Bijlage - Stedenbouwkundig programma van eisen Bolsward Oost inclusief vlekkenplan

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

Programma van eisen Maart 2021 Inhoud § 1. Inleiding § 2. Speerpunten | Samenvatting § 3. Water en groenstructuur § 4. Mobiliteit en verkeersstructuur § 5. Inclusieve woonwijk – Woonprogramma § 6. Leefbaarheid en gezondheid - Voorzieningen § 7. Thematisering § 8. Duurzaamheid: Klimaat adaptatie en mitigatie § 9. Programmatische overzichtskaart | Vlekkenplan § 10. Planning en fasering § 11. Dwarsprofilering plangebied

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

§ 1. Inleiding Voor u ligt het concept programma van eisen voor de nieuwe woonwijk Bolsward Oost, De nieuwe wijk van de toekomst. Op basis van een bewoners enquête en expertmeetings met professionals is de afgelopen maanden geïnventariseerd aan welke eisen de nieuwe wijk moet gaan voldoen. De online bewoner enquête is ruim 300 keer ingevuld en heeft veel waardevolle informatie opgeleverd. Ook is intensief gesproken met stakeholders zoals het waterschap, lokale makelaars en ontwikkelaars, woningbouwvereniging Elkien, de vereniging Eco erf en de gemeentelijke professionals uit de projectgroep van Groen, verkeer en mobiliteit, openbare ruimte en duurzaamheid. Het programma van eisen sluit verder aan bij de uitgangspunten van de structuurvisie gemeente Bolsward november 2010. In het hier voor liggende document heeft WAA samen met de projectgroep de opgehaalde informatie geïnventariseerd en vertaald naar het hier voorliggende programma van eisen. Wijk van de toekomst De ambities zijn hoog. Bolsward Oost moet de nieuwe wijk van de toekomst worden waarbij meerdere doelstellingen uit de structuurvisie gemeente Bolsward en de klimaatagenda zullen worden gerealiseerd.

Daarbij gaat het niet alleen om duurzame doelstellingen die aansluiten bij de huidige klimaatopgaven maar nadrukkelijk ook over sociale aspecten op het gebied van leefbaarheid en gezondheid van de wijk en Bolsward als geheel. Bolsward Oost wordt een inclusieve woonwijk met woonruimte voor iedereen. Zij biedt veel flexibiliteit en ruimte voor particuliere initiatieven waarbij ingespeeld kan worden op actuele ontwikkelingen in de markt. Bovenstaande doelstellingen hebben we ingedeeld naar onderstaande vijf thema’s - Leefbaarheid en gezondheid, openbare ruimte en groen - Mobiliteit en verkeersveiligheid - Een inclusieve woonwijk - Duurzaamheid - Ruimtelijke kwaliteit In onderstaande paragrafen wordt het stedenbouwkundig programma nader omschreven en toegelicht aan de hand van plankaarten waarin we de ruimtelijke randvoorwaarden hebben vastgelegd in een vlekkenplan voor de hoofdstructuur van de wijk. Op basis van dit programma van eisen kan het plan samen met een onderliggende grondexploitatie stedenbouwkundig verder worden uitgewerkt en verkaveld.

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

§2. Speerpunten / Samenvatting Bolsward Oost, Wijk van de toekomst Leefbaarheid, gezondheid, openbare ruimte en groen -

Veel ruimte voor groen met centrale voorziening als basis kwaliteit Faciliteer de sociale interactie en zorg voor een centrale ontmoetingsplek voor buurtbewoners. Koppel hieraan basisvoorzieningen zoals bijvoorbeeld een afhaalpunt, activiteitenruimte en een buurttuin. Robuuste groenstructuur met natuurlijke speelvoorzieningen waar wat te beleven valt. Versterk het recreatieve netwerk met een beweegroute en combineer dit met de groenstructuur en langzaam verkeersverbindingen. Versterk de groenkwaliteit van het ‘’Natuureiland’’ aan de noordzijde Maak wonen aan vaarwater mogelijk

Mobiliteit en verkeersveiligheid, -

Faciliteer de fiets door de aanleg van korte, snelle rechtstreekse fietsverbindingen met het centrum. Zorg zo mogelijk voor een verkeersveilige ongelijkvloerse kruising voor langzaam verkeer met de oostelijk rondweg. Versterk het recreatieve netwerk door de aanleg van wandel en fietspaden met het achterland. Maak de auto ontsluiting secundair. Zij is te gast in de nieuwe wijk Zorg voor voldoende parkeergelegenheid en oplaadpunten in de wijk en anticipeer op elektrisch rijden.

Een inclusieve woonwijk -

Het woonprogramma is gedifferentieerd en biedt woonruimte in elk segment en van jong tot oud Per deelgebied is er ruimte voor programmatische flexibiliteit zodat geanticipeerd kan worden op toekomstige marktontwikkelingen Deelgebieden worden gefaseerd ontwikkeld waarbij ingespeeld kan worden op initiatieven uit de markt Biedt ruimte aan particuliere initiatieven Veel vrijheid in regelgeving voor particuliere bouwers. Regie op ruimtelijke kwaliteit middels een Q - team Houdt bij het inrichten en detailleren van de openbare ruimte rekening met mindervaliden om de inclusiviteit te bevorderen

Duurzaamheid: Energie neutraal en klimaat adaptief -

Energieneutraal Maximale benutting van zonnepanelen op daken Aanleg op boezempeil voor ‘’droge voeten’’ Voldoende opvang capaciteit voor regenwater Grijswater zuivering in de eigen wijk Vergroten van biodiversiteit door de aanleg van robuuste groenzones Circulaire materiaaltoepassingen in de openbare ruimte

Ruimtelijke kwaliteit -

Maak wonen aan vaarwater mogelijk Zorg voor kleinschalige herkenbare deelbuurten met een eigen identiteit Zorg voor zichtlijnen vanaf de rondweg met het achterliggende landschap Creëer een sterke ruimtelijke groenstructuur als ruimtelijke drager van de wijk Combineer waar mogelijk verschillende functies voor efficiënt grondgebruik Laat veel ruimte en vrijheid in beeldkwaliteit en stuur middels heldere richtlijnen en Q-team

Plangebied Bolsward Oost

Indicatief ruimtebeslag Plangebied: 145.000 m2 Uitgeefbaar voor wonen inclusief natuurlijke oevers 58.500 m2 Verhardingen parkeren 23.000 m2 Groen 32.000 m2 Stadslandbouw (of groen) 9.500 m2 Water inclusief rietkragen 20.000 m2 Helofytenfilter 2.000 m2

(40%) (16%) (22%) (6%) (15%) (1%)

Gedeeld ruimtegebruik: Centrale speelvoorziening 1.000 m2 PV installatie collectief 4.200 m2 Bos plantsoen 10.000 m2

Combineren met collectief parkeren Valt samen met groenzone en Natuureiland

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

§3. Water en Groenstructuur Groene wijkrand - Representatief front Tussen de ringweg en de nieuwe wijk maken we een groene overgangszone die zorgt voor continuering van het groene profiel van de rondweg. De groenzone bestaat uit een brede groenstrook gecombineerd met nieuwe vaarwater met groene natuurlijke oevers en parkbomen. De bebouwing aan rondweg heeft een representatieve uitstraling. Woningen zijn met de voorkant naar de ringweg gekeerd en vormen een aantrekkelijk aangezicht van de wijk. De groenzone wordt op meerdere plaatsen in Oost-West richting doorsneden ten behoeve van fietspaden en langzaam verkeersverbindingen van en naar de wijk. Hierdoor ontstaan zichtlijnen in Oostelijke richting waardoor contact met het achterliggende landschap vanaf de rondweg en de naastliggende wijk voelbaar blijft. De groenstrook biedt tevens ruimte aan 2000 m2 helofyten filter en een wandel/ vlonderpad langs het water.

Groene zone langs de Rondweg met representatief front

Groene Stadsrand met vaart

In Oost- West richting wordt de wijk doorsneden door langzaam-verkeers routes die worden gekoppeld aan begeleidende groenstroken. Ze vormen samen met de waterlopen belangrijke zichtlijnen vanaf de rondweg naar het achterliggende weidelandschap. Groene stadsrand - Robuuste overgang Aan de Oostzijde vormt Bolsward Oost de nieuwe stadsrand. Deze wordt gevormd door een tweede vaart op boezempeil met een robuuste rietkraag en natuurlijke oevers waarachter de woongebieden worden gesitueerd. De overgang naar het weidelandschap wordt gevormd door een dijklichaam als overgang tussen Boezem en Polderpeil met bomenaanplant zoals wilgen en populieren. Hiermee sluiten we aan bij de landschappelijke ambitie om rondom de compacte stad Bolsward een integrale groene overgangszone te creëren naar het omringende weidelandschap. De groene stadsrand kan wordt gecombineerd met een nieuwe recreatieve fiets- en wandelroute als buitenrand van de wijk in combinatie met het vaarwater op boezempeil dat we aansluiten op de Hartwerdervaart. De kavels en woningen aan de Oostrand worden met de achtertuin aan het vaarwater gepositioneerd. Stadspark Natuureiland en overgang naar weidevogel gebied aan de Noordzijde Aan de Noordzijde versterken we de groene en recreatieve kwaliteit van het Natuureiland. Daarmee sluiten we aan bij de gestelde doelen uit de structuurvisie.

We reserveren langs de Noordrand van de Hartwerter Feart ruimte voor een open weidestrook waarin buurtvoorzieningen kunnen worden opgenomen zoals een centraal speelveld, een haventje en een mogelijke buurtvoorziening. Zo ontstaat samen met het natuureiland een nieuw stadspark. Verder tekenen zich kansen af in de samenwerking met bijvoorbeeld vereniging Eco Erf om de groenstructuur te versterken met ca. 1 ha. stadslandbouw op polderpeil in combinatie met een zorgboerderij. Zo ontstaat een centrale ontmoetingsplek in de wijk met meerwaarde voor de hele stad. Bosplantsoen Het realiseren van een bosplantsoen (doelstelling klimaatagenda) in de wijk vraagt om veel ruimtebeslag en is niet opgenomen in het vlekkenplan. Mogelijk kan de noordrand langs de Hartwerter Feart en een deel van het natuureiland aangeplant worden met een bosplantsoen. Daarbij moet echter wel rekening gehouden worden met de gevoeligheid van het aangrenzende weidevogelgebied. Bij de verdere uitwerking en invulling hiervan zal aansluiting gezocht moeten worden bij een integrale stadsrandvisie van Bolsward breed. Groenstructuur als interne drager In de wijk zelf zorgt groen en water voor een heldere organisatorische structuur tussen de drie deelgebieden. Daarbij wordt snippergroen zoveel mogelijk voorkomen.

De groenstructuur wordt gecombineerd met verschillende functies in de openbare ruimte zoals de hoofd ontsluitingsstructuur in Noord – Zuid richting en een beweegroute, fiets- en wandelpaden. Deze Noord- Zuid as kan worden uitgewerkt als informele groenzone met plas en dras en draagt bij aan de afwatering van de wijk op het boezempeil.

Erfscheidingen Erfscheidingen die grenzen aan de openbare ruimte en tussen de woningen zijn altijd groen en vormen een sterke ruimtelijke drager. Kavels aan de waterzijde krijgen een natuurlijke oever met een rietkraag. Water structuur Water vormt een tweede belangrijke drager voor de structuur van de wijk. Daarbij kiezen we vanwege klimaatveranderingen en toenemende regenval nadrukkelijk voor een hoge aanleg op boezempeil. Door vaarwater op boezempeil aan te leggen kan een koppeling worden gemaakt met de Hartwerter Feart en kan worden aangesloten op het recreatieve vaarnetwerk (sloepen en kano’s, doorvaart hoogte 1,5 meter). Het aan te leggen vaarwater heeft een minimaal 10 meter brede vrije doorvaart breedte en wordt uitgevoerd met natuurlijke oevers en rietkragen. Door woonkavels aan vaarwater te situeren ontstaat extra meerwaarde. Indien mogelijk worden oevers openbaar uitgevoerd. Het oppervlaktewater biedt tevens extra buffercapaciteit voor zware regenbuien en kan worden ingezet als energiebron (aquathermie) voor een energie neutrale wijk. -

Centrale gelegen groenstrook koppelen aan de hoofdontsluiting Openbare robuuste groenzone langs de rondweg aan de Westzijde Groene waterrand aan de Oostzijde met vaarwater en robuuste rietkragen Natuurlijke oevers aan de westelijke groenzone om de biodiversiteit te versterken Rondlopende vaart op boezempeil in verbinding met de Hartwerter Feart. Een heldere centrale robuuste natuurlijke speelvoorziening nabij de buurtvoorziening aan de Noordzijde

Groene Stadsrand met vrijliggend fietspad

Groene Stadsrand met vaart

Hittestress Om hittestress te voorkomen en infiltratie van regenwater zoveel mogelijk te faciliteren wordt het verhard oppervlak van de wijk zoveel mogelijk beperkt. Kansen Onderzocht kan worden of wandelpaden kunnen worden uitgevoerd in half verharding. Verharding van wegen en de centrale parkeerplaatsen in de openbare ruimte kunnen mogelijk worden uitgevoerd in waterdoorlatende klinkers.

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

Natuureiland Groene zones Plas en dras Zichtlijnen

Natuur eiland Hartwerter feart

Zich

tlijn

naa

r la

nds

cha

p

Ug

ola

an

Groensstroken met zichtlijnen

Snek

Robuuste groenstructuur in het hart van de wijk - Singel / plantsoen

erwe

Kaart groenstructuur

g

Groen profiel van de rondweg wordt versterkt

Erfscheidingen aan de openbare ruimte zijn groen

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

Helofytenwaterfilter

Helofytenwaterfilter

Riet oevers

Riet oevers

Sloten polderpeil

Sloten polderpeil

Water boezempeil

Hartwerter feart

Ug

ola

an

Helofytenfilter voor grijswater zuivering in de wijk - riet of wilgen

Water boezempeil

Rietrijke oevers

Snek

erwe

Wonen aan vaarwater

Kaart water structuur

g

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

§4. Mobiliteit en verkeersstructuur Bushalte

Fiets Autoweg Beleidsmatig is vastgesteld om het fietsgebruik in Bolsward te bevorderen. Bolsward Oost krijgt dan ook een fijnmazig fietsnetwerk Hulpdienst met een snelle en directe fietsverbinding met het centrum. Onderzocht wordt of deze fietsverbinding zo mogelijk ter plaatse van de rondweg (Ugolaan) op minstens een plek ongelijkvloers kan zijn middels een fietstunnel of een aanpassing van de brug over de Hartwerter Feart, zodat de reisafstand naar het centrum van de stad per fiets sneller is dan met de auto. Daarnaast krijgt Bolsward Oost een goede aansluiting op het bestaande fietspaden netwerk en wordt het recreatieve netwerk verder uitgebreid. Bolsward Oost vormt qua de fietsstructuur een nieuwe schakel tussen stad en Ommeland waarbij de fietsstructuur aansluit op die van het buitengebied.

Bushalte Autoweg Hulpdienst

Uitgangspunten voor het fietsgebruik is het realiseren van een fijnmazig verkeersveilig fietsnetwerk met een hoog comfort. Door fietsverbindingen te laten samenvallen met de hoofdgroenstructuur ontstaan aantrekkelijke, gezonde en veilige fietsverbindingen. Specifieke aandacht is er voor de aansluiting op de hoofdroutes naar Sneek, het centrum van Bolsward, de sportvelden, het Marne college en de lagere scholen in de aangrenzende wijken. Kans: Directe verbinding met het centrum - Een snelle ongelijkvloerse fietsverbinding met het centrum kan worden gerealiseerd door aanpassing van de brug over de Hartwerter Feart of middels een fietserstunnel onder de rondweg door.

Hartwerter feart

Auto De auto is in Bolsward Oost ondergeschikt. De auto is in de wijk te gast. We beschouwen de gehele buurt als een 30 km-zone. De verkeersstructuur wordt zo ontworpen dat doorgaand autoverkeer niet mogelijk is. De wijk krijgt een hoofdverkeersaansluiting aan de Snekerweg. De auto-entree koppelen we aan de centrale Noord–Zuid as die de woonbuurten met elkaar verbindt. Vanaf de centrale as zijn de verschillende woonbuurtjes bereikbaar. De woonstraatjes zijn kort en worden doodlopend en als woonerf vormgegeven. Voor hulpdiensten is er een koppeling met de Rondweg.

ola Ug

Kans: Versterken recreatief fietspaden netwerk - Aan de Oostzijde ligt een kans om een nieuw recreatief fietspad aan te leggen tussen de Snekerweg (Boerderij Hettinga) en het voormalige Ugo Klooster. Het nieuwe pad kruist het fietspad langs de Hartwerter Feart richting het centrum. Ook ligt er een kans om een het fietspaden netwerk in Oostelijke richting door te zetten langs de Hartwerter Feart. Op deze manier worden aan de Oostrand van Bolsward een openbare recreatieve routes toegevoegd die we koppelen aan de water en groenstructuur. De route kan verder worden uitgebreid met een beweegroute en historisch verhalen pad.

an

Kans: Aansluiting op bestaand fietspaden netwerk - Vanuit de wijk zijn er fietsaansluitingen mogelijk op de Snekerweg (Zuidzijde), richting het Natuureiland en de via een nieuwe brug met de noordzijde van de Hartwerter Feart en op de Oostelijke ringweg (Westzijde)

- De gehele wijk uitvoeren als 30 km zone. Ontsluitingswegen voor de auto vallen samen met interne fietsroutes - Hoofdonsluitingsweg inrichten als fietsstraat - Auto ontsluiting vanaf de Snekerweg | Calamiteiten route voor hulpdiensten aan de Ugolaan Straatbeeld wordt niet bepaald door auto’s - Parkeren op eigen terrein achter hagen. Het straatbeeld wordt niet gedomineerd door auto’s. - Centraal parkeren in clusters voor bezoekers per deelgebied. Centraal parkeren combineren met collectieve zonnedaken en laadpalen. Verkeersveilig - Geen lange rechte straten, maar overzichtelijke gebogen profielen om hardrijden tegen te gaan - In de centrale as worden verhoogde kruisingen toegepast voor maximale attentiewaarde die de verkeersveiligheid bevorderen.

Snek

erwe

Voetgangers en mindervaliden Fijnmazig eigen netwerk dat we koppelen aan de verkeer- en groenstructuur van de wijk. - Valt waar mogelijk samen met hoofdontsluiting om snippergroen te voorkomen - Beweegroute integreren - Goede oversteek faciliteiten richting centrum - Koppelen aan groenstructuur Openbaar vervoer Ten zuiden van de wijk is ter hoogte van de Snekerweg een bushalte aanwezig. De bushalte is nu niet bereikbaar met de fiets. Door het fietspad door te trekken tot de halte en hier een fietsenstalling te realiseren wordt de halte beter bereikbaar vanuit de nieuwe wijk.

g

Kaart auto ontsluiting

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

zaam verkeersstructuur Langzaam verkeersstructuur

aande fietsstructuur

Ugo Klooster

of fietstunnel

Bestaande fietsstructuur Brug of fietstunnel

Snelle fietsverbindingen worden optimaal gefaciliteerd

cen

Hartwerter feart

Ha

trum

rtw

vlonderpad

er

d

Ug

ola

an

Ongelijkvloerse kruissing langs de Hartwerdervaart als kans

Fietserstunnel voor een centrale verbinding met het centrum

Snek

erwe

Kaart fietspaden / langzaamverkeerstructuur

g

Vlonderpad als onderdeel van snelfietsroute naar centrum

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

14.8500 m2

totaal

4200 m2 1000 m2 Kunstwerken

PV (Dubbelgebruik) Speelveld 2 auto bruggen met doorvaarhoogte 2500 3 fiets/ voetbruggen met doorvaarhoogte 1 duikerbrug met doorvaarthoogte

§5. Inclusieve woonwijk

4200 m2 1000 m2 Kunstwerken

De erven (duurzame ontwikkeling)

Woonprogramma De hofjes Bolsward Oost biedt woonruimte voor jong en oud en is gedifferentieerd in verschillende prijssegmenten. Dit De akkers woonbuurten (omvang vertaalt zich in een gedifferentieerd woonprogramma in verschillende kleinschalige ca 20-30 woningen) dat is opgesteld op basis van het gemeentelijke woningmarkt onderzoek uit 2019.

PV (Dubbelgebruik) Speelveld 2 auto bruggen met doorvaarhoogte 2500 3 fiets/ voetbruggen met doorvaarhoogte 1 duikerbrug met doorvaarthoogte

De erven (duurzame ontwikkeling) De hofjes De akkers

De omvang van Bolsward Oost zal na realisatie bestaan uit ca. 200 woningen. Het plangebied wordt in twee fases gefaseerd ontwikkeld. De uitgeefbare ruimte voor wonen bedraagt ongeveer 60.000 m2 (gemiddeld ca. 300 m2 per kavel)

Er wordt veel vrijheid geboden om aan individuele wensen tegemoet te komen in de vorm van: Zelfbouw kavels Bijzondere initiatieven (Eco erf, Tiny houses, Drijvend Wonen) Vraag naar traditionele ontwikkeling (projectmatig / catalogus bouw) Ruimtelijke kwaliteit wordt gewaarborgd door een sterke groenstructuur en een aantal basisregels die nader worden vastgelegd in een bestemmingsplan (bouwvlak, kapvorm, bouw- en goothoogte) en een materialenpaspoort per deelgebied. Voor de rest is de wijk welstandsvrij. Een Q team verzorgt toezicht en handhaving. Spelregels voor een materialenpaspoort of BK plan is voor latere uitwerking

Aandeel

Stuks

Vrijstaand duur koop

15%

30

525

Twee-onder-een-kap midden en duur koop

30%

60

330

Rij- en hoek midden en goedkope koop

40%

80

220

Vrije sector huur € 900

5%

10

180

Rij- en hoek sociale huur

10%

20

160

100%

200

58.150

Woningtype

Totaal

Indicatief woonprogramma Bolsward Oost - fase 1 en 2: Gemeente Sud West Fryslan, gebaseerd op woningmarkt onderzoek 2019

(duurzame ontwikke Maximaal 40% uitge (0,9 ha)

(duurzame ontwikkeling) Maximaal 40% uitgeefbaar (0,9 ha)

De hofjes (3,8 ha)

Waarvan 80% uitgeefbaar (3,0 ha)

De hofjes (3,8 ha)

Waarvan 80% uitgeefbaar (3,0 ha)

De

De

a

xim kke r aa l 10 s (1 0% ,9 uitg ha ee ) fba ar

Ma

a

xim kke r aa l 10 s (1 0% ,9 uitg ha ee ) fba ar

Ma

Fasering Bolsward Oost zal in twee fases van elk 100 woningenworden uitgevoerd. Een indicatief woonprogramma van fase 1 en 2 gezamenlijk is in onderstaande nader gespecificeerd.

Indicatief oppervlak m2

De erven (2,3 ha)

an

De woonbuurten hebben een gemixte samenstelling qua leeftijdsopbouw, prijssegment en typologie Eengezinswoningen (vrijstaand/ 2 onder een kap / rijen) Levensloop bestendige woningen (grondgebonden/ hofje/ bungalows) Starters woningen

Hartwerter feart

ola

De exacte samenstelling van het woonprogramma is indicatief en kan per fase worden bijgesteld. In het voorliggende stedenbouwkundig vlekkenplan voor Bolsward Oost is een ruimtelijk kader vastgesteld waarbinnen het woonprogramma nader kan worden uitgewerkt in de tijd. In de uitwerking kunnen daarbij verschillende verkavelingsprincipes worden toegepast. Daarbij worden in ieder geval de onderstaande uitgangspunten gehanteerd:

De erven (2,3

Ug

Het merendeel (ca.75%) van de woningen in Bolsward Oost zal bestaan uit eengezinswoningen in verschillende groottes typologieën en prijssegmenten. Daarnaast is vraag naar kleinere woningen voor starters en ouderen. Ook kan in Bolsward Oost ruimte worden geboden aan bijzondere initiatieven zoals vereniging Eco Erf Bolsward en andere collectieve woonvormen zoals bijvoorbeeld een ‘‘Knarrenhof” of starters woningen.

Snek

erwe

g

Kaart woonbuurten

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

Vrije kavels - Zelf bouw Kleinere starters woningen (referentie Woonspods Middelsee)

Twee onder een kap en rijwoningen - projectmatig

Wonen aan vaarwater

Differentiatie!

Bijzondere initiatieven: Drijvend wonen (voorbeeld Schoonschip)

Levensloop bestendig wonen (voorbeeld AA hof, Zwolle

Bijzondere initiatieven: Eco erf (voorbeeld Vriendenerf Olst)

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

Het hofje als Karakterisitek voor Bolsward Oost Het hofje is karakterisitek voor Bolsward. Zij bood door haar opzet en typologie een veilige kleinschalige woonomgeving. In Bolsward Oost kan deze typologie opnieuw worden toegepast en vertaald worden naar kleine woonbuurtjes rondom woonerven en gezamenlijke binnentuinen.

St Antonie hofje, Bolsward

Voorbeeld AA hof, Zwolle

Hofje

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

§6. Leefbaarheid en gezondheid Voorzieningen

Beweegroute

Zwemplek

Beweegroute

Recreatie Zwemplek water Bankje

Bankje

Bushalte

Bushalte

Speeltuin

Bolsward Oost wordt een wijk waar leefbaarheid en gezondheid optimaal gefaciliteerd worden. Speeltuin groen en Het gaat daarbij om een leefomgeving waar voldoende ruimte is voor spelen, bewegen, ontmoeting. Om te bepalen welke voorzieningen daarvoor nodig zijn hebben we allereerst gekeken Buurthuis naar de reeds aanwezige voorzieningen in de omgeving die daar aan kunnen bijdragen en naar de bereikbaarheid ervan. Zo zorgen we er middels een snelle fietsverbinding voor dat functies zoals Moestuinen de nabijgelegen sportvelden en winkels snel en makkelijk bereikbaar zijn. Ook zijn er kansen om het recreatieve wandel en fietspaden netwerk richting Hartwerd en het Ugo Klooster uit te breiden.

Buurthuis Moestuinen

In de wijk zelf worden de onderstaande voorzieningen gerealiseerd: Centrale buurt voorziening - ontmoetingsplek - Basisvoorzieningen: buurtvoorziening met ontmoetingsplek |activiteitenruimte - Gezamenlijke moes / pluktuin Om deze functie financieel haalbaar en beheerbaar te maken kan zij bijvoorbeeld worden gecombineerd met een collectief woonproject of zorgboerderij. Samenwerking met vereniging Eco Erf biedt hierin kansen.

Hartwerter feart

ola

an

Recreatie en spelen Hondenuitlaat plek 1 centrale ingerichte speelvoorziening voor jong en oud Beweegroute met voorzieningen. De beweegroute kan onderdeel uitmaken van een grotere route richting de sportvelden Haventje met recreatiewater Robuuste plantsoenstroken met ruimte voor bewegen, wandelen en natuurlijk spelen

Ug

Bereikbaarheid Busverbinding aan de rondweg bereikbaar maken voor de fiets en voorzien van fietsen stalling Goede, snelle fietsverbindingen met centrum. Minstens een ongelijkvloerse kruising met de rondweg Voldoende parkeergelegenheid op eigen erf en bij de woning (centraal parkeren onderge schikt) Centrale parkeer voorziening in elke deelbuurt combineren met zonnedak Verkeersveilig

Snek

erwe

g

Kaart voorzieningen

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

§7. Verbinding en Thematisering De wijk van de toekomst biedt een duurzame leefomgeving voor de Bolswarders. We bouwen een energie neutrale en klimaat adaptieve wijk voor de komende generaties met woonruimte voor jong en oud. Een van de doelstellingen is om de nieuwe wijk ruimtelijke en thematisch te verbinden met de stad zodat zij een vanzelfsprekend onderdeel gaat uitmaken van Bolsward.

Verbinding

Om deze verbinding tot stand te brengen zijn er een aantal ruimtelijke kansen die de wijk structureel kunnen verbinden met de bestaande stad. Deze vertalen zich in de onderstaande maatregelen: - Verbinden en versterken van het (recreatieve) fietspaden netwerk middels een snel-route langs de Hartwerter Feart langs de sportvelden en het centrum - Het maken van visuele zichtlijnen vanuit de westelijk gelegen woonwijk en de rondweg met het achterliggende landschap - Het versterken en uitbreiden van de recreatieve waarde van het Natuureiland aan de Noordzijde van het plangebied - Het aanleggen van vaarwater in de wijk waardoor Bolsward Oost verbonden wordt met het recreatieve waternetwerk van Friesland - Het gebruik maken van reeds aanwezige wijk functies in Bolsward zoals onderwijsvoorzieningen, sportvoorzieningen en winkels

Thematisering

Naast een structurele fysieke verbinding ligt er ook een kans om Bolsward Oost thematisch verbinden met de stad. Bolsward kent een rijk verleden. De stad lag in de Middeleeuwen strategisch voor waterverkeer en handel. De stad werd verdedigd met een, deels nog bestaand, bolwerk. Ook heeft de stad een rijke geschiedenis van liefdesgestichten en er zijn mooie verhalen. Door aan te haken op thema’s uit het verleden kunnen we de nieuwe wijk verbinden met de historie van de oude stad en geven we de nieuwe wijk een eigen identiteit. De onderstaande thema’s kunnen daarbij worden gebruikt voor de stedenbouwkundige uitwerking: - Indeling in drie herkenbare deel gebieden die kleinschalige veilige woonbuurten vormen waar iedereen elkaar kent: * De Akkers * De Hofjes * De Erven - Versterken van het thema Bolsward - Fietsstad. Bolsward profileert zich als fietsstad en kent een traditie als startpunt van de jaarlijkse Elfsteden-fietstocht. Het monument bij de rotonde aan de Snekerstraat getuigt hiervan. In Bolsward Oost wordt de fietser dan ook optimaal gefaciliteerd door een snelle ongelijkvloerse verbinding met het centrum en wordt vanuit de wijk het recreatieve fietsnetwerk met het ommeland versterkt. -Verhalen route: Recreatieve routes verbinden Bolsward Oost met historische plekken in de omgeving zoals bijvoorbeeld het Ugo klooster en het dijkenlandschap.

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

§8. Duurzaamheid Kimaat adaptatie en mitigatie

Aquathermie

Aquathermie

Water buffer

Water buffer

Helofytenfilter

Helofytenfilter

Om aan te sluiten bij de nationale en gemeentelijke klimaat agenda wordt Bolsward Oost zo duurzaam mogelijk opgezet. Daarbij wordt geanticipeerd op ons veranderende klimaat (klimaat adaptatie) ook op het beperken van energieverRietals oevers bruik en CO2 uitstoot van de wijk (klimaat mitigatie). Daarnaast zetten we in op het versterken van de biodiversiteit. PV installatie

Voor Bolsward Oost zetten we daarom in op de onderstaande vier aspecten: 1 Een energie neutrale wijk 2 Een klimaat adaptieve wijk 3 Vergroten van de biodiversiteit 4 Circulair materiaalgebruik

Riet oevers PV installatie

Zo realiseren we een unieke wijk die duurzaam inzet op leefbaarheid en klimaat en klaar is voor de toekomst.

Kansen In de uitwerking van de plannen zijn ook op woning niveau kansen om energie te besparen. We benoemen daarbij de volgende mogelijkheden: Een vernieuwend concept is het in samenwerking met Vitens op woning niveau installeren van de ‘’Hydraloop’’. Hiermee wordt grijswater al in de woning gezuiverd en hergebruikt waardoor minder schoon drinkwater gebruikt wordt en minder grijs water hoeft te worden gezuiverd. Middels een subsidie zou de gemeente het gebruik van de Hydraloop kunnen stimuleren. Het stimuleren of voorschrijven van maximale benutting van zonnepanelen op eigen dak. Door als gemeente te sturen op PV op de daken dak kan meer collectieve energie opgewekt worden. Middels een ‘’Smart grid’’ zou eigen elektriciteit kunnen worden opgeslagen en optimaal kunnen worden benut. Bolsward Oost zou met een dergelijke pilot een van de eerste wijken zijn in Nederland zijn waar dergelijk ‘‘Smart Grid’’ wordt gerealiseerd. Op initiatief van bewoners en projectontwikkelaars kunnen de woningen natuurlijk ook zelf energieneutraal worden ontwikkeld. Om ontwikkelvrijheid te faciliteren wordt dit echter niet voorgeschreven en hanteren we de normerin gen uit het bouwbesluit (BENG) Om Bolsward Oost is voor te bereiden op elektrisch rijden kan elke woonbuurt worden voorzien van oplaadpunten.

Deze kunnen worden in combinatie met een collectieve parkeervoorziening met een zonnedak centraal in de buurt worden ingepast, eventueel in combinatie met een deelauto voor de buurt. Zo wordt toekomstig elektrisch autogebruik nadrukkelijk gestimuleerd en zichtbaar gemaakt.

an

Om een energie neutrale wijk te realiseren gaan we uit van de onderstaande maatregelen: Een eigen collectief warmtesysteem op basis van duurzame, hernieuwbare energiebronnen. Onderzocht dient te worden of de implementatie van een collectief warmtesysteem op basis van bijvoorbeeld aquathermie, geothermie of een zonnepanelen installatie mogelijk en haalbaar is. In een verdere uitwerking zullen de mogelijkheden hiertoe nader worden onderzocht. Aquathermie lijkt daarbij qua ruimtegebruik kansrijk in combinatie met de aanleg van nieuw oppervlakte water. Eigen waterzuivering van grijswater in de wijk. Om energie te besparen zetten we ook in op grijswater zuivering in de wijk middels natuurlijke helofyten filters. Om dit te realiseren leggen we vanuit de woningen een gescheiden stelsel aan van zwart- (toilet) en grijs water (badkamer, douche, keuken en wasmachine). Het zwarte rioolwater wordt afgevoerd naar waterzuivering (RWZI). Het grijze water wordt apart afgevoerd naar de eigen natuurlijke waterzuivering in de wijk (het helofyten filter) en vervolgens als schoon water geloosd op het oppervlaktewater van de wijk. Een helofyten filter voor grijswater op de schaal van 200 woningen vraagt om een ruimtebeslag van ca. 2000 m2 en kan gecombineerd worden met bijvoorbeeld de aanplant van wilgen of riet in een van de groenzones in de wijk.

Helofyten filters zijn relatief onderhoudsarm en in verschillende wijken inmiddels beproefd en goed functionerend (bijvoorbeeld in Drielanden en de Reitdiepwijk in Groningen). Daarnaast dragen ze bij aan de op de biodiversiteit in de wijk. Door grijs water niet af te voeren naar de rioolwaterzuivering houden we het water vast in de wijk en hoeft geen ‘’vreemd’’ water worden ingelaten tijdens drogere periodes.

ola

Om de CO2 uitstoot te beperken zetten we in op een energie neutrale wijk. Dat betekent dat in de wijk over een kalender jaar gerekend net zo veel energie zal worden opgewekt als verbruikt. Daarbij gaan we uit van woningen die conform het vigerende bouwbesluit BENG (Bijna Energie Neutraal) worden gerealiseerd. De resterende energievraag van de 200 woningen wordt in Bolsward Oost indien mogelijk en haalbaar collectief opgewekt middels een eigen duurzaam warmtenet waar de woningen op kunnen worden aangesloten. Ook de energie die nodig is voor het collectieve warmte net kan middels zonnedaken of een biogas installatie in de wijk zelf worden opgewekt. Vanzelf sprekend word de wijk niet meer aangesloten op het gasnetwerk en wordt gezocht naar duurzame hernieuwbare energiebonnen om aan de energievraag te voldoen.

Hartwerter feart

Ug

1 Een energie neutrale wijk

Snek

erwe

g

Kaart Klimaat adaptatie en mitigatie

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

2 Een klimaat adaptieve wijk

We maken Bolsward Oost weerbaar tegen toekomstige klimaatveranderingen. Dat betekent dat de wijk in toenemende mate (zeer) zware regenbuien moet kunnen opvangen en afvoeren zonder dat er wateroverlast ontstaat. In de drogere periodes moeten het water juist worden opgevangen en vastgehouden. Ook moeten we rekening houden met hogere temperaturen in de zomer zonder dat dat direct de leefbaarheid aantast (het voorkomen van hitte stress). Om Bolsward Oost klimaat adaptief te maken treffen we de volgende maatregelen: Voldoende drooglegging. Om wateroverlast op voorhand te voorkomen wordt de woonwijk aan gelegd op boezempeil. Het bouwen op polderpeil is niet meer van deze tijd en zorgt voor een verhoogd risico op wateroverlast. Bijkomend voordeel is dat het vaarwater de wijk ingebracht kan worden. De woonbuurten en de hoofdontsluiting worden minimaal 60 cm boven boezempeil aangelegd voor een goede droog legging en afwatering. Tussen deze ‘’ terpen’’ in kan het peil worden verlaagd om water op te vangen in nattere zones. Regenwater wordt zoveel mogelijk in de wijk opvangen en vastgehouden. In de wijk wordt vol doende opvangcapaciteit gerealiseerd. We gaan daarbij uit van een noodzakelijke buffercapaciteit van ca. 8700 m3 over een oppervlakte van 14,5 ha. Door de aanleg van vaarwater en door het aanleggen van lagere delen in de groenzones wordt hier voldoende in voorzien.

Bestratingen worden mogelijk waterdoorlatend aangelegd waardoor regenwater kan infiltreren in de on dergrond. Regenwater van de woningen wordt niet aangesloten op de riolering en de RWZI maar direct afgevoerd naar het oppervlaktewater in de wijk. Om hitte stress te voorkomen is het belangrijk om robuuste groenzones aan te leggen met vol doende schaduwplekken om in de zomer verkoeling te kunnen vinden. De aanplant van bomen in het straatprofiel in combinatie met groenstroken en verplichtte groene erfscheidingen voor komt verder oververhitting in de wijk. Ook moet het verhard oppervlak in de wijk zoveel mogelijk worden beperkt door een efficiënte ontsluitingsstructuur en smalle wegprofielen. Kansen De opvangcapaciteit van regenwater kan deels worden opgevangen op eigen kavel in opslag tanks van 5m3 die mee verkocht worden met de bouwgrond. Door het regenwater bij de woning op te vangen kan zij door de bewoners gebruikt worden als spoelwater van het toilet of de irriga tie van de tuin in drogere periodes. Ook wordt een te snelle afgifte van regenwater aan het oppervlaktewater hiermee voorkomen. In de uitwerking van het stedenbouwkundig plan kan rekening gehouden worden met de verkavelingsrichting en oriëntatie van de woningen op de zon zodat passief principes in de opzet van de woningplattegronden optimaal kan worden toe gepast.

3 Biodiversiteit

De robuuste groenzones langs de randen van de wijk in combinatie met het natuureiland aan de Noordzijde dragen zorg voor een rijke biodiversiteit in de wijk. Door de aanplant van verschillende vegetatie, bosplantsoen en stadslandbouw kan hierin worden voorzien.

4 Circulair materiaalgebruik

Waar mogelijk worden bij de aanleg van de openbare ruimte circulaire materialen gebruik volgens de onderstaande principes: Beperk materiaal gebruik waar mogelijk Gebruik natuurlijke en hernieuwbare materialen en grondstoffen Maak gebruik van hergebruikte bestratingsmaterialen of halfverharding waar mogelijk Kansen Stimuleer duurzaam materiaalgebruik tijdens de bouw.

Regenwaterbuffering is een speerpunt in de wijk

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

§9. Vlekkenplan hoofdstructuur

Hartwerter feart

De erven (2,3 ha)

(duurzame ontwikkeling) Maximaal 40% uitgeefbaar (0,9 ha)

De hofjes (3,8 ha)

Ug

ola

an

Waarvan 80% uitgeefbaar (3,0 ha)

Openbaar groen Water

De

Uitgeefbaar gebied wonen

a

xim kke r aa l 10 s (1 0% ,9 uitg ha ee ) fba ar

Ma

Duurzame ontwikkeling Oevers en rietkragen Ecologie en waterzuivering Hoofdontsluiting - wegen Fietspaden

Sneke

rweg

Kaart vlekkenplan totaal Bolsward Oost

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

§10. Planning en Fasering Bolsward Oost wordt ontwikkeld in twee fases van elk 100 woningen Elke deelgebieden bestaat uit meerdere kleine deelbuurten van ca 20 - 30 woningen die particulier of projectontwikkeling kunnen worden ontwikkeld. Daarbij is veel programmatische ontwikkel vrijheid ingebouwd zodat optimaal kan worden ingespeeld op ontwikkelingen uit de markt. Het opgestelde PVE sluit aan op de huidige structuurvisie Bolsward 2010. Het Noordelijke deel dat bestemd is voor bijzondere initiatieven (de erven) is qua bebouwingsvlek niet uitgewerkt. Wel is een maximaal bebouwingspercentage aangegeven van 40%. In de uitwerking ervan kan goed worden aangesloten op de structuurvisie en kunnen mogelijk wenselijke wijzigingen worden opgenomen in een nieuw bestemmingsplan voor de locatie. Aan de hand van voorliggend programma van eisen en vlekkenplan kan in allereerst het stedenbouwkundig plan zowel programmatisch als ruimtelijk verder worden uitgewerkt en de bestemmingsplanprocedure worden gestart. Aansluitend zal het plangebied bouwrijp gemaakt worden waarna de infrastructuur per fase kan worden aangelegd. Vervolgens vindt de verkoop van kavels en start bouw plaats.

Colofon

Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

§8. Dwarsprofilering

PV

Ugolaan

Fietspad

Helofytenfilter

Riet oevers

Regenwater buffering 3000

25000

5000 43000

RONDWEG

WIJKRAND

10000

PV

Woonerf / Hofje Parkeren

6000

PV

Woonstraat fietsen langsparkeren 9500

82000

WOONVELD

14000 23500

CENTRALE AS

ca. 300 mete Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst

pad

A

A'

PV

PV

PV

Polderpeil PV

PV

PV

PV

Woonerf / Hofje Parkeren Helofytenfilter

Riet oevers

Regenwater buffering 3000

25000

5000 43000

WIJKRAND

10000

6000 82000

WOONVELD

Wonen aan Vaarwater riet oevers

126500

9500

Groene rand vrijliggend fiets en wandelpad

Woonerf / Hofje Parkeren

Woonstraat fietsen langsparkeren

Woonerf / Hofje Parkeren

PV

PV

3000 6000

14000 23500

CENTRALE AS

WOONVELD

126500

WOONVELD

10000

5000

Wonen aan Vaarwater riet oevers

7000

25000

STADSRAND

Po Groene rand vrijliggend fiets en wandelpad 3000 6000

10000

5000

7000

25000

STADSRAND

ca. 300 meter

er Bolsward

Oost

Wijk van de toekomst