Raadsvoorstel - Aanpassing eenmalige energietoeslag 2022

Ons nummer: CONCEPT

*CONCEPT* O.0000001E

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Raadsvergadering van Commissie Commissievergadering van Portefeuillehouder Team Adviseur

Aanpassing eenmalige energietoeslag 2022 17 november 2022 Boarger en Mienskip 2 november 2022 Marianne Poelman, Beleid Sociaal Domein Klaas Bosman

RVoorstel: voor de uitbreiding van de doelgroep van de eenmalige energietoeslag 2022 van 120% naar 140% van het sociaal minimum een krediet beschikbaar te stellen van 1,16 miljoen Euro met als dekking de algemene reserve. Samenvatting: Om huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum snel te ondersteunen bij de stijging van de energieprijzen is door het ministerie van SZW de eenmalige energietoeslag 2022 ontwikkeld. Het college voert die regeling uit vanaf maart dit jaar en ontvangt hiervoor in totaal € 6,6 miljoen van het Rijk. Deze energietoeslag was tot juli van dit jaar vastgesteld op € 800 per huishouden. Vanwege de alsmaar oplopende energieprijzen besloot het kabinet in juli van dit jaar om deze toeslag op te hogen naar € 1300. Tevens werd de termijn die gemeenten hebben om de aanvragen af te handelen verlengd tot 1 juli 2023. De reikwijdte van deze toeslag is echter beperkt. Niet alle huishoudens met een klein inkomen zijn hierdoor geholpen. Daarom wordt nu in Súdwest-Fryslân, aanvullend op het rijksbeleid, de doelgroep voor de energietoeslag uitgebreid naar huishoudens met een inkomen tot 140% van het sociaal minimum. Huishoudens met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum ontvangen 650 euro en huishoudens met een inkomen tot 140% van het sociaal minimum ontvangen 325 euro.

Uw raad wordt gevraagd om hiervoor een krediet van € 1,16 miljoen beschikbaar te stellen met als dekking de algemene reserve. Daarnaast gaat het college deze toeslag ook aan zelfstandig wonende studenten uitkeren. Ondanks een recente gerechtelijke uitspraak volhardt het kabinet in het standpunt dat studenten als groep niet in aanmerking kunnen komen voor deze energietoeslag. Het kabinet verwijst naar de individuele bijzondere bijstand als mogelijke oplossing en stelt hier een bedrag van € 35 miljoen voor beschikbaar. Het college vindt een studentenhuishouden niet wezenlijk anders dan elk ander huishouden. In afwijking van het rijksbeleid krijgen zelfstandige studentenhuishoudens in SúdwestFryslân daarom ook recht op een energietoeslag. De geschatte kosten van € 143.000 worden gedekt uit de toegezegde bijdrage van het Rijk voor het verstrekken van individuele bijzondere bijstand aan deze doelgroep. Voor het jaar 2023 volgen we de VNG-lijn dat de uitvoering moet worden belegd bij de DUO. De eenmalige energietoeslag is een vorm van categoriale bijzondere bijstand; het college heeft de bevoegdheid om inkomensgrenzen vast te stellen door middel van beleidsregels. De verhoging van de toeslag, de verlenging van de afhandelingstermijn en de uitbreiding van de doelgroep naar 140% van het sociaal minimum, inclusief zelfstandig wonende studenten, zijn aanleiding om de op 12 april

1

jl. vastgestelde beleidsregel aan te passen. Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om de tekst van deze beleidsregel op enkele punten te verbeteren. De energiekosten schieten door het dak en de kosten van levensonderhoud nemen dagelijks toe. Onze inwoners met een laag inkomen hebben nu snel ondersteuning nodig. Het college wil daarom , in afwachting van het raadsbesluit, alvast met de uitvoering van deze aangepaste regeling beginnen. De campagne SWF Tichtby die op 17 oktober start, zal daarmee het meeste effect sorteren. We verwachten dat het overgrote deel van de aanvragen dan voor de Kerstperiode kan worden afgehandeld. Argumenten: Eenmalige energietoeslag 2022. Om huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum snel te ondersteunen bij de stijging van de energieprijzen is door het ministerie van SZW de eenmalige energietoeslag 2022 ontwikkeld. Gemeenten voeren deze regeling uit vanaf maart dit jaar. Ten behoeve van de uitvoering in Súdwest-Fryslân heeft het college op 12 april jl. een beleidsregel vastgesteld, waarin is beschreven onder welke voorwaarden huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum een eenmalige toeslag van € 800 kunnen krijgen. In het debat over de Voorjaarsnota op 5 juli jl. heeft het kabinet aangekondigd het richtbedrag van de eenmalige energietoeslag 2022 te verhogen, van € 800 naar € 1300.

Veel huishoudens komen door de zeer hoge energiekosten ook met een energietoeslag in financiële moeilijkheden. Deze ophoging van de toeslag was volgens minister Schouten de snelste manier om huishoudens met een laag inkomen (nogmaals) tegemoet te komen in de kosten. Op 12 juli jl. is het gewijzigde Wetsvoorstel eenmalige energietoeslag lage inkomens door de Eerste Kamer aangenomen. Gemeenten krijgen hierdoor zes maanden langer de tijd om de aanvragen voor de energietoeslag 2022 én de verhoging van € 500 te beoordelen en te verstrekken. De afhandelingstermijn is daarom met een half jaar verschoven naar 30 juni 2023. Het blijft wel de bedoeling om de energietoeslag zo veel mogelijk nog in 2022 uit te keren. Landelijke richtlijnen. Om landelijk een zo uniform mogelijke uitvoering te bevorderen zijn door SZW in samenwerking met VNG niet bindende richtlijnen opgesteld voor beleidskeuzes en uitvoering. In deze richtlijnen wordt aanbevolen om 120% van het bestaansminimum (sociaal minimum) aan te houden voor de bepaling van de doelgroep van de energietoeslag. De meeste gemeenten (84% volgens een onderzoek van Divosa) hanteren deze grens. In diezelfde richtlijnen wordt geadviseerd studenten als categorie uit te sluiten van het recht op de energietoeslag. De woonsituatie van studenten zou té divers zijn, ook voor wat betreft de energiekosten.

Vanwege deze diversiteit vindt SZW voor deze doelgroep de individuele bijzondere bijstand een geschikter instrument dan de energietoeslag. Ondanks een recente gerechtelijke uitspraak (rechtbank Arnhem: 5-8-2022, ECLI:NL:RBGEL:2022:4263), waarin is gesteld dat hier sprake is van een “niet te rechtvaardigen onderscheid” en studenten niet bij voorbaat mogen worden uitgesloten van de energietoeslag, volhardt het kabinet in dit standpunt. Het kabinet verwijst nogmaals naar de individuele bijzondere bijstand als mogelijke oplossing en stelt hier een bedrag van € 35 miljoen voor beschikbaar. Over de wijze van toekenning en de verdeling van deze middelen wil het kabinet nog in overleg met gemeenten. Uitbreiding doelgroep. Súdwest-Fryslân wil op beide punten afwijken van de landelijke richtlijnen. Het hanteren van een harde inkomensgrens - 120% van het sociaal minimum - voor het recht op de energietoeslag betekent dat huishoudens met een inkomen nét boven die inkomensgrens niet in aanmerking zullen komen voor de toeslag. Deze net-niet-rechthebbenden kunnen echter in vergelijkbare mate te maken hebben met hoge energiekosten en toegenomen kosten van levensonderhoud. Vanwege deze urgentie is het zaak nú te handelen. Wellicht brengt het in te voeren prijsplafond enige verlichting bij deze doelgroep, maar dat is pas in 2023 effectief.

Het nu geformuleerde voorstel is om huishoudens in Súdwest-Fryslân met een inkomen tussen 120 en 130% van het sociaal minimum de helft van € 1300 uit te keren en huishoudens met een inkomen tussen 130 en 140% een kwart hiervan; resp. dus € 650 en € 325.

2

Ter illustratie: Voor een gezin gaat het om maandbedragen van 2046,24 (130%) respectievelijk 2203,64 (140%). Voor alleenstaande ouders liggen de inkomensgrenzen op 1841,62 (130%) en 1983,28 (140%) en voor een alleenstaande gaat het om 1432,37 (130%) respectievelijk 1542,55 (140%). Eind september is de armoedeatlas van Data Fryslân gepubliceerd. Eén van de onderdelen in deze atlas is de ‘Kans op energiearmoede’. Hieruit blijkt dat er in onze gemeente 5165 huishoudens zijn met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum; 1081 met een inkomen tussen de 120 en 130% en 1078 met een inkomen tussen de 130 en 140%. Er zijn naar schatting 100 studentenhuishoudens in onze gemeente. Ook zij ervaren net als andere huishoudens dagelijks de last van de hoge energiekosten en de al maar stijgende inflatie. Het college kiest er voor om niet te wachten op de toekenningsvoorwaarden en de verdeling van de door het Rijk toegezegde € 35 miljoen, maar om zelfstandig wonende studenten nu ook de mogelijkheid te geven de energietoeslag aan te vragen. En net zoals de andere huishoudens kunnen zij dan, mits aan alle voorwaarden is voldaan, en afhankelijk van hun inkomen (de maximale beurs, eventueel aangevuld met andere inkomsten) in aanmerking komen voor € 1300, € 650 of € 325. Aanpassen beleidsregel. E.e.a. is verwoord in een geactualiseerde, aangepaste beleidsregel voor het jaar 2022.

De toeslag voor de doelgroep tot 120% van het bestaansminimum is verhoogd van € 800 naar € 1300. De doelgroep is verruimd en is nu onderverdeeld in drie inkomensklassen met elk een eigen energietoeslag. Studenten zijn in Súdwest-Fryslân niet langer uitgesloten en de aanvraagtermijn is verlengd van 30 september 2022 naar 31 maart 2023. Tevens is van de gelegenheid gebruik gemaakt om de beleidsregel daar waar nodig tekstueel te verbeteren en te verhelderen. Zo is de bepaling dat kosten delende medebewoners zijn uitgesloten van het recht op deze toeslag komen te vervallen; de beleidsregel verwoordt duidelijk dat alleen zelfstandige huishoudens recht op de toeslag hebben. Risico’s: Het verstrekken van een eenmalige energietoeslag zal niet in alle gevallen de financiële problemen binnen een huishouden oplossen. Er zullen situaties blijven waarbij de aanvrager, bijvoorbeeld door schulden, elke ruimte mist om de hogere kosten op te vangen. Financiën: De energietoeslag voor huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Landelijk heeft het rijk in totaal € 1.4 miljard beschikbaar gesteld voor de eenmalige energietoeslag 2022 waarvan, middels de verdeelsleutel bijzondere bijstand zo’n € 6,6 miljoen ten goede komt aan Súdwest-Fryslân.

De middelen van het Rijk zijn/worden in twee tranches beschikbaar gesteld via toevoeging aan het gemeentefonds: - 1e tranche (via meicirculaire): dekking voor de energietoeslag van € 800 per huishouden; - 2e tranche (via septembercirculaire): dekking voor de uitbreiding van de toeslag met € 500 per huishouden. Het college schat de uitvoeringskosten voorlopig in op ongeveer 10%, ongeveer € 665.000. Een nog nader te bepalen deel daarvan zal worden besteed aan extra voorlichting richting de potentiële doelgroep. Dit betekent dat € 6 miljoen beschikbaar is voor het uitbetalen van de energietoeslag aan de oorspronkelijke doelgroep in onze gemeente; 5165 huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Op 10 oktober jl. was € 4.812.200 uitgekeerd aan 3700 huishoudens en waren er nog 680 aanvragen in behandeling. Daarmee is al 84% van de doelgroep bereikt. (mits de 680 aanvragen die nog in behandeling zijn worden toegekend). Rekening houdend met bovengenoemde uitvoeringskosten zou het budget uitgeput zijn bij een bereik van 89% van de doelgroep. De financiering via het gemeentefonds betekent dat de gemeente geen aparte financiële verantwoording aan het Rijk hoeft af te leggen. Uw raad zal worden gevraagd door middel van een begrotingswijziging bij de meicirculaire en de septembercirculaire via de bestuursrapportage de budgetten beschikbaar te stellen.

Het college verantwoordt zich over de uitvoering aan uw raad via de reguliere bestuursrapportages en de jaarrekening.

3

De energietoeslag voor huishoudens met een inkomen vanaf 120 tot 140% van het sociaal minimum. De geschatte kosten voor deze doelgroep bedragen: -120 tot 130%: 1081 x € 650 = € 702.650 -130 tot 140%: 1078 x € 325 = € 350.350 € 1.053.000 -uitvoeringskosten; 10% = € 107.000 Totaal: € 1.160.000 De aanname hierbij is dat 100% van de potentiele doelgroep aanvraagt, aan alle voorwaarden voldoet en het genoemde bedrag krijgt uitgekeerd. Binnen de begroting is voor dit bedrag geen budget beschikbaar. Wij vragen uw raad om een krediet beschikbaar te stellen van € 1,16 miljoen en dit te dekken uit de algemene reserve. De energietoeslag voor zelfstandig wonende studenten. De geschatte kosten voor deze doelgroep bedragen: -100 x € 1300 = € 130.000 -uitvoeringskosten; 10% = € 13.000 Totaal: € 143.000 De aanname hierbij is dat veruit de meeste studenten in de inkomenscategorie tot 120% van het sociaal minimum zitten en dus recht hebben op € 1300. Bovenstaande kosten zijn geschat op basis van 100% aanvragen en 100% toekenningen. Mogelijk vallen de werkelijke uitgaven lager uit. Gemeenten krijgen € 35 miljoen voor maatwerk in de vorm van individuele bijzondere bijstand voor studenten die hogere energiekosten hebben. De verdeling is nog niet bekend. Het college gaat er voorlopig van uit dat de bijdrage van het Rijk voldoende is om deze kosten te dekken. Andere opties: N.v.t.

Wettelijke basis: De Eerste Kamer heeft op 12 juli 2022 het gewijzigde wetsvoorstel eenmalige energietoeslag lage inkomens aangenomen. Met deze wijziging van artikel 35 van de Participatiewet hebben gemeenten de volgende twee bevoegdheden gekregen: -de bevoegdheid om tot en met 30 juni 2023 een eenmalige energietoeslag toe te kennen aan huishoudens met een laag inkomen, gebruikmakend van het instrument van de categoriale bijzondere bijstand, dus zonder dat de gemeente hoeft vast te stellen dat de ontvanger de kosten daadwerkelijk heeft gemaakt; -de bevoegdheid om de eenmalige energietoeslag ambtshalve (dus zonder aanvraag) toe te kennen aan de huishoudens waarvan de getoetste inkomensgegevens bij de gemeente bekend zijn. Global Goals: Geen armoede Wie zijn betrokken: Inwoners, teams Sociaal Domein, Klantcontacten: team KCC, Bedrijfsvoeren: teams Communicatie, Financiën, JVZ. Wijze van participatie: informeren, raadplegen, co-creatie. Digitale links naar informatiebronnen: https://open.overheid.nl/repository/ronl0dd5cf2dc6facfae590596e06971db8020a11ece/1/pdf/wetsvoorstel-tot-wijziging-van-departicipatiewet-ivm-het-eenmalig-categoriaal-verstrekken-van-een-energietoeslag-aan-huishoudensmet-een-laag-inkomen.pdf

4

file://iszf.local/shares/Homedirs/SWF/k.bosman/Downloads/kamerbrief-wijziging-participatiewetivm-eenmalig-categoriaal-verstrekken-van-energietoeslag-aan-huishoudens-met-een-laaginkomen.pdf https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/09/20/kamerbrief-aanvullendemaatregelen-energierekening In welke fase: realisatie / uitvoering. Planning vervolg in de raad/LTA: N.v.t. Bijlage(n): Beleidsregel eenmalige energietoeslag 2022 gemeente Súdwest-Fryslân - 2 Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. E.K. Strijker

5

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Aanpassing eenmalige energietoeslag 2022 Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 14 oktober 2022;

besluit: voor de uitbreiding van de doelgroep van de eenmalige energietoeslag 2022 van 120% naar 140% van het sociaal minimum een krediet beschikbaar te stellen van 1,16 miljoen Euro met als dekking de algemene reserve.

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 17 november 2022

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

6

, voorzitter.

, griffier.