Raadsvoorstel - Aanvraag rijksbijdrage in de kosten voor het vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten conform de 'Bommenregeling'

Ons nummer: R25.000208

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Ruimtelijke Ontwikkeling Jannewietske de Vries Bestjoer en Finânsjes 19 februari 2025 5 maart 2025

Onderwerp

:

Aanvraag rijksbijdrage in de kosten voor het vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten conform de 'Bommenregeling'

Raadsvoorstel: a. De kosten van de vooronderzoeken naar Ontplofbare Oorlogsresten vast te stellen op € 20531,24 en; b. De aanvullende kosten voor de vliegtuigberging van de Lancaster Ed603 vast te stellen op €2029,- ; c. de vastgestelde kosten onder a en b, voor 1 april 2026 in te dienen bij het rijk waardoor dit via de meicirculaire uitgekeerd kan worden.

Samenvatting: In 2024 zijn er nog kosten gemaakt voor de vliegtuigberging van de Lancaster ED603. Ook zijn er in 2024 en 2025 kosten gemaakt diverse onderzoeken voor Ontplofbare Oorlogsresten (verder OO genoemd). Dit betreft een vooronderzoek OO voor de voorbereidende grondroerende werkzaamheden ten behoeve van woningbouwlocaties in Boazum, Folsgare en Scharnegoutum. Ook hebben we kosten gemaakt voor een veldonderzoek OO voor een damwand in Makkum en hebben we in samenwerking met Qterra een upgrade uit laten voeren van het quickscangebied van het in 2020 uitgevoerde vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten gemeente Súdwest-Fryslân. Bommenregeling Gemeenten kunnen via het gemeentefonds 68% van de gemaakte kosten voor het opsporen en ruimen van OO uit de Tweede Wereldoorlog terug krijgen. Dit gaat via de zogenoemde bommenregeling, die onderdeel is van de suppletie uitkering van het gemeentefonds. Aangezien de berging van de Lancaster ED603 deel uitmaakte van het ‘Nationaal Programma Vliegtuigbergingen’ worden de directe bergingskosten voor 100% vergoed. Dit door middel van een aanvulling van de bijdrage van de bommenregeling. Inleiding: Als gevolg van de oorlogshandelingen in de Tweede Wereldoorlog zijn er in ons land, en ook in onze gemeente, niet tot ontploffing gekomen ontplofbare oorlogsresten achtergebleven.

Om diverse redenen (bijvoorbeeld veiligheid en gebiedsontwikkeling) kan de noodzaak ontstaan om deze OO op te sporen en te ruimen. De aanwezigheid van OO kan de openbare orde en veiligheid in gevaar brengen. Op basis van de Gemeentewet (artikelen 172, 175, 176) is de burgemeester verantwoordelijk voor het handhaven van de openbare orde en veiligheid en is deze bevoegd hier handelend op te treden. Aanvullende onderzoeken OO In 2024 hebben we als gemeente kosten gemaakt voor aanvullende bureauonderzoeken in het quickscangebied voor voorbereidende grondroerende werkzaamheden ten behoeve van woningbouwlocaties in Boazum, Folsgare en Scharnegoutum. Ook was er een veldonderzoek nodig voor het vervangen van een damwand nabij de sluis in Makkum.

1

In 2025 zijn we in contact gekomen met Qterra (gelieerd aan Alliander) die o.a. in Súdwest-Fryslân de voorbereidingen doet voor de plaatsing van extra trafostations voor de verzwaring van ons elektriciteitsnet. In overleg met elkaar zijn we overeengekomen om gezamenlijkheid het quickscangebied van onze gemeente te laten upgraden naar een bureaustudie. Als gemeente hebben we opdracht gegeven voor het onderzoek en het gehele offertebedrag voorgefinancierd vanuit het bestaande onderzoeksbudget van erfgoed. Hiervan krijgen we 68% terug via de bommenregeling, en het deel wat we niet vergoed krijgen (32%) is door Qterra betaald. Hierdoor is nu voor het gehele grondgebied van Súdwest-Fryslân een vooronderzoek OO uitgevoerd en hoeven er geen deelonderzoeken meer uitgevoerd te worden voor toekomstige ontwikkelingen die nog plaats kunnen vinden. Bommenregeling Bovenstaande onderzoeken voldoen aan de voorwaarden van de zogenaamde bommenregeling, zodat we 68% van de gemaakte kosten voor het OO onderzoek vergoed krijgen van het Rijk. De bommenregeling die onderdeel is van de suppletie uitkering van het gemeentefonds. De enige voorwaarde hiervoor is dat de gemaakte kosten vastgesteld moeten worden door de raad. Het raadsbesluit moet hiervoor gestuurd worden naar het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Uit dit raadsbesluit moet blijken dat het onderzoek uit veiligheidsoverwegingen noodzakelijk was en welke uitgaven daarmee gepaard zijn gegaan. De aangevraagde bijdragen worden jaarlijks uitgekeerd met de meicirculaire. Vliegtuigberging Lancaster ED603 In 2023 is de berging van de Lancaster ED603, een Britse bommenwerper uit de Tweede Wereldoorlog, uitgevoerd als onderdeel van het nationaal programma ‘Berging vliegtuigwrakken met nog vermiste vliegers uit de Tweede Wereldoorlog’ van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK). Binnen dit nationaal programma worden de directe bergingskosten voor 100% vergoed door een aanvulling van de bijdrage vanuit het gemeentefonds op grond van de zogenaamde ‘bommenregeling’. In 2025 is het project waardig afgesloten door de herbegrafenis van de gevonden bemanningsleden op de begraafplaats van Workum. De familieleden waren hier ook bij aanwezig. Een prachtige afsluiting van een eervol project. Het grootste deel van de kosten van de vliegtuigberging zijn in 2023 al vastgesteld door de raad en zijn middels de meicirculaire van 2024 uitbetaald. In 2024 zijn er voor de berging nog enkele kosten nagekomen waarvan de afvoerkosten van radioactief materiaal ook nog ingediend mag worden onder het project als declarabele kosten.

De kosten die gemaakt zijn voor de vliegtuigberging van de Lancaster ED603 worden voor 100% van de gemaakte kosten vergoed vanuit de bommenregeling. Global Goals: SDG - 3 gezondheid en welzijn, middels het weghalen van het vliegtuigwrak zijn ook de verontreinigde stoffen uit het wrak, die een gevaar voor de gezondheid zijn (asbest, radioactieve stoffen verontreinigde oliën) verwijderd. En het zorgt voor een verbetering van het geestelijk welzijn voor de nabestaanden nu de vermiste familieleden zijn gevonden. Aangezien eventueel aanwezige ontplofbare oorlogsresten (verder “explosieven”) een risico kunnen vormen voor de uit te voeren werkzaamheden, is het van belang dat het onderzoeksgebied op de aanwezigheid van explosieven en andere risicovolle oorlogsrelicten onderzocht wordt. Op basis hiervan kan de voortgang en veiligheid van de werkzaamheden worden gewaarborgd. SDG - 14 Leven in het water, middels het weghalen van het vliegtuigwrak zijn ook de verontreinigde stoffen uit het wrak die een gevaar voor het leven in het water zijn, verwijderd. Argumenten: Ad.a.1. de gemaakte kosten worden deels vergoed Vanuit de bommenregeling wordt 68% van de kosten van het uitgevoerde onderzoek vergoed door het rijk na indiening van het raadsbesluit met de vastgestelde kosten. Ad.a.2 voldoen aan een goede informatievoorziening

2

Met het opleveren van een risicokaart voldoet de gemeente aan haar verantwoordelijkheid om belanghebbenden zo volledig en tijdig mogelijk te informeren en adviseren over de mogelijke risico’s en de te nemen maatregelen. Ad.b.1. de gemaakte kosten worden vergoed Omdat de vliegtuigberging van de Lancaster ED603 deel uitmaakte van het Nationaal Programma Vliegtuigbergingen wordt van deze gemaakte kosten 100% vergoed middels de bommenregeling. Ad.c.1 De indieningstermijn is uiterlijk 1 april 2026 Aanvragen die vóór 1 april door het ministerie van BZK zijn ontvangen worden na beoordeling in het jaar van ontvangst toegekend. Aanvragen die het ministerie vanaf 1 april ontvangt worden meegenomen in het volgende jaar. Rol en bevoegdheid: De bommenregeling is een regeling ván gemeenten, vóór gemeenten. Het idee achter de regeling is dat gemeenten die veel kosten hebben op het gebied van het ruimen van ontplofbare oorlogsresten hier beperkt financieel nadeel van ondervinden ten opzichte van andere gemeenten die hier niet mee te maken hebben. Alle uitkeringen in het kader van de bommenregeling worden door alle gemeenten gezamenlijk gedragen. Risico’s: Geen, na vaststelling van de kosten worden de kosten vergoed. De enige indieningsvereiste is dat uit het raadsbesluit blijkt dat het onderzoek uit veiligheidsoverwegingen noodzakelijk was en welke uitgaven daarmee gepaard zijn gegaan.

Financiën: Vooronderzoeken OO De totale kosten voor de vooronderzoeken OO betreffen: Woonlocaties Boazum, Folsgare en Scharnegoutum Damwand nabij sluis Makkum Upgrade Quickscangebied gemeenten SWF Totale kosten Door het rijk te vergoeden kosten (68%)

€ 1.958,€ 5.407,€ 22.828,------------€ 30.193,€ 20.531,24

De overige 32% wordt niet vergoed en is uit de bestaande budgetten van de diverse projecten betaald namelijk: - Woonlocaties Boazum, Folsgare en Scharnegoutum: GBNR 8000160 Folsgare woningbouwontwikkeling 20 woningen, GBNR 8000159 Boazum, GBNR8000154 Scharnegoutum; - Damwand nabij sluis Makkum: GBNR 65200 Oevers en kaden); - Update Quickscangebied: GBNR 65706 Onderzoek. Vliegtuigberging Voor de vliegtuigberging zijn in 2023 de volgende kosten gemaakt Voorbereiding en onderzoek Berging vliegtuigwrak en bemanning Overig Totaal

€ 71.700 € 856.725 € 119.935 € 1.048.360

Deze gemaakte kosten zijn met de meicirculaire van 2024 vergoed middels de bommenregeling waarbij reeds is aangegeven dat er in 2024 mogelijk nog aanvullende kosten zouden kunnen komen. Voor de vliegtuigberging zijn in 2024 nog declarabele kosten gemaakt van €2028,25 voor het afvoeren van radioactieve stoffen. De kosten zijn voorgeschoten uit het budget Berging Lancaster IJsselmeer (GBNR 4454120). Hiervan wordt 100% vergoed.

3

De totale declarabele kosten van de vliegtuigberging van de Lancaster ED603 komen hiermee op €1.050.389-. Ook zijn er nog kosten gemaakt voor de herbegrafenis van de Lancaster en moeten er nog kosten worden gemaakt voor de uitwerking van het archeologische rapport. Deze kosten zijn alleen niet declarabel en worden uit bestaande middelen betaald. Hierna zal het budget van de vliegtuigberging afgesloten kunnen worden. Juridisch: Bommenregeling (onderdeel is van de suppletie uitkering van het gemeentefonds) Alternatieven: Geen bijdrage aanvragen met als gevolg dat de gemeente alle kosten zelf moet betalen. Participatie en communicatie: Het besluit wordt gecommuniceerd met het ministerie van BZK. Dit gebeurd door middel van het per mail sturen van het raadsbesluit naar het mailadres van de bommenregeling van het ministerie, zodat deze aanvraag in de meicirculaire kan worden meegenomen. Planning en vervolgproces: Nadat de gemaakte kosten voor de diverse OO onderzoeken zijn vastgesteld in een raadsbesluit moet daarna dit besluit voor 1 april 2026 per mail gestuurd worden naar het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De aangevraagde bijdragen worden daarna uitgekeerd met de meicirculaire. Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: N.v.t. Bijlage(n): N.v.t. Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. C. Smits

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Aanvraag rijksbijdrage in de kosten voor het vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten conform de 'Bommenregeling. Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 16 december 2025;

besluit:

4

a. b. c.

De kosten van de vooronderzoeken naar Ontplofbare Oorlogsresten vast te stellen op € 20.531,24 en; De aanvullende kosten voor de vliegtuigberging van de Lancaster Ed603 vast te stellen op €2029,- ; de vastgestelde kosten onder a en b, voor 1 april 2026 in te dienen bij het rijk waardoor dit via de meicirculaire uitgekeerd kan worden. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 5 maart 2025

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

5

, voorzitter.

, griffier.