Raadsvoorstel - Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West

Ons nummer: R23.000012

*R23.000012*

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Raadsvergadering van Commissie Commissievergadering van Portefeuillehouder Team Adviseur

Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West 9 maart 2023 Boarger en Mienskip 22 februari 2023 Marianne Poelman Ontwikkelen Klaas Abma

Voorstel: 1. De Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West 2022-2026 vast te stellen. 2. De governance van de Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West aan te passen conform optie 1, en optie 4c (het opheffen van Empaselect B.V. en Empathiek B.V.) te onderzoeken binnen het implementatieplan. 3. De financiële implicaties, zijnde het evenredig deel en het pluspakket voor de reintegratieactiviteiten te verwerken in de gemeentelijke begroting. 4. Het college de opdracht te verstrekken om de GR Fryslân-West te verzoeken de N.V. Empatec in samenwerking met de gemeenten een implementatieplan te laten opstellen en aan te bieden aan de GR Fryslân-West. Samenvatting: De gemeenteraden van De Fryske Marren, Harlingen, Súdwest-Fryslân en Waadhoeke hebben in 2021 via hun colleges aan de Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West de opdracht gegeven een Businesscase op te leveren ten behoeve van de ontwikkeling van het gezamenlijke Werkleerbedrijf. Sinds april 2021 hebben een kernteam van afgevaardigden van de gemeenten en de directie van Empatec gewerkt aan deze Businesscase Werkleerbedrijf. De Businesscase is gereed en het Algemeen Bestuur (AB) van de GR heeft kennis genomen van de Businesscase inclusief Bijlagenbundel. Het AB heeft besloten de Businesscase door te geleiden naar de colleges van de vier gemeenten.

De colleges van de gemeenten De Fryske Marren, Harlingen en Waadhoeke hebben op 7-12-2021 besloten de Businesscase voor kennisgeving aan te nemen en deze voor advies voor te leggen aan de Adviesraden Sociaal Domein. En om na het verkrijgen van de adviezen van de Adviesraden Sociaal Domein de Businesscase opnieuw te agenderen en ter besluitvorming voor te leggen aan de gemeenteraden. De raden van deze drie gemeenten hebben op 3-3-2022 de Businesscase vastgesteld. Het college van Súdwest-Fryslân heeft op 7-12-21 besloten om kennis te nemen van de Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West 2022-2026 zoals opgesteld door de GR en de gemeenteraad hierover actief te informeren. De Businesscase (incl. de Bijlagenbundel) werd daardoor niet ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. De Businesscase werd ter informatie toegestuurd aan de WMO-Adviesraad SWF en de Cliëntenraad WWB. De Cliëntenraad heeft vervolgens een ongevraagd advies toegestuurd.

1

Daarnaast heeft het college besloten een Brede Verkenning op te starten naar alternatieve scenario’s voor een transitie naar een toekomstige Werkleerbedrijf. Uiteindelijk heeft die Brede Verkenning opgeleverd dat ook het college van Súdwest-Fryslân de Businesscase kan vaststellen en deze ter besluitvorming voor te leggen aan de gemeenteraad. Inleiding De raden van de gemeenten De Fryske Marren, Harlingen, Súdwest-Fryslân en Waadhoeke hebben in 2021 het Keuzedocument “Voor iedereen een zinvol leven” geamendeerd vastgesteld. Dit Keuzedocument geeft richting aan de uitvoering van de Participatiewet en de Wet Sociale Werkvoorziening in onze regio. Inherent aan die beslissing is de opdracht aan de GR Fryslân-West om het Keuzedocument te concretiseren en uit te werken in een Businesscase. Specifiek wilden de raden geïnformeerd worden via die Businesscase over a. het dienstverleningsmodel; b. de organisatiestructuur (governance); c. financieel meerjarenbeleid. Beoogd resultaat Met het vaststellen van de Businesscase zorgen we voor een eigen Werkleerbedrijf (WLB) (uitvoeringsorganisatie) dat zekerheid, duidelijkheid en een infrastructuur voor inwoners en werknemers van het WLB biedt. Een WLB ‘van en voor’ gemeenten, waaraan de gemeenten als opdrachtgever gericht opdrachten kunnen geven.

Het WLB moet de opdrachten uitvoeren, dit gebeurt op basis van een nauwe samenwerking met de gemeenten. Er zal sprake zijn van een efficiënte uitvoeringsorganisatie, die toekomstbestendig is en die de Wet Sociale Werkvoorziening en delen van de Participatiewet uitvoert. Innovatief, daar waar het gaat om aansluiting met aanverwante onderdelen binnen het Sociaal Domein. De focus komt te liggen op meer door- en uitstroom van uitkeringsgerechtigden, SW-medewerkers en nieuw Beschut. Door een betere governance en transparantie op het proces, en korte lijnen qua afstemming tussen gemeenten en het WLB kan snel worden ingespeeld op ontwikkelingen in de arbeidsmarkt. Bovendien willen we meer inhoud geven aan inclusief ondernemerschap. ARGUMENTEN Ad. 1 De Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West 2022-2026 vast te stellen. De gemeenteraden van de gemeenten De Fryske Marren, Harlingen, Súdwest-Fryslân en Waadhoeke hebben in 2021 het Keuzedocument “Voor iedereen een zinvol leven” vastgesteld. Inherent aan die beslissing is de opdracht aan de GR Fryslân-West om het Keuzedocument te concretiseren en te operationaliseren in een Businesscase. Specifiek wilde u geïnformeerd worden via de Businesscase over a. het dienstverleningsmodel; b. de organisatiestructuur; c. financieel meerjarenbeleid.

De gemeenteraden hebben vier belangrijke aandachtspunten meegegeven: - kosten en opbrengsten van het Werkleerbedrijf - de eenmalige transitiekosten - risico’s en bijbehorende (beheers)maatregelen - de governance De Businesscase voldoet aan de hierboven gevraagde informatiebehoefte. Op grond van de Businesscase zullen de gemeenteraden zich in ieder geval verbinden aan: •

Een gegarandeerde en passende werkomgeving voor inwoners met een indicatie voor de Sociale werkvoorziening (SW-er) of een Beschut Werk-baan (BW-er) die duurzaam op een beschutte werkomgeving zijn aangewezen.

•

Een re-integratievoorziening voor inwoners die behoren tot de doelgroep van de Participatiewet en perspectiefrijk zijn. (Perspectiefrijk wil zeggen dat deze inwoners kans hebben op een reguliere baan, al dan niet met loonkostensubsidie en andere ondersteunende maatregelen).

2

•

Meer toezicht en sturing op de GR en N.V. door middel van aanpassingen in de Gemeenschappelijke regeling van de GR Fryslân-West en van de statuten van de N.V.

•

Een duurzaam en professioneel samenwerkingsverband van de gemeenten (waarmee deze regio tevens constructief participeert in de Arbeidsmarktregio Fryslân (Fryslân Werkt!) als het gaat om de werkgeversdienstverlening).

•

Een ‘evenredig’ deel te leveren als structurele bijdrage in het Werkleerbedrijf voor de reintegratie-activiteiten voor Perspectiefrijke inwoners.

In paragraaf 1.2 van de Businesscase zelf treft u een samenvatting aan. Adviesaanvragen Onderdeel van de besluitvormingsprocedure is de adviesaanvraag aan de Adviesraden Sociaal Domein van de vier gemeenten en de OR van Empatec NV. De adviesraden Sociaal Domein van de gemeenten De Fryske Marren, Harlingen en Waadhoeke hebben een positief advies uitgebracht over de Businesscase. Er is een aantal opmerkingen gemaakt, waarop wordt in gegaan in de reactienota. Er is geen aanleiding om de Businesscase te wijzigen. Wel zal in het implementatieplan rekening worden gehouden met de input van de Adviesraden. Hetzelfde geldt voor de adviezen van de OR Empatec en de vakbond FNV. Op 31 januari 2022 heeft de Cliëntenraad WWB van Súdwest-Fryslân een ‘ongevraagd advies’ gegeven over ‘het dossier Empatec’. De Cliëntenraad WWB staat kritisch tegenover Empatec en tegenover de businesscase. Over re-integratie wordt naar aanleiding van de businesscase gesteld “Empatec pretendeert maatwerk te leveren, maar hoe zij dat willen realiseren wordt niet uitgewerkt. De ervaringen met Pastiel geven ons geen aanleiding tot optimisme. De uitstroom van Pastiel is laag en voldoet niet aan de eisen van de inkoop en de omgang met de kandidaat kan ook stukken beter.” “Wurkjouwer is uniek in het activeren van kandidaten en speelt daardoor een belangrijke rol voor de inwoner met een achterstand richting werk.

Met de werkwijze die de Wurkjouwer nu heeft, laat ze de mens weer mens zijn en vragen ze wat zou jij graag willen. Ze leren de kandidaat dat ze er mogen zijn zoals ze zijn. Door deze werkwijze hebben ze zeer goede resultaten. Als echter in de nieuwe plannen Wurkjouwer een doorgeefluik wordt voor Nieuw Beschut werk en dagbesteding, dreigt deze functie te vervallen. Deze kandidaten (deels) inzetten voor productiewerk van Empatec zal ons inziens niet bijdragen tot hun welzijn.” De Cliëntenraad WWB gaf in januari 2022 het volgende algemene advies: a) […] in aanvulling op de aanbevelingen van de enquêtecommissie een vierde optie uitwerken: het in standhouden van de GR als openbaar lichaam naast de NV Empatec, met een andere taakstelling en rolverdeling en schriftelijke afspraken over het proces van aansturing en controle; b) […] starten met het maken van een tweede verbeterde versie van de businesscase, waarin veel concreter moet worden aangeven hoe het werkbedrijf zich omvormt tot een werkleerbedrijf, wat de bedrijfsmatige financiële implicaties zijn, alsmede de reële risico’s; c) De cliëntenraad WWB Súdwest-Fryslân tijdig informeren over de voortgang. Het advies onder a. is meegenomen in de brede verkenning. Voor het advies b. geldt dat er geen verbeterde versie komt van de businesscase.

Het implementatieplan voor de businesscase is de concrete uitwerking naar de transitie naar een werkleerbedrijf. Hierover zal nog apart advies worden gevraagd aan de adviesraden van de vier gemeenten. Voor wat betreft advies c. geldt dat de cliëntenraad is bijgepraat over de ontwikkelingen over de uitwerking van de raadsenquête en de voortgang van de businesscase en het implementatieplan.

3

Ad. 2 De governance van de Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West aan te passen conform optie 1, en optie 4c (het opheffen van Empaselect B.V. en Empathiek B.V.) te onderzoeken binnen het implementatieplan. Wat ons betreft is de urgentie om de governance te wijzigen onverminderd aan de orde. Door extern adviseur, advocatenkantoor Rotshuizen Geense, is onderzocht welke aanpassingen in de juridische structuur bij de governance leidt tot optimale democratische controle en sturing door gemeenteraden. Bij het beoordelen van de mogelijke varianten is gelet op: •

Relevante wet- en regelgeving zoals de Wet op de Gemeenschappelijke Regelingen, inclusief aankomende wetswijziging. • De governance, waaronder begrepen de aanbevelingen van KokxdeVoogd. • Het aanbestedingsrecht. Daarnaast is gelet op de mate van flexibiliteit, bedrijfseconomische slagvaardigheid, mogelijke gevolgen voor personeel, uitvoerbaarheid en kosten. Er zijn vier opties met varianten daarop beoordeeld: 1. Aanpassen van de statuten van de N.V. en de B.V.’s 2. Opheffen van de N.V. 3. Opheffen van de GR 4. Varianten op opties en 1 en 3 en het opheffen van de B.V.’s (optie 4c) De voorkeursoptie is optie 1. Naar aanleiding van opmerkingen uit de raden hebben we Rotshuizen en Geense gevraagd om optie 2 en 3 nader toe te lichten, in het bijzonder wat de gevolgen van deze opties zijn ten opzichte van optie 1. In deze notitie (bijlage 3) wordt aangegeven dat Rotshuizen Geense dit vanuit een helicopterview gedaan heeft. Dat betekent dat er geen concrete bedragen kunnen worden genoemd, daarvoor is het noodzakelijk dat op alle details concreet wordt ingezoomd. Optie 1 (zie Businesscase, hoofdstuk 10 en 11 en Bijlagenbundel, hoofdstuk 5 en 6) is de voorkeursoptie. In optie 1 zal de huidige juridische structuur waarbij de Gemeenschappelijke Regeling aandeelhouder is van de N.V. gehandhaafd blijven. Er komt een aanpassing van de statuten van de N.V. en dochtermaatschappijen (B.V.’s).

Na aanpassing van statuten is bereikt dat de GR Fryslân-West een doorslaggevende invloed uit kan oefenen omtrent strategische doelstellingen en belangrijk beslissingen in de N.V. De GR kan daarnaast toezicht houden op de N.V. al was het een eigen organisatie. Dit laatste is van belang voor het duurzaam inbesteden van reintegratieopdrachten en opdrachten voor vakbedrijven. Bij de implementatie zal nog worden onderzocht of het mogelijk en wenselijk is om de dochtermaatschappijen op te heffen en op te nemen binnen de N.V. zoals benoemd in optie 4c. De B.V.’s Empaselect en Empathiek zijn opgericht ten behoeve van de pensioenregeling respectievelijk het scheiden van financiële stromen vanuit Pastiel / Wurkjouwer van de N.V. Meer informatie vindt u op pagina 49 van de Bijlagenbundel. Door Rotshuizen Geense is geadviseerd onder andere de volgende wijzigingen in de statuten van de N.V. aan te brengen: Het benoemen, schorsen en ontslaan van de bestuurder door de algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) in plaats van de raad van commissarissen (RvC). -

Het benoemen, schorsen en ontslaan van de leden van de RvC door de AVA in plaats van de RvC. Om de onafhankelijkheid te waarborgen kunnen leden van de RvC geen functie hebben bij één van de deelnemende gemeenten.

-

Uitbreiden van het aantal besluiten dat naast voorafgaande goedkeuring van de RvC ook voorafgaande goedkeuring van de AVA behoeft.

-

Het aanpassen van de statuten van de N.V. (en als de dochterondernemingen blijven bestaan, de statuten van de B.V.’s) en het aanpassen van de tekst van de gemeenschappelijke regeling zijn relatief eenvoudig uit te voeren. Het vraagt een gecoördineerde voorafgaande besluitvorming, maar het heeft geen gevolgen voor de overdracht van goederen of andere activa. Er zijn ook geen fiscale consequenties.

4

Aanpassing Gemeenschappelijke Regeling Aanpassingen in de gemeenschappelijke Regeling zijn nodig vanwege wetswijzigingen en good governance. De belangrijkste aanpassingen hebben betrekking op het opnemen van spelregels bij uittreden van een van de deelnemende gemeenten en het voorkomen dat het Dagelijks Bestuur (DB) een meerderheid kan vormen in het Algemeen Bestuur (AB). Daarnaast moet ervoor gezorgd worden dat de N.V. en de GR ieder een eigen ondersteuning krijgen. In ieder geval zal de GR een eigen secretaris moeten hebben die het AB en DB ondersteunt. (Dit advies van Rotshuizen Geense is inmiddels structureel geïmplementeerd, tevens is structureel voorzien in de control-functie). Goed om te weten is dat de heer Mr. R. de Greef van Proof adviseurs, tijdens de intergemeentelijke radenbijeenkomst d.d. 13-1-22 bovenstaande heeft bevestigd. Ad 3. De financiële implicaties, zijnde het evenredig deel en het pluspakket voor de reintegratieactiviteiten te verwerken in de gemeentelijke begroting. Afgesproken is dat een evenredige bijdrage van gemeenten wordt afgesproken, waarmee de basisactiviteiten van het Werkleerbedrijf kunnen worden uitgevoerd. Het evenredig deel is vastgesteld op het gemiddeld uitgavenniveau per bijstandsuitkering 2019-2021 van de gemeenten bij Pastiel/Wurkjouwer. Dit uitgavenniveau vormt de basis voor 2022.

3 gemeenten zitten onder dit bedrag en groeien toe naar het evenredig deel. Alleen Fryske Marren zit boven dit evenredig deel en compenseert daarmee in het begin het tekort van de andere 3 gemeenten. Ook de inbreng van Pluspakket activiteiten (met name de Wurkjouwer) door Fryske Marren en SudWest Fryslan zorgen ervoor dat er in de praktijk geen nadelig effect is. De eerste vraag die aan de orde is, is wat de financiële gevolgen voor 2023 zijn omdat SúdwestFryslân de Businesscase in 2021/2022 nog niet had vastgesteld. Binnen het re-integratiedeel wordt rekening gehouden met een toename van het evenredig deel van SWF voor 2023 van € 254.733. Daarmee zijn de gevolgen voor de NV in 2023 maximaal € 254.733 negatief. Als we het mogelijk netto effect op maximaal 50% berekenen, dan komt het netto nadelig effect op afgerond maximaal € 125.000 in 2023. De N.V. kan dit opvangen in de reserves. De besluitvorming naar aanleiding van de brede verkenning leidt niet tot aanpassing van de aannames in de Businesscase. En dus van de begrotingen van de GR, NV en de gemeenten. In de rest van deze paragraaf is daarom de Businesscase als uitgangspunt genomen. De re-integratieactiviteiten die door het Werkleerbedrijf worden uitgevoerd zijn te rubriceren naar drie onderdelen: het evenredig deel, het pluspakket en het bovenevenredig deel.

Het evenredig deel betreft de afspraak dat een evenredige bijdrage van de gemeenten nodig is zodat het Werkleerbedrijf de basisactiviteiten kan uitvoeren. Het garandeert de levensvatbaarheid van het Werkleerbedrijf. In de GR Fryslân-West is afgesproken dat een evenredige bijdrage van gemeenten wordt afgesproken, waarmee de basisactiviteiten van het Werkleerbedrijf kunnen worden uitgevoerd. Het evenredig deel is de over de gemeenten evenredig verdeelde gezamenlijke financiële verantwoordelijkheid voor het Werkleerbedrijf. De verdeelsleutel om het evenredig deel te bepalen is het gemiddeld uitgavenniveau per bijstandsuitkering 2019-2021 van de gemeenten gezamenlijk bij Pastiel/Wurkjouwer. Het evenredig deel wordt jaarlijks opnieuw geraamd voor een periode van vier jaar. Drie gemeenten zitten bij de start onder dit bedrag en groeien toe naar het evenredig deel. Alleen De Fryske Marren zit boven dit evenredig deel en compenseert daarmee in het begin het tekort van de andere drie gemeenten. Ook de inbreng van Pluspakket activiteiten (met name de Wurkjouwer) door De Fryske Marren en Súdwest-Fryslân zorgen ervoor dat er in de praktijk geen nadelig effect is. In dit evenredige deel vallen de re-integratieactiviteiten die het werkleerbedrijf voor alle gemeenten uitvoert. Het is het financiële kader voor de uitvoering van re-integratieactiviteiten voor Perspectiefrijke inwoners.

Zo kan het evenredig deel meebewegen met ontwikkelingen (onder anderen conjunctuur, omvang Perspectiefrijke doelgroep). Het pluspakket bestaat uit activiteiten die individuele gemeenten aanvullend laten uitvoeren door het Werkleerbedrijf. Een voorbeeld van wat onder het pluspakket kan vallen is de bewaakte fietsenstalling bij het station in Sneek.

5

Naast het evenredig deel en het pluspakket is er nog het zogenaamde bovenevenredig deel. Voor Harlingen, Waadhoeke en Súdwest-Fryslân is de uitkomst van het evenredig deel hoger dan de opgaven die door de gemeenten zijn gedaan over het beschikbare budget voor de dienstverlening voor de categorie Perspectiefrijk via het Werkleerbedrijf. Voor deze gemeenten is dus sprake van een ingroeipad. Voor de Fryske Marren is het evenredig deel echter lager dan het beschikbare budget. Het meerdere wordt nu het bovenevenredig deel genoemd. Het bovenevenredig deel is dus alleen in die gemeente aan de orde. Hieronder worden het evenredig deel en het pluspakket in financiële zin toegelicht. •

Evenredig deel

In onderstaande tabel wordt de omvang van het evenredig deel per gemeente weergegeven. Evenredig deel: op basis gemiddelde bestedingen bij Pastiel/Wurkjouwer 2019 - 2021 en ingroei 2022 - 2025 2022 2023 2024 2025 De Fryske Marren 521.400 521.400 521.400 521.400 Harlingen 311.449 331.399 351.350 371.300 Súdwest-Fryslân 800.000 1.054.733 1.309.467 1.564.200 Waadhoeke 600.965 640.277 679.588 718.900 Totaal 2.233.814 2.547.810 2.861.805 3.175.800 Waarvan personeel in natura 183.795 186.256 187.636 189.038 Waarvan in budget 2.050.019 2.361.554 2.674.169 2.986.762

•

2026 521.400 371.300 1.564.200 718.900 3.175.800 190.463 2.985.337

Pluspakket

In onderstaande tabel zijn de gemeentelijke bijdragen in het pluspakket weergegeven. Budget pluspakket per gemeente

2022 2023 2024 2025 2026 De Fryske Marren 519.000 519.000 519.000 519.000 519.000 Harlingen 6.250 5.940 5.940 5.940 5.940 Súdwest-Fryslân 250.000 250.000 250.000 250.000 250.000 Waadhoeke 12.500 12.500 12.500 12.500 12.500 Totaal 787.750 787.440 787.440 787.440 787.440 De gemeente De Fryske Marren besteedt al een aantal jaren meer werk uit aan Empatec/Pastiel dan de overige drie gemeenten. Met name op het gebied van de groepen Kansrijk en van Waarde doet de Fryske Marren veel meer dan wat in de Businesscase als uitgangpunt van het basispakket wordt aangegeven. Hierdoor hebben de overig drie gemeenten de kans om via een ingroeipad langzaam op vlieghoogte te komen, waardoor iedere gemeente zijn eigen vooraf bepaalde inbreng heeft. Doordat De Fryske Marren dus meer inbrengt dan afgesproken in het Basispakket, compenseert dit de inbreng van de andere drie gemeenten voor het Basispakket, omdat die inbreng van de andere drie gemeenten in eerste instantie wat achter blijft bij de vooraf afgegeven prognose (nuloptie). Op deze wijze is er geen ‘nadeel’ voor Empatec. Ad 4. Het college de opdracht te verstrekken om: de GR Fryslân-West te verzoeken de N.V. Empatec in samenwerking met de gemeenten een implementatieplan te laten opstellen en aan te bieden aan de GR Fryslân-West.

In de businesscase is opgenomen dat in de drie maanden na vaststelling van de Businesscase het implementatieplan wordt opgesteld. In het implementatieplan worden de hoofdlijnen van de Businesscase nader uitgewerkt, worden de formatie en het functiegebouw opgesteld en de begroting opgesteld. In het implementatieplan wordt tevens aangegeven wat de kaders van de Businesscase in detail betekenen voor de vakbedrijven van het Werkleerbedrijf. De Businesscase vormt het kader voor het implementatieplan. Het implementatieplan wordt gebaseerd op een Plan van Aanpak, dat door N.V. Empatec, in overleg met de gemeenten wordt opgesteld en wordt vastgesteld door de GR.

6

KANTTEKENINGEN EN RISICO’S • Risico is dat verwachtingen in de Businesscase omtrent de rijksbijdrage Wsw voor de loonkosten niet uitkomen De Businesscase is voor een deel gebaseerd op verwachtingen over toekomstig rijksbeleid. Dit betreft in ieder geval de rijksbijdrage Wsw in de loonkosten en de herijking van de sociale werkvoorziening ten gunste van de doelgroepen. De afgelopen jaren nam het subsidietekort elk jaar verder toe. Naar het zich nu laat aanzien, is er per Wsw-plek (SE) meer subsidie beschikbaar voor de loonkosten en kan de gemeentelijke bijdrage in de periode 2022-2026 dalen. Dit wordt anders als het Rijk zou besluiten het macrobudget te verlagen waardoor de bijdrage per Wsw-plek afneemt. •

Risico is dat het Rijk de Initiatiefnota ‘Aan de slag in het Sociaal Ontwikkelbedrijf ’ naast zich neerlegt De verwachting is dat het Rijk werk zal maken van de initiatiefnota ‘Aan de slag in het Sociaal Ontwikkelbedrijf’ van CDA en SP. Deze ontwikkeling zou goed aansluiten op het Werkleerbedrijf en de doelen en ambities. De nota is echter nog niet verankerd in opgesteld rijksbeleid en regelgeving. Dat zal naar verwachting nog even duren. Maar ook als de initiatiefnota geen opvolging krijgt in rijksbeleid, is de beweging naar het Werkleerbedrijf voor de regio Fryslân-West van belang om de infrastructuur breed te benutten ten gunste van de inwoners. • De levensvatbaarheid van het Werkleerbedrijf Ten aanzien van de levensvatbaarheid van het Werkleerbedrijf zijn er eveneens risico’s. Dit zijn factoren die gemeenten (voor een deel) zelf beïnvloeden. Deze risico’s zijn benoemd in Hoofdstuk 14, Risico’s en maatregelen, van de Businesscase. Verwijzend naar de toelichting van beslispunt 3b is de positie van SWF relevant. In de Businesscase is opgenomen dat het evenredig deel kan meebewegen met ontwikkelingen (bijvoorbeeld conjunctuur). Het is daarbij wel van belang voor de bedrijfsvoering bij het Werkleerbedrijf dat gemeenten de effecten over meerdere jaren bekijken en beoordelen (voorkomen ad hoc-interventies).

• Gemeentelijke opdrachten aan vakbedrijven In de Businesscase worden gemeentelijke opdrachten aan de vakbedrijven van de N.V. benoemd als een factor die bijdraagt aan een levensvatbaar Werkleerbedrijf. Hiermee ondersteunen de gemeenten hun eigen organisatie. Op dit moment vormen de opdrachten van de gemeenten 30% van de totale omzet uit opdrachten aan de vakbedrijven. Uitgangspunt van de Businesscase is dat dit niveau blijft gehandhaafd. Nadere uitwerking van de betekenis van dit uitgangspunt is niet opgenomen in de Businesscase en zal moeten plaatsvinden in het Implementatieplan. • Gevolgen bij gemeentelijke organisatie De Businesscase heeft gevolgen voor de dienstverleningsprocessen in de vier gemeenten en die hebben effect op de gemeentelijke organisaties. Denk aan inrichting van processen, inzet personeel enzovoort. De inschatting in de Businesscase is dat deze gevolgen beperkt zijn en opgevangen kunnen worden. Deze gevolgen zullen nog concreet in beeld worden gebracht in de maanden nadat de Businesscase is vastgesteld. Het belangrijkste is echter dat de positie van Empatec ten opzichte van de vier gemeenten wijzigt. Empatec moet worden gezien als een verlengstuk van de gemeentelijke organisaties. Dat vraagt wat van Empatec, maar ook van de vier gemeenten. In ieder geval zal het wij/zij-denken tot het verleden behoren.

Door heldere resultaat- en procesafspraken te maken met Empatec weten de gebiedsteammedewerkers waarvoor Empatec en zijzelf in de toekomst verantwoordelijk zijn bij het begeleiden van participatietrajecten. Empatec zal een deel van de taken van de gebiedsteammedewerkers geheel of gedeeltelijk overnemen. De gemeente Súdwest-Fryslân garandeert de betreffende gebiedsteam-medewerkers dat de samenwerking met Empatec geen invloed heeft op hun werkzekerheid. Zij krijgen een werkgarantie waarbij de inhoud van hun werk wel kan veranderen als gevolg van de samenwerking. In totaal gaat het om ca. tien medewerkers van wie onderdelen van het takenpakket veranderen. De inschatting is dat, zoals hierboven al is aangegeven, de gevolgen minimaal zullen zijn. Daar staat tegenover dat de nieuwe relatie met Empatec betekent dat meer ingezet zal moeten worden op regievoering en opdrachtgeverschap.

7

• Preferent aanbiederschap van Werkleerbedrijf Het gegeven dat in de nieuwe situatie Empatec een verlengde is van de gemeentelijke organisaties betekent dat het Werkleerbedrijf preferent aanbieder voor de doelgroep Perspectiefrijk is. Dat is een wijziging ten opzichte van de huidige situatie waarbij andere aanbieders in aanmerking komen voor re-integratieopdrachten voor deze doelgroep. Dat neemt niet weg dat ook in de nieuwe situatie een beroep kan worden gedaan op lokale aanbieders voor maatwerktrajecten (binnen de doelgroepen Perspectiefrijk, Van Waarde en Kansrijk). Financiën: Ook hier verwijzen we naar de toelichting op beslispunt 3b. Voor deze financiële paragraaf is de huidige Businesscase leidend. Inschatting van het effect van de Businesscase is in eerste instantie een effect in de begroting van de GR. Op grond van de Businesscase wordt op dit moment een positief effect verwacht voor de gemeentelijke begroting. •

Gemeentelijke bijdrage GR

Inschatting op basis van de Businesscase is dat het subsidieresultaat in de GR zich gunstig ontwikkelt. Belangrijkste oorzaak is bijstelling van de Rijksbijdrage Wsw per SE. Dit effect wordt zichtbaar in de begroting 2023 van de GR door een lagere gemeentelijke bijdrage. De gemeentelijke bijdrage heeft betrekking op het Wsw. Vervolgens vertaalt dit zich in een positief effect op de meerjarenraming van de gemeenten door de daling van de structurele gemeentelijke bijdrage. Die is nu € 3.000 in 2022 per SE en kan geleidelijk dalen naar € 41 in 2026 (zie tabel blz. 9 van dit collegevoorstel). •

Inspanning van de NV en effect op de gemeentelijke bijdrage

Ook het feit dat de directie van Empatec N.V. zichzelf een inspanningsverplichting heeft opgelegd om de N.V. zonder gemeentelijke bijdrage te laten draaien, draagt bij aan de afname van de gemeentelijke bijdrage. Er is geen bijdrage nodig voor de N.V. zelf. Dit is de uitkomst van een lijn van besparingen die de N.V. de afgelopen twee jaar (2020 en 2021) heeft doorgevoerd in de kosten. Dit betreft de kosten van ongesubsidieerd personeel (reductie van 138 naar 128 fte), de afschrijvingen en de inhuur van externen. Dit leidt er in 2021 toe dat de N.V. waarschijnlijk gaat uitkomen op een beperkt financieel tekort. In de jaren 2022 tot en met 2026 neemt het aantal niet gesubsidieerde medewerkers met 13 fte af (van 128 fte naar 115 fte). De 13 fte is een saldo van 22 fte kostenbesparing en een toename van 9 fte niet gesubsidieerde medewerkers die aan de formatie moeten worden toegevoegd. Deze toevoeging is nodig omdat in de periode 14 gesubsidieerde medewerkers met een staf- of kaderfunctie met pensioen gaan. De N.V. spant zich in om, ondanks de verdere afname van het aantal Wsw-medewerkers, toch op de zogenoemde nuloptie uit te komen. Er is dus feitelijk sprake van een dubbele opgave. Enerzijds het terugbrengen van de kosten en anderzijds het opvangen van de effecten van het dalend aantal Wswmedewerkers. • Transitiekosten Empatec N.V.

heeft aangegeven dat er gedurende vier jaar (2022 tot en met 2025) een budget van € 500.000 per jaar beschikbaar moet zijn voor de dekking van mogelijke transitiekosten. In totaliteit daarmee € 2.000.000. De begrote bedragen voor de transitiekosten worden uitsluitend aangewend om eventuele boventalligheid van ongesubsidieerd personeel op te lossen voor zover dat niet via natuurlijk verloop kan worden opgevangen. Het voorstel is om de transitiekosten vanuit het oogpunt van gezamenlijkheid en commitment 50/50 te verdelen over Empatec N.V. en de GR Fryslân-West. De 50% die ten laste komt van de GR FryslânWest (€ 250.000 euro per jaar in de eerste 4 jaar van het Werkleerbedrijf) wordt opgenomen in de begroting van de GR. De kosten worden gedekt door een extra gemeentelijke bijdrage naar rato van het aantal arbeidsjaren Wsw (oftewel SE).

8

Het effect per SE is rond de € 325 gemiddeld over de jaren 2022-2025. Binnen de vastgestelde (meerjaren-) begroting 2022 van de GR Fryslân-West is volgens de informatie uit de Businesscase ruimte beschikbaar om de reservering voor 2022 te realiseren. Inclusief reservering blijft de bijdrage per SE ook in de meerjarenraming van de GR Fryslân-West binnen het kader van € 3.000 per SE. Overigens wordt de gemeentelijke meerjarenraming pas bijgesteld na vaststelling van de meerjarenraming van de GR Fryslân-West. Ter illustratie is de mogelijke stapsgewijze daling van € 3.000 naar € 41 per SE in onderstaande tabel weergegeven. Gem. bijdrage per SE Gem. bijdrage in transitie-kosten per SE Totaal

2021 € 3.000 N.v.t.

2022 € 2.599 € 325

2023 € 2.208 € 325

2024 € 1.753 € 325

2025 € 953 €325

2026 € 41 €0

€ 3.000

€ 2.884

€ 2.533

€ 2.078

€ 1.278

€ 41

Tabel: effect Businesscase op ontwikkeling gemeentelijke bijdrage loonkosten en transitiekosten per SE (uitsluitend indien de meerjarenraming GR Fryslân-West e.e.a. conform vaststelt). • Effect evenredig deel eigen gemeenten Alle deelnemende gemeenten committeren zich aan het evenredig deel voor reintegratiedienstverlening. Daarnaast is er de optie om aanvullende diensten door het Werkleerbedrijf te laten uitvoeren binnen het bovenevenredig deel of het pluspakket. Inherent aan het ingroeipad is dat het trajectvolume (aantal inwoners dat een re-integratietraject kan volgen bij het Werkleerbedrijf) in 2022 nagenoeg overeenkomt met het volume van 2021 en vervolgens meestijgt met het evenredig deel. Jaar 2022 2023 Evenredig deel € 800.000 € 1.054.733 Tabel: ingroei evenredig deel Súdwest-Fryslân

2024 € 1.309.467

2025 € 1.564.200

2026 € 1.564.200

Het budget voor re-integratie van de doelgroep Perspectiefrijk is opgenomen in de begroting. De inkoop van trajecten binnen het re-integratiebudget is onderverdeeld naar trajecten bij Pastiel (Werkleerbedrijf) en trajecten bij overige (lokale) lokale aanbieders. Binnen dit budget zal een verschuiving moeten plaatsvinden naar het Werkleerbedrijf. Verondersteld wordt dat het portfolio van het Werkleerbedrijf ook de dienstverlening kan bieden die momenteel bij -een klein aantal- aanbieders is ondergebracht. In dat geval is het ingroeipad naar het evenredig deel voor de gemeente budgettair neutraal te realiseren. Financiën: verhouding begroting Empatec t.o.v. eigen begroting Inleiding Hierna geven we aan hoe de financiële cijfers uit de businesscase van Empatec zicht verhouden tot onze eigen begroting. Wij doen dit voor de drie basisonderdelen uit de businesscase: WSW, Beschut Werken en de re-integratie van inwoners uit de categorie Perspectiefrijk. WSW We betalen aan Empatec het bedrag dat we van het Rijk voor de WSW ontvangen 1 op 1 door. Dit bedrag ontvangen we via de Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds. De onderstaande bedragen zijn gebaseerd op de begroting 2023 van Empatec. Daarnaast betalen we vanuit onze eigen middelen een naar 0 aflopende eigen bijdrage per eenheid (SE-aantallen). Wij hebben deze bedragen in onze meerjarenbegroting opgenomen.

Zie daarvoor de volgende tabel:

9

WSW vergoed via AU gem. eigen bijdrage

Werkelijk Begroot 2022 2023 2024 2025 2026 14.772.176 14.226.585 13.810.256 13.188.949 12.641.949 1.460.880 1.068.235 797.040 411.140 76.728 16.233.056 15.294.820 14.607.296 13.600.089 12.718.677

aantallen gem. eigen bijdrage per SE

487 3.000

gereserveerd op begroting SWF* transitiekosten begroting Empatec beschikbaar binnen begroting SWF

464 2.300

443 1.800

411 1.000

384 200

330.000 146.000 184.000

578.000 146.000 432.000

931.000 146.000 785.000

1.412.000 0 1.412.000

*In de begroting van Empatec gaat Empatec er van uit dat de eigen bijdrage die wij als gemeenten uit eigen middelen moeten betalen afloopt naar 0 in 2027. In onze eigen meerjarenbegroting 2023 hebben we de door Empatec begrote verlaging van onze eigen bijdrage beschikbaar gehouden. Enerzijds vanwege keuzes die de doorontwikkeling van participatie en meedoen van ons vraagt, anderzijds om een eventuele tegenvallende kostendaling op te kunnen vangen. Beschut Werken We betalen aan Empatec voor beschut werken op basis van werkelijke aantallen en de werkelijke hoogte van de loonkostensubsidie. De onderstaande bedragen zijn gebaseerd op de begroting 2023 van Empatec.

Beschut Werken loonkostensubsidie begeleiding

Werkelijk 2022 347.926 220.000 567.926

2023 409.944 232.000 641.944

27

29

aantallen

2024 449.172 251.100 700.272

Begroot 2025 489.626 270.600 760.226

2026 531.764 290.500 822.264

2027 575.642 310.800 886.442

31

33

35

37

Op dit moment is er een lange wachtlijst voor beschut werk plekken van rond de 30 personen. Daarnaast loopt er een onderzoek naar de oorzaken van onze grote wachtlijst. We komen dit voorjaar met een voorstel hoe wij deze wachtlijst willen aanpakken. Re-integratie In de businesscase van Empatec zijn de volgende bedragen opgenomen voor onze kosten aan reintegratie:

Businesscase Empatec - bedragen 2023 2024 2025 2026 Perspectiefrijk 1.054.733 1.309.467 1.564.200 1.564.200 Wurkjouwer = van Waarde = pluspakket 250.000 250.000 250.000 250.000 1.304.733 1.559.467 1.814.200 1.814.200 Met de bijbehorende aantallen:

Businesscase Empatec - aantallen Perspectiefrijk Wurkjouwer = van Waarde = pluspakket

2023 321 80

2024 414 80

2025 511 80

2026 511 80

Bij deze aantallen en omzet gaat Empatec er van uit dat zij haar totale begroting budgetneutraal kan maken.

10

Deze nuloptie, dus de afname van de gemeentelijke bijdrage, kent een aantal risico’s. Het aantal Perspectiefrijke kandidaten die moet worden aangeleverd aan het Werkleerbedrijf is de komende jaren vrij groot. Ze lopen in 2025 en 2026 op naar meer dan vijfhonderd. Het zal een uiterste inspanning vergen om dit voor elkaar te krijgen. In het ergste geval hebben we vanuit de Gebiedsteams namelijk niet zoveel kandidaten onder de groep Perspectiefrijk zitten. Er zal vanuit de gemeente dus goed gestuurd moeten worden op de aanlevering en toeleiding van de werkzoekenden vanuit de Perspectiefrijke groep naar het Werkleerbedrijf. Daarnaast zal er meer gedaan moeten worden aan de groep ‘Van Waarde’, om te zien of daar nog werkzoekenden zijn die door kunnen naar de groep Perspectiefrijk. De arbeidsmarkt is momenteel goed, maar dat wil niet zeggen dat dit zo blijft. Mocht het nu zo zijn dat de arbeidsmarkt een stuk slechter gaat worden, dan zal de gemeente mede op basis van een reducering van de WW-rechten van een werkloze werknemer veel sneller dan in het verleden te maken krijgen met werkzoekenden die een bijstandsuitkering komen aanvragen. De maximale termijn waarover een werkzoekende een WW-uitkering kan ontvangen is nog maar 24 maanden. Dan moet worden voldaan aan de wekeneis dat de werkloze in de laatste 36 weken minstens 26 weken moeten hebben gewerkt.

Er is dan recht op de basisuitkering (3 maanden). Als in de laatste 5 kalenderjaren bovendien minimaal 4 kalenderjaren is gewerkt heb je maximaal recht op 24 maanden. Indien deze kandidaten voor een bijstandsuitkering bij de gemeente komen hebben ze dus al weer enige afstand tot de arbeidsmarkt. Juist deze groep zou dan prima gebruik kunnen maken van de infrastructuur van het Werkleerbedrijf om op deze wijze om te scholen naar andersoortig werk of tijdelijk arbeidsritme te houden binnen het Werkleerbedrijf alvorens de stap naar de arbeidsmarkt weer te kunnen maken. Daar waar we onvoldoende kandidaten vanuit de Perspectiefrijke groep kunnen aanleveren zullen we moeten kijken naar de groep van Waarde. De werkzoekenden die onder dit bestand vallen zijn nog niet in staat om te werken, maar zouden via voorschakeltrajecten (bijv. via de Wurkjouwer) arbeidsritme kunnen opdoen en vandaar via Pastiel op een toeleidingstraject naar Werk te kunnen worden gezet zoals dat met Perspectiefrijke kandidaten gebeurt. Wij hebben de huidige re-integratietrajecten perspectiefrijk aanbesteed tot en met 2023. Vier verschillende partijen, waaronder Empatec, voeren de trajecten voor ons uit. Naast de aanbestede trajecten, die terugkomen in de businesscase van Empatec, hebben we te maken met nog een aantal doelgroepen.

Het gaat daarbij om de doelgroepen Kansrijk, Van waarde, Nieuwe Nederlanders en individuele maatwerktrajecten. Werkzaamheden voor deze doelgroepen voeren wij zelf uit of zetten wij uit bij externe partijen. Deze werkzaamheden maken geen deel uit van het basispakket van de businesscase van Empatec. In onze eigen begroting 2023-2026 hebben we de volgende bedragen opgenomen:

Begroting SWF 2023-2026 Perspectiefrijk aanbesteed Wurkjouwer Overig re-integratie Totaal

2023 2024 2025 2026 1.023.000 1.023.000 1.023.000 1.023.000 250.000 250.000 250.000 250.000 240.000 240.000 240.000 240.000 1.513.000 1.513.000 1.513.000 1.513.000

Met dit bedrag van structureel € 1.513.000 moeten wij, als wij de businesscase volgen, de volgende uitgaven bekostigen:

Verwachte uitgaven Re-integratie 2023 2024 2025 2026 Aanbesteed 2023 1.000.000 Wurkjouwer 250.000 250.000 250.000 250.000 Businesscase Empatec 0 1.309.467 1.564.200 1.564.200 Nieuwe Nederlanders 200.000 200.000 200.000 200.000 Overig Re-integratie 240.000 240.000 240.000 240.000 Verwachte uitgaven: 1.690.000 1.999.467 2.254.200 2.254.200

11

Met name het bedrag dat we zullen gaan uitgeven aan re-integratie trajecten voor Nieuwe Nederlanders is onzeker en sterk afhankelijk van de in- en doorstroom van het aantal Nieuwe Nederlanders. De hier genoemde € 200.000 is dan ook een inschatting. Wij zetten actief in op duale trajecten (werken en leren) voor inburgering van Nieuwe Nederlanders. De Specifieke Uitkering (SPUK) Wet Inburgering voorziet niet in de kosten van de participatietrajecten voor deze groep. Voor dit onderdeel heeft de gemeente een aanbesteding lopen. Bovenstaande geeft het volgende financiële resultaat, met alle bijbehorende voorbehouden en onzekerheden:

Re-integratie SWF Beschikbaar Uitgaven (onder voorbehoud)

2023 2024 2025 2026 1.513.000 1.513.000 1.513.000 1.513.000 1.690.000 1.999.467 2.254.200 2.254.200 saldo: -177.000 -486.467 -741.200 -741.200 Gereserveerd lagere bijdrage aan Empatec 184.000 432.000 785.000 1.412.000 7.000 -54.467 43.800 670.800 De conclusie kan getrokken worden dat we op basis van de businesscase van Empatec meer geld aan Re-integratie gaan uitgeven dan tot nu toe. Daar staat een besparing op de eigen bijdrage WSW tegenover. De besparing op de eigen bijdrage WSW kan Empatec alleen bereiken als er op andere gebieden (o.a. re-integratietrajecten) meer omzet behaald kan worden. Per saldo weegt het voordeel van de lagere eigen bijdrage op de WSW op de langere termijn (vanaf 2026) op tegen de extra uitgaven aan re-integratie. Andere opties: De businesscase is het vervolg op de Brede Verkenning. Daarin zijn andere opties, volgend uit de raadsenquête, verkend en afgevallen. Wettelijke basis: Wet gemeenschappelijke regeling Gemeentewet Participatiewet Wet Sociale Werkvoorziening Wet markt en overheid en aanbestedingsbeleid Aanbestedingswet 2012 (hierin geïmplementeerd de Richtlijn 2014/24/EU), de Gids Proportionaliteit, het inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeente Súdwest-Fryslân Global Goals: Dit raadsvoorstel heeft raakvlakken met de volgende Global Goals: − Uitbannen van alle vormen van (extreme) armoede (global goal nr.

1) − Inclusieve, economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen (global goal nr. 8) − Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen (global goal nr. 16). Wie zijn betrokken: Zie hieronder bij Participatie Wijze van participatie: De Adviesraden Sociaal Domein hebben inmiddels hun adviezen uitgebracht. Tevens zijn het advies van de OR, de reactie van de WOR-bestuurder en de brieven van de vakbond FNV aan leden Empatec en de brief van de vakbond FNV aan gemeente SWF als bijlagen toegevoegd. Digitale links naar informatiebronnen: Geen.

12

In welke fase: Als de gemeenteraad de Businesscase vaststelt, is Súdwest-Fryslân weer op hetzelfde niveau als de andere drie gemeenten. Planning vervolg in de raad/LTA: In 2023 komen nog de 2de fase van de governancewijziging van de Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West en het implementatieplan van de Businesscase op de agenda. Bij het vaststellen van het ‘Keuzedocument uitvoering Participatiewet in Fryslân-West’ (raadsvergadering van Súdwest-Fryslân 31 maart 2021) hebben de raden van Harlingen en SúdwestFryslân bij amendement besloten dat het implementatieplan ter besluitvorming moet worden voorgelegd aan de raden van Fryslân-West. De raden van De Fryske Marren en Waadhoeke hebben dit amendement niet aangenomen. Daardoor ontstaat een verschil in benadering. Hierover is juridisch advies ingewonnen, waaruit blijkt dat de besluitvorming over het implementatieplan toekomt aan het dagelijks bestuur van de GR Fryslân-West. Met de GR zal worden overlegd hoe de gemeenteraden hierbij betrokken worden. Bijlage(n): 1. Businesscase versie 22-11-21 2. Bijlagenbundel Businesscase versie 22-11-21 3. Aanvullende notitie Rotshuizen Geense januari 2022 4. Adviezen Adviesraad Sociaal Domein NWF 5. Advies Adviesraad Sociaal Domein De Fryske Marren 6. Reactienota aan de gezamenlijke adviesraden 7. Advies OR 8. Besluit WOR-bestuurder op advies OR 9. Brief vakbond FNV aan leden Empatec 10.

Brief vakbond FNV aan gemeente SWF 11. Historische schets traject Businesscase Werkleerbedrijf 12. Advies Cliëntenraad Súdwest-Fryslân 13. Reactie op het Advies Cliëntenraad Súdwest-Fryslân Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. E.K. Strijker

13

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 31 januari 2023; besluit: 1. De Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West 2022-2026 vast te stellen. 2. De governance van de Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West aan te passen conform optie 1, en optie 4c (het opheffen van Empaselect B.V. en Empathiek B.V.) te onderzoeken binnen het implementatieplan. 3. De financiële implicaties, zijnde het evenredig deel en het pluspakket voor de reintegratieactiviteiten te verwerken in de gemeentelijke begroting. 4. Het college de opdracht te verstrekken om de GR Fryslân-West te verzoeken de N.V. Empatec in samenwerking met de gemeenten een implementatieplan te laten opstellen en aan te bieden aan de GR Fryslân-West.

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 9 maart 2023

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

14

, voorzitter.

, griffier.