Raadsvoorstel - Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’

Ons nummer: R25.000190

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Cultuur en Sport Bauke Dam Boarger en Mienskip 18 februari 2026 5 maart 2026

Onderwerp

:

Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’.

Raadsvoorstel: a. In te stemmen met de Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’; b. In te stemmen met uitbreiding van de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 20282030 voor kapitaallasten buitensportaccommodaties met € 142.000; c. In te stemmen met het beschikbaar stellen van een investeringskrediet van € 1.445.000 voor renovatie van de drie kunstgrasvelden van voetbalverenigingen ONS en Sneek Wit Zwart en de kapitaallasten te dekken uit de uitbreiding van de programmabegroting voor kapitaallasten buitensportaccommodaties zoals voorgesteld in lid b; d. In te stemmen met het voorstel om de verdere financiële vertaling naast het voorstel in lid b van de Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’ te betrekken in de integrale afweging van de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030.

Samenvatting: Wij willen in Súdwest-Fryslân onze inwoners een leven lang in beweging brengen en houden. Een goede en gezonde leefomgeving zien we als randvoorwaarde om dit voor onze inwoners mogelijk te maken. Daar zijn goed onderhouden, maatschappelijk inzetbare, gebruiksvriendelijke, toekomstbestendige en uitdagende sportaccommodaties voor nodig. De begroting sport voorziet echter niet in de mogelijkheid om de huidige sportaccommodaties op de lange termijn bereikbaar en toegankelijk te houden. Het in stand houden van de huidige sportaccommodaties is hierdoor op dit moment hoofdzakelijk een afweging van situationele en ad hoc belangen en (incidentele) financiële middelen. Informele netwerken van bijvoorbeeld familie, vrienden, collega’s, buren en vrijwilligers en algemene voorzieningen vormen de sociale basis. De kracht zit hem tenslotte in de Mienskip en de vrijwilligers. Deze lokale betrokkenheid maakt ontmoeten, meedoen en elkaar steunen effectiever. Door mee te doen aan bijvoorbeeld sport en cultuur, het erbij horen, je talenten in te zetten en je zelf te ontplooien helpen we inwoners om meer zelf te doen en elkaar te steunen. Zo hebben ze minder vaak professionele zorg en ondersteuning nodig.

De gemeente staat daarom voor een uitdaging om tot een duurzaam en toekomstbestendig sportaccommodatiebestand te komen, waarmee we ook blijven voldoen aan de wettelijke taak ten aanzien van het faciliteren van sport- en beweegmogelijkheden. Hoe we hier keuzes in willen maken, hebben we tot nu toe echter geen richtlijn voor opgesteld. In de sportvisie ‘Sport ferbynt, de krêft van bewege 2024+’ is vastgelegd om een visie te ontwikkelen op toekomstbestendige en duurzame sportaccommodaties. De voorliggende Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’ geeft hier invulling aan.

1

Aantal locaties Samenstelling

Binnensport*

Buitensport

Zwemsport

64

99

8

• 8 sporthallen (6 in eigendom) • 4 sportzalen (1 in eigendom) • 47 gymzalen (9 in eigendom) Overig (geen eigendom): • 1 jeu-de-boules-hal •1 schietsportaccommodatie • 3 tennishallen

• 52 sportaccommodaties (130 velden, schansen en banen) • 22 natuurijsbanen Overig (geen eigendom): • 21 tennisbanen

•6 binnenzwembaden (2 in eigendom)

•2 buitenzwembaden

(170 voorzieningen in openbare ruimte: sportkooien, speeltuinen, trapveldjes fitnesstoestellen etc.)

Op dit moment voldoen een groot aantal accommodaties daarnaast niet aan huidige en toekomstige eisen aan een minimaal niveau van duurzaamheid. Om de doelen te realiseren in 2050 (klimaatneutraal), en in 2030 de tussenliggende (reductie CO2-uitstoot met 55% t.o.v. 1990), die de Europese klimaatwet en de uitwerking hiervan in het Klimaatakkoord hebben bepaald, moeten we keuzes maken, die hieraan bijdragen. Ook daarmee vergroten we de leefbaarheid van onze gemeente voor volgende generaties. De aanpak geeft de ondergrens aan klimatologische doelstellingen weer, met de ruimte om de lat hoger te leggen. Feitelijke overwegingen die per sportaccommodatie gemaakt moeten worden, zijn vastgelegd in een beslisboom. Uit de beslisboom volgt voor iedere sportaccommodatie een uitkomst die het vertrekpunt vormt voor besluitvorming in de context van de belangen van de lokale situatie. De aanpak vestigt ook aandacht op de financiële component. Uitgangspunt van de benodigde financiële middelen is op dit moment dat alle bestaande accommodaties in stand worden gehouden. In de daadwerkelijke uitvoering zijn talloze scenario’s denkbaar, maar duidelijk is wel dat de huidige begroting in zeer ruime mate niet voorziet in het duurzaam en toekomstbestendig in stand houden van alle huidige gemeentelijke sportaccommodaties.

Niet voor wat betreft onderhoudskosten en dekking voor kapitaallasten als gevolg van investeringen, maar eveneens niet voor wat betreft voldoende capaciteit om uitvoering te kunnen geven aan de onderhouds- en investeringsplanning. Daar komt bij dat onderdelen van de begroting voor sportaccommodaties over verschillende teams en aandachtsgebieden zijn georganiseerd (financiën, groen, vastgoed, sport). Ook hier ligt een uitdaging om de basis op orde te brengen zodat duurzaam en toekomstbestendig behoud financieel geborgd is. Vooruitlopend op het volledige financiële inzicht om de gemeentelijke sportaccommodaties in stand te houden is in de laatste maanden van 2025 een acute noodzaak ontstaan tot renovatie van de kunstgrasvelden van voetbalverenigingen ONS en SWZ. Deze velden vertonen in toenemend hoog tempo nieuwe gebreken die gevaar voor de veiligheid van gebruikers betekenen. Vervroegde renovatie sluit het risico op sluiting van de velden en reparatiekosten uit. Inleiding: Sport, bewegen en ontmoeten is belangrijk voor ieder mens. Je wordt er gelukkig van, bent meer actief en vergroot de kans op gezond ouder worden. In de herijkte sportvisie ‘Sport ferbynt, de krêft van bewege 2024+’ vormt de focus op ‘Veilige, toekomstbestendige en duurzame sportaccommodaties’ een van de drie beweegstrategieën om iedereen in Súdwest-Fryslân in beweging te brengen en houden.

Samen met de herijkte sportvisie is de visie op bewegen in de openbare ruimte (Bûtengewoan bewege yn Súdwest-Fryslân) de basis voor het sport- en beweeglandschap van Súdwest-Fryslân; in beide stukken worden heldere ambities omschreven over sportaccommodaties met betrekking tot veiligheid, toegankelijkheid en inclusiviteit. Hoewel er geen verplichting rust op gemeenten om mensen in beweging te krijgen (afgezien van de wettelijke verplichting om het bewegingsonderwijs te faciliteren), bestaat er een breed draagvlak en erkenning voor de sociaalmaatschappelijke waarde van investeren in sport en bewegen. Toegankelijke en toekomstbestendige sport- en beweegvoorzieningen vormen een belangrijke

2

randvoorwaarde voor een sterke sociale basis: ze bieden ruimte om elkaar te ontmoeten, mee te doen en dragen bij aan gezonde leefomgeving en meer kansengelijkheid. Ook de in december door de raad voorgelegde herijkte visie op het sociaal domein, onderschrijft dit: Informele netwerken van bijvoorbeeld familie, vrienden, collega’s, buren en vrijwilligers en algemene voorzieningen vormen de sociale basis. De kracht zit hem tenslotte in de Mienskip en de vrijwilligers. Deze lokale betrokkenheid maakt ontmoeten, meedoen en elkaar steunen effectiever. Door mee te doen aan bijvoorbeeld sport en cultuur, het erbij horen, je talenten in te zetten en je zelf te ontplooien helpen we inwoners om meer zelf te doen en elkaar te steunen. Zo hebben ze minder vaak professionele zorg en ondersteuning nodig. De Social Return On Investment (SROI) van sporten en bewegen, het maatschappelijk rendement van investeringen in sport en bewegen, is door onderzoeksbureau Rebel en het Mulier Instituut in 2024 opnieuw vastgesteld en komt uit op 2,76. Dit wil zeggen dat het totaal van investeringen in sport door rijk, gemeente en inwoners een positief maatschappelijk rendement met een factor van 2,76 oplevert. Hoewel dit moeilijk uit te drukken is in geld op de begroting, het gaat immers om preventie, onderschrijft de SROI wel het noodzakelijk belang van goede sportaccommodaties.

Om inzicht te krijgen in de huidige kwaliteit en bezetting van de gemeentelijke sportaccommodaties zijn onderzoeken uitgevoerd. Adviesbureau HEVO heeft onderzoek gedaan naar de binnensport-accommodaties, inclusief de zwembaden, en ingenieursbureau PLANN.ING naar de buitensportaccommodaties. Uit de onderzoeken is gebleken dat de sportaccommodaties voor een groot deel niet meer voldoen aan de huidige en toekomstige eisen met betrekking tot duurzaamheid, functionaliteit en de gebruikersbehoeften die daarmee samenhangen. Het huidige aanbod sluit niet meer aan op de vraag en behoeften van inwoners en (potentiële) gebruikers van de sport- en beweegvoorzieningen. De sport- en beweegbehoeften zijn aan verandering onderhevig. Er is een toenemende mate van individueel sporten waarneembaar; dat zorgt er voor dat verenigingen het steeds moeilijker krijgen om het hoofd boven water te houden door teruglopende ledenaantallen en krimpende budgetten. Breder gebruik van een sportaccommodatie mogelijk maken vraagt daarom meer aandacht bij renovaties. Een hogere bezetting en multifunctioneel gebruik zijn daarbij essentieel om de exploitatie te verbeteren of sluitend te krijgen. Zo ontstaat een accommodatie waar de Mienskip daadwerkelijk iets aan heeft.

Belangrijk is ook dat met de huidige sportaccommodaties bovendien de internationale, landelijke en gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen niet worden gehaald. Er is noodzaak om de verouderde en deels onderbenutte sportaccommodaties te verduurzamen. Hierdoor is het onmogelijk om met de huidige beschikbare middelen het gehele accommodatiebestand te verduurzamen. Dit betekent dat er kritisch gekeken moet worden naar de huidige accommodaties en dat er gerichte investeringskeuzes gemaakt moeten worden. De investeringen dienen in te spelen op de toekomstige vraag en behoefte op het gebied van bewegen, ontmoeten en sporten en daadwerkelijk bij te dragen aan de duurzaamheidsdoelstellingen. Financiële middelen die hiervoor nodig zijn, zullen in de integrale afweging van de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 worden meegenomen. Uitzondering hierop vormen de drie kunstgrasvelden bij voetbalverenigingen ONS en SWZ. Door de ontstane acute noodzaak tot vervanging vragen wij hiervoor nu al de benodigde financiële middelen van uitbreiding van de Programmabegroting vanaf 2027 met € 142.000 voor kapitaallasten buitensportaccommodaties en beschikbaarstelling van een investeringskrediet van € 1.445.000 aan. Voor een gemeente als Súdwest-Fryslân is het onderhouden van alle sportaccommodaties een flinke opgave.

Súdwest-Fryslân is de grootste gemeente van Nederland in oppervlakte, met maar liefst 89 kernen. Dat betekent ook iets voor de spreiding en bereikbaarheid van de sportaccommodaties in Súdwest-Fryslân. De beslisboom helpt, als instrument bij het maken van de feitelijke afweging van een accommodatie: renoveren en verduurzamen, nieuwbouwen, uitfaseren of slopen. Voor besluitvorming over inrichting van een toekomstbestendig gemeentelijk sportaccommodatiebestand en verduurzaming van sportaccommodaties ontbreekt het nog aan richtinggevend beleid. Daarvoor is nu de aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’ opgesteld. Deze omschrijft een methodiek, de koers, op basis waarvan we een vertrekpunt vormen in het proces om binnen de lokale context keuzes te maken en een doelstelling op het gebied van verduurzaming, het Kompas, die bijdragen aan het

3

realiseren van duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties. Het geheel zorgt ook voor een afweging die over de grenzen van sport heen kijkt. Het identificeren van kansen die liggen in multifunctionele oplossingen wordt geborgd in een besluitvormingsproces waarin zoeken naar mogelijkheden voor koppelen van functies structureel is vastgelegd. Deze aanpak voor sportaccommodaties kent geen vastgestelde einddatum, maar wordt beschouwd als een dynamisch document, dat zich kan aanpassen om te kunnen blijven voldoen aan de veranderende eisen, behoeften en doelstellingen met betrekking tot sportaccommodaties in onze gemeente. Zo zorgen we ervoor dat ons beleid actueel blijft en niet statisch wordt. De aanpak ‘Koers en Kompas’ zoals voorgesteld, sluit aan bij de huidige Sportvisie en biedt praktische handvatten voor de uitvoering met de beslisboom en het afwegingskader. Global Goals: Sport draagt bij aan verschillende Global Goals zoals bestrijding van armoede en ongelijkheid, gezondheid, onderwijs, duurzaamheid en economie. We dragen daarmee bij aan de Sustainable Development Goals (SDG’s): SDG 3: Goede gezondheid en welzijn SDG 4: Kwaliteitsonderwijs (d.m.v.

bewegingsonderwijs) SDG 10: Ongelijkheid verminderen SDG 11: Duurzame steden en gemeenschappen SDG 13: Klimaatactie Argumenten: Wet- en regelgeving - Omgevingswet Een van de maatschappelijke doelen die in de Omgevingswet is vastgelegd is een gezonde fysieke leefomgeving. Een gezonde leefomgeving ervaren inwoners als prettig en deze nodig uit tot gezond gedrag. - Huisvesting bewegingsonderwijs Gemeenten zijn wettelijk verantwoordelijk te zorgen voor voldoende voorzieningen voor het bewegingsonderwijs van scholen voor primair, voortgezet en speciaal onderwijs. Deze voorzieningen bestaan voornamelijk uit sporthallen, sportvelden, sportzalen en gymzalen, maar omvatten voor primair onderwijs ook vervoersregelingen om de afstand te overbruggen van een schoolgebouw naar een locatie voor bewegingsonderwijs. - Europese klimaatwet De gemeente heeft in het verlengde van de Europese klimaatwet en de uitwerking hiervan in het Klimaatakkoord het doel om al het gemeentelijk vastgoed energieneutraal te maken. Voor alle gemeentelijke sportaccommodaties die hier niet aan voldoen, geldt dan ook dat hier maatregelen moeten worden genomen om de doelen te realiseren.

- Position Paper Omgevingsvisie Als start voor de herijking van de Omgevingsvisie is met behoud van de bestaande hoofdthema’s, waaronder gezondheid & veiligheid en duurzaamheid/klimaatadaptatie, een schets opgesteld van de toekomst van Súdwest-Fryslân. In deze Position Paper wordt uitgesproken om nu al te handelen alsof die toekomst werkelijkheid is. Zodoende kunnen nieuwe generaties met trots terugkijken. We willen mede door het benutten van de kracht van de mienskip toekomstbestendige voorzieningen realiseren, die bereikbaar en toegankelijk zijn, waar bundeling van functies aanwezig is en die een samenhangend netwerk vormen, waarin unieke steden en dorpen elkaar aanvullen. Sportvoorzieningen worden expliciet benoemd om hier onderdeel van uit te gaan maken. Vastgesteld beleid In de herijkte sportvisie ‘Sport ferbynt, de krêft fan bewege 2024+’ is vastgesteld dat we een visie op toekomstbestendige en duurzame binnen- en buitensportaccommodaties zullen ontwikkelen. De aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’ is hier de invulling van en zoekt ook aansluiting bij de visie op Bewegen In de Openbare Ruimte (BIOR). Reden om niet te spreken van een visie is de variatie in keuzes die mogelijk is door de afweging van belangen van de lokale situatie.

Ook de herijkte visie op het sociaal domein, ‘Yn Ferbining Foarut’, benoemt de rol die sport- en beweegvoorzieningen spelen in de aanpak van opgaven. Ze voorzien onder andere in mogelijkheden om te ontmoeten en mee te doen waardoor de sociale basis

4

versterkt wordt, realiseren een gezonde leefomgeving en toegankelijke sport- en beweegvoorzieningen vergroten de kansengelijkheid. Sport- en beweegstimulering Hoewel er geen wettelijke verplichting op rust om mensen in beweging te krijgen, bestaat er een breed draagvlak en erkenning voor de sociaalmaatschappelijke waarde van investeren in sport en bewegen. Het maatschappelijk rendement van investeringen in sport en bewegen, de Social Return On Investment (SROI), is in 2024 opnieuw vastgesteld door onderzoeksbureau Rebel en het Mulier Instituut en komt nu uit op 2,76. Dit wil zeggen dat het totaal van investeringen in sport en bewegen door Rijk, gemeente en inwoners ruim tweeënhalf keer zoveel maatschappelijke waarde opleveren als de oorspronkelijke kosten. Deze waarde uit zich in effecten zoals, een betere gezondheid, minder zorgkosten, meer sociale cohesie, hogere arbeidsproductiviteit en een aantrekkelijkere leefomgeving. Ad. a1. De afgelopen twee jaar zijn er diverse onderzoeken uitgevoerd naar de bouwkundige staat, de toekomstbestendigheid en de mogelijkheden tot verduurzaming, en de (structurele) kosten die gemaakt moeten worden voor beheer, onderhoud en – voor zover van toepassing - vervanging van de gemeentelijke binnen- en buitensportaccommodaties en zwembaden. Daarnaast is er een afwegingskader duurzaamheid en een beslisboom ontwikkeld.

Bovengenoemde onderzoeken en instrumenten worden gebundeld in deze aanpak, waarbij ze als Kompas fungeren, en waarin er een koers wordt uitgezet voor de toekomst. Nu is het moment gekomen om deze aanpak, die een uitwerking is op het thema sportaccommodaties van de herijkte sportvisie ‘Sport ferbynt, de krêft fan bewege 2024+’, ter besluitvorming voor te leggen aan de Raad. Ad. a2. Het college is verantwoordelijk voor het opstellen van de kaders. De Raad is bevoegd om in te stemmen met deze kaders. Dit heeft zij eerder gedaan met de herijking van de visie ‘Sport ferbynt, de krêft fan bewege 2024+’. Deze aanpak borduurt daarop voort richting uitvoering. Een aanpak afgeleid van een visie hoeft niet aan de Raad voorgelegd te worden. Echter, in de sportvisie wordt gesproken over het uitwerken van een visie Sportaccommodaties. Zo is dit de afgelopen tijd ook naar de Raad gecommuniceerd. Hoewel het uiteindelijke product dus geen visie is, maar een aanpak, is het wel van belang om de Raad hier een besluit over te laten nemen. Ad. a3.

Door in te stemmen met deze aanpak, gaat de Raad akkoord met de werkwijze die het college wil hanteren ten aanzien van beheer, onderhoud, vervanging en renovatie van onze sportaccommodaties, daarbij gebruikmakend van een afwegingskader duurzaamheid en een beslisboom, waarna er, na een proces van participatie in de lokale samenleving, een politiekbestuurlijke afweging gemaakt kan worden over zo’n sportaccommodatie. Hierin staan bereikbaarheid en toegankelijkheid centraal, zodat we onze inwoners in beweging kunnen houden. Het belang van acceptabele exploitatie en bezettingsgraad van de betreffende accommodaties wordt echter eveneens meegenomen. Verder neemt de Raad aan de hand van deze aanpak kennis van de indicatieve kosten die gemaakt moeten worden bij beheer, onderhoud en vervanging. In de aanpak wordt een richtinggevende financiële bandbreedte gepresenteerd. Deze bandbreedte is niet gedetailleerd onderbouwd en blijft sterk afhankelijk van de keuzes die nog gemaakt moeten worden. In de huidige begroting – 2026 en verder – zijn hiervoor nog geen bedragen opgenomen, met uitzondering van een op dit moment incidentele verhoging van de begroting voor onderhoud van onze binnen- en buitensportaccommodaties. Bij de behandeling van de begroting 2027 en verder zal er een voorstel gedaan worden ter meerjarige dekking van deze kosten, gebaseerd op de uitgangspunten van deze aanpak. Ad.

a4. Deze aanpak is een uitwerking van datgene dat de Raad in 2024 heeft vastgesteld in de sportvisie ‘Sport ferbynt, de krêft van bewege 2024+’. Met het bijbehorende afwegingskader biedt het de gemeente de mogelijkheid om per situatie een zorgvuldige afweging te maken of een accommodatie gerenoveerd en verduurzaamd, vernieuwd, uitgefaseerd of gesloopt moet worden. Daarbij aangetekend dat dit een puur analytische en feitelijke benadering betreft en dat voor elke situatie ook de lokale binding en de emotionele en maatschappelijke waarde, welke in cijfers niet is uit te drukken, meegewogen dient te worden. Ad. a5. Het vaststellen van de aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’ brengt meer eenduidigheid in de aanpak van sportaccommodaties. Dit biedt

5

inwoners meer helderheid in de afwegingen van de gemeente, waaronder ook bereikbaarheid van voorzieningen, rondom genomen besluiten. Ad. a6. Aan de hand van de onderzoeken naar de huidige kwaliteit van binnen- en buitensportaccommodaties en het afwegingskader kan een goede inschatting gemaakt worden van de jaarlijkse kosten die in de begroting opgenomen moet worden om alle accommodaties op peil te houden. Na vaststelling door de raad wordt dit uitgewerkt naar een realistisch scenario met bijbehorend kostenplaatje wat bij de behandeling van de programmabegroting 2027 zal worden ingebracht. Ad. a7. Als gemeente willen we het assetmanagement op orde brengen. Onze sportaccommodaties maken daar onderdeel van uit. Deze aanpak helpt daarbij, zodat wij in control raken en in staat zijn om vooruit te denken. Ad. a8. Sport, bewegen en ontmoeten zijn essentieel voor de mens. Met het vaststellen van deze aanpak kunnen wij er een slag in maken hoe wij onze inwoners hierin gaan faciliteren. Ad. b. In de programmabegroting is vrijwel geen ruimte meer aanwezig voor dekking van kapitaallasten als gevolg van renovaties van buitensportaccommodaties. Om dekking mogelijk te maken voor de urgente, vervroegde noodzaak tot renovatie van de drie kunstgrasvelden bij de voetbalverenigingen ONS en SWZ is uitbreiding van de begrote kapitaallasten nodig in de Programmabegroting vanaf 2027 met € 142.000.

Ad. c1. De kunstgrasvelden van ONS en Sneek Wit Zwart zijn vervroegd aan vervanging toe. De kwaliteit van de toplagen van deze velden is in de afgelopen jaren ondermaats gebleken als gevolg van een fout in de productiebatch. De aannemer en producent hebben door het uitvoeren van herstelwerkzaamheden tot op heden voldaan aan de garantiebepalingen. Deze bepalingen lopen tot en met het 8e jaar na ingebruikname en daarin bevinden zij zich nu. In het laatste halfjaar van 2025 zijn een zeer groot aantal reparaties aan al deze velden uitgevoerd, nadat er ook reeds reparaties in het eerste halfjaar hadden plaatsgevonden. De snelheid van ontstaan van nieuwe gebreken heeft dusdanige vormen aangenomen dat de volgende zich snel zullen aandienen. De gebreken die zich voordoen leveren gevaar voor de gezondheid van spelers op waardoor het risico van noodzakelijke sluiting van de velden nadrukkelijk aanwezig is. Ad. c2. Na het 8e jaar zijn kosten voor reparaties voor rekening van de gemeente. De huidige velden zouden in 10 jaar worden afgeschreven, waardoor vervanging 2 jaar eerder noodzakelijk is dan verwacht. Vervroegde renovatie in 2026 van de drie toplagen vraagt een investering van € 1.445.000. Nieuwe toplagen van kunstgrasvelden schrijft de gemeente tegenwoordig in 12 jaar af. Dit houdt jaarlijkse kapitaallasten gedurende 12 jaar van € 141.803 in.

Vervroegde vervanging betekent een vervroegde afschrijving van de kapitaallasten van 2027 en 2028. Hier staat tegenover dat er geen kosten voor eigen rekening gemaakt hoeven te worden voor noodzakelijke reparaties en het risico op sluiting van de velden voorkomen wordt. Ad. d. Het vaststellen van een afwegingskader voor onder meer het behoud en de renovatie van sportaccommodaties is een toepasbaar instrument om als gemeente te komen tot een duurzaam en toekomstbestendig sportaccommodatiebestand. Daarbij zullen er zorgvuldige keuzes gemaakt moeten worden. Op dit moment bevinden wij ons niet in de fase waarin de begroting 2027 en verder wordt opgesteld en vastgesteld. Gelet op de integraliteit van de begrotingsvoorbereiding, het belang van een integrale afweging tussen ambities en beschikbare middelen en het feit dat er op dit moment geen structurele dekking in beeld is zal de vertaling van Aanpak ‘Koers en Kompas duurzame toekomstbestendige sportaccommodaties’ worden betrokken in de integrale afweging van de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030. Rol en bevoegdheid: Het is de bevoegdheid van de raad om in te stemmen met bovengenoemde Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’ als kader, zodat het college aan een en ander in de praktijk uitvoering kan geven.

Het is ook aan de Raad om vast te stellen welke middelen daarvoor nodig zijn. Het college zal daartoe een voorstel doen in het kader van de begroting 2027 en verder.

6

Risico’s: Ad. a1. De kosten die verbonden zijn aan beheer, onderhoud en vervanging/renovatie van onze sportaccommodaties zijn lastig te voorspellen. Een en ander hangt ook af van de politiekbestuurlijke afweging die gemaakt wordt in het geval van of vervanging, of het afstoten van een sportaccommodatie. Daarnaast kunnen dergelijke kosten in de praktijk hoger uitvallen door inflatie of andere redenen. Op dit moment zijn de begrote middelen niet voldoende om alle accommodaties in stand te kunnen houden. Ad. a2. Het is echter ook een risico om niet in te stemmen met deze aanpak koers en Kompas. Doorgaan op de bestaande weg en ad hoc onderhoud zal niet genoeg zijn om onze sportaccommodaties op de langere termijn in stand te houden. Nu geen keuzes maken, betekent dat de kosten later hoger zullen zijn en/of dat diverse sportaccommodaties in de loop van de tijd hun deuren moeten sluiten. Dat zet de bereikbaarheid en toegankelijkheid van onze sportaccommodaties op de langere termijn onder druk. Ad. a3. Súdwest-Fryslân is niet de enige grote plattelandsgemeente in Nederland die kampt met deze problematiek. Bij veel andere gemeenten is er sprake van een spanningsveld tussen de ambities en bouwkundige noodzaak als het gaat om beheer, onderhoud en vervanging van sportaccommodaties en de middelen die daarvoor beschikbaar zijn.

Daardoor is het bijkans onmogelijk om de door het rijk gestelde klimaatdoelen te behalen. De gemeente denkt dat dit daarom een onderwerp is dat landelijke agendering behoeft. De gemeente informeert bij VNG / VSG of meerdere gemeenten deze problematiek hebben en informeert hoe dit probleem aangekaart wordt richting Rijksoverheid. Ad. b. Verenigingen staan in toenemende mate onder druk om voldoende inzet van vrijwilligers voor onder andere onderhoud aan sportaccommodaties te vinden. Ad. c. Niet investeren in sport brengt ook fysieke en sociaalmaatschappelijke risico’s met zich mee. Negatieve effecten van het ontbreken van mogelijkheden om te sporten en bewegen hebben zich laten zien in en als nasleep van de coronaperiode. Nadelige gevolgen voor de mentale gezondheid van jeugd zijn hier een actueel voorbeeld van. Financiën: Hoe het sportaccommodatiebestand er in 2050 uitziet is sterk afhankelijk van keuzes die gemaakt worden, gebaseerd op de overwegingen die de aanpak beschrijft. Het is echter een feitelijke constatering dat in de huidige begroting slechts een beperkt deel van de gemeentelijke sportaccommodaties worden weergegeven. Voor het in stand houden van al onze sportaccommodaties is de huidige begroting niet toereikend. Realiseren van duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties gaat niet zonder een bereidheid tot investeren.

De daadwerkelijke omvang daarvan is echter sterk afhankelijk van de afweging per sportaccommodatie tussen het realiseren van het ambitieniveau, de belangen van de lokale situatie en instandhouding van huidige sportaccommodaties. Om de huidige gemeentelijke sportaccommodaties in stand te houden door verduurzamingsmaatregelen, renovatie of nieuwbouw, deze te onderhouden en te exploiteren, zijn aanzienlijke investeringen noodzakelijk. Het is belangrijk te onderkennen dat hiermee ook de jaarlijkse kapitaal- en rentelasten, evenals de exploitatiekosten, substantieel zullen toenemen. In de aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’ is met behulp van de beslisboom een rationele en feitelijke analyse uitgevoerd van de huidige sportaccommodaties. Op basis hiervan is een indicatieve financiële bandbreedte vastgesteld voor de noodzakelijke investeringen in een periode van tien jaar. Deze bandbreedte bedraagt naar schatting € 35 tot € 50 miljoen. Het is van belang te benadrukken dat deze inschatting gebaseerd is op diverse aannames en veronderstellingen en dat de uiteindelijke kosten sterk afhankelijk zijn van de keuzes die nog gemaakt moeten worden. In de huidige begroting – 2026 en verder – zijn hiervoor geen structurele bedragen opgenomen.

In de begroting 2026 is een incidenteel bedrag van circa € 1,6 miljoen opgenomen voor het onderhoud van binnensportaccommodaties, zwembaden It Rak en De Klomp en buitensportaccommodaties. Daarnaast is er in de begroting rekening gehouden met investeringen in en bijhorende kapitaallasten met betrekking tot nieuwe opstallen voor zwembad De

7

Klomp. Voor de jaren vanaf 2027 zijn de benodigde investeringen en structurele middelen sterk afhankelijk van de financiële uitwerking van de aanpak ‘Koers en Kompas duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’. De financiële vertaling van de aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame, toekomstbestendige sportaccommodaties’ wordt betrokken bij de integrale afweging in het kader van de Programmabegroting 2027 en de meerjarenraming 2028–2030. De argumenten hiervoor zijn: a. Integraliteit: ambities en beschikbare middelen in samenhang wegen. b. Afwegingskader als basis voor keuzes: de aanpak ‘Koers en Kompas’ biedt een toepasbaar kader om per accommodatie onderbouwde afwegingen te maken (zoals behoud, renovatie, vervanging of afstoten) en hiermee richting te geven aan prioritering. c. Onvoldoende financieel totaalbeeld en dekking: op dit moment ontbreekt een volledig financieel overzicht van de totale opgave, inclusief de daarmee samenhangende (structurele) lasten en mogelijke dekking. d. Uitzondering hierop is de in dit voorstel aangevraagde uitbreiding van de programmabegroting als gevolg van in 2026 noodzakelijke renovatie van de kunstgrasvelden van voetbalverenigingen ONS en SWZ en hiervoor benodigde beschikbaarstelling van een investeringskrediet.

De Raad wordt meegenomen en geïnformeerd over de stand van zaken en de vervolgstappen, waarbij de financiële consequenties worden betrokken bij de integrale besluitvorming rondom de Programmabegroting 2027 en verder. Juridisch: n.v.t Alternatieven: 1. Het is een keuze om niet in te stemmen met deze aanpak als werkwijze en door te gaan op de bestaande weg, met de huidige investeringsbudgetten voor beheer en onderhoud. Zonder vastgesteld ambitieniveau, passende financiële middelen en een wijze van bepaling van het vertrekpunt in het besluitvormingsproces, ontbreekt het aan richting en consistentie in de overwegingen die tot een duurzaam en toekomstbestendig sportaccommodatiebestand moeten leiden. Daardoor zal de bereikbaarheid en toegankelijkheid van onze sportaccommodaties op de langere termijn onder druk komen te staan met in het uiterste geval sluiting van meerdere binnensportaccommodaties zoals: gymzaal Hindeloopen, gymzaal Stadsfenne, gymzaal Arum, gymzaal Witmarsum en zwembad It Rak. Voor de buitensportaccommodaties volgt een mogelijke afkeuring van de volgende kunstgrasvelden: ONS, SWZ (2 velden), LSC (hoofdveld), IJVC en Mulier en het sluiten van de wielerbaan Schuttersveld. 2.

Het alternatief is om niet te kiezen voor een integrale afweging maar om vooruitlopend daarop middels dit voorstel structureel dan wel incidenteel een deel van de benodigde middelen beschikbaar te stellen. Concreet betreft het dan de volgende zaken: a. Het in 2026 opgenomen extra bedrag voor onderhoud buitensportaccommodaties (€ 544.000), vanaf 2027 structureel op te nemen in de begroting. b. Extra uitbreiding van de begroting voor de kapitaallasten als gevolg van renovaties van buitensportaccommodaties, bovenop de in het voorstel aangevraagde € 142.000 voor de renovatie van de kunstgrasvelden van ONS en SWZ, met € 170.000 in 2028 en € 307.000 in 2029. c. Uitbreiding in de begroting voor de jaren 2026-2029 door een bedrag op te nemen van € 310.000 voor onderhoud binnensportaccommodaties. Vraagstukken 2026 – 2029 De eerstvolgende 4 jaren vragen al om grote keuzes ten aanzien van een aanzienlijk aantal van de huidige sportaccommodaties. Door het hanteren van de consistente werkwijze in de aanpak ‘Koers en Kompas’ met de beslisboom en het afwegingskader, zorgen we voor betrouwbaarheid van onze besluitvorming, omdat deze beter voorspelbaar wordt.

8

Op het gebied van binnensportaccommodaties is het uitgangspunt vooralsnog om tot en met 2029 die onderhoudsmaatregelen te treffen die noodzakelijk zijn om aan de minimale vereisten te blijven voldoen. De maatregelen zijn in kaart gebracht die van 2026 tot en met 2029 plaats moeten vinden. In deze periode zullen echter over tenminste de volgende voorzieningen besluiten met een grote financiële impact voor een lange termijn na 2029 moeten worden genomen over renovatie, verduurzaming of nieuwbouw: - Zwembad It Rak, Sneek - Zwembad De Klomp, Wommels - Zwembad Vitaloo, Bolsward - Gymzaal Hindeloopen - Gymzaal Stadsfenne, Sneek - Sneker Sporthal Met uitzondering van renovatie van zwembad De Klomp, betekent elke renovatie, verduurzaming of nieuwbouw van deze binnensportaccommodaties een noodzaak tot structurele uitbreiding van de begroting. Besluitvorming en financiële gevolgen over zwembad Vitaloo en de Sneker Sporthal kunnen ook niet los worden gezien van ontwikkelingen rondom de respectievelijke projecten Hart van Bolsward en VO-Campus Sneek. De Raad zal hier in de toekomst verder over worden geïnformeerd. Tenslotte moet voor de subsidierelatie met zwembad De Rolpeal in Workum in 2026 een structurele financieringsoplossing worden gevonden voor de aanvraag van verhoging van hun exploitatiesubsidie.

Waar het buitensportaccommodaties betreft zien we in ieder geval de volgende velden en accommodaties die aan vervanging of onderhoud toe zijn: - Renovatie en/of aanleg kunstgrasvelden ONS, Sneek Wit Zwart, LSC, SMHC, Bolsward, IJVC, Workum, Mulier - Kwaliteitsverbetering groot aantal natuurgrasvelden door zowel intensiveren onderhoud als renovaties - Afronding renovatie atletiekbaan - Renovatie wielerbaan Ook voor een groot aantal van deze buitensportaccommodaties betekent dit al dat structurele uitbreiding van de begroting nodig is. Rondom de renovaties van velden bij ONS en Sneek Wit Zwart spelen in een breder kader ook ontwikkelingen van de Ruimtelijke Strategie Sneek, een integrale wijkaanpak van Sperkhem en van Hart van Tinga. Dit vraagt naast de momenteel aanwezige velden om een algehele toekomstbestendige en duurzame inrichting van deze sportparken, met onderzoek naar en realisatie van koppelkansen. Deze benadering wordt ook al toegepast bij de invulling van de plannen voor Hart van Bolsward. Het inzicht voor de eerstvolgende 4 jaren omvat slechts een deel van onze sportaccommodaties. We willen toe naar een organisatie van beheer en onderhoud van al onze sportaccommodaties op basis van meerjareninvesterings-, onderhouds- en exploitatieplannen. In samenwerking met onder andere Vastgoed, Onderwijs en Financiën zullen wij hiervoor in 2026 een uitvoeringsplan opstellen.

Toelichting alternatief 2 lid a t/m c a. Het meerjarenonderhoudsplan voor alle buitensportaccommodaties laat een structureel benodigd budget van € 1.200.000 excl. btw zien om de kwaliteit en levensduur te kunnen waarborgen. De incidentele verhoging van het onderhoudsbudget in 2026 met € 544.000 is daarom ook structureel voor de opvolgende jaren nodig om de onderhoudsprogramma’s van de buitensportaccommodaties uit te kunnen voeren. Door ontwikkelingen in kostprijzen van onderhoudsmiddelen en -materialen en door die van personeelskosten, is de algemene verwachting dat het benodigde budget in de toekomst verder toe zal nemen. b1. Om de renovaties van buitensportaccommodaties volgens meerjareninvesteringsplanning en vanwege de vervroegde urgentie bij ONS en SWZ uit te kunnen voeren is uitbreiding van de begrote kapitaallasten noodzakelijk. In de periode 2026-2029 is vanaf 2027 gemiddeld een jaarlijkse uitbreiding met € 150.000 nodig om dekking te bieden voor de benodigde investeringskredieten. Hiermee zullen de volgende renovaties worden uitgevoerd:

9

Jaar 2026 2027

2028

Renovatie 1 kunstgrasveld ONS Sneek

Investering € 500.000

Kapitaallasten € 49.067

2 kunstgrasvelden SWZ

€ 945.000

€ 92.736

Skeelerbaan Bolsward

€ 350.000

€ 28.513

Wielerbaan Schuttersveld Sneek

€ 1.106.000

€ 90.102

Kunstgrasveld Mulier Witmarsum

€ 506.000

€ 49.655

Kunstgrasveld LSC 1890 Sneek

€ 955.000

€ 93.717

Kunstgrasveld IJVC IJlst

€ 437.000

€ 42.884

€ 4.799.000

€ 446.675

Totaal

b2. In de calculatie voor benodigde uitbreiding van begrote kapitaallasten is slechts deels rekening gehouden met renovaties van natuurgrasvelden. Het onderzoek naar de kwaliteit van de natuurgrasvelden heeft geleid tot een renovatieplanning in de periode 2026-2029 van maar liefst 63 natuurgrasvelden. De gezamenlijke berekende kosten hiervan bedragen € 3.984.000 (incl. btw). Jaarlijks wordt in de afgelopen jaren een investeringskrediet van € 231.000 beschikbaar gesteld voor renovaties van natuurgrasvelden. Dit betekent een totaal beschikbaar investeringskrediet van € 924.000 voor de periode van 4 jaar. Daarmee is nog geen 25% van het aantal renovaties van natuurgrasvelden volgens het MJIP mogelijk. Voor volledige uitvoering van het MJIP v.w.b. de natuurgrasvelden is nog ruim € 3.000.000 extra nodig. Het investeringskrediet voor 2026 is al beschikbaar gesteld voor een geselecteerd aantal natuurgrasvelden. In 2026 zal een renovatieplanning voor natuurgrasvelden in de periode 2027-2029 opgesteld worden wanneer de benodigde capaciteit hiervoor structureel beschikbaar is. c1. De begroting voor onderhoud aan binnensportaccommodaties is ontoereikend om deze aan de minimale vereisten te kunnen laten voldoen. De noodzakelijk te nemen onderhoudsmaatregelen aan gymzalen, sportzalen en sporthallen levert voor 2026-2029 de volgende benodigde budgetten op: 2026 2027 2028 2029

€ 1.804.050 € 540.000 € 60.000 € 890.000

In 2026 is incidenteel € 500.000 extra onderhoudsbudget in de programmabegroting opgenomen. Om alle maatregelen uit te kunnen voeren volgens planning is dit echter nog altijd ruim € 850.000 tekort. In 2027 bedraagt dit tekort t.o.v. de begroting bijna € 90.000. In 2028 is er een overschot van ruim € 390.000, maar in 2029 een tekort van bijna € € 440.000. Gemiddeld over deze 4 jaren betekent dit een tekort van € 250.000. c2. De extra noodzakelijke onderhoudsmaatregelen vragen eveneens om meer personeelscapaciteit voor voorbereiding, advies en toezicht (VAT-kosten). Volgens dezelfde uitgangspunten zoals gehanteerd bij verhoging van het onderhoudsbudget van de buitensportaccommodaties, bedraagt het extra benodigde personeelsbudget € 60.000 per jaar. 3. Een ander alternatief is om later deze aanpak vast te stellen, tegelijkertijd met de algehele financiële uitwerking. Echter wordt geadviseerd niet te wachten met het vaststellen van deze aanpak met bijbehorend afwegingskader. Voor een aantal locaties, waaronder De Rolpeal in Workum, wordt gewerkt aan de toekomstbestendigheid. De voorliggende aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’ geeft richting en helpt bij de gesprekken. Zo zijn er meer voorzieningen rondom sportaccommodaties, die de voorgestelde aanpak goed kunnen gebruiken in de uitwerking richting de toekomst.

Participatie en communicatie: Participatie Bij de totstandkoming van deze aanpak zijn verschillende partijen betrokken geweest. Extern hebben bureau Kragten en HEVO meegeholpen bij het tot stand komen van deze aanpak. Intern zijn o.a. de teams Financien, Vastgoed, Groen, Sport, het Sociaal Domein maar ook de raad betrokken

10

geweest. De raad is betrokken geweest bij de opstelling van de aanpak tijdens de opiniërende bijeenkomst op 10 september 2025. Op het moment dat er, op basis van de uitgangspunten van deze aanpak en gebruikmakend van de beslisboom en het afwegingskader, een besluit wordt genomen over de toekomst van een sportaccommodatie, maakt participatie deel uit van dat proces. Per situatie wordt dus niet alleen de beslisboom doorlopen, maar worden ook inwoners en andere belanghebbenden betrokken. Daarmee bieden we ook de mogelijkheid voor inbreng van initiatieven uit de Mienskip en verenigingen. Communicatie Door middel van een persbericht na instemming door de raad van de Aanpak ‘ Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’. Planning en vervolgproces: Maart 2026: besluitvorming raad over Aanpak Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties. November 2026: vaststellen begroting 2027 met voorstel voldoende middelen voor beheer, onderhoud en vervanging binnen-, buitensportaccommodaties en zwembaden. Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: -

Verslag Opiniërende bijeenkomst 10 september 2025 Vaststelling sport- en beweegvisie ‘Sport ferbynt” door de Raad op 21 december 2023’ Nota ‘Kunstgras in Súdwest-Fryslân’, nu en in de toekomst’ Visie op bewegen in de openbare ruimte ‘Bûtengewoan bewege yn Súdwest-Fryslân’

Bijlage(n): 1. Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’ 2. HEVO onderzoek 16 binnensportaccommodaties 3. Memo 3 zwembaden 4. Rapportage Onderzoek buitensportaccommodaties Súdwest-Fryslân

Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

drs. C. Smits

11

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 13 januari 2026;

besluit: a. b. c.

d.

In te stemmen met de Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’; In te stemmen met uitbreiding van de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 20282030 voor kapitaallasten buitensportaccommodaties met € 142.000; In te stemmen met het beschikbaar stellen van een investeringskrediet van € 1.445.000 voor renovatie van de drie kunstgrasvelden van voetbalverenigingen ONS en Sneek Wit Zwart en de kapitaallasten te dekken uit de uitbreiding van de programmabegroting voor kapitaallasten buitensportaccommodaties zoals voorgesteld in lid b; In te stemmen met het voorstel om de verdere financiële vertaling naast het voorstel in lid b van de Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’ te betrekken in de integrale afweging van de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030.

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 5 maart 2026

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

12

, voorzitter.

, griffier.