Plan van aanpak Suïcidepreventie

Plan van aanpak

Suïcidepreventie in Súdwest-Fryslân 2023 - 2026

Inhoudsopgave 1.

Waarom inzetten op suïcidepreventie?

5

2.

Landelijke programma’s

6

2.1 Landelijke Agenda Suïcidepreventie

6

2.2 Supranet Community

6

Wettelijke verplichting

7

3.

2

4. Risicogroepen

7

5.

Hoe gaan we dat doen?

8

5.1 Publiekscampagne

8

5.2. Gatekeeperstraining

8

5.3 Benaderen van risicogroepen.

8

5.4 Versterken van ketenaanpak.

9

5.5 Hulp aan nabestaanden

9

6. Fasering

10

Financiën

10

Plan van aanpak Suïcidepreventie | gemeente Súdwest-Fryslân

3

1. Waarom inzetten op suïcidepreventie? Gemiddeld overlijden in Nederland 5 mensen per dag aan zelfdoding en doen 135 mensen een poging tot zelfdoding. Mannen plegen 2 keer zo vaak zelfmoord als vrouwen. Ongeveer 250.000 naasten worden jaarlijks getroffen door een zelfmoord van een dierbare. Suïcide is doodsoorzaak nummer één onder jongeren van 10 tot 25 jaar. Bij iedere suïcide worden ongeveer 135 mensen in de omgeving worden geraakt, waarvan 10 mensen heel direct. Van alle mensen die overlijdt door suïcide, is 60% niet in zicht van de zorg. Harde cijfers over onze gemeente zijn er niet, maar we weten dat in 2020 er 76 mensen in Fryslân stierven aan suïcide en dat we niet afwijken van het landelijk beeld. Suïcidepreventie is een complex vraagstuk. Vaak zijn er meerdere oorzaken die leiden tot suïcide. De uitbraak van de coronapandemie heeft onder onderzoekers, beleidsmakers en binnen de maatschappij geleid tot extra zorgen over een mogelijke toename van het aantal zelfdodingen vanwege de enorme economische, sociale en psychologische impact van de pandemie. De economische crisis, de toenemende en blijvende onzekerheid en de sociale isolatie die samengaan met deze pandemie kunnen volgens meerdere onderzoekers voor reeds kwetsbare mensen tot een verhoogd risico op suïcide leiden.

Met dit plan van aanpak willen we inzetten op een effectieve aanpak van suïcide preventie in gemeente SúdwestFryslân. Dit doen we samen met onze ketenpartners en andere Friese gemeenten. We sluiten met onze aanpak aan bij bestaande en bewezen landelijke programma’s. Mensen met suïcidale gedachten willen praktisch nooit alleen maar dood. Ze willen vooral rust. Geen problemen meer. Ze zien geen uitweg en weten niet meer hoe verder te leven. Hulp kan het verschil maken.

4

naar de inhoudsopgave

Plan van aanpak Suïcidepreventie | gemeente Súdwest-Fryslân

5

2. Landelijke programma’s

3. Wettelijke verplichting

2.1

Suïcidepreventie is op dit moment geen wettelijk verantwoordelijkheid van de gemeente. Wel is op dit moment een wetsvoorstel in voorbereiding dat de landelijke en lokale overheid verplicht zich in te zetten voor suïcidepreventie. Dit wordt verankerd in de Wet Publieke Gezondheid. Met dit wetsvoorstel wil het ministerie het reeds ontwikkelde beleid vastleggen en zo het fundament voor het beleid verstevigen. Suïcidepreventie is dan de vrijblijvendheid voorbij en een wettelijk taak voor gemeenten.

Landelijke Agenda Suïcidepreventie

Nederland kent sinds 2014 een Landelijke Agenda Suïcidepreventie. Dit is een overkoepelend en richtinggevend kader. Hier vallen alle inspanningen en maatregelen gericht op suïcidepreventie onder. Deze agenda valt onder de het ministerie van VWS. De agenda kent voor de periode van 2021 - 2025 de volgende 7 doelstellingen: 1. 2. 3. 4. 5.

Durven en leren praten over suïcide. Professionals opleiden, bijscholen en toerusten. Suïcidepreventie in de wijk verstevigen, op scholen en in de sociaaleconomische sector. Bereik van specifieke doelgroepen vergroten. Veiligheid en effectiviteit van zorg verbeteren vanuit samenwerking tussen professionals, naasten en ervaringsdeskundigen. 6. Barrières opwerpen voor dodelijke middelen. 7. Opzet van een landelijk lerend systeem.

2.2

Supranet Community

Nederland kent 12 Supranet Community’s. Dit is een initiatief van 113. Fryslân is hier één van. Een supranet community is een regionale netwerk waarin een aantal organisaties met elkaar samenwerkt om gestructureerd een effectieve aanpak van suïcidepreventie in te voeren. 60% van de mensen die overlijdt door suïcide was namelijk niet in zicht van zorg. Daarom is een community-aanpak – aanpak met familie en naasten, GGD’en, de wijk- of buurtteams, huisartsen, scholen, politie, (sport)verenigingen, ggz-instellingen, maar ook de vervoers- en sociaaleconomische sector – essentieel.

4. Risicogroepen Bij mannen komt suïcide ruim twee keer zo vaak voor als bij vrouwen. Daarnaast komt suïcidaal gedrag relatief vaak voor bij specifiek middelbare mannen tussen de 40 en 65 jaar, jongeren, de LHBTi-doelgroep en agrariërs. Gezien de demografie van onze gemeente, zullen wij ons in de eerste projectperiode in het speciaal richten op de risicogroepen jongeren en agrarische ondernemers.

Een Supranet Community-aanpak bestaat uit vier pijlers die aansluiten bij de landelijke doelstellingen: 1. 2. 3. 4.

6

publiekscampagne, gatekeeperstraining, benaderen van risicogroepen, ketensamenwerking verbeteren.

naar de inhoudsopgave

Plan van aanpak Suïcidepreventie | gemeente Súdwest-Fryslân

7

5. Hoe gaan we dat doen? In dit plan van aanpak is ervoor gekozen om in te zetten op de vier pijlers van de Supranet Community-aanpak. Hiermee sluiten we aan bij de provinciale Friese Supranet-Community en geven lokale verdieping aan de provinciale aanpak. De belangrijkste partners in de suïcideaanpak zijn de GGZ Friesland en GGD Fryslân. Zij zijn de hoofduitvoerders van dit programma en betrekken andere partners bij de aanpak.

5.4

5.1

5.5

Publiekscampagne

Om het taboe op praten over zelfmoordgedachten weg te nemen en mensen aan te moedigen bij anderen te informeren naar suïcidale gedachten, wordt via allerlei communicatiemiddelen (waaronder folders, films, events, social media) en de inzet van lokale media (kranten en televisiezenders) informatie verspreid. Een goede publiekscampagne beïnvloedt de mening van mensen in de regio. We liften mee op de landelijke en Friese campagne en rollen deze zoveel mogelijk in onze gemeente uit.

5.2. Gatekeeperstraining In onze aanpak zetten wij voornamelijk in op gatekeepers trainingen. Inwoners en professionals krijgen een gatekeeperstraining aangeboden om te leren hoe suïcide kunt herkennen en kunt bespreken met mensen. Uit onderzoek en ervaring blijkt dat mensen met suïcidale gedachten er vaak niet over praten en niet snel hulp zoeken, terwijl we ook weten dat praten over deze gedachten juist helpt en oplucht. Daarom is gekozen voor gatekeeperstraining voor het brede publiek. De volgende doelgroepen worden daarnaast expliciet benaderd: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

5.3

onderwijs, huisartsen, gebiedsteams en leerplichtambtenaren, jeugdgezondheidszorg, welzijnswerk, UWV, kerkelijk werkers en ouderlingen, NWVA, AB-vakgroep.

Versterken van ketenaanpak

Versterken van suïcidepreventie in de keten: beter signaleren, bespreken, diagnosticeren en adequaat behandelen of verwijzen van suïcidaal gedrag. Inclusief afspraken met ketenpartners over warme overdracht en intercollegiaal overleg het wijkteam, ziekenhuis en ggz.

Hulp aan nabestaanden

Hulp voor nabestaanden is essentieel in de suïcidepreventie aanpak. Steun en beschikbaarheid van de directe omgeving wordt als helpend ervaren, juist op langere termijn. Van familie en vrienden, maar ook van buurtgenoten, de kerk, een betrokken huisarts of hulpverlener. Daarnaast geven veel nabestaanden aan dat een psychologische behandeling hen erg geholpen heeft om verder te leven met het verlies. Een aantal jaren geleden is GGD Fryslân in samenwerking met Slachtofferhulp, Stichting Nabestaanden Friesland en GGZ Friesland de module ‘Verlies Door Zelfdoding’ gestart. Via de huisarts ontvangen nabestaanden een folder waarin staat dat zij bij GGZ Friesland een aantal (kosteloze) gesprekken kunnen voeren met een sociaal psychiatrisch verpleegkundige. Een knelpunt waar wij op dit moment mee te maken hebben bij het aanbieden van deze hulp, is de financiering. Op dit moment biedt GGZ Friesland de begeleiding kosteloos aan. Hier is destijds voor gekozen om de drempel voor nabestaanden zo laag mogelijk te maken om hulp te vragen. Echter, dit is niet voor de lange termijn haalbaar. Onderzocht moet worden hoe deze ondersteuning in de toekomst gefinancierd kan worden.

Benaderen van risicogroepen

Voor elk van de gekozen risicogroepen worden diverse specifieke maatregelen getroffen om suïcidaal gedrag in een zo vroeg mogelijk stadium te voorkomen. Deze maatregelen zijn deels toegesneden op de doelgroepen zelf, maar ook deels gericht op professionals die vaak met deze doelgroepen in aanraking komen. Een voorbeeld hiervan is STORM. STORM is een preventie-aanpak gericht op jongeren op middelbare scholen. Alle leerlingen worden in hun tweede en vierde leerjaar bij een jeugdverpleegkundige gescreend op psychische klachten, zoals depressie en suïcidaliteit. Mentoren en zorgcoördinatoren worden getraind in het oppikken en bespreekbaar maken van verontrustende signalen. Jongeren met ernstige klachten krijgen direct hulp. Aan mentaal kwetsbare jongeren en hun ouders worden speciale trainingen aangeboden. Door GGD Fryslân en GGZ Friesland is een subsidieaanvraag gedaan bij VWS (via de landelijke stuurgroep STORM) voor een voorbereidingsjaar STORM door GGD Fryslân en GGZ Friesland. Deze is goedgekeurd. Voorgesteld wordt om Súdwest-Fryslân (evt samen met De Fryske Marren) op te geven als pilot voor de uitrol van STORM.

8

naar de inhoudsopgave

Plan van aanpak Suïcidepreventie | gemeente Súdwest-Fryslân

9

6. Fasering De aanpak wordt gefaseerd ingezet vanaf 2023 tot 2026.

Financiën Kosten Projectleider Publiekscampagne Gatekeeperstraining Benaderen van risicogroepen STORM

30.000 20.000 30.000 20.000 50.000 150.000

Dekking* Spuk gelden Leefstijl Coronamiddelen Jeugd Gezondheidsbeleid

50.000 50.000 50.000 150.000

* De opstart-fase van de aanpak wordt nu deels betaald uit tijdelijke middelen (Spuk leefstijl en coronamiddelen Jeugd). Deze middelen zijn tot en met 2024. Daarna verwachten wij landelijke gelden voor dit thema te ontvangen, waar we de aanpak uit kunnen dekken en kunnen verduurzamen.

10

naar de inhoudsopgave

Plan van aanpak Suïcidepreventie | gemeente Súdwest-Fryslân

11

2022