Raadsvoorstel - Aanbiedingsdocument IJsselmeeragenda

Ons nummer: R22.000105

*R22.000105* O.0000001E

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Raadsvergadering van Commissie Commissievergadering van Portefeuillehouder Team Adviseur

aanbiedingsdocument IJsselmeeragenda 29 september 2022 Doarp, Stêd en Omkriten 13 september 2022 Henk de Boer, Ontwikkelen Michel Huisman

Voorstel: Het aanbiedingsdocument Het Friese IJsselmeerkustgebied vast te stellen Een bedrag van 1 miljoen euro te reserveren vanuit de ontwikkelagenda ten behoeve van uitvoering IJsselmeeragenda Inleiding De Friese IJsselmeerkust; een prachtig gebied dat veel van de kwaliteiten van onze gemeente herbergt. Veel water, rust, ruimte, bedrijvigheid, recreatie en vele kleine dorpen en steden die van oudsher zijn verbonden met de Zuiderzee/ het IJsselmeer. In de komende decennia staat het gebied voor belangrijke, maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen. In de eerste plaats is dat de instandhouding van de leefbaarheid en het voorzieningenniveau in vooral de vele, kleine kernen die het beeld van deze kustregio domineren. Er is veel samenhang in de opgaven van het gebied. Dat is ook de reden dat we als gemeente al jaren gebiedsgericht aan de slag zijn met de IJsselmeerkust en hier een integrale agenda op voeren. Aanbiedingsdocument Die gebiedsgerichte aanpak hanteren we ook met onze externe partners: provincie Fryslân, gemeente De Fryske Marren en het Wetterskip Fryslân. Met hen werken we al geruime tijd aan een integrale agenda voor het IJsselmeergebied: Het Friese IJsselmeerprogramma. Het beleidsmatige kader hiervoor is het (vastgesteld door de gemeenteraad in 2019,zie bijlage). Hierin zijn de ambities voor het gebied benoemd.

Het aanbiedingsdocument (zie bijlage) is een uitwerking van het ambitiedocument Fries IJsselmeerkustgebied 2050. Dit aanbiedingsdocument Friese IJsselmeerkust is samen met de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân, en gemeente De Fryske Marren, en in samenspraak met inwoners en belangenorganisaties opgesteld. Het is een agenda met een uiteindelijke looptijd tot 2050. Met deze agenda en een programmatische aanpak zullen projecten in het IJsselmeergebied in samenhang en gecombineerd worden opgepakt. • Het voorstel aan de raad is nu om het aanbiedingsdocument vast te stellen Beschikbaar stellen (reserveren) middelen De volgende stap na het vaststellen van het aanbiedingsdocument (kaders) door de raad is het opstellen van het eerste uitvoeringsprogramma dit najaar. Om die vervolgstap te kunnen zetten is op dit moment ook financieel commitment van Súdwest-Fryslân voor uitvoering van deze agenda noodzakelijk. Immers zonder beschikbare middelen of zicht daarop kunnen projecten niet tot uitvoering komen. Uitgangspunt bij de realisatie van de projecten uit het IJsselmeer programma is cofinanciering vanuit de verschillende partners, in het geval van Súdwest-Fryslân wordt hier voorgesteld een jaarlijkse bijdrage van 1 miljoen. De provincie komt met een jaarlijkse bijdrage van 1,6 miljoen. (1,3 miljoen voor projecten).

1

• Het voorstel aan de raad is om jaarlijks 1 miljoen euro beschikbaar te stellen als cofinanciering voor de uitvoering van de IJsselmeeragenda. Daarbij stellen wij de raad voor dat wij als college met de partners het uitvoeringsprogramma gaan uitwerken binnen de door de raad vastgestelde kaders van het ambitiedocument en het aanbiedingsdocument en de financiële kaders. De middelen worden ook pas daadwerkelijk beschikbaar gesteld op het moment dat er een door het college vastgesteld uitvoeringsprogramma ligt. Het college kan dan over het uitvoeringsprogramma, de middelen en de voortgang aan de raad rapporteren in de reguliere P en C cyclus en waar nodig via actieve info etc. Argumenten: Anno 2021 behoort Zuidwest-Friesland tot de top-3 van streken die gewaardeerd worden om het goede woon- en leefklimaat. Dat is mooi, maar om dat in stand te houden vragen vergrijzing, braindrain en vertrek van met name jongeren en het bieden van voldoende, passende en betaalbare woonruimte en werkgelegenheid de komende jaren/decennia de nodige aandacht en investeringen. Hetzelfde geldt voor het cultureel erfgoed, waaronder de vele monumenten en historische binnensteden, maar ook de talrijke met leegstand bedreigde (monumentale) kerkgebouwen die in de (nabije) toekomst een andere invulling vragen. Ook andere maatschappelijke opgaven vragen de komende decennia veel aandacht.

Denk aan de klimaatverandering die er bijvoorbeeld voor zorgt voor meer natte en droge periodes waardoor we zowel water moeten kunnen verwerken als op voorraad houden. Dit vraagt bijvoorbeeld een meer flexibel peilbeheer van het IJsselmeer. Daarnaast leidt de klimaatverandering tot een zeespiegelstijging waardoor het IJsselmeerpeil op de lange termijn moet worden verhoogd en zowel de kust als Afsluitdijk moeten worden versterkt. Hetzelfde geldt voor opgaven als de achteruitgang in biodiversiteit en bodemvruchtbaarheid, de uitstoot van stikstof en CO2, de energietransitie (RES) en de vele uitdagingen waar de landbouw voor staat, waaronder de route naar kringlooplandbouw en NIL (zie ook uitvoering Regiodeal NIL in Kleiweide), zeker in het langzaam inklinkende veenweidegebied. Tot slot zijn er nog de natuuropgaven, die onder meer liggen in de Natura-2000 gebieden, en de weidevogelproblematiek. Allemaal zaken die niet alleen vandaag, maar ook de komende decennia spelen en om een structurele oplossing vragen. Dat vraagt om een integrale en gebiedsgerichte benadering. Aanbiedingsdocument Samen met de partners provincie Fryslân en gemeente De Fryske Marren en met Wetterskip Fryslân is daarom gewerkt aan de totstandkoming van het aanbiedingsdocument (met als bijlage de initiatieven vanuit het gebied).

In dit aanbiedingsdocument komen alle initiatieven die spelen en partijen die actief zijn aan de Friese IJsselmeerkust samen. Het is een vervolg op en uitwerking van het door de provincie, beide gemeenten en Wetterskip Fryslân vastgestelde Ambitiedocument Het Friese IJsselmeerkustgebied 2050. (door de raad in 2019 vastgesteld).Het aanbiedingsdocument vormt de basis voor de verkenning van de op te stellen uitvoeringsprogramma’s voor het Friese IJsselmeerkustgebied, richting 2050. In het document wordt achtereenvolgens een beeld geschetst van het ontstaan, het unieke karakter en de kwetsbaarheid van het gebied. Er wordt ingegaan op de kansen en opgaven die er liggen en hoe deze en de middelen kunnen worden verbonden, wie daarvoor de aangewezen partijen zijn en wat daarvoor nodig is. Het aanbiedingsdocument geeft praktische handvaten aan de ambities uit het ambitiedocument. Uitgangspunt is om bij het invullen van dit aanbiedingsdocument voortdurend te zoeken naar verbinding met genoemde opgaven en kansen. Zo kunnen we de ambities uit het ambitiedocument realiseren en kunnen we komen tot integrale, bij voorkeur gebiedsgerichte programma’s waarin de losse componenten elkaar versterken en resulteren in duurzame, langetermijnoplossingen tot 2050.

Participatie In januari en februari 2022 zijn een viertal participatie avonden gehouden om initiatieven en ideeën, rondom de verbetering van de Friese IJsselmeerkust, die onder de Mienskip leeft, op te halen. Al bekend gemaakte initiatieven en ideeën zijn tijdens deze avonden geverifieerd op draagvlak. De input die is opgehaald en de Digitale IdeeënKaart (DIK), zijn verwerkt in de initiatievenlijst die als bijlage is gevoegd in het aanbiedingsdocument.

2

Vervolgstappen In het kort ziet het beoogde (vervolg) traject er als volgt uit: • • • • •

Q2 Aanbiedingsdocument naar de colleges en het DB Wetterskip Fryslân Q3 Vaststelling Aanbiedingsdocument gemeenteraden, Gedeputeerde Staten en DB Wetterskip Fryslân Q3 - Q 4 2022: In overleg opstellen beknopt Uitvoeringsprogramma en aanbieden aan besturen ter vaststelling 2023: Vervolmaking en afstemming adaptief Uitvoeringsprogramma 2023-2027 Met het Uitvoeringsprogramma 2023-2027 gaan we terug naar de samenleving om gemaakte keuzes toe te lichten en om samen met alle belanghebbenden te komen tot projecten die in uitvoering kunnen worden genomen. Dat betekent niet, dat er tot die tijd niets gebeurt. Het zogenaamde laaghangend fruit (rijpe en haalbare projecten) kan vanaf 2023 worden geplukt op basis van het beknopte programma dat eind 2022 verschijnt.

Uitvoeringsplannen Het is dus de bedoeling om na vaststelling van het aanbiedingsdocument aan de slag te gaan met het opstellen van het uitvoeringsprogramma en het neerzetten van een organisatie. Het idee is om in 2022 eerst een beknopt uitvoeringsprogramma op te stellen op basis waarvan in 2023 al projecten (laaghangend fruit, rijpe projecten) kunnen worden opgepakt. In 2023 volgt dan een nader uitgewerkt programma waarmee we terug gaan naar de Mienskip. In het binnenkort op te stellen eerste (beknopte) uitvoeringsprogramma wordt ook uitgewerkt hoe de governance, het opdrachtgeverschap, de (co)financiering van projecten, organisatie en opdrachten wordt geregeld en gaat plaatsvinden. Wij stellen de raad voor dat wij als college met partners de verdere uitwerking van het uitvoeringsprogramma binnen de door de raad vastgestelde kaders verder oppakken. Dat zijn het ambitie en het aanbiedingsdocument en de financiële kaders (zie hierna). Voor de uitvoering van dit aanbiedingsdocument wordt een uitvoeringsorganisatie gevormd met medewerkers van de 4 samenwerkende organisaties. Dit zal in Q4 2022 plaatsvinden. Hierna kan met de eerste projecten en met verder opstellen van het uitgewerkte programma worden gestart. Financiële bijdrage van Súdwest-Fryslân Om een groot meerjarig programma en projecten te draaien zijn uiteraard financiële middelen nodig.

Bij de provincie ligt halverwege juni een GS en PS voorstel voor om jaarlijks 1,65 miljoen voor de IJsselmeeragenda te willen investeren vanuit de inkomsten van het windmolenpark. Daarvan is 1,3 miljoen gereserveerd voor projecten en de rest voor organisatie. Hierbij gaat de provincie ervan uit dat ook passende cofinanciering van de partners zal plaatsvinden en dat hier simultaan besluitvorming over zal plaatsvinden in colleges en raden. Hierover heeft de afgelopen periode overleg plaatsgevonden tussen de partners. Hieruit komt het nu voorliggende voorstel om vanuit Súdwest-Fryslân, voor 2023, 2024 en 2025 een bedrag van jaarlijks 1 miljoen euro te reserveren voor uitvoering van de IJsselmeeragenda. Deze reservering is wat ons betreft volledig in lijn met de gedachte van de ontwikkelmachine. Het gaat hier om integrale, majeure investeringen van meerdere partners die zich terugbetalen in de kwaliteit en de leefbaarheid van een breed gebied. Met de partners is afgesproken dat er minimaal een multiplier van 2 moet worden gerealiseerd, maar bij voorkeur één van 3. Dit betekent dat samen met onze partners gestreefd wordt naar een jaarlijks budget van € 3.3 tot circa 6,6 mln. Dat sluit ook aan bij de multiplier ambities die we hebben met investeringen vanuit het ontwikkelfonds en die ook in coalitieakkoord is benoemd.

Doordat meerdere partners zelf financiering geregeld hebben kan eenvoudiger worden aangesloten op middelen van externe partijen, bijvoorbeeld Europese fondsen welke eigenlijk altijd uitgaan van cofinanciering. Veel van de opgaven en projecten sluiten naadloos aan op de Europese uitdagingen en programma’s, bijvoorbeeld waar het gaat om duurzaamheid, leefbaarheid en waterbeheer. Hierin liggen dus ook inhoudelijk volop mogelijkheden. We denken dat een beoogde investering van jaarlijks 1 miljoen zich goed verhoudt tot het investeringsbedrag van de provincie en past bij het deel van de investeringen die naar verwachting zullen landen in onze gemeente. De initiatieven lijst en het aanbiedingsdocument leren dat het overgrote deel van de projecten zal landen binnen de grenzen van onze gemeente.

3

De keuzes m.b.t. de uiteindelijk uit te voeren projecten worden zoals aangegeven gemaakt in de uitvoeringsprogramma’s en zijn dus op dit moment nog niet bekend. In de nog op te stellen uitvoeringsprogramma’s wordt ook inzichtelijk gemaakt welke middelen van buitenaf zijn aangetrokken ter financiering van de gewenste projecten en welke multiplier hiermee wordt gerealiseerd. Hierbij wordt ook aansluiting gezocht bij regionale ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld de transitie van de landbouw, Rijksprogramma’s zoals bijvoorbeeld het Deltaprogramma en de PAGW, Europese fondsen, beheer en onderhoud van kapitaalgoederen en dijken en waar mogelijk andere geldstromen. We stellen zoals gezegd voor dat wij de verdere uitwerking van de uitvoeringsprogramma’s met de partners ter hand nemen binnen de gestelde kaders en hierover en over de verdere voortgang aan de raad rapporteren, in de reguliere PenC cyclus maar ook via actieve info’s etc. We stellen voor om pas daadwerkelijk de gereserveerde middelen beschikbaar te stellen op basis van een collegeakkoord op het uitvoeringsprogramma. Dat geeft naast een inhoudelijke toets op het uitvoeringsprogramma (kaders raad, multiplier etc.) ook de mogelijkheid de bestedingen goed af te stemmen op de systematiek van onderhoudsbudgetten en het ontwikkelfonds en de ruimte die daarin zit. (zie onder kop financiën).

Risico’s: Risico’s zullen vooral op projectniveau scherp te maken zijn en zullen daar ook worden benoemd. In de normale planning en controlcylcus wordt ook gerapporteerd over de voortgang en dus ook over risico’s die zich voordoen. Financiën: Qua dekking van de cofinanciering van jaarlijks 1 miljoen in de periode tot en met 2025 zien we i.i.g. twee opties die we in samenhang kunnen benutten: • •

Koppeling maken met bestaande (onderhouds-) projecten/budgetten waarvoor al middelen beschikbaar zijn binnen de begroting en deze inbrengen als financiering waar mogelijk. Dekkingsmogelijkheden vanuit het ontwikkelfonds.

Het ontwikkelfonds wordt jaarlijks gevuld met middelen die gebruikt kunnen worden voor investeringen waarop afgeschreven moet worden (€ 2 mln) en incidentele middelen (1 mln). Zie voor de huidige stand onderstaande overzicht. Tot en met 2025 is er nog ruim € 8 mln voor investeringen beschikbaar en bijna € 2,4 mln aan incidentele middelen. De uiteindelijke verhouding tussen de bovengenoemde dekkingsmiddelen zal uiteindelijk kunnen worden vastgesteld bij het uitvoeringsprogramma. We stellen voor om nu in te stemmen met een reservering van maximaal 1 miljoen vanuit het ontwikkelfonds zodat geborgd is dat de middelen beschikbaar zijn. Bij de besluitvorming op uitvoeringsprogramma niveau kunnen we dan de daadwerkelijk bepalen hoe de verdeling over de dekkingsmiddelen kan plaatsvinden. Hierover rapporteren wij zoals gezegd aan de raad. De totale investering zal i.i.g. maximaal 1 miljoen bedragen. Daarbij is een multiplier van 2 en bij voorkeur van 3 uitgangspunt. Andere opties: Niet instemmen met aanbiedingsdocument en/of financiële bijdrage. Dat zal betekenen dat ook de provincie geen middelen beschikbaar gaat stellen voor een uitvoering van de IJsselmeer agenda geen doorgang kan vinden. Wettelijke basis: Geen wettelijke basis. Global Goals: De IJsselmeeragenda draagt in de volle breedte bij aan de global goals en brede welvaart.

Hoofddoel is leefbaarheid en toekomstbestendigheid van het gebied. Daarin gaan natuurwaarden, leven met water, waterkwaliteit, toekomstbestendige landbouw, economische waarden en een goed voorzieningenniveau hand in hand.

4

Wie zijn betrokken: provincie, gemeente Fryske Marren, Wetterskip Fryslan, diverse andere partners zoals natuurorganisaties en beheerpartijen. Wijze van participatie: uitgebreid traject met omgeving en stakeholders. Digitale links naar informatiebronnen: www.frieseijsselmeerkust.frl In welke fase: Planfase. Planning vervolg in de raad/LTA: Bijlage(n): - Aanbiedingsdocument' - Initiatievenlijst - Ambitiedocument (2019) Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. Drs. J.A. de Vries

drs. E.K. Strijker

5

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp aanbiedingsdocument IJsselmeeragenda Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 20 juni 2022; besluit: Het aanbiedingsdocument Het Friese IJsselmeerkustgebied vast te stellen Een bedrag van 1 miljoen euro te reserveren vanuit de ontwikkelagenda ten behoeve van uitvoering IJsselmeeragenda Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 29 september 2022

mr. Drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

6

, voorzitter.

, griffier.