Raadsvoorstel - Garantstelling Warm Heeg

Ons nummer: R25.000087

*R25.000087*

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Projecten Henk de Boer Doarp, Stêd en Omkriten 24 juni 2025 10 juli 2025

Onderwerp

:

Garantstelling Warm Heeg

Raadsvoorstel: a. Gelet op de financiële risico’s voor de gemeente en onzekerheden over externe dekking van deze risico’s, nu niet in te stemmen met de afgifte van een gemeentelijke financiële garantstelling voor de realisatie van een duurzaam warmtesysteem in Heeg. b.

Het college van B&W de opdracht te geven te blijven lobbyen voor een snellere uitvoering van het Nationale Waarborgfonds om de haalbaarheid van warmtenetten in onze gemeente te vergroten.

Samenvatting: Het pilotproject Warm Heeg is qua proces op een cruciaal moment beland. Om de financiering te halen, is een hogere gemeentelijke garantstelling en krediet nodig. In dit voorstel wordt geadviseerd om op dit moment geen financiële garantstelling en inbreng van eigen vermogen te verlenen voor het project Warm Heeg. Dit overschrijdt het eerder vastgestelde kader door de gemeenteraad van €14 miljoen en externe financiële zekerheden ontbreken. Een belangrijk onderdeel van dit voorstel is de planning van Warm Heeg, zij wenst in september a.s. de aanleg van het warmtenet te starten, om in 2027 warmte te kunnen leveren aan het dorp. Het niet halen van de planning heeft grote gevolgen voor het project. Om te kunnen starten in september dient volgens Warm Heeg de gemeenteraad uiterlijk op 10 juli a.s. in te stemmen met het verlenen van de financiële garantstelling en het benodigde krediet beschikbaar te stellen. Het voorstel aan de raad is om nu niet in te stemmen met de afgifte van een gemeentelijke financiële garantstelling voor de realisatie van een duurzaam warmtesysteem in Heeg. Voorstel is ook om het college van B&W opdracht te geven om te blijven lobbyen voor een snellere uitvoering van het Nationale Waarborgfonds om de haalbaarheid van warmtenetten in onze gemeente te vergroten.

Inleiding: Onderstaand voorstel begint met een toelichting op het raadsbesluit en de motie van december 2023. Vervolgens wordt ingegaan op de stappen die in samenwerking met Warm Heeg zijn gezet tot en met januari 2025. Daarna volgt een overzicht van de ontwikkelingen in de periode februari tot en met april 2025, inclusief de herijkte businesscase, de stand van zaken rondom het Waarborgfonds en de beoordeling van financiële risico’s. Tot slot wordt het raadsvoorstel toegelicht en worden de mogelijke vervolgstappen geschetst. Op 21 december 2023 heeft de gemeenteraad besloten om akkoord te gaan met het verlenen van een gemeentelijke financiële garantstelling voor rente en aflossing van een lening van maximaal C 14 miljoen die Warm Heeg B.V. aangaat voor de realisatie van een duurzaam warmtesysteem in Heeg.

1

Tevens heeft de gemeenteraad op 21 december 2023 een motie (artikel 31 RvO) aangenomen, waarin zij het college verzocht: -

-

Om zich via de VNG sterk te blijven inzetten op het ontwikkelen van een nationaal garantiefonds waarin de risico’s van warmtenetten ondergebracht kunnen worden. Te onderzoeken of de risico’s (met terugwerkende kracht) die samenhangen met het project Warm Heeg overdraagbaar zijn aan het Nationaal garantiefonds zodra dit van kracht is. De gemeenteraad hierover via actieve info te informeren. Verder is er gesproken over een maximale aanslag op ons weerstandsvermogen van 700.000 euro.

Uitwerking motie december 2023 t/m januari 2025 In deze periode is samen met Warm Heeg onderzoek verricht naar: de vergunningentrajecten, de juridische structuur, de vastgoedcomponent en zijn de financiële kaders met betrekking tot aandelen en grond deels uitgewerkt. De gemeente is door Warm Heeg steeds goed meegenomen in de business case en op 20 januari 2025 heeft Warm Heeg een eerste versie van een aangepaste, volledige businesscase aangeleverd. Uit deze business case bleek dat de kosten flink hoger waren dan eerder ingeschat. Dit kwam onder andere door: hogere uitvoeringskosten (uit de definitieve bieding van de aannemer), hogere kosten voor openbare ruimte, hogere kosten voor de aansluitingen achter de voordeur en bovengemiddeld sterk gestegen arbeids- en materiaalkosten. De stijging van al deze posten hebben een groot negatief effect op de business case. Ons college is op 11 februari 2025 geïnformeerd over de nieuwe business case en kwam tot de conclusie dat deze businesscase niet als grondslag kon dienen voor een positief voorstel aan de raad over het afgeven van een aanvullende garantstelling. Vervolgens is Warm Heeg hierover geïnformeerd en is gevraagd om de in de businesscase gehanteerde uitgangspunten aan te passen en de businesscase te optimaliseren om zodoende tot een haalbare businesscase te kunnen komen.

In samenwerking met een aantal externe adviseurs en Warm Heeg is onderzocht of we toch konden komen tot een haalbare businesscase (BC) en of aanvullende externe garanties en financiering mogelijk zijn om de gemeentelijke risico’s te verlagen. Er is o.a. gesproken met Provincie Fryslân (Gedeputeerde Staten), de NOM en het Fûns Skjinne Fryske Enerzjy (FSFE), ook over een eventuele overbruggingsfinanciering tot de invoering van het Nationale Waarborgfonds en een lening. Tevens zijn er gesprekken gevoerd met het ministerie over de mogelijkheid van aanvullende rijksmiddelen. Uit de gesprekken blijkt dat er bij alle partijen grote sympathie is voor het project. Echter, tot op heden zijn er geen formele en/of concrete toezeggingen gedaan op basis waarvan de gemeente haar financiële risico’s op korte termijn substantieel kan verlagen of de benodigde dekking voor de garantstelling kan onderbouwen. Er zijn daarnaast gesprekken gevoerd met de specialisten van Openbare Ruimte over de mogelijke zogenaamde degeneratiekosten (dit zijn kosten van herstelwerkzaamheden op de langere termijn zoals o.a. bestrating), maar ook over eventuele koppelkansen en risico’s. Daarnaast heeft de gemeente het bestek van de aannemer van het warmtenet ontvangen van Warm Heeg. De gemeente is nog bezig met onderzoeken wat voor mogelijke (financiële) consequenties dit kan hebben.

De verwachting is dat het kostenverhogend zal zijn, met een negatief effect op de business case. Nationale Garantieregeling - Waarborgfonds (WBF) De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) werkt aan een waarborgregeling (WBF) voor warmteprojecten met een haalbare businesscase. Dit is relevant voor Warm Heeg, omdat deelname aan deze regeling de gemeentelijke risico’s aanzienlijk kan beperken. De regeling biedt mogelijk een alternatief voor een volledige gemeentelijke garantstelling, maar is voorlopig nog niet beschikbaar en de toelatingscriteria zijn onzeker. Door BNG/Waarborgfonds is aangegeven dat deze regeling niet is opgenomen in de voorjaarsnota van het Rijk, en waarschijnlijk pas in de miljoenennota wordt meegenomen. Bovendien zal het in eerste instantie geen fonds worden, maar een regeling. De uitwerking hiervan is een complex traject en de verwachting is dat de regeling per 1 januari 2026 in werking treedt. Het is niet zeker

2

of, en zo ja in welke vorm, het waarborgfonds er gaat komen. Voorlopig is er geen duidelijkheid over deze belangrijke externe borgstelling. In overleg met onder andere de NWB Bank, het Waarborgfonds en betrokken partijen zoals BNG Bank is de businesscase van Warm Heeg getoetst aan de conceptvoorwaarden van de in ontwikkeling zijnde Nationale Waarborgregeling. Deze voorwaarden zijn bedoeld om te bepalen of projecten in aanmerking komen voor borgstelling door het Rijk, en hebben betrekking op onder meer financiële haalbaarheid, vollooppercentages en risicospreiding. Eerste signalen vanuit het Waarborgfonds geven aan dat het project Warm Heeg in de huidige vorm, met een gezamenlijke business case gebaseerd op een toekomstige 65% volloop (deelnamepercentage) waarschijnlijk niet in aanmerking komt voor opname in de regeling. De huidige volloop van 44% voldoet sowieso niet. Daarmee staat niet vast dat Warm Heeg aanspraak kan maken op een mogelijk toekomstig Waarborgfonds. Mogelijke publiekscampagne door Warm Heeg Warm Heeg heeft overwogen om in juni 2025 een publiekscampagne te starten met als doel het vollooppercentage te verhogen. Een hoger vollooppercentage zou de businesscase moeten versterken.

Hiervan is inmiddels afgezien omdat het college heeft aangegeven de raad niet voor te kunnen stellen om garant te staan voor het warmtenet in Heeg, gelet op de financiële risico’s voor de gemeente. Global Goals: Dit project draagt bij aan: • 7. Betaalbaar en duurzame energie • 11. Duurzame steden en gemeenschappen • 13: Klimaatactie • 17: Partnerschap om de doelen te bereiken Argumenten: Ad. - A1: Planning Warm Heeg vraagt nu om besluitvorming. De komende maanden zijn bepalend voor de verdere ontwikkeling van het project. Warm Heeg heeft duidelijkheid nodig over de garantstelling en krediet, die moeten leiden tot een financial close. Als de gemeente geen garantstelling afgeeft, kan Warm Heeg geen financial close realiseren en kan de geplande start van aanleg van het warmtenet (o.a. graafwerkzaamheden) in september 2025 niet plaatsvinden. Dit heeft aanzienlijke financiële, organisatorische en strategische gevolgen voor Warm Heeg. Ad. A2: Verhoogd financieel risico – buiten eerdere financiële kaders De meeste actuele business case overschrijdt eerder afgegeven financiële kaders door de gemeenteraad (van december ’23). Er was akkoord op een gemeentelijke financiële garantstelling voor een lening met een hoofdsom van maximaal €14 miljoen, dit is inmiddels gestegen tot circa €19 miljoen.

Daarnaast ontbreken externe zekerheden en garanties om deze eventuele extra financiële inzet te onderbouwen. Dit leidt tot verhoogde financiële lasten en risico’s voor de gemeente. Ad. A3: Financiële kaders door de gemeenteraad De gemeenteraad is in december 2023 akkoord gegaan met het verlenen van een gemeentelijke financiële garantstelling voor een lening met een hoofdsom van maximaal €14 miljoen voor Warm Heeg, met de opdracht aan college om dit verder uit te werken en verder te besluiten over afgifte van de garantstelling. In de afgelopen periode is duidelijk geworden dat de business case dit maximum overschrijdt en dat er ook meer weerstandsvermogen wordt gevraagd. Daarom moet de raad worden voorgesteld om hierover een besluit te nemen. Gelet op de financiële impact in relatie tot de druk op het weerstandsvermogen kan helaas niet anders dan voorgesteld worden om op dit moment geen financiële garantstelling af te geven. Rol en bevoegdheid: De gemeente Súdwest-Fryslân vervult binnen het project Warm Heeg meerdere rollen: als regisseur van de warmtetransitie, als subsidieverstrekker en als mogelijke garantsteller.

Hoewel er formeel nog geen verzoek tot garantstelling is ingediend, heeft Warm Heeg het college gevraagd nu wel alvast een standpunt in te nemen en de gemeenteraad te vragen akkoord te gaan met het afgeven van een garantstelling en de benodigde financiële middelen ter beschikking te stellen.

3

De regierol draait om voortgang en samenwerking. De subsidierol en garantstelling vragen dat we juridische haalbaarheid en financiële risico’s beoordelen. Risico’s: Ad. a Risico’s voor de gemeente: • Beperkte invloed op vervolgtraject: In de komende periode ligt de regie primair bij Warm Heeg, de gemeente heeft beperkte invloed op de keuzes die Warm Heeg in de tussentijd maakt met betrekking tot planning, financiering en partnerschappen. Warm Heeg kan ervoor kiezen om het project te beëindigen. •

Vertraging beleidsdoelstellingen: De warmtetransitie in Heeg maakt onderdeel uit van het gemeentelijke energiebeleid. Door uitstel wordt ook de uitvoering van deze ambitie vertraagd.

•

Reputatierisico: Inwoners en partners kunnen het besluit als terughoudend ervaren, ondanks de onderliggende financiële motieven.

•

Terugbetalen PAW-subsidie: De Proeftuin Aardgasvrije Wijk (PAW) subsidie is voor projecten die tot doel hebben om via een wijkgerichte aanpak woningen aardgasvrij te maken. Met het oog op leren hoe een aanpak kan worden ingericht. De uitgevoerde activiteiten passen hierin, waarmee de gemeente het risico op terugbetaling als laag risico inschat.

•

Oplopende projectkosten: Vertraging kan leiden tot hogere realisatiekosten, onder andere door inflatie, gewijzigde marktomstandigheden en verlies van prijsafspraken met aannemers en leveranciers. Deze oplopende projectkosten moeten verwerkt worden in de business case

Risico’s voor Warm Heeg: • Oplopende projectkosten: Vertraging kan leiden tot hogere realisatiekosten, onder andere door inflatie, gewijzigde marktomstandigheden en verlies van prijsafspraken met aannemers en leveranciers. Deze oplopende projectkosten moeten verwerkt worden in de business case. •

Impact op uitvoeringsplanning: De beoogde startdatum van september 2025 komt te vervallen, wat gevolgen heeft voor de interne planning, projectcapaciteit en contractuele kaders. Het streven om in 2027 warmte te leveren aan het dorp, staat hierdoor ook onder druk.

•

Vertrouwen en draagvlak: Vertraging vergroot het risico op afname van vertrouwen onder bewoners, financiers en samenwerkingspartners in het dorp. Ook kan de geloofwaardigheid afnemen.

•

Subsidies: er is circa 10 miljoen euro Rijkssubsidie verleend aan het project. Als het project definitief niet doorgaat, moeten de middelen mogelijk weer terug naar het Rijk.

Financiën: De huidige garantievraag van Warm Heeg bij 44% volloop bedraagt ongeveer €19 miljoen. Uitgaande van de business case (65%) die we gezamenlijk hebben opgesteld, wordt de garantievraag van Warm Heeg €16,1 miljoen plus een benodigde inbreng van €2,7 miljoen aan eigen vermogen. Beide scenario’s liggen boven het maximum van €14 miljoen zoals vastgesteld in het gemeenteraadsbesluit van 21 december 2023. Tegelijkertijd ontbreken op dit moment bevestigde bijdragen of garanties van derden. Zonder aanvullende externe dekking komt de volledige financiële last en het risico bij de gemeente te liggen, dit is ook beschreven onder het kopje ´risico´s´. Juridisch: - Gemeentewet - Financiële verordening - Algemene subsidieverordening 2020 gemeente Súdwest-Fryslân

4

Alternatieven: 1. In te stemmen met garantstelling op basis van de huidige business case. Wanneer er wordt besloten om door te gaan op basis van de meest actuele business case (o.b.v. 44% volloop), dan heeft dit grote negatieve gevolgen voor de financiële positie van de gemeente. Bij deze keuze wordt er gekozen voor een volledige (100%) gemeentelijke garantstelling voor de rente, aflossing en kosten over de gehele looptijd van een lening met een hoofdsom van maximaal EUR 19 miljoen. Dit geeft een immense druk op het weerstandsvermogen, deze zal toenemen tot bijna 21 miljoen cumulatief (dus voor alle risico’s die de gemeente loopt). De stand van de algemene reserve heeft op dit moment een stand van bijna 20 miljoen. Hierdoor kan de gemeente alle risico’s, die wellicht ook toenemen, niet meer afdekken en moeten we de provinciale toezichthouder hierover informeren. Dit betekent dat de gemeente financieel geheel op slot komt te zitten. Er is dan geheel geen financiële ruimte meer, totdat de algemene reserve voldoende is aangevuld door het schrappen van taken/bezuinigingen of belastingverhoging of de raad het risicoprofiel substantieel naar beneden bijstelt. 2.

Opdracht geven om onderzoek te doen naar een nieuwe tijdsplanning met vervolg onder duidelijke voorwaarden, zoals: Deelname van het Waarborgfonds zodat de volledige garantstelling wordt overgenomen; Extra financiering voor de inbreng van eigen vermogen via externe financiers; Een tijdelijke overbrugging tot uiterlijk Q3 2026 of zoveel eerder de garantie kan worden overgedragen aan het Waarborgfonds. Door duidelijke voorwaarden te stellen, wordt het financiële risico voor de gemeente veel kleiner. Zo zal door een externe garantstelling de druk op de gemeentelijke begroting en/of het weerstandsvermogen afnemen. Tot die tijd is de gemeente nog wel risicodrager. De verwachting is dat de bank (NWB) geen lening verstrekt zolang de harde zekerheden ontbreken. De planning van de pilot Warm Heeg wordt dan waarschijnlijk niet gehaald.

Participatie: Warm Heeg is initiatiefnemer van dit project. Er wordt samengewerkt in het project waarbij de gemeentelijke rol tot op heden beperkt is tot als regisseur van de warmtetransitie, subsidieverstrekker en vergunningverlener. Er is een samenwerkingsovereenkomst gesloten met Stichting Warm Heeg waarin de rollen, verantwoordelijkheden en uitgangspunten zijn vastgelegd. De gemeente heeft veel waardering uit voor de inzet, samenwerking en professionaliteit waarmee Warm Heeg dit project heeft opgepakt en uitgevoerd. Communicatie: Het collegebesluit inzake het raadsvoorstel is aan Warm Heeg toegelicht. Er is op 28 mei j.l. een informerende bijeenkomst over warmtenetten geweest waarin de raad geïnformeerd is over het collegebesluit en de stand van zaken. Warm Heeg heeft een informerende bijeenkomst georganiseerd voor Heeg waarin hun achterban geïnformeerd is. Planning en vervolgproces: Na het besluit van de gemeenteraad volgt een bestuurlijk gesprek met Warm Heeg om de vervolgstappen te bepalen

Bijlage(n): 1. Raadsbesluit december 2023

5

Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

C. Smit

6

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 10 juli 2025,

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Garantstelling Warm Heeg

Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 27 mei 2025; besluit:

a) Gelet op de financiële risico’s voor de gemeente en onzekerheden over externe dekking van deze risico’s, nu niet in te stemmen met de afgifte van een gemeentelijke financiële garantstelling voor de realisatie van een duurzaam warmtesysteem in Heeg. b) Het college van B&W de opdracht te geven te blijven lobbyen voor een snellere uitvoering van het Nationale Waarborgfonds om de haalbaarheid van warmtenetten in onze gemeente te vergroten.

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 10 juli 2025

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

7

, voorzitter.

, griffier.