Raadsvoorstel - Aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen

Ons nummer: R25.000185

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Ruimtelijke Ontwikkeling Michel Rietman Doarp, Stêd en Omkriten 13 januari 2026 29 januari 2026

Onderwerp

:

Vaststellen aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen

Raadsvoorstel: a. de Omgevingsvisie, met de aanpassing op het thema Wonen, vast te stellen; b. de Woonvisie Súdwest-Fryslân 2017-2022 in te trekken. Samenvatting: De gemeente Súdwest-Fryslân heeft behoefte aan nieuw woonbeleid. In de huidige Omgevingsvisie is nog sprake van een gestage woningbouwontwikkeling met een verwachte krimp na 2030. De laatste bevolkingsprognoses (2025) voorspellen echter een groei van het aantal huishoudens in de gemeente. Daarom is het nodig om de Omgevingsvisie op het onderdeel wonen aan te passen. De voor wonen ingezette lijn, waarbij de gemeente werkt aan voldoende aanbod van betaalbare woningen, zal worden voortgezet en er wordt ingespeeld op de ontwikkelingen in de woningmarkt en op de actuele wet- en regelgeving. Met de aanpassing van de Omgevingsvisie op het thema Wonen nemen we als gemeente meer regie op de woningmarkt. We gaan meer sturen op de gewenste aantallen, soorten woningen, prijsklassen, woonmilieus per soort kern en deelgebied. In de negen grotere kernen waar zorgvoorzieningen zijn (Sneek, Bolsward, Workum, Makkum, IJlst, Koudum, Heeg, Wommels en Witmarsum) realiseren we een aanbod van passende woningen voor ouderen en aandachtsgroepen. We gaan als gemeente meer sturen op betaalbaarheid, zodat ook jongeren, starters en inwoners met een lager en (bescheiden) middeninkomen toegang hebben tot een voor hen betaalbare huurof koopwoning.

Tot slot streven we naar verbetering van de bestaande woningvoorraad en woon- en leefomgeving, zodat die aansluit op de veranderende woonbehoeften. De eerste stap in het nieuwe woonbeleid is een aanpassing van de Omgevingsvisie op het thema Wonen. Een aangepaste Omgevingsvisie biedt een goede basis voor het Volkshuisvestingsprogramma dat in 2026 opgesteld zal worden. Het traject om nieuw woonbeleid te ontwikkelen is begin 2025 gestart. Op 3 april 2025 heeft de gemeenteraad de ‘Startnotitie nieuw woonbeleid gemeente Súdwest-Fryslân’ vastgesteld. Er heeft een uitgebreid participatietraject plaatsgevonden. Vanuit het vertrekpunt van integraliteit van beleid hebben zowel diverse collega’s als externe personen en organisaties meegepraat en meegedacht over de inhoud van een actuele visie op wonen. Hiermee is waardevolle informatie opgehaald en verbinding en draagvlak gecreëerd. Het Ontwerp aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen heeft van 26 september tot en met 6 november 2025 ter inzage gelegen. Er zijn negen zienswijzen ontvangen. Deze zijn verwerkt in een zienswijzennota waarbij is aangegeven welke wijzigingen ten opzichte van de versie die ter inzage heeft gelegen in de tekst zijn aangebracht. Het college stelt de raad voor de Aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen vast te stellen.

Inleiding: De gemeente heeft de afgelopen jaren vanuit de ambitie om voldoende aanbod van betaalbare huizen te hebben, stevig ingezet op de realisatie van woningen. In verschillende beleids- en ambitiedocumenten is richting gegeven aan de aanpak van de urgente opgaven voor wonen: ‘Strategie woningbouw 2020-2030’, ‘Ambitiedocument wonen SWF 2019’ en het ‘Actieplan SWF

1

bouwt 2023-2024’. De gemeente heeft inmiddels een groot aantal locaties in ontwikkeling genomen en medewerking verleend aan veel plannen van ontwikkelende partijen. Om de ingezette lijn voort te zetten en daarbij in te spelen op de actuele ontwikkelingen is het noodzakelijk om nieuw woonbeleid te ontwikkelen. De opgaven voor de woningmarkt zijn omvangrijk, complex en uitdagend. Het woningtekort is toegenomen en door de stijgende woningprijzen is de behoefte aan juist betaalbare woningen groter geworden. Met nieuw woonbeleid creëert de gemeente een gedegen basis waarmee we ook de komende jaren een sturende rol in de woningbouw kunnen vervullen. Het traject om nieuw woonbeleid te ontwikkelen is begin 2025 gestart. Op 3 april 2025 heeft de gemeenteraad de ‘Startnotitie nieuw woonbeleid gemeente Súdwest-Fryslân’ vastgesteld. Door middel van gesprekken en bijeenkomsten hebben collega’s en vertegenwoordigers van professionele en vrijwillige organisaties meegepraat en meegedacht over de inhoud en de dilemma’s. Daarnaast zijn bouwstenen verzameld uit allerlei data en bestaand beleid van de gemeente en andere overheden. De opgehaalde informatie is verwerkt in een actuele visie op wonen. Deze visie op wonen is vertaald naar een aanpassing van de Omgevingsvisie.

B&W heeft op 16 september 2025 het Ontwerp aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen vastgesteld en voor inspraak vrijgegeven. Deze heeft vervolgens van 26 september tot en met 6 november 2025 ter inzage gelegen. Er zijn in deze periode negen zienswijzen ontvangen. Deze zijn verwerkt in een zienswijzennota waarbij is aangegeven welke wijzigingen ten opzichte van de versie die ter inzage heeft gelegen in de tekst zijn aangebracht. Hiermee kan de Aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen ter vaststelling aan de raad voorgelegd worden. Global Goals: De aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen draagt bij aan de volgende Sustainable Development Goals (SDG's): SDG 3 - Goede gezondheid en welzijn Door te bevorderen dat de steden en dorpen gezond en leefbaar zijn, met aandacht voor omgevingskwaliteit, groen en welzijn. SDG 10 – Ongelijkheid verminderen Door gelijke kansen te creëren op een passende woning, ook voor inwoners met een lager (midden)inkomen. SDG 11 - Duurzame steden en gemeenschappen Door richting te geven aan vitale, inclusieve en toekomstbestendige dorpen en steden. SDG 13 - Klimaatactie Door maatregelen te nemen op het gebied van klimaatadaptatie en energietransitie.

Argumenten: a.1 Het woonbeleid is niet meer actueel en moet aangepast worden In de huidige Omgevingsvisie van Súdwest-Fryslân, die in 2021 is vastgesteld, is het thema wonen beperkt beschreven en gedateerd. Hierin is nog sprake van een gestage woningbouwontwikkeling met een verwachte krimp na 2030. De behoefte aan woningen is inmiddels veel hoger gebleken dan toen werd ingeschat. De laatste bevolkingsprognoses (2025) voorspellen bovendien nog een groei van het aantal huishoudens in de gemeente. Daarom is het nodig om de Omgevingsvisie op het onderdeel wonen aan te passen. Ook de Woonvisie Súdwest-Fryslân 2017 – 2022 is verouderd en niet vervangen door een nieuwe visie. Wel is de afgelopen jaren met een aantal beleids-, ambitie- en actiedocumenten gewerkt aan de woonopgave. Ondertussen spelen er vele ontwikkelingen op de woningmarkt. Naast een groei van de woningbehoefte en een grotere druk op de woningmarkt is het door gestegen woningprijzen voor veel mensen moeilijker geworden om een voor hen betaalbare woning te vinden. Vanuit het Rijk wordt de overheidsregie op de woningmarkt versterkt en zijn er regionale woondeals gesloten over versnelling van de woningbouw en de realisatie van meer betaalbare woningen.

De gemeente Súdwest-Fryslân heeft samen met de gemeenten Leeuwarden, Smallingerland en Heerenveen een verstedelijkingspropositie voor het Fries Stedelijk Netwerk uitgewerkt. De vele ontwikkelingen maken een actualisatieslag van het woonbeleid noodzakelijk.

2

a.2 Met het nieuwe woonbeleid kan de gemeente beter sturen Door het toegenomen woningtekort en de stijgende prijzen is de behoefte aan juist betaalbare woningen groter geworden. Met de aanpassing van de Omgevingsvisie op het thema Wonen nemen we als gemeente meer regie op de woningmarkt. We gaan meer sturen op de gewenste aantallen, soorten woningen, prijsklassen, woonmilieus per soort kern en deelgebied. In de negen grotere kernen waar zorgvoorzieningen zijn (Sneek, Bolsward, Workum, Makkum, IJlst, Koudum, Heeg, Wommels en Witmarsum) realiseren we een aanbod van passende woningen voor ouderen en aandachtsgroepen. We gaan als gemeente meer sturen op betaalbaarheid, zodat ook jongeren, starters en inwoners met een lager en (bescheiden) middeninkomen toegang hebben tot een voor hen betaalbare huur- of koopwoning. Tot slot streven we naar verbetering van de bestaande woningvoorraad en woon- en leefomgeving, zodat die aansluit op de veranderende woonbehoeften. Het nieuwe beleid geeft een kader voor gebiedsontwikkelingen en woningbouwprojecten die de gemeente zelf initieert en voor marktinitiatieven waarbij de gemeente een faciliterende rol vervult. Marktpartijen krijgen hiermee een helder beeld wat zij wel en niet van de gemeente kunnen verwachten. Actueel woonbeleid is ook nodig om prestatieafspraken te maken met corporaties.

Daarmee werken we gericht aan de woningbouwopgave en worden woningzoekenden aan een woning geholpen. a.3 De aanpassing van de Omgevingsvisie is de eerste stap in nieuw woonbeleid Een aangepaste Omgevingsvisie biedt een goede basis voor het Volkshuisvestingsprogramma In de Wet versterking regie volkshuisvesting (die ter behandeling bij de Eerste Kamer ligt) is de verplichting voor gemeenten opgenomen om een Volkshuisvestingsprogramma op te stellen. De aanpassing van de Omgevingsvisie fungeert als richtinggevend kader voor het Volkshuisvestingsprogramma dat past bij de huidige situatie en de grote vraag naar passende en betaalbare woningen. a.4 De raad is bevoegd om een aanpassing van de Omgevingsvisie vast te stellen De visie op wonen wordt onderdeel van de Omgevingsvisie en is daarmee een raadsbevoegdheid. De Omgevingsvisie gemeente Súdwest-Fryslân is een dynamisch document. Dit houdt in dat, wanneer nodig, de visie op onderdelen geactualiseerd kan worden. In dit geval worden de ambities en doelen op het thema Wonen aangepast. Op dit moment worden ook de voorbereidingen getroffen voor het herijken van de gehele gemeentelijk Omgevingsvisie. Met een position paper (besproken in de raad op 5 november 2025) wordt richting gegeven aan de contouren, zodat binnen de nieuwe raadsperiode toegewerkt kan worden naar een herijkte Omgevingsvisie.

b.1 De aangepaste Omgevingsvisie vervangt de Woonvisie 2017-2022 De Woonvisie Súdwest-Fryslân 2017 – 2022 is verouderd en stamt uit een periode waarin de bevolkingsprognoses wezen op een krimp van het aantal huishoudens in de nabije toekomst en waarin er minder druk op de woningmarkt stond. De afgelopen jaren is de woonvisie niet vervangen door een nieuwe visie. Er is vanuit een pragmatische insteek gekozen voor realisatie van ambities en voor directe inzet op versnelling van de woningbouw. Nu er wel behoefte is aan een actuele visie op Wonen, wordt aansluiting gezocht bij de systematiek en de beleidscyclus van de Omgevingswet. De visie op Wonen krijgt daarmee een plek in de Omgevingsvisie. Zolang de Wet versterking regie volkshuisvesting niet is ingegaan, geldt er vanuit de Woningwet nog een verplichting voor het hebben van een woonvisie. De aangepaste Omgevingsvisie beschouwen we voor deze periode als de woonvisie voor de gemeente Súdwest-Fryslân. Rol en bevoegdheid: De aanpassing van de Omgevingsvisie op het thema Wonen wordt door de gemeenteraad vastgesteld en is een richtinggevend kader voor het Volkshuisvestingsprogramma. Na vaststelling van de aanpassing van de Omgevingsvisie op het thema Wonen volgt vaststelling van het Volkshuisvestingsprogramma door het college.

De juridische vertaling van de Omgevingsvisie (en de omgevingsprogramma’s, dus ook het Volkshuisvestingsprogramma) vindt plaats in het Omgevingsplan. De Raad stelt de wijziging van het Omgevingsplan vast. Risico’s: a.1 De nieuwe wetgeving wordt niet door de Eerste Kamer aangenomen Het voorstel voor de Wet versterking regie volkshuisvesting is inmiddels door de Tweede Kamer aangenomen en ligt nu bij de Eerste Kamer voor. De verwachting is dat het wetsvoorstel begin 2026

3

wordt aangenomen. Mocht onverhoopt het wetsvoorstel niet worden aangenomen, dan heeft dat geen directe consequenties voor de aanpassing van de Omgevingsvisie. Wel zal dan bekeken moeten worden of we als gemeente alsnog een uitvoeringsprogramma Wonen (Volkshuisvestingsprogramma) gaan opstellen of dat we een aparte woonvisie, inclusief programma, opstellen, zoals dat als een verplichting in de huidige Woningwet opgenomen is. Financiën: Aan de aanpassing van de Omgevingsvisie op het thema Wonen zijn geen directe kosten verbonden. Juridisch: De procedure voor het wijzigen van een Omgevingsvisie, onder de Omgevingswet, omvat verschillende stappen en vereisten. De gemeente dient de voorbereiding van de wijziging te starten en een ontwerpbesluit op te stellen. Uit de Omgevingswet (afd. 16.3) volgt dat, voor een wijziging van de Omgevingsvisie, afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) ook van toepassing is. Dit betekent dat het ontwerp Omgevingsvisie ter inzage wordt gelegd in het gemeenteblad en dat eenieder daar gedurende 6 weken zienswijzen over kan indienen. Na deze termijn wordt een reactienota zienswijzen opgesteld. Vervolgens is de gemeenteraad het bevoegd gezag voor de vaststelling van de wijziging van Omgevingsvisie. De uiteindelijke wijziging wordt digitaal beschikbaar gesteld via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).

Alternatieven: Het alternatief is om de Omgevingsvisie (nu) niet aan te passen. Dat betekent dat er geen passend Volkshuisvestingsprogramma opgesteld kan worden met de acties die wenselijk zijn om te werken aan voldoende (betaalbare) woningen voor onze inwoners. Participatie en communicatie: Voor de aanpassing van de Omgevingsvisie op het thema Wonen is een uitgebreid participatietraject ingezet. Vanuit het vertrekpunt van integraliteit van beleid hebben zowel diverse collega’s als externe personen en organisaties meegepraat en meegedacht over de inhoud van een actuele visie op wonen. Hiermee is waardevolle informatie opgehaald en verbinding en draagvlak gecreëerd. De uitkomsten van deze gesprekken en bijeenkomsten zijn verwerkt. - Intern heeft afstemming plaatsgevonden met andere beleidsvelden, zowel in het ruimtelijke domein (ruimtelijke ordening, stedenbouw, planeconomie, mobiliteit, erfgoed en vastgoed) als in het sociale domein (wonen en zorg, aandachtsgroepen, WMO, leefbaarheid, ontmoeten, dorpen- en wijkencoördinatoren en Adviesraad Sociaal Domein). - Extern zijn gesprekken gevoerd met woningcorporaties, huurdersorganisaties, makelaars, ontwikkelaars, buurgemeenten en provincie. - Op 8 april 2025 is er een bestuurlijke verkenning over het nieuwe woonbeleid met het college geweest.

- Op 23 april 2025 vond een opiniërende bijeenkomst met de gemeenteraad plaats om gewenste doelen en keuzes op woongebied te bespreken. - Op 25 juni en 3 juli 2025 zijn twee kernenavonden georganiseerd waarin met dorpsbelangen wenselijke en haalbare beleidslijnen besproken zijn. - Van 26 september tot en met 6 november heeft de concept Aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen ter inzage gelegen. Alle partijen/organisaties waarmee in het voortraject contact is geweest zijn per mail geattendeerd op de terinzagelegging. Ook zijn alle dorpsbelangen/plaatselijk belangen aangeschreven. Er is een publieksversie gemaakt, waarmee de tekst toegankelijker en gemakkelijke raadpleegbaar is. De ter inzage legging is het slotstuk van de participatie waarmee iedere inwoner en andere belanghebbende de gelegenheid heeft gekregen een zienswijze naar voren te brengen. Woningbouw heeft hoge prioriteit binnen de gemeente. Het moment van vaststelling van de visie wordt benut met een uitgebreide publicatie in de lokale media over het thema wonen. Hierin wordt teruggeblikt op de resultaten van de afgelopen jaren en in beelden inzichtelijk gemaakt wat er is gerealiseerd in de GrootSneek/Groot Bolsward (januari). Tegelijkertijd wordt vooruitgeblikt op de ambities en concrete stappen voor de komende periode.

Ook via de website, social media en digitale nieuwsbrief wordt hier uitgebreid aandacht aan besteed, om zo inwoners mee te nemen in datgene wat is behaald en waar de komende periode de prioriteit ligt. Planning en vervolgproces:

4

Na de vaststelling van de Aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen door de raad zal er een Volkshuisvestingsprogramma opgesteld worden. Hierin zal staan hoe die volkshuisvestelijke doelen bereikt worden, hoe de gemeente de gewenste woningbouwplannen gaat realiseren en gaat sturen op doelgroepen en betaalbaarheid. Het programma zal voldoen aan de wettelijke eisen die vanuit de verwachte Wet Versterking regie op de volkshuisvesting gesteld worden aan het Volkshuisvestingsprogramma voor gemeenten. Bij het opstellen van het visie- en het programmadeel wordt aangesloten bij de landelijke en provinciale omgevingsvisies en volkshuisvestingsprogramma’s, voor zover die al bekend zijn. Het concept Volkshuisvestingsprogramma zal na opstelling ter inzage gelegd worden en zal naar verwachting in de nieuwe coalitieperiode in 2026 vastgesteld worden door het college. Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: - Startnotitie nieuw woonbeleid gemeente Súdwest-Fryslân 3 april 2025 - Actieve info over ontwerp en terinzagelegging Aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen september 2025 - Woonvisie Súdwest-Fryslân 2027-2022 20 juli 2017

Bijlage(n): 1. Zienswijzennota Aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen 2. Aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen gemeente Súdwest-Fryslân 3. Publieksversie aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen ‘Fan doarp oant stêd – in thús foar elkenien’ (versie 25 november 2025) Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. C. Smits

5

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Vaststellen aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 25 november 2025;

besluit:

a. b.

de Omgevingsvisie, met de aanpassing op het thema Wonen, vast te stellen; de Woonvisie Súdwest-Fryslân 2017-2022 in te trekken Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 29 januari 2026

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

6

, voorzitter.

, griffier.