Raadsvoorstel - Haalbaarheidsonderzoek project VO-campus

Ons nummer: R25.000009 R25.000009

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Projecten Petra van den Akker Bestjoer en Finânsjes 13 februari 2025 27 februari 2025

Onderwerp

:

haalbaarheidsonderzoek project VO-campus

Raadsvoorstel: a. een haalbaarheidsonderzoek te doen naar de mogelijkheid om een nieuwe campus te stichten voor de scholen voor voortgezet onderwijs in Sneek b. een krediet tot een bedrag van 250.000,== beschikbaar te stellen voor de jaren 2025 en 2026 voor de verdere uitwerking van de businesscase waarin de baten en lasten op de beoogde locatie in het spoorzonegebied inzichtelijk worden gemaakt c. de kosten te dekken ten laste het ontwikkelfonds Samenvatting: De scholen voor voortgezet onderwijs lopen tegen problemen aan die investering in de huisvesting nodig maken. Dit is een wettelijke taak voor de gemeente. Door samenwerking op een nieuw te bouwen campus kunnen kansen worden verzilverd. Beoogde locatie is een deel van het spoorzoneveemarktgebied. Een nieuwe campus wordt daarmee onderdeel van een gebiedsontwikkeling. Om de kosten en baten van deze ontwikkeling inzichtelijk te maken is onderzoek nodig. Voorgesteld wordt een krediet beschikbaar te stellen voor dit onderzoek, ten laste van het ontwikkelfonds. Inleiding: Het voortgezet onderwijs in Súdwest-Fryslân staat voor belangrijke uitdagingen. Om kwalitatief goed, inclusief en modern onderwijs te kunnen bieden is passende huisvesting essentieel. De middelbare schooltijd is van grote invloed op kinderen in een cruciale levensfase. Deze jaren zijn vormend en richtinggevend.

Scholen stimuleren hun leerlingen het meeste uit zichzelf te halen, te ontdekken waar hun talenten liggen, ook buiten “de muren” van de school. Ruimte om je talent te laten groeien, samen te werken en te leren van en met elkaar. Onderweg naar volwassenheid samen trots zijn op wat je bereikt! Ook met het oog op de steeds krapper wordende arbeidsmarkt is het cruciaal dat kinderen zich thuis voelen in het onderwijs en hun talenten kunnen ontwikkelen. Dit onderwijs vraagt om flexibel in te delen gebouwen waar ruimte is voor individuele aandacht. De schoolbesturen van RSG Sneek en CVO Zuidwest-Friesland vragen al geruime tijd (voor het eerst in 2021) aandacht voor hun huisvesting. De huisvesting is sterk verouderd, te kostbaar en niet meer passend voor hedendaags en toekomstig onderwijs. De scholen willen graag verder samenwerken op een nieuw te bouwen campus waar mogelijkheden zijn om onderwijs te geven dat past bij huidige en toekomstige ontwikkelingen. Met de mogelijkheden die ze nu hebben zijn al vernieuwende concepten gerealiseerd zoals onderwijs op afstand. (een uniek en innovatief concept waarin onderwijs gegeven wordt in virtuele leslokalen) Een campus biedt mogelijkheden om een rijke schooldag te bieden waarbij onderwijs, cultuur, sport en welzijn naadloos op elkaar aan sluiten.

1

Naast de functionele tekortkomingen speelt het probleem dat de verouderde schoolgebouwen niet meer voldoen aan de klimaat/duurzaamheidseisen. Uit onderzoek is gebleken dat zeer forse investeringen nodig zijn. Global Goals: Doel 4: verzeker gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en bevorder levenslang leren voor iedereen 4.a. Bouwen en verbeteren van onderwijsfaciliteiten die aandacht hebben voor kinderen, mensen met een beperking en gendergelijkheid en die een veilige, geweldloze, inclusieve en doeltreffende leeromgeving bieden voor iedereen Doel 8: Bevorder aanhoudende, inclusieve en duurzame economische groei, volledige en productieve tewerkstelling en waardig werk voor iedereen 8.6Tegen 2020 het aandeel aanzienlijk terugschroeven van jongeren die niet aan het werk zijn, geen onderwijs volgen en niet met een opleiding bezig zijn 13.klimaatactie: Neem dringend actie om klimaatverandering en haar impact te bestrijden 13.2 Maatregelen inzake klimaatverandering integreren in nationale beleidslijnen, strategieën en planning (bron: www.sdgnederland.nl geraadpleegd op 7 januari 2025) Dit voorstel gaat over het beschikbaar stellen van een krediet om een haalbaarheidsonderzoek te doen ten behoeve van de bouw van een nieuwe campus voor het voortgezet onderwijs. Met de bouw van een campus worden de onderwijsfaciliteiten verbeterd.

Dit draagt niet alleen bij aan de kwaliteit van het onderwijs, maar ook aan gelijke kansen door het aanbieden van een verlengde schooldag. (zie hierna) Inzetten op kwaliteit en gelijke kansen draagt bij aan het terugdringen van schooluitval. Met de nieuwbouw wordt een bijdrage geleverd aan de klimaatdoelen. Argumenten: Het voortgezet onderwijs in Súdwest-Fryslân staat voor een aantal grote uitdagingen. Opleiding en vorming van onze jongeren zijn cruciaal voor een vitale Mienskip. De scholen hebben te maken met een krappe arbeidsmarkt, dalende leerlingenaantallen, de behoefte aan meer flexibel onderwijs om voor alle leerlingen hun kansen en talenten ten volle te kunnen ontwikkelen en huisvesting in sterk verouderde gebouwen die duur zijn in exploitatie. Het voortgezet onderwijs is geconcentreerd in Sneek, Bolsward en Koudum. Verreweg de meeste kinderen volgen voortgezet onderwijs in Sneek. Er zijn 2 schoolbesturen actief: RSG Magister Alvinus Sneek en CVO Zuidwest Friesland (csg Bogerman Sneek en Koudum en het Marnecollege in Bolsward en de praktijkschool De Diken in Sneek). Net als in veel andere sectoren is ook voor het onderwijs de arbeidsmarkt krap. Tot nu toe kunnen de scholen voldoende gekwalificeerd personeel aantrekken. Voor de toekomst – mede vanwege de dalende leerlingenprognose- zullen beide scholen intensiever gaan samenwerken.

Daarmee wordt het mogelijk om langer vakken aan te blijven bieden waar kleine groepen leerlingen voor kiezen. Beide scholen verzorgen hun onderwijs in sterk verouderde gebouwen. De oudste bouwdelen dateren van vlak na de Tweede Wereldoorlog. De onderbouw van het Bogerman en de Praktijkschool dateren uit de jaren ’70 van de vorige eeuw. De nieuwste bouwdelen zijn van eind vorige/begin deze eeuw. De gebouwen zijn met het oog op de toekomst te groot (vanwege dalende leerlingenprognoses) en vragen veel onderhoud. Hoge exploitatiekosten dreigen ten koste te gaan van het onderwijs zelf, en dit is zeer ongewenst. (scholen ontvangen een lumpsum financiering van het rijk en zijn zelf verantwoordelijk voor beheer en onderhoud van hun gebouwen) Deze problematiek komt uitgebreid aan de orde in het nieuwe Integraal Huisvestingsplan dat binnenkort zal worden aangeboden. Net als in veel andere gemeenten is het bestand aan onderwijsgebouwen verouderd; veel gebouwen zijn uit de periode van Wederopbouw ( zie onderstaande afbeelding). Nieuwbouw of vernieuwbouw is in veel gevallen noodzakelijk. De middelen die via het gemeentefonds beschikbaar gesteld worden voor onderwijshuisvesting zijn niet toereikend. Voor dit landelijke probleem is binnen VNGverband al langer aandacht gevraagd. Tot nu toe is er geen zicht op een handreiking van het rijk om deze problematiek op te lossen.

2

Om tijdig op de toekomstige ontwikkelingen te kunnen inspelen hebben de schoolbesturen voor het eerst in 2021 plannen gepresenteerd waarbij zij intensief samenwerken en het onderwijs concentreren op een nieuw te bouwen campus. Op de campus is plek voor modern onderwijs in flexibele gebouwen. De gebouwen zijn ook beschikbaar voor maatschappelijke partners zoals welzijnsorganisaties, sportverenigingen en culturele verenigingen. Dit biedt kansen om onze brede welvaart te bevorderen. Uit een analyse van de brede welvaart door het Fries Sociaal Planbureau blijkt dat er kansen liggen voor verbetering, o.a. op het gebied van onderwijs. In de aanvraag Regiodeal, die vorig jaar is gehonoreerd door de minister, wordt dan ook ingezet op de bouw van campus. Met de campus kan het voortgezet onderwijs in Sneek een belangrijke regionale functie vervullen, en tevens het onderwijs op andere locaties zoals in Bolsward en Koudum blijven aanbieden. De campus wordt zo een steunpilaar voor goed voortgezet onderwijs voor zowel stedelijk als buitengebied. De projecten die zijn ingediend in het kader van de Regiodeal zijn gericht op een intensieve samenwerking tussen het onderwijs, het bedrijfsleven en andere maatschappelijke partners. Op deze manier wordt de samenwerking vast verkend en opgebouwd in de aanloop naar de bouw van een campus.

Overigens worden ook de leerlingen hierin nadrukkelijk betrokken. Eén van de deelprojecten draait om de participatie door huidige, toekomstige en oud-leerlingen bij de ontwikkeling van de campus. Parallel aan de inhoudelijke voorbereiding is ook voorbereiding nodig om de benodigde fysieke ruimte vrij te spelen en te ontwikkelen. De beoogde locatie voor de campus is een deel het Spoorzone-Veemarktgebied. Voor dit gebied is een omgevingsprogramma in voorbereiding. Het gebied biedt unieke ontwikkelkansen, die ook binnen bereik zijn omdat de gemeente positie heeft binnen het gebied. De voorbereiding van het omgevingsprogramma is gestart in 2023. In 2024 is een participatietraject met bewoners van het gebied doorlopen. Het omgevingsprogramma zal naar verwachting in het tweede kwartaal van 2025 worden vastgesteld. De realisatie van een campus inclusief vervanging van de sporthal in het beoogde gebied zal een zeer forse investering vragen. Op basis van de gangbare rekenmodellen komen de stichtingskosten voor het onderwijsgedeelte op ruim 108 miljoen euro. De investering in nieuwe

3

sportaccommodaties, o.a. ter vervanging van de Sneker sporthal bedraagt naar schatting ruim 26 miljoen euro. Een campus kan een aantrekkende werking hebben op bedrijven en fungeren als katalysator voor innovatie en gebiedsontwikkeling. Er zijn voorbeelden waarbij de ontwikkeling van een campus heeft gezorgd voor synergie tussen overheid, onderwijs en bedrijfsleven, de zg triple helix. (campus Middelsee in Sint Annaparochie, de Duurzaamheidsfabriek in Dordrecht) Om de kosten en baten goed in beeld te brengen moet de gehele gebiedsontwikkeling in beeld worden gebracht. Omdat de financiering via het gemeentefonds ontoereikend is, wordt onderzocht of opbrengsten uit de gebiedsontwikkeling bij kunnen dragen aan de investering in de campus. Daarbij gaat het niet alleen om de stichtingskosten van de onderwijsgebouwen en sportfaciliteiten, maar ook om de mogelijke voordelen die zijn te behalen met de herontwikkeling van vrijkomende onderwijslocaties. Daarnaast gaat het om aankoop van een of meer percelen in het gebied en de raming van kosten van herinrichting van het gebied. Voor dit onderzoek is specifieke kennis nodig, niet alleen op het gebied van onderwijshuisvesting maar ook kennis van de onroerend goed markt, vestigingsklimaat en financiering is nodig. De kosten bedragen naar schatting 250.000, beschikbaar te stellen voor de periode 2025-2026.

(op basis van inzet van expertise op meerdere vakgebieden tegen een marktconform tarief)

Rol en bevoegdheid: Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de nieuwbouw en uitbreiding van huisvesting van het basis en voortgezet onderwijs. Per augustus 2025 wordt in de wet opgenomen dat gemeenten ook verantwoordelijk zijn voor renovatie en dat een IHP verplicht wordt voor zowel het basis als voortgezet onderwijs. Gemeenten en onderwijs bereiden samen een nieuw Integraal Huisvestingsplan(IHP) voor. Voordat het IHP wordt vastgesteld door uw raad legt de wethouder als voorzitter van het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) het concept voor aan de schoolbesturen. De aanleiding om een nieuw IHP op te stellen is niet alleen de aankomende wetswijziging maar ook de noodzakelijke en per 2030 verplichte verduurzaming en modernisering van de schoolgebouwen. De kaders van het nieuwe IHP zijn besproken tijdens een informerende en opiniërende vergadering op 17 mei 2023 en 31 januari 2024. Risico’s: Niet alleen het beschikbaar stellen van een krediet voor een haalbaarheidsonderzoek zoals beschreven in dit voorstel is van belang voor de ontwikkeling van een VO-campus. Voortgang bij de herontwikkeling van het spoorzone-veemarktgebied is eveneens urgent. De herontwikkeling biedt unieke kansen die niet onbeperkt beschikbaar blijven. Zo eindigt het door de gemeente gevestigde voorkeursrecht op het Jongeneelperceel per september 2025.

Het voorkeursrecht biedt de gemeente de kans zich een betere uitgangspositie te verschaffen op de grondmarkt. Daarmee kan de haalbaarheid van de herontwikkeling van het hele gebied, inclusief de campus gunstig worden beïnvloed. Verlenging van het voorkeursrecht is dus essentieel. Dit is mogelijk mits het omgevingsplan dat in voorbereiding is voor dit gebied tijdig wordt vastgesteld. De scholen hebben duidelijkheid nodig over hun huisvestingssituatie met het oog op de toekomst. Als er geen zicht komt op nieuwbouw, dan zullen scholen nog meer dan nu al het geval is forse, niet rendabele investeringen moeten doen om de gebouwen in stand te houden. Met op leerlingenaantallen gebaseerde financiering zal dit steeds meer ten koste gaan het onderwijs. Financiën: Om een project te financieren ten laste van het ontwikkelfonds moet een project zorgen voor: • Substantiële investeringen of het stimuleren van een start daartoe, waarbij met een slimme aanpak (zoals ‘met een visje een snoek vangen) een maximaal sociaal rendement of multiplier wordt bereikt • Het creëren van impact op meerdere programma’s, gebieden en /of beleidsterreinen. • Samenwerken met partners die substantieel bijdragen aan het project, zowel in middelen als in inzet

4

•

Aansluiting bij strategische koerslijnen: Veerkrachtige kernen en vitaal landschap, Positieve gezondheid en Organisatie en dienstverlening. In het geval College en/of Raad besluiten om de koerslijnen te wijzigen dan zijn die op dat moment van toepassing wanneer een proces of activiteiten getoetst wordt aan de kaders van het Ontwikkelfonds. • Voorstellen met een reëel perspectief op uitvoering, of voorstellen gericht op het aanjagen van stappen om tot uitvoering of een besluitmoment te komen, zoals haalbaarheidsonderzoeken komen ook voor bekostiging uit het ontwikkelfonds in aanmerking Dit voorstel voldoet aan voorgaande criteria. Er wordt een bedrag van 250.000,== gevraagd voor een haalbaarheidsonderzoek voor de VO-campus. Dit bedrag kan gedekt worden uit het ontwikkelfonds. Het fonds biedt nog voldoende ruimte. Juridisch: Aan het voorstel om het gevraagde krediet beschikbaar te stellen kleven geen juridische risico’s. Alternatieven: Een alternatief is om het gevraagde krediet niet beschikbaar te stellen en geen verder onderzoek te doen. Dan moet verder onderzocht worden of het technisch verantwoord is de gebouwen nog voor 10-20 jaar in de lucht te houden. In dat geval zullen alle gebouwen verduurzaamd moeten worden om te voldoen aan wettelijke eisen. De kosten daarvan zijn door onderzoek inzichtelijk gemaakt.

De kosten van verduurzaming overstijgen naar verwachting de stichtingskosten van nieuwbouw en komen ten laste van de gemeente. Bij verduurzaming wordt geen rekening gehouden met verbeteringen in de functionaliteit van de gebouwen. Participatie en communicatie: Met de schoolbesturen is regelmatig ambtelijk en bestuurlijk overleg. De aanvraag voor de deelprojecten in het kader van de Regiodeal zijn voorbereid door de betrokken partijen gezamenlijk. ( RSG, Bogerman, CvK, bibliotheek, Technolab, VC Sneek, roeivereniging de Geeuw) Onderdeel van het omgevingsprogramma is een participatietraject. In 2024 zijn bijeenkomsten georganiseerd voor omwonenden. Planning en vervolgproces: Nadat het krediet beschikbaar is gesteld wordt de opdrachtbeschrijving voor het haalbaarheidsonderzoek verder uitgewerkt, er volgt een aanbesteding en er wordt een opdracht verleend aan een of meer externe partijen. De realisatie van een campus voor het voortgezet onderwijs komt binnenkort op twee momenten aan de orde; bij de behandeling van de voorjaarsnota en bij de vaststelling van het Integraal Huisvestingsplan. Met de realisatie van een campus wordt geïnvesteerd in goede basisvoorzieningen voor een sterke stedelijke zone. Huisvesting voor basis en voortgezet onderwijs is een wettelijke taak. Deze zorgplicht zal mee moeten wegen in de afwegingen bij de voorjaarsnota.

Daarin zal een voorstel worden gedaan om in de meerjarenbegroting een begin te maken met het reserveren van de benodigde structurele financiële ruimte voor nieuwbouw van een VO-campus. De nieuw te bouwen campus wordt naar verwachting opgenomen in het Integraal Huisvestingsplan (IHP) dat in het tweede kwartaal zal worden aangeboden ter vaststelling.

Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: Presentatie opiniërende bijeenkomst IHP https://sudwestfryslan.raadsinformatie.nl/document/13705096/1/Bijlage++Presentatie+raad+IHP+SWF+%28Powerpoint+van+de+IHPbijeenkomst+van+17+mei+2023%29?connection_type=1&connection_id=8149829 Informatie over de aanvraag regiodeal

5

https://sudwestfryslan.raadsinformatie.nl/document/13084790/1/Bijlage++Werkdocument?connection_type=1&connection_id=7845899

Bijlage(n): Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. E.K. Strijker

6

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp voorbereiding project VO-campus Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 14 januari 2025;

besluit: a. een haalbaarheidsonderzoek te doen naar de mogelijkheid om een nieuwe campus te stichten voor de scholen voor voortgezet onderwijs in Sneek b. een krediet tot een bedrag van 250.000,== beschikbaar te stellen voor de jaren 2025 en 2026 voor de verdere uitwerking van de businesscase waarin de baten en lasten op de beoogde locatie in het spoorzonegebied inzichtelijk worden gemaakt c. de kosten te dekken ten laste het ontwikkelfonds

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 27 februari 2025

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

7

, voorzitter.

, griffier.