NIEUW - Raadsvoorstel - Ontwikkelfonds

Ons nummer: R25.000002

*R25.000002*

Raadsvoorstel gemeente Súdwest-Fryslân Behandelend team Portefeuillehouder Raadscommissie Raadscommissie Raadsvergadering

: : : : :

Strategie & Programma's Michel Rietman Bestjoer en Finânsjes 13 februari 2025 27 februari 2025

Onderwerp

:

Ontwikkelfonds

Raadsvoorstel: a. Kennis te nemen van het geschetste vervolgproces ontwikkelfonds; b. De aangescherpte kaders ontwikkelfonds vast te stellen; c. De reserveringen voor PAGW (€ 1.400.000) en DNA (€ 250.000) (De Nieuwe Afsluitdijk) te laten vervallen en de middelen te laten vrijvallen ten gunste van het ontwikkelfonds; d. De eerder gereserveerde middelen ad € 2.500.000 voor de regiodeal beschikbaar te stellen. Inleiding: Het ontwikkelfonds is het voornaamste financiële instrument van Súdwest-Fryslân om te ontwikkelen en onze ambities waar te maken. Sinds de programmabegroting van 2023 hebben we een ontschot ontwikkelfonds dat we jaarlijks voeden met middelen, zowel structureel (2 miljoen) als incidenteel (1 miljoen). Met het ontwikkelfonds zijn we in staat majeure opgaven verder te brengen en in te springen op kansen die zich voordoen. In de afgelopen jaren zijn al veel grote ontwikkelingen in de gemeente gestart en afgerond en hebben we door het fonds ook veel extern geld kunnen koppelen/ realiseren zoals met Leader, de IJsselmeeragenda en recent de Regiodeal. Dat is vanaf de start ook een van de belangrijkste uitgangspunten van het fonds geweest: het koppelen van eigen middelen aan externe middelen en zo een multiplier bereiken.

Recent hebben de raad en college met het sporthart Bolsward (€ 1 miljoen), de reservering Regiodeal (€ 2,5 miljoen) en het Flexaterrein (€ 1,4 miljoen) grote investeringen gedaan vanuit het ontwikkelfonds. Met deze besluiten is ook een stevige basis gelegd voor de € 17 miljoen beschikbaar gestelde euro’s Rijksmiddelen voor de Regiodeal en onze cofinanciering die daar tegenover staat. Uitgaande van een jaarlijkse voeding, zijn ook na de vele investeringen en reserveringen die al zijn gedaan middelen beschikbaar: voor structurele investeringen/ afschrijvingen en voor incidentele inzet zoals procesgeld, onderzoeken etc. Het college heeft eerder aan de raad toegezegd in de raad van januari 2025 (LTA) met een integraal voorstel te komen over de vervolg inzet vanuit het ontwikkelfonds. We stellen nu voor dit proces anders te gaan doorlopen. In de schriftelijke reactie toezegging 10 okt 2024 is dit toegezegd (Q1 2025 i.p.v. jan 2025). We stellen nu voor het proces “op te knippen” en komen daarom eerst met dit voorstel richting de raad met de stand van zaken en een beoogde herijking van de kaders van het fonds. Daarnaast wordt u een concreet voorstel gedaan over een aantal lopende reserveringen (PAGW en DNA) en over het activeren van de gereserveerde middelen voor de regiodeal uit het ontwikkelfonds.

Met deze voorstellen ligt er een uitgangspunt van waar uit beter de afwegingen over mogelijke vervolginzet kunnen worden gemaakt. Een concrete afweging over de mogelijke vervolginzet fonds stellen we voor mee te laten lopen in het proces van de voorjaarsnota zodat deze in samenhang met de kansrijke sporen en de verdere begrotingsafwegingen kan plaatsvinden. Eventuele afzonderlijke voorstellen voor dekking uit het

1

fonds kunnen daarna separaat naar de raad worden gebracht. Daarmee krijgen ze ook de aandacht die ze verdienen. Global Goals: De kaders van het fonds voorzien erin dat voorstellen getoetst worden aan een brede (maatschappelijke) impact. In de afzonderlijke projectvoorstellen zal worden gemotiveerd hoe projecten aanhaken op global goals. Argumenten: Huidige stand van zaken ontwikkelfonds Als uitgangspunt benoemen we hier de huidige stand van zaken op basis van college/ raadbesluiten. Op basis van de besluitvorming zoals die tot nog toe in college en raad heeft plaatsgevonden is er nog een investeringsruimte van ongeveer 5,6 miljoen euro (tot en met 2027) en een incidentele ruimte van 2,5 miljoen euro. In dit overzicht zijn de inhoudelijke voorstellen zoals die hierna in dit stuk zijn genoemd nog niet meegenomen. Dat geldt ook voor het besluitpunt d hierna om een aantal reserveringen (PAGW en DNA) te laten vervallen. Bij het onderdeel financiën volgt een overzicht van het fonds inclusief de diverse voorstellen die separaat en in dit stuk zijn gedaan.

Vervolgproces ontwikkelfonds (besluitpunt a) Eerder was het voornemen om al in januari 2025 richting de raad te komen met een integraal voorstel ontwikkelfonds waarin een voorstel zou worden gedaan over de kaders van het fonds en de inzet van middelen voor specifieke projecten. We achten het verstandig dit proces anders in te richten en de inhoudelijke afwegingen qua vervolginzet verder te koppelen aan het lopende proces van voorjaarsnota en begroting 2026. Zoals bekend gaan we in de aanloop naar de programmabegroting 2026 werken aan de voorjaarsnota. Richting de voorjaarsnota gaan we met elkaar in gesprek over onder meer trends en ontwikkelingen, financiële positie, opbrengst kansrijke sporen en mogelijke ambities. Dat doen we in het licht van de zeer uitdagende financiële omstandigheden. Er zijn keuzes nodig en daartoe geven we in de voorjaarsnota de richting aan. De voorjaarsnota staat gepland voor de raad van mei 2026. Vanuit de koers en mogelijkse focus die in de voorjaarsnota wordt bepaald ontstaat meer scherpte over de richtingen die we kiezen en kan in die bespreking ook de ruimte van het ontwikkelfonds worden meegenomen. Op deze manier voeren we het integrale gesprek in z’n totaliteit op inhoud, financiële kaders, keuzes en mogelijkheden.

Separate voorstellen na de voorjaarsnota Op basis van de lijnen en kaders die bij de voorjaarsnota/ begroting worden bepaald is ons voornemen separate voorstellen over projecten richting de raad te brengen. Het gaat namelijk om majeure projecten met veel impact die ook een goede afzonderlijke behandeling in college/ raad

2

verdienen. Per voorstel moet dan worden beargumenteerd waarom een dekking uit het ontwikkelfonds gerechtvaardigd is. Tot en met 350.000 euro (in totaal per jaar) kan worden volstaan met collegebesluiten als de urgentie/ benodigde snelheid van besluitvorming daar om vraagt. Aantal projecten separate eerder besluitvorming Zoals hiervoor gezegd stellen we dus een integrale behandeling bij de voorjaarsnota voor en separate behandeling van projectvoorstellen daarna. Voor een drietal concrete projecten was dit wat ons betreft niet de gewenste route. Het gaat hier om voorstellen die wat ons betreft geen vertraging verdragen: -

het ondergronds brengen van de hoofspanningskabels Sneek-Noord; proceskosten voor campus Sneek; proceskosten voor het ziekenhuis en zorglandschap Sneek.

Wachten tot mei zou hebben betekend dat er geen middelen zijn voor inzet waar deze wel noodzakelijk is of waar (in het geval van hoogspanning) afspraken met externe partijen liggen om duidelijkheid te geven. Er zijn daarom separate voorstellen voor inzet in uw raad gebracht. De specifieke urgentie is in deze voorstellen zelf toegelicht. Aangescherpte kaders ontwikkelfonds (besluitpunt b) Het ontwikkelfonds kent sinds 2023 geen “schotten” meer in thema’s of gebieden. In plaats daarvan hanteren we kaders waaraan het college en de raad projecten kunnen toetsen. De kaders zoals die er nu formeel liggen zijn tot stand gekomen en vastgesteld door de raad bij de programmabegrotingen van 2022 en 2023: Om financiering uit het ontwikkelfonds te krijgen moet een project: -

Bijdragen aan de SDG’s Bijdragen aan onze eigen ambities Een multiplier (externe financiering) realiseren Waar mogelijk gekoppeld zijn aan andere activiteiten in een gebied.

We zijn op basis van de afgelopen periode tot de conclusie gekomen dat een aanscherping binnen de bestaande de kaders wenselijk is. De bestaande kaders blijven dus in stand maar zijn niet altijd voldoende scherp. Zo willen we bijvoorbeeld ook graag willen benadrukken dat een multiplier zich ook kan vertalen in maatschappelijk sociaal/rendement. Op basis van de verkenningen zijn we tot het volgende aanscherpingsvoorstel gekomen: -

Substantiële investeringen of het stimuleren van een start daartoe, waarbij met een slimme aanpak (zoals ‘met een visje een snoek vangen) een maximaal aantoonbaar maatschappelijk rendement of multiplier wordt bereikt. Het project sluit aan bij één of meerdere van toepassing zijnde strategische koerslijnen. De huidige koerslijnen zijn: Veerkrachtige kernen en vitaal landschap, Positieve gezondheid en Organisatie en dienstverlening’. Het creëren van impact op meerdere programma’s, gebieden en\/of beleidsterreinen. Samenwerken met partners die substantieel bijdragen aan het project, zowel in middelen als in inzet > energie vanuit De Mienskip. Voorstellen met een reëel perspectief op uitvoering, of voorstellen gericht op het aanjagen van stappen om tot uitvoering of een besluitmoment te komen.

Met deze aanscherping kan effectiever worden afgewogen of voorstellen passen binnen het fonds. Bij een groot aanbod aan projecten wordt het aantal voldane uitgangspunten bepalend voor de score: hoe meer criteria een project vervult, hoe beter het scoort. Tegelijkertijd is het belangrijk te benadrukken dat dit geen juridisch waterdicht kader is. Een te rigide benadering zou immers het doel van het fonds kunnen ondermijnen, aangezien flexibiliteit juist een essentieel aspect is. Wij geloven dat hiermee een goed evenwicht is bereikt.

3

We stellen u voor bovenstaande, aangescherpte kaders vast te stellen. Reserveringen PAGW en DNA laten vervallen (besluitpunt c) Het ontwikkelfonds is een dynamisch fonds waarin vele belangrijke ontwikkelingen en projecten zijn opgenomen. Dat betekent dat we ook met de wetenschap van nu naar het fonds en de (gereserveerde) middelen moeten kijken. Voor een tweetal projecten waarvoor middelen zijn gereserveerd leidt dat wat ons betreft nu tot de conclusie dat de reservering kan vervallen: PAGW en DNA. Voor PAGW ligt geen reëel zicht of behoefte aan uitvoering die een specifieke reservering noodzakelijk/ wenselijk maakt. Voor DNA geldt dat de kosten vanuit een ander budget zijn betaald. PAGW (programmatische aanpak grote wateren) In 2019 heeft de raad € 1,4 miljoen gereserveerd vanuit het ontwikkelfonds voor het meekoppelen van mogelijke eigen projecten met de projecten die het Rijk in onze gemeente in het kader van de Programmatische aanpak grote wateren in het IJsselmeergebied zou uitvoeren. De gedachte was destijds dat dit een mooie plus zou kunnen zijn op de Rijksaanpak en voordelen zou kunnen opleveren. Dit is uiteindelijk niet van de grond gekomen. Zowel qua inhoud als proces bleek meekoppelen in praktijk niet erg realistisch, onder meer door verschillende tijdspaden, prioriteringen, zeggenschap etc.

Het Rijk gaf ook een duidelijke voorkeur aan binnen het budget en tijd te kunnen afronden van de “eigen” werkzaamheden, gericht op water en natuur. Daarom doen we nu het voorstel deze nog bestaande reservering te laten vallen. DNA (De nieuwe Afsluitdijk) De middelen DNA (€ 250.000 ) zijn gelabeld voor de cofinancieringsbijdrage aan de provincie voor de kosten van het realiseren en bemensen van het projectbureau De Nieuwe Afsluitdijk. Dit was tot 2023 de project samenwerking tussen diverse overheden waaruit diverse projecten zijn voortgekomen zoals Wadden center, Vismigratierivier en Blue energy. De betreffende kosten zijn in 2019 en 2020 echter ten laste van het krediet Opstartkosten opgave IJsselmeerkust geboekt. Aangegeven is dat de kosten al grotendeels in 2019 zijn geboekt, terwijl de bijdrage uit het ontwikkelfonds pas in de raadsvergadering van 14 november 2019 is gelabeld. In 2020 had dit bedrag beschikbaar moeten worden gesteld, dat is niet gebeurd. De kosten zijn ten laste van het rekening resultaat geboekt. In de jaarstukken 2019 is hierover ook gerapporteerd. De labeling is langer blijven staan, omdat het in eerste instantie niet duidelijk was of er nog aanvullende middelen benodigd waren. Bij het opnieuw tegen het licht houden van alle gelabelde middelen, blijkt dat er geen verplichting meer rust op deze middelen en ze daarom alsnog vrij kunnen vallen.

Aangezien de kosten destijds ten laste van het rekening resultaat zijn geboekt en daarmee uiteindelijk ten laste van de Algemene Reserve zijn gegaan, zou het bedrag nu eigenlijk ook vrij moeten vallen ten gunste van deze Algemene Reserve. We stellen echter voor om, met het oog op het behouden van ontwikkelkracht binnen het Ontwikkelfonds, deze middelen toch binnen het Ontwikkelfonds te laten vrijvallen. Met vrijval in het ontwikkelfonds resteert ruim 275 duizend euro incidenteel. Gereserveerde middelen Regiodeal beschikbaar stellen (activeren) (besluitpunt d) De raad heeft bij de besluitvorming rondom de aanvraag van de Regiodeal besloten: 6,7 miljoen euro cofinanciering toe te zeggen waarvan 2,5 miljoen uit het ontwikkelfonds (reservering) en de rest uit bestaande begroting. Het werkdocument Regiodeal ZWF was hierbij de basis. Zoals bekend is de Regiodeal daarna toegekend. Op basis van de toekenning is een uitgewerkt convenant opgesteld dat formeel door alle regiopartijen en het Rijk is ondertekend in oktober 2024. (actieve info raad oktober 2024, inclusief aanvraag en convenant). Op basis daarvan zijn de rijksmiddelen beschikbaar gesteld en kunnen ook kosten worden gemaakt. Daarom stellen we de raad nu voor om daadwerkelijk de gereserveerde middelen ontwikkelfonds voor de regiodeal (2,5 miljoen euro) beschikbaar te stellen (activeren).

Daarmee kan in eerste kwartaal 2025 dan de uitvoering van de Regiodeal als een samenhangend programma worden opgestart. Het convenant vormt zoals gezegd de basis waarop het rijk de middelen beschikbaar heeft gesteld.

4

De colleges van Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren, provincie Fryslân en Wetterskip werken nu aan een eerste programmaplan. Het programmaplan betreft een uitwerking van het eerder aan de raad toegestuurde convenant op projectniveau. In het convenant is al vrij specifiek benoemd waarmee we in de regiodeal aan de slag gaan. Onder de lijnen Mienskip, Voorzieningen, Economie en leefomgeving duiden we in het programmaplan verder hoe dit wordt uitgewerkt qua planningen en middelen. De planning is dat de verschillende bestuursorganen het programmaplan in maart 2025 vaststellen. De raad zal na vaststelling verder worden geïnformeerd over het programmaplan en/ of over separate projecten. Zonder activering van de middelen kan niet worden gestart met de regiodeal. Bij dit voorstel treft u links en bijlagen aan richting de aanvraag en het eerdere werkdocument, en het convenant inclusief de actieve info dat u hierover in oktober 2024 heeft ontvangen. Rol en bevoegdheid: De bevoegdheden kunnen op projectniveau zowel bij college als raad liggen. Als het gaat om specifieke inzet van het ontwikkelfonds is het aan de raad de middelen beschikbaar te stellen. De raad stelt ook de kaders rondom het fonds vast. Risico’s: Mogelijke risico’s spelen op projectniveau en daarover wordt dan afzonderlijk gerapporteerd.

Ten aanzien van procesgelden zou als risico kunnen gelden dat de uiteindelijke ontwikkeling waar naartoe wordt gewerkt (nog) geen doorgang kan vinden of wordt getemporiseerd. Financiën: Het voorstel behelst vrijval van middelen voor de projecten PAGW en DNA. (in totaal 1,65 miljoen euro). De genoemde bedragen vloeien met een positief besluit terug in de middelen beschikbaar in het ontwikkelfonds. Daarmee zijn de middelen weer beschikbaar om ingezet te worden binnen de kaders van het fonds. Verder heeft de beschikbaarstelling van de middelen regiodeal als resultaat dat er nu ook daadwerkelijk gebruik kan worden gemaakt van de middelen als cofinanciering projecten binnen de regiodeal. Daarmee volgen we de beschikbaarheidsstelling van de Rijksmiddelen op basis van het vastgestelde convenant met het Rijk en de andere partners. Het bedrag van € 2.500.000 bestaat uit een eenmalig deel van € 1.625.000 en een te activeren deel van € 875.000. Het te activeren deel wordt als volgt verwerkt: 2025 2026 2027 Regiodeal 437.500 € 218.750 € 218.750 Uitgangspunt hierbij is een afschrijvingstermijn van 25 jaar. Deze besluiten en de separate voorstellen ziekenhuis en campus hebben het volgende resultaat voor het fonds. Er resteert tot en met 2027 nog een investeringsruimte van ruim 7,2 miljoen en een incidentele ruimte van 275.925 euro.

Daarbij opgemerkt dat de voeding, tenzij niet anders wordt besloten doorloopt na 2027 en het ook zo kan zijn dat beoogde bestedingen pas (gedeeltelijk) na 2027 plaatsvinden. Als dat het geval is ontstaat er in de periode tot 2027 meer ruimte.

5

Stand van zaken na projecten

Bedragen x 1 miljoen

Ontwikkelfonds

t/m 2023

t/m 2024

t/m 2025

t/m 2026

t/m 2027

Jaarlijkse storting € 2 miljoen

Te activeren Beschikbaar gesteld krediet Gelabeld Nog beschikbaar te activeren

16,30 10,27 0,00 6,03

18,30 11,02 2,90 4,38

20,30 11,77 4,84 3,69

22,30 11,77 5,06 5,47

24,30 11,77 5,28 7,25

7,00 5,46 0,00 1,54

8,53 6,10 0,39 2,04

9,53 6,35 2,14 1,04

10,53 6,35 2,50 1,68

11,53 6,35 4,90 0,28

Jaarlijkse storting € 1 miljoen

Eenmalige middelen Beschikbaar gesteld krediet Gelabeld Nog beschikbaar eenmalig

Juridisch: Geen juridische elementen aan dit voorstel verbonden. Voorstel binnen de bevoegdheden van college en raad. Alternatieven: Voor de verschillende besluitonderdelen zijn diverse alternatieven mogelijk. De raad kan besluiten (besluitpunt b) de huidige kaders te handhaven. Zoals gezegd denken we wel dat aanscherping kan helpen betere keuzes te maken. De raad kan besluiten de gelabelde middelen voor PAGW en DNA niet vrij te laten vallen. Resultaat is dat de middelen niet voor andere doelen in te zetten zijn. We verwachten zoals gezegd geen inzet op de projecten waarvoor de middelen zijn gelabeld. De raad kan specifiek ten aanzien van DNA besluiten om de middelen vrij te laten vallen in de Algemene Reserve. In dat geval resteert in het ontwikkelfonds nog € 25.000,- incidenteel. Participatie en communicatie: Communicatie vindt plaats met belanghebbenden ten aanzien van specifieke projecten. Planning en vervolgproces: Nieuwe projecten worden via separate college en raadsvoorstellen voorgelegd en integraal behandeling volgt tijdens de voorjaarsnota. Link(s) naar eerdere besluitvorming of (actieve) informatie: actieve info regiodeal convenant regiodeal (28 oktober 2024) aanvraag regiodeal (30 oktober 2023)

Bijlage(n): -

Overzicht na voorgestelde besluitvorming 27 feb 2025 Beantwoording toezeggingen

6

Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

mr. drs. J.A. de Vries

W. Sikkes

7

, burgemeester.

, gemeentesecretaris.

Raadsbesluit gemeente Súdwest-Fryslân Onderwerp Ontwikkelfonds Naar aanleiding van het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 14 januari 2025; besluit: a. b. c. d.

Kennis te nemen van het geschetste vervolgproces ontwikkelfonds; De aangescherpte kaders ontwikkelfonds vast te stellen; De reserveringen voor PAGW (€ 1.400.000) en DNA (€ 250.000) te laten vervallen en de middelen te laten vrijvallen ten gunste van het ontwikkelfonds; De eerder gereserveerde middelen ad € 2.500.000 voor de regiodeal beschikbaar te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 27 februari 2025

mr. drs. J.A. de Vries

G.W. Stegenga

8

, voorzitter.

, griffier.