bijdragen aan de GR zou de begroting 2021 van de GR een negatief resultaat laten zien. De GR heeft daarom besloten de eigen bijdrage per SE op te hogen van € 2.000,- naar € 3.000,- per SE om hiermee het tekort in de GR op te kunnen vangen.

Zoals aangegeven heeft de provincie Fryslân de GR onder toezicht geplaatst. De provincie eist een structurele oplossing voor het tekort, waarmee de ophoging naar € 3.000,- per SE structureel is. Wij zijn als gemeente verplicht om deze ophoging ook structureel in onze begroting op te nemen. Met de ophoging naar € 3.000,- per SE wordt de gemeentelijke eigen bijdrage € 1.548.000,-. Voor de extra € 516.665,- is aanvullende dekking nodig. Zowel binnen het budget participatie als de overige budgetten binnen het Sociaal Domein is hiervoor geen dekking. Door Covid-19 zien we eerder een toenemende vraag en is het beleid gericht op herstel wat eerder vraagt om intensivering. We zien voor 2021 geen mogelijkheden om de dekking te realiseren door aanvullende besparingen met een impact in 2021. Voorstel is om de extra eigen bijdrage van € 516.665,- in 2021 te dekken uit de Algemene Reserve en voor de jaren 2022 en verder op te nemen als autonome ontwikkeling in de programmabegroting 2022. Duurzaamheid: N.v.t. Vervolgproces: N.v.t.

4

Monitoring en evaluatie: U wordt op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen omtrent de GR Fryslân-West Gevolgen voor LTA: Communicatie en afstemming: De GR wordt per brief geïnformeerd over de zienswijze van de raad Bijlage(n)

Meegezonden: - Aanbiedingsbrief Herziene Begroting GR Fryslân-West - Herziene Begroting GR Fryslân-West - Brief Provincie Fryslân Besluit begroting 2021 verdaagd - Conceptbrief zienswijze raad Súdwest-Fryslân - Zienswijze raad d.d. 18 december 2020 Ter inzage: - Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

P. Zondervan

5

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Herziene begroting Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 20 april 2021; besluit de raad: − − − −

Kennis te nemen van de herziene begroting van de GR Fryslân-West. Het gevoelen van de raad door middel van bijgaande brief aan het Dagelijks Bestuur kenbaar te maken. De extra eigen bijdrage van € 516.665,- in 2021 te dekken uit de Algemene Reserve. De extra eigen bijdrage voor de jaren 2022 en verder op te nemen als autonome ontwikkeling in de programmabegroting 2022. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 29 april 2021

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

6

, voorzitter.

, griffier.