Raadsvoorstel - Actualisatie visie Sociaal domein

Ons nummer: R25.000146

*R25.000146*

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Strategie & Programma's Marianne Poelman Boarger en Mienskip 3 december 2025 18 december 2025

Onderwerp

:

Actualisatie visie Sociaal domein

Raadsvoorstel: 1. De geactualiseerde visie op het sociaal domein, “Yn Ferbining Foarút, Sociale koers SúdwestFryslân”, vast te stellen. 2. Te bevestigen dat de kosten die voortvloeien uit de geactualiseerde visie, gedekt worden uit een bij de septembercirculaire 2025 beschikbaar te stellen krediet van € 4,2 miljoen, voor de transformatie van het sociaal domein, inclusief het jeugdbeleid. Samenvatting: In 2013 is de visie ‘Naar een veerkrachtig sociaal domein’ vastgesteld. Hierin staat beschreven hoe we de nieuwe sociale infrastructuur wilden vormgeven om de transformatie in het sociaal Domein te realiseren (Wmo, Jeugdwet, Participatiewet). Ondertussen zijn we ruim tien jaar verder en is er veel gebeurd om de nieuwe sociale infrastructuur vorm te geven. Dan gaat het om de sociale basis, gebiedsteams en inkoop van zorg, versterkte inzet op preventie, ondersteuning en zorg zo dicht mogelijk bij inwoners georganiseerd en zo veel mogelijk op maat. Tegelijkertijd is zowel de samenleving als het sociaal domein veranderd. We hebben bijvoorbeeld te maken met toenemende vergrijzing en daardoor een grotere vraag naar ondersteuning, meer gebruik van jeugdhulp en complexere hulpvragen, een veranderend zorglandschap, een veranderende arbeidsmarkt, minder geld van het Rijk om de taken uit te voeren en de invoering van nieuwe wetten, zoals de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.

Dit leidt onder andere tot een toename van de uitgaven in het Sociaal Domein en wachtlijsten bij de gebiedsteams en zorgaanbieders. In het licht van al deze inhoudelijke, financiële en organisatorische ontwikkelingen willen wij het sociaal domein toekomstbestendig maken. Dit vraagt om een actualisatie van de visie op het sociaal domein. Door de visie uit 2013 te actualiseren en te verbreden, kunnen we bepalen welke opgaven en leidende principes nodig zijn om toekomstbestendige keuzes te kunnen maken in beleid en uitvoering in het sociaal domein. Het gaat hierbij om alle beleidsterreinen binnen het sociaal domein én beleidsterreinen die hiermee samenhangen, zoals wonen, openbare ruimte en economie. Met de geactualiseerde visie willen we de volgende maatschappelijke effecten voor de inwoners van onze gemeente realiseren: • De sociale basis is sterker; • Meer inwoners voelen zich gezond; • Meer inwoners hebben gelijke kansen; • Meer inwoners hebben bestaanszekerheid. Het actualisatietraject heeft geleid tot de Sociale Koers Súdwest-Fryslân. Uw raad stelt de Sociale Koers vast vanuit de bevoegdheid kaders te stellen. Na vaststelling wordt onder verantwoordelijkheid van het college van B&W een uitvoeringsaanpak opgesteld. Inleiding: In 2013 is de visie ‘Naar een veerkrachtig sociaal domein’ vastgesteld.

Hierin staat beschreven hoe we de nieuwe sociale infrastructuur wilden vormgeven om de transformatie in het sociaal Domein te

1

realiseren (Wmo, Jeugdwet, Participatiewet). Ondertussen zijn we ruim tien jaar verder en is zowel de samenleving als het sociaal domein veranderd. De raad heeft het college in de Programmabegroting 2024 de opdracht gegeven de visie op het sociaal domein te actualiseren. Een projectgroep heeft hiervoor een startnotitie (actieve info 7 oktober 2024) en projectplan opgesteld. Het doel van de actualisatie was te bepalen welke opgaven en leidende principes nodig zijn om toekomstbestendige keuzes te kunnen maken in beleid en uitvoering in het sociaal domein. De eerste stap was het maken van een terugblik op de afgelopen 12 jaar. Vervolgens zijn trends en ontwikkelingen in het sociaal domein in beeld gebracht. Deze zijn verwerkt in een basisdocument en een bespreekstuk. In het bespreekstuk stonden de eerste concepten van een visie, de opgaven en de leidende principes. Aan de hand van het bespreekstuk zijn gesprekken gevoerd met medewerkers van de gemeente, de raad (14 mei 2025), het college van B&W en veel externe partners. In totaal hebben ongeveer 200 personen een bijdrage geleverd aan het aanscherpen van de conceptvisie, de opgaven en de leidende principes. Dit actualisatietraject heeft geleid tot de Sociale Koers SúdwestFryslân. Global Goals: Met de Sociale Koers dragen we bij aan het realiseren van de global goals.

De drie belangrijkste zijn: SDG 1: geen armoede SDG 3: goede gezondheid en welzijn SDG 10: ongelijkheid verminderen Alle vier opgaven in de Sociale Koers (zie argument 1.2) dragen bij aan deze drie global goals. Argumenten: 1.1 De samenleving en het sociaal domein zijn veranderd In 2013 is de visie ‘Naar een veerkrachtig sociaal domein’ vastgesteld. Deze visie is nog steeds het kader voor het beleid en handelen in het sociaal domein, maar ondertussen zijn we twaalf jaar verder en zien we onder andere de volgende ontwikkelingen: - de bestaanszekerheid van veel mensen is afgenomen, bijvoorbeeld door inflatie; - het aantal jeugdigen met een zorgvraag is toegenomen, onder andere door een toename van jongeren met mentale problemen; - er is sprake van een dubbele vergrijzing; er komen steeds meer ouderen én het aantal 80plussers neemt toe. Dit leidt tot meer ondersteuningsvragen.

- het aantal vrijwilligers voor sport, cultuur en ontmoeten neemt af; - een verschuiving van zorg naar de eerste en de nulde lijn, bijvoorbeeld van huisarts naar gebiedsteam; - de arbeidsmarkt verandert; - sport- en ontmoetingsvoorzieningen zijn niet allemaal toekomstbestendig; - er zijn wetten en taken veranderd of bijgekomen, zoals de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de Wet inburgering 2021; - er zijn naast de gemeente steeds meer partners en partijen werkzaam in het sociaal domein, elk met hun eigen perspectief op de opgaven in het sociaal domein. 1.2 De Sociale Koers laat zien wat de belangrijkste opgaven voor de toekomst zijn. We willen focus aanbrengen om de Sociale Koers te realiseren. We zetten daarbij in op langetermijnoplossingen. Dit doen we door het aanpakken van achterliggende oorzaken, in plaats van het bestrijden van symptomen. We zetten in op vier grote opgaven om de Sociale Koers te realiseren: 1. Versterken van de sociale basis. 2. Een gezonde en verbindende leefomgeving. 3. Kansengelijkheid stimuleren. 4. Bestaanszekerheid vergroten. 1.3 Met de Sociale Koers maken we impact op inwoners en de mienskip Het doel van Sociale Koers is de volgende maatschappelijke effecten te bereiken voor onze inwoners: 1. De sociale basis is sterker; 2. Meer inwoners voelen zich gezond; 3. Meer inwoners hebben gelijke kansen;

2

4. Meer inwoners hebben bestaanszekerheid. Hiermee maken we impact op de mienskip en de levens van onze inwoners. We monitoren deze maatschappelijke effecten periodiek. 1.4 De Sociale Koers sluit aan bij trends en ontwikkelingen in het sociaal domein We hebben eerst een basisdocument opgesteld. Hierin blikken we terug op de afgelopen 12 jaar en hebben we trends en ontwikkelingen in beeld gebracht. De trends en ontwikkelingen en de gesprekken met stakeholders hebben geleid tot de Sociale Koers. 1.5 De Sociale Koers gaat over alle beleidsterreinen van het sociaal domein De visie uit 2013 gaat met name over de transformatie van de Jeugdwet, de Wmo en de Participatiewet. In de visie zijn andere thema’s in het sociaal domein niet meegenomen, hoewel er wel veel samenhang mee is. De Sociale Koers is veel integraler en geldt ook voor beleidsterreinen als gezondheid, cultuur, sport, schulddienstverlening, inburgering, onderwijs en ontmoeten. Daarnaast is de samenhang tussen het sociaal domein en de andere domeinen van de gemeente meegenomen, bijvoorbeeld bij economie, openbare ruimte en wonen. Opgave 2, een gezonde en verbindende leefomgeving, sluit bijvoorbeeld nauw aan bij de actualisatie van de omgevingsvisie. 1.6 De Sociale Koers laat zien hoe we anders kunnen werken Bij het realiseren van de Sociale Koers zijn veel mensen betrokken.

Denk aan inwoners, (maatschappelijke) organisaties, verenigingen, onderwijs, zorgaanbieders, werkgevers en de gemeente. Om bij te kunnen dragen aan de gezamenlijke ambitie is het van belang dat iedereen de visie kan vertalen naar zijn of haar handelen in de dagelijkse praktijk. We hebben hiervoor acht leidende principes opgesteld, die antwoord geven op de hoe-vraag. Ze zeggen wat over hoe we willen samenwerken, helpen de gemeente en andere professionals bij het maken van beleidskeuzes en bieden een handelingsperspectief in de uitvoering. De leidende principes zijn: 1. We doen het samen 2. Vertrouwen is de basis 3. Normaliseren 4. Ontwikkelen, preventie en activeren vóór hulpverlenen 5. Een collectieve aanpak waar het kan 6. Dienstverlening is dichtbij, werkt integraal en met mandaat 7. Gebiedsgerichte aanpak 8. Duurzame keuzes maken 1.7 We doen het samen Deze Sociale Koers is geschreven in samenwerking met inwoners en maatschappelijke partners, zoals zorgaanbieders, werkgevers en verenigingen. Het is niet alleen een visie op papier, maar ook een startpunt voor de gezamenlijke aanpak van de sociale vraagstukken in Súdwest-Fryslân. De opgaven zijn zo groot, dat we ze alleen samen kunnen aanpakken. In de gesprekken die de gemeente en haar partners blijven voeren, staat steeds centraal wat de visie en de leidende principes concreet betekenen in de praktijk.

We stellen samen uitvoeringsplannen op om de opgaven te realiseren. Partners van de gemeente wordt gevraagd deze visie als uitgangspunt te nemen bij hun activiteiten. Rol en bevoegdheid: De gemeente heeft een centrale rol in het realiseren van de Sociale Koers. Als regisseur van het sociaal beleid heeft de gemeente de verantwoordelijkheid om de randvoorwaarden te scheppen voor een gezonde en veerkrachtige samenleving. Dan gaat het bijvoorbeeld om het faciliteren en/of subsidiëren van sociale infrastructuur, voorzieningen en een gezonde leefomgeving. Verder faciliteert de gemeente de samenwerking met en tussen verschillende partners, bijvoorbeeld zorgaanbieders of maatschappelijke organisaties. Daarnaast heeft de gemeente wettelijke taken om zorg en ondersteuning te bieden aan inwoners. Dan gaat het bijvoorbeeld om het uitvoeren van wettelijke taken vanuit de Wmo, Jeugdwet, Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, Wet inburgering 2021 en Wet Publieke Gezondheid.

3

Risico’s: 1.1 We zijn voor de uitvoering afhankelijk van de samenwerking met externe partners en inwoners. De Sociale Koers is niet alleen van de gemeente, maar ook van externe partners en inwoners. De uitvoering van de Sociale Koers vraagt om een breed gedragen, gezamenlijke aanpak. Dit vraagt betrokkenheid en inzet van alle partners. Dit is een risico, omdat we nog niet weten hoe dit in de praktijk uitpakt. 1.2 Een verandering van de manier van werken vraagt tijd. De leidende principes, die aangeven hoe we willen werken en samenwerken, zijn nodig om de Sociale Koers te realiseren. Dit vraagt op onderdelen om een andere manier van werken dan nu. Dergelijke veranderingen in de werkcultuur vragen veel tijd en aandacht, zowel in de organisatie als bij externe partners. Het risico bestaat dat de leidende principes niet goed worden doorleefd en geborgd. Dit risico wordt niet groot geacht, omdat de leidende principes gezamenlijk zijn opgesteld en er in de uitvoeringsaanpak veel aandacht aan zal worden besteed. Financiën: In de septembercirculaire 2025 is voor Súdwest-Fryslân een incidentele compensatie van € 4,2 miljoen opgenomen voor tekorten in de jeugdzorg over 2023 en 2024.

Het kabinet geeft hierbij als overweging mee “dat gemeenten deze compensatie in kunnen zetten voor het versterken van de sociale basis en stevige lokale teams, met tevens aandacht voor het verbeteren van kind- en gezinsbescherming en de bredere integrale aanpak sociaal domein”. Dit sluit goed aan bij zowel de Sociale Koers als de doelstellingen in het nieuwe, nog vast te stellen, jeugdbeleid. Het voorstel is om kosten die voortvloeien uit de geactualiseerde visie op het sociaal domein te dekken uit het krediet van € 4,2 miljoen, dat beschikbaar is gesteld bij de Septembercirculaire 2025 voor de transformatie van het sociaal domein. Hiermee kan gericht worden geïnvesteerd in de verdere vernieuwing en versterking van het sociaal domein, inclusief het jeugdbeleid. Opgaven zoals het versterken van de sociale basis, het bevorderen van een gezonde leefomgeving en het vergroten van kansengelijkheid kunnen alleen gerealiseerd worden via een integrale en preventieve aanpak. Dit vraagt om een fundamentele verandering van werkwijze met investeringen in duurzame structuren, zoals laagdrempelige ontmoetingsplekken, collectieve ondersteuning en gebiedsgerichte samenwerking. Het krediet voor de transformatie biedt de financiële ruimte om deze omslag te maken, zonder dat bestaande voorzieningen daaronder lijden.

Het jeugdbeleid sluit hier naadloos op aan: de druk op de jeugdzorg neemt toe, de problematiek wordt complexer en de kosten stijgen. Tegelijkertijd wordt gepleit voor inhoudelijke vernieuwing, zoals versterking van de pedagogische basis, hulp dichtbij de leefomgeving en doorontwikkeling van gebiedsteams tot stevige lokale teams. Deze transformatie vraagt om investeringen in preventie, samenwerking en innovatie, zoals pilots voor gezinsgerichte hulp, de JIM-aanpak en integrale kindcentra. Met het krediet versterken we de uitvoeringskracht, in het bijzonder op het gebied van jeugd en veiligheid, door extra capaciteit te creëren, samenwerking te verbeteren en integrale uitvoering te borgen. Kortom, het krediet (€ 4,2 miljoen) is essentieel om de transformatie in het sociaal domein en de jeugdzorg daadwerkelijk vorm te geven. Het krediet maakt investeren in duurzame, preventieve en integrale oplossingen mogelijk, die bijdragen aan een sterke, inclusieve en veerkrachtige mienskip. De nadere uitwerking van omvang, inrichting en werkwijze volgt in 2026. Juridisch: De Sociale Koers is het vervolg op de visie “Naar een veerkrachtig sociaal domein” uit 2013. Ze geldt als uitgangspunt voor nieuw beleid in het sociaal domein. Ook het bestaande beleid wordt eraan getoetst. Alternatieven: Het alternatief is doorgaan met de visie uit 2013.

Sturing op de transformatie van het sociaal domein is met de visie uit 2013 niet langer goed uit te voeren, omdat daarin niet de volle breedte van het sociaal domein verwerkt is. Bovendien is in die visie geen verbinding gemaakt met andere relevante beleidsterreinen als wonen, economie en openbare ruimte. Tot slot zijn de omstandigheden in de samenleving en in het sociaal domein de afgelopen jaren zodanig veranderd, dat een actualisatie van de visie op zijn plaats is.

4

Participatie en communicatie: Bij het opstellen van de Sociale Koerszijn veel partijen betrokken geweest, zowel intern als extern. Binnen de gemeente zijn gesprekken gevoerd met de raad, het college van B&W, managers en medewerkers. Voor externe partijen zijn vier bijeenkomsten georganiseerd, voor zowel professionals als vrijwilligers. Al met al hebben ongeveer 200 mensen input geleverd. Er is daarnaast advies gevraagd aan de Adviesraad Sociaal Domein en de Cliëntenraad Werk en Inkomen. Hun adviezen hebben zijn als bijlage toegevoegd. Er is een publieksvriendelijke samenvatting gemaakt van de Sociale koers. Deze ‘visie in één oogopslag’ op pagina 3 van de Sociale Koers wordt gedeeld met externe partners en inwoners, onder andere via nieuwsbrieven, de gemeentelijke website en sociale media. In het eerste kwartaal van 2026 wordt daarnaast een bijeenkomst georganiseerd om met externe partners en inwoners in gesprek te gaan over de aanpak van het vervolg. Planning en vervolgproces: Na vaststelling van de Sociale Koers wordt een uitvoeringsaanpak opgesteld. Deze aanpak wordt in samenwerking met externe partners opgesteld en is voor de zomer van 2026 klaar. De aanpak zal via actieve info met de raad worden gedeeld. De maatschappelijke effecten van de Sociale Koers worden periodiek gemonitord. Uw raad wordt hierover geïnformeerd.

Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: Bijlage(n): 1. Yn Ferbining Foarút - Sociale koers Súdwest-Fryslân 2. Basisdocument Actualisatie visie Sociaal domein 3. Advies van de Adviesraad Sociaal Domein over de Sociale Koers 4. Advies van de Cliëntenraad Werk en Inkomen over de Sociale Koers 5. Reactie op het advies van de Cliëntenraad Werk en Inkomen over de Sociale Koers 6. Actieve informatie over de herijking visie sociaal domein (7 oktober 2024) 7. Verslag opiniërende bijeenkomst Actualisatie visie sociaal domein (14 mei 2025)

Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. C. Smits

5

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Actualisatie visie Sociaal domein Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 28 oktober 2025; besluit: 1. De geactualiseerde visie op het sociaal domein, “Yn Ferbining Foarút, Sociale koers SúdwestFryslân”, vast te stellen. 2. Te bevestigen dat de kosten die voortvloeien uit de geactualiseerde visie, gedekt worden uit een bij de septembercirculaire 2025 beschikbaar te stellen krediet van € 4,2 miljoen, voor de transformatie van het sociaal domein, inclusief het jeugdbeleid. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 18 december 2025

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

6

, voorzitter.

, griffier.