Bijlage - Routekaart
Tekst van het document
ROUTEKAART VERDUURZAMEN SPORT VOOR GEMEENTEN
Succesvol verduurzamen in de sportsector doe je zo
We merken allemaal de gevolgen van de klimaatverandering: plotselinge hitte, lange periodes van droogte, plotse zware regenbuien. Om daar wat aan te doen hebben we het klimaatakkoord ondertekend. In heel Nederland nemen we maatregelen. Ook in de sportsector gaan we in versneld tempo verduurzamen. Dat levert behalve veel energie, ook geld én een gezonde sportomgeving op. De rijksoverheid, sport en gemeenten trekken samen op om deze ambities waar te maken. We gaan aan de slag met 10.000 sportaccommodaties die door 22.000 sportverenigingen en sportondernemers gebruikt worden en die samen maar liefst zo’n 5,7 miljoen vierkante meter beslaan.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
2
Ambities 1
2
alle sportaccommodaties CO2-arm
geen gewasbeschermingsmiddelen
3
4
gebruik circulaire materialen
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
klimaatadaptieve sportomgeving
3
Wie gaan het doen? De rijksoverheid, sport en gemeenten trekken samen op om deze ambities waar te maken. Voor gemeenten ligt er een bredere uitdaging om het maatschappelijk vastgoed te verduurzamen, sportaccommodaties vormen daar een onderdeel van.
In cijfers Gemeenten besteden jaarlijks ruim 1 miljard euro aan sport. Ruim 71% daarvan betreft de bouw, onderhoud en exploitatie van sportvoorzieningen.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
4
De opgave 22.000
sportverenigingen en sportondernemers
5,7 mln
10.000
vierkante meter
sportaccommodaties
65%
35%
eigendom gemeenten
eigendom andere partijen
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
5
5,7 mln m2
We gaan aan de slag met 10.000 sportaccommodaties die door 22.000 sportverenigingen en sportondernemers gebruikt worden en die samen zo’n 5,7 miljoen vierkante meter beslaan.
60 tot 70%
van de sportaccommodaties is in eigendom van de gemeenten. (*Voor deze accommodaties gelden ook de afspraken die gemaakt worden in de Routekaart voor Gemeentelijk Vastgoed).
30-40%
van de accommodaties is in bezit van andere partijen dan de gemeente. Hierbij is sprake van vastgoed van zowel sportondernemers (bijvoorbeeld fitness) als de georganiseerde sport (voetbal, tennis, hockey, golf). Wat is de situatie nu? Er is een nulmeting uitgevoerd voor het sportvastgoed: het energieverbruik dat in 2018 is gemeten. Deze nulmeting laat zien dat zwembaden, sporthallen, voetbal- en fitnessaccommodaties hierin het grootste aandeel hebben. Hiermee is meer dan 90% van het energiegebruik in beeld gebracht. De overige 10% energiegebruik is versnipperd over een groter aantal kleinere sporten.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
6
2018: Totale CO2 -uitstoot per sector (kton CO2)* 0
100
200
300
400
324
600
700
327
169
182
109
90
71
35
500
66
51
19 3
95% CO 2 -reductie
13 12
CO2 elektra
CO2 gas
CO 2 -uitstoot in 2018 (1.372 kton)
2050: Totale CO2 -uitstoot per sector (kton CO2)* 0
50
Zwemmen
100
33
Fitness
10
Voetbal
7
Tennis
5
200
250
198
18
Sporthal
150
107
61
43
27
IJsbaan
6
Hockey
6
CO2 elektra
CO2 besparing door eigen opwek
CO 2 -uitstoot in 2050 (69 kton)
Bron Mulier Instituut, Kadaster en CSR manager *Voor het doelverbruik van 2050 geldt dat er 95% CO2-reductie is ten opzichte van 2018
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
7
Wat gaan we doen?
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
8
1
In 2050 moeten alle sportaccommodaties CO2 -arm zijn Naast het einddoel in 2050 is er een tussentijdse doelstelling van 49% CO2-reductie in 2030. Regionale Energiestrategie De Regionale Energiestrategie (RES) is de doorvertaling van het Klimaatakkoord als het gaat om ‘Elektriciteit’ en ‘de Gebouwde Omgeving’. Het omvat plannen van lokale partners voor duurzame energieopwekking en de energie-infrastructuur.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
9
Planning en context van RES September 2019
Maart 2020
Maart 2021
Eind 2021
Maart 2023
Startnotitie RES
Concept RES
RES 1.0
Transitievisie Warmte
RES 2.0
2030+
Producten
Instrumenten
Handreiking 2.0 Analysekaarten 2.0 Leidraad 1.0
Leidraad 0.8
Wat zijn de ijkpunten?
BENG voor nieuwbouw
2020
2021
eerste voortgangsrapportage, herijking routekaarten
2022
2023
49% CO2-reductie t.o.v. 1990
2024
• transitievisie warmte is gereed. Klik hier •w ettelijke eindnorm (voor 2050) energieprestatie van kracht
2025
2026
2027
integrale evaluatie routekaarten
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
2028
2029
2030
2050
95% CO2-reductie t.o.v. 1990
10
Aardgasvrij Bij de energietransitie hoort de overgang naar aardgasvrije warmtevoorziening. De overgang naar aardgasvrij betreft de gehele gebouwde omgeving: woningen, kantoren, maatschappelijk vastgoed, bedrijven, et cetera. Gemeenten krijgen de regie in dit traject, waarbij een wijkgerichte aanpak het uitgangspunt is. In de verduurzaming van het sportvastgoed gaan we uit van deze drie-eenheid: portefeuillestrategie – wijkactieplannen – RES.
In Emmen heeft de realisatie van een nieuw, zo duurzaam mogelijk zwembad ertoe geleid dat is nagedacht hoe de restwarmte van kunststofproducent Emmtec (dat tot de 10 grootste gasverbruikers van Nederland behoort) kan worden gebruikt voor de aanpalende woonwijk, scholen én natuurlijk het nieuwe zwembad. Op deze manier heeft het zwembad gefungeerd als vliegwiel voor warmtetransitie in de stad. Denk ook aan de verduurzaming van sportparken met energieopwekking in relatie tot aardgasvrije wijken.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
11
2
Gewasbeschermingsmiddelenreductie In 2015 hebben NOC*NSF, Vereniging Sport en Gemeenten, brancheverenigingen in de sport en cultuurtechniek en de Golfalliantie met de rijksoverheid de Green Deal Sportvelden gesloten. Op basis hiervan mogen na 2022 geen gewasbeschermingsmiddelen meer worden gebruikt op sportvelden. In de tussentijd wordt het gebruik alleen nog toegestaan voor een beperkte lijst met (nog vast te stellen) te bestrijden plagen. Het gaat hierbij om bepaalde onkruiden, schimmels en insecten, en waar geen werkend alternatief voor is.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
12
Integrated Pest Management Bij gewasbescherming is Integrated Pest Management (IPM) voortaan het uitgangspunt. Deze zogeheten ‘geïntegreerde bestrijding van ziekten en plagen’, staat voor een manier van duurzaam onderhoud met minimale afhankelijkheid van chemische gewasbeschermingsmiddelen tegen ziekten en plagen. Preventie en het voorkomen van resistentie bij ziekteverwekkers staan centraal. Strikt noodzakelijke situaties? Met ingang van dit jaar mogen dus geen gewasbeschermingsmiddelen meer gebruikt worden op sportvelden, behalve: • •
In die situaties waarin dat strikt noodzakelijk is en wanneer IPM voorwaardelijk is toegepast; In die resterende situaties worden alleen laag-risico gewasbeschermingsmiddelen ingezet zodra die voor de betreffende toepassing beschikbaar en voldoende effectief zijn.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
13
3
Het gebruik van circulaire materialen Als we steeds nieuwe producten aanschaffen, gebruiken en weggooien, heeft dat natuurlijk negatieve gevolgen voor de aarde. Daarom willen we verantwoord omgaan met het materiaal dat we in de sport gebruiken, van accommodaties tot sportvelden, van pillonen tot kantinestoelen. Het nieuwe uitgangspunt is dat we producten en materialen gebruiken die na gebruik kunnen worden gedemonteerd en hergebruikt kunnen worden. Oftewel: de producten van nu zijn de grondstoffen voor later. Zo helpen we het afvalprobleem op te lossen en verkleinen we de CO2 voetafdruk van de sportsector.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
14
Wat betekent dit voor gemeenten? Om te beginnen dat zij hun inkoopprocessen anders inrichten. Met als eindresultaat dat in 2023 circulariteit de basis is voor alle inkoopprocessen. Dat kan aan de hand van deze 10 actiepunten: Marktontwikkeling 1
een eerste serie innovatieve producten en diensten voor circulair bouwen.
2
een concrete vraag naar circulaire producten en diensten, bijvoorbeeld in overheidsopdrachten.
3
nauwkeurige kennis en een plan van aanpak om CO2-uitstoot in de bouw in 2030 te halveren en in 2050 geheel uit te bannen.
4
een plan om de verduurzaming van de woningvoorraad en één miljoen extra woningen in tien jaar zo circulair mogelijk uit te voeren.
5
voldoende prikkels voor R&D, experimenten, prototypen en concrete projecten.
Meten 6
gemeenschappelijke taal en instrumenten om circulariteit in projecten te duiden en te meten.
Beleid, wet- en regelgeving 7
geen remmende, wel stimulerende wetten en regels.
8
internationale positionering en samenwerking.
Kennis & bewustwording 9
kennis, ervaring en instrumenten bij voldoende en de juiste mensen in de totale bouwketen.
10
begrip, draagvlak, herkenbare voordelen, bewustwording.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
15
4
We maken de sportomgeving klimaatadaptief Klimaatadaptatie is kortgezegd het aanpassen van de leefomgeving aan klimaatverandering. Overheidspartijen hebben afgesproken dat Nederland in 2050 zo goed mogelijk klimaatbestendig en waterrobuust moet zijn ingericht. Sportparken lenen zich hier gezien hun bestemming en vaak de ligging uitstekend voor. Denk aan wateropvang onder de sportvelden en meer groen op en rond de accommodatie, wat zorgt voor verkoeling. Op parkeerplaatsen kan ‘waterpasserende verharding’ worden aangelegd.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
16
Er bestaat geen vastomlijnd format voor het klimaatadaptief maken van de sportomgeving. Goede voorbeelden bestaan wel, zoals de ondergrondse waterberging op Sportpark de Neul in St. Oedenrode. ‘Als de Dommel buiten zijn oevers treedt, fungeert het sportpark als waterberging voor het hele gebied.’
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
17
Wat kost dit allemaal en wat levert het op?
DUURZAME SPORTACCOMMODATIES
18
Om de energiereductie in de sportsector te realiseren is naar verwachting de komende 30 jaar een financiële inspanning van 3,5 miljard euro nodig; dat is inclusief verduurzamingsmaatregelen, waarbij is uitgegaan van natuurlijke vervangingsmomenten. Zwembaden, sporthallen en voetbalaccommodaties betreffen ongeveer 75% van de investeringsopgave. Tegenover deze kosten staan de baten. Nu zijn er nogal wat accommodaties die veel energie verbruiken, denk aan verouderde sportzalen en vooral ook zwembaden. Als gemeenten aan de slag gaan met een duurzame sportinfrastructuur, kan dat enorme besparingen opleveren.
3,5 miljard
✔ zwembaden ✔ sporthallen ✔ voetbalaccomodaties
✔ overig
Bron CFP Green Buildings & Mulier Instituut, 2019
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
19
Voor 3,5 miljard euro aan investeringen kan 350 miljoen euro jaarlijkse besparingen worden gerealiseerd. Zonnepanelen, warmtepompen en dakisolatie zorgen samen voor 70% besparing. Totale investeringen per maatregel (mln. €) Zonnepanelen
1142
Warmtepomp
676
Dakisolatie
572
Gevelisolatie
476
Ledverlichting
332
HR++ glas
166
Zonnecollectoren
150
Elektrische boilers
56
Warmtenet
27
Besparingen per maatregel (mln. €) Zonnepanelen
161
Warmtepomp
67
Dakisolatie
51
Gevelisolatie
41
Ledverlichting
45
HR++ glas
8
Zonnecollectoren
16
Elektrische boilers
15
Warmtenet
0
Terugverdientijd per maatregel in jaren (mln. €) Zonnepanelen
7,1
Warmtepomp
10
Dakisolatie
11,2
Gevelisolatie
11,6
Ledverlichting
7,4
HR++ glas
21,6
Zonnecollectoren
9,6
Elektrische boilers Warmtenet
3,8 0
Bron CFP Green Buildings & Mulier Instituut, 2019
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
20
Investeren op natuurlijke momenten zorgt voor lagere investeringen voor duurzaamheid Bouwjaar < 1990
2000
2010
2020
2030
30 jaar
< 1992
2040
2050 >
50 jaar
5160 accommodaties + 1692 accommodaties bouwjaar onbekend
30 jaar
1992-2013
50 jaar
2330 accommodaties
> 2013
30 jaar
50 jaar
200 accommodaties
Uiterlijke vervanging van de licht- en verwarmingsinstallatie
Uiterlijke vervanging van de gebouwschil
*De objecten met een onbekend bouwjaar zijn niet toegevoegd aan dit figuur. Dit betreft 1692 objecten.
Tip: Vragen om te stellen Voor een goede planning kijk je om te beginnen naar het bouwjaar. Stel daarbij de vraag: heb je het gebouw voor de lange termijn nodig? Denk ook strategisch: moet je als krimpgemeente, het gebouw wel optuigen met zonnepanelen?
Bron CFP Green Buildings & Mulier Instituut, 2019
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
21
In Den Bosch en Breda heeft men het vastgoed goed in beeld gebracht en vervolgens heeft men een strategische afweging gemaakt: dient het gebouw een (beleids)doel voor de lange termijn? En wat moeten we met dat gebouw gaan doen? Verbouwen? Of nieuwbouw? Voor elke gemeente is dat weer anders. Lees hier hoe de gemeente Breda de verduurzaming van binnensportaccommodaties aanpakte. Vraag: voor welke investeringen op korte en lange termijn in sportvastgoed staat jouw gemeente?
Investeringen voor gemeenten bedragen per sector (mln. €)
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
22
Hoe gaan we het doen?
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
23
Ondanks dat er geen scherp onderscheid in gemeentelijk of privaat eigendom gemaakt is, is voor een paar accommodatietypen wel duidelijk waar het zwaartepunt van de investeringen zal liggen. Investeringen in zwembaden en sporthallen zullen vooral door gemeenten gedaan moeten worden, terwijl bijvoorbeeld tennisaccommodaties vaker privaat bezit zijn.
De Groene Club De KNVB, KNHB en KNLTB hebben de handen ineen geslagen om samen met de provincies Gelderland, Overijssel en Zuid-Holland sportaccommodaties te verduurzamen. De ambitie is om binnen drie jaar de accommodaties van minstens driehonderd clubs te verduurzamen. De Groene Club hanteert een 5-stappenplan waarmee clubs binnen één jaar kostenbesparende maatregelen invoeren die tot duizenden euro’s per jaar besparing opleveren.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
24
Hoe gaan we deze ambities waarmaken? Essentieel voor het welslagen van de ambities in deze Routekaart is dat alle partners elkaar vinden en samen tot de best beschikbare oplossingen komen. Daarvoor worden de volgende acties ondernomen: •
•
•
•
•
VSG organiseert de komende maanden samen met de partners in deze Routekaart de Duurzaamheidstour. Dit zijn 27 bijeenkomsten voor gemeenten, verenigingsondersteuners en andere professionals die aan de slag gaan met het verduurzamen van sportvastgoed. Ze zijn gepland bij duurzame sportaccommodaties verspreid over het hele land. De deelnemers worden meegenomen in de Routekaart verduurzaming sport en beschikbare ondersteuningsmogelijkheden, waarbij ze hun eigen route bepalen om sportaccommodaties in de gemeente te verduurzamen. Onder regie van NOC*NSF is een landelijk netwerk van geselecteerde adviseurs opgericht. Dit zijn nu: de Groene Club, Sportstroom, Sport Service Noord Brabant, Team Sportservice en Sport Drenthe. Zij nemen clubs bij de hand in het duurzaamheidstraject. Van een energiescan tot een plan van aanpak, van het opvragen van offertes tot de uitvoering. Alle kennis, informatie, best practises en andere bronnen komen samen op het door Kenniscentrum Sport & Bewegen gelanceerde kennisplatform duurzame sportaccommodaties. Verduurzaming wordt een onderdeel van de lokale sportakkoorden die nu gesloten worden. Hierbij is een belangrijke taak weggelegd voor de lokale sportadviseur. Daarnaast worden innovaties voor verduurzaming van de sportinfrastructuur gestimuleerd door het organiseren van ‘challenges’.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
25
Monitoring De Rijksoverheid stelt zo spoedig mogelijk een verduurzamingstool beschikbaar waarmee gemeentes energieprestatie per gebouw in de gaten kunnen houden en bijhouden hoe de CO2-reductie verloopt. Overigens is via de BNG al een tool beschikbaar voor gemeenten, de CSR Manager, te vinden via bngbank.nl/mvs. Financiën De investeringen die de gemeenten in het vastgoed doen, kunnen zij solvabiliteitsvrij lenen bij de BNG Bank en de NVB. De Rijksoverheid bekijkt of dit ook mogelijk is voor andere eigenaren van maatschappelijk vastgoed. Tevens is bij Stichting Waarborgfonds Sport het waarborgstellingskapitaal de afgelopen jaren met 12,5 miljoen euro verhoogd om meer borgstellingen voor verenigingen mogelijk te maken. Hiermee is er naar verwachting tot en met 2025 voldoende borgingscapaciteit beschikbaar om de financiering van de verduurzamingsopgave voor de verenigingen, die er tot dan mee aan de slag willen, te realiseren. Dit strekt zich ook uit over de uitdagingen met betrekking tot circulariteit en milieuvriendelijk beheer.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
26
Van landelijk naar lokaal
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
27
Stimulering Duurzame Energieproductie Voor gemeenten is er de subsidieregeling Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE), die een tegemoetkoming vormt bij de aankoop van zonneboilers, en warmtepompen. Er wordt vanaf 1 januari 2020 geen ISDE meer verstrekt bij de aankoop van biomassaketels en pelletkachels. Met deze regeling stimuleert het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) de ontwikkeling van een duurzame energievoorziening in Nederland. Er zijn diverse subsidieregelingen gericht op verduurzaming beschikbaar voor sportverenigingen en gemeenten. Zo kunnen sportverenigingen kunnen via de BOSA regeling (Bouw en Onderhoud SportAccommodaties) extra subsidie krijgen op duurzame maatregelen in hun accommodatie. Voor sportondernemers zijn er fiscale regelingen zoals de EIA (Energie Investeringsaftrek) en de MIA/Vamil (Milieu Investeringsregelingen) die hen als bedrijf kunnen ondersteunen.
Zorg voor overzicht en regie Het thema duurzaamheid is bij gemeenten vaak heel verschillend georganiseerd. Vaak is nog onduidelijk wie ermee aan de slag gaat, wie de regie neemt. Bepaal dat eerst, waarbij het noodzakelijk is de verschillende portefeuilles met elkaar te laten samenwerken om duurzaamheid te implementeren in de organisatie. Pas daarna kun je het vastgoed in kaart brengen, en die inventarisatie laten volgen door een strategie met oog voor de lange termijn.
Deze en meer duurzaamheidssubsidies zoals de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie, voor sportverenigingen, vind je op de site van de RVO.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
28
Handvaten & tips voor gemeenten
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
29
1. Lokaal plan De belangrijkste, eerste stap: Vertaal de 4 landelijke hoofddoelen naar een lokaal plan met bijbehorende doelen, monitoring, financiering en planmatige aanpak. Dus: maak je eigen nulmeting, bepaal je ambities en presenteer deze. Zoek hierbij zo veel mogelijk aansluiting bij landelijk, provinciaal en lokaal beleid. 2. Gebruik de opgewekte energie Sluit binnen en buiten jouw organisatie aan bij de energie en initiatieven die er in de samenleving al zijn. Het gedachtengoed van Green Offices valt in meer organisaties toe te passen, met name in gemeentelijke organisaties, het primair en voortgezet onderwijs, de sport en het wijkwerk. Zorg als sportambtenaar dat je zij-aan-zij met je collega’s van vastgoed, inkoop en duurzaamheid (indien aanwezig) werkt. Maak duurzaamheid onderdeel van het dagelijks werk, ook dat van je collega’s. Zorg dat meerjaren onderhoudsplannen, duurzame meerjaren onderhoudsplannen worden. Kijk ook naar jouw lokale Sportakkoord: hoe kun je de daarbij betrokken partijen mobiliseren? Laat vervolgens zien wat je bereikt, bijvoorbeeld via real time monitoring (en wees daar eerlijk in). Vier je successen. Lees hier hoe de gemeente Vlaardingen werk maakt van het incorporeren van duurzaamheid in haar inkooptrajecten. 3.
Richt je blik naar buiten Welke opties zijn er om de transitie naar CO2-vrije energievoorziening mogelijk te maken? Kijk hierbij ook naar de regionale energiestrategie; deze gaat boven de gemeentelijk strategie. En wat is de warmtetransitievisie per wijk? Wat doen gemeentes in 2021 per woonwijk om van het gas af te komen? Bestudeer de routekaart maatschappelijk vastgoed als je duurzaamheidsplannen ontwikkelt.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
30
4. Samenwerken Samenwerken is de sleutel tot succes bij het waarmaken van de ambities uit deze Routekaart. Omdat het eigendom van sportaccommodaties –de velden, het gebouw, de verlichting– vaak bij verschillende partijen is belegd, is het ook verstandig gezamenlijk afspraken te maken over de investeringen en baten. Zo heeft de gemeente Groningen alle gemeentelijke energiebudgetten gebundeld – rond 6 miljoen euro – en in 2013 een investerings- en uitvoeringsclub opgericht: de Groningse Energie Service Compagnie. De Gresco pakt de regie bij energiebesparende investeringen, bijvoorbeeld op sportaccommodaties in de gemeente, die in 2035 energieneutraal wil zijn. Een uitdagende vraag daarbij is wel: wie betaalt (mee aan) de investeringen, en wie profiteert van de opbrengst daarvan? Gezamenlijke afspraken hierover de verdeling kunnen bijvoorbeeld worden vastgelegd in een ‘Green Lease-contract’.
Kennisplatform Voor alle sportbestuurders, sportondernemers, ambtenaren, vrijwilligers en professionals die met deze Routekaart te maken hebben, wordt door Kenniscentrum Sport & Bewegen alle kennis, informatie en best practices samengebracht op het platform: www.duurzamesportsector.nl Hier vind je onder meer een praktisch stappenplan dat je kunt doorlopen als je aan de slag wil gaan met het verduurzamen van je sportaccommodatie, maar ook technische en praktische kennis, welke partijen je kunnen helpen, de subsidiemogelijkheden, wet- en regelgeving, handige tools en praktijkvoorbeelden.
SUCCESVOL VERDUURZAMEN IN DE SPORTSECTOR DOE JE ZO
31
De Routekaart verduurzaming sport is een initiatief van het Rijk, de gemeenten en de georganiseerde sport.
WWW.DUURZAMESPORTSECTOR.NL