Bijlage - Reactienota zienswijzen

Zienswijzennota Erfgoednota 2021-2026 Cultureel Erfgoed is geen keus! 1. Inleiding De Concept Erfgoednota en bijbehorende concept beleidsonderdelen hebben gedurende een periode van zes weken vanaf 25 december 2020 tot en met 5 februari 2021 voor een ieder ter inzage gelegen. Gedurende deze periode is een ieder in de gelegenheid gesteld kennis van de beleidsonderdelen te nemen alsmede een zienswijze op het voorgenomen beleid in te dienen. Súdwest-Fryslân is een bijzondere gemeente op het gebied van erfgoed. Het gebied kent een lange historie, heeft fraaie landschappen, bijzondere gebouwen en unieke historische stukken. Deze waarden willen wij behouden en benutten. Het is van belang om zorgvuldig om te gaan met de cultuurhistorische waarden van onze gemeente. Door het erfgoed een nieuwe toekomst te geven, blijven wij genieten van de geschiedenis en schoonheid van Súdwest-Fryslân. Voor het gezamenlijk vorm geven aan de toekomst van ons erfgoed is de nieuwe Erfgoednota opgesteld. Dit meerjarenplan bevat zowel een visie op het erfgoed in de gemeente Súdwest-Fryslân als een uitvoeringsprogramma.

In deze nota zijn tevens in het kader van integraal beleid als onderdeel de volgende beleidsstukken opgenomen: de Notitie funerair erfgoed: gemeentelijke begraafplaatsen, de Erfgoedverordening, de Notitie duurzaam erfgoed inclusief Beleid zonnepanelen in beschermde stads- en dorpsgezichten, de Beleidsnota religieus erfgoed: kerkgebouwen en de Wijziging gebiedsgerichte criteria gebied ‘Historische Kernen’ welstandsnota 2018.

2. Zienswijzen Op de beleidsstukken zijn binnen de termijn vijf zienswijzen ingediend. De zienswijzen zijn ontvankelijk. De ontvangen zienswijzen zijn kort samengevat en van een gemeentelijke reactie voorzien. 1) Zienswijze Stichting Ald Molkwar Stichting Ald Molkwar denkt dat er met de voorliggende nota mogelijkheden zijn om het unieke karakter en het erfgoed van het dorp Molkwerum bescherming te bieden. Hieronder de opmerkingen die de stichting heeft op de nota. 1. Zienswijze: Stichting Ald Molkwar vraagt om een spoedige inventarisatie van historische, beeldbepalende panden en structuren in Molkwerum. De stichting maakt zich zorgen dat het erfgoed van Molkwerum onder druk staat en her en der langzamerhand aan het verdwijnen is. Ze geven aan dat er twee belangrijke punten voor het dorp zijn, die bedreigingen vormen voor het karakter van Molkwerum: het dempen van waterwegen en de sloop van huisjes. De stichting vraagt zich af hoe het met de handhaving en de bescherming van dit erfgoed geregeld is.

1

Reactie: Naar aanleiding van een inventarisatie in de voormalige gemeente Littenseradiel is in november 2017 door GroenLinks en ChristenUnie een motie ingediend voor de inventarisatie van karakteristieke en monumentale bouwwerken in de gemeente Súdwest-Fryslân. In 2019 is hiervoor budget beschikbaar gesteld, waarna aan een gespecialiseerd bureau uit Friesland opdracht is gegeven om deze enorme klus uit te voeren. We proberen zoveel mogelijk de inventarisaties van karakteristieke bouwwerken gelijk te laten lopen met de planning van nieuwe bestemmingsplannen, zodat de inventarisatie ook meteen vastgelegd kan worden middels een beschermingsregime ín het bestemmingsplan. Momenteel zitten we op ongeveer 2/3 van de inventarisaties in onze gemeente. Molkwerum staat ook nog op de planning om geïnventariseerd te worden. 2. Zienswijze: Ook maakt de stichting zich zorgen om de voormalige sluis met bijbehorende strekdam van Molkwerum. Deze is ernstig in verval. De stichting is van mening dat dit erfgoed thuis hoort in het ‘landschap van wereldklasse’. De stichting wil graag dat dit erfgoed z.s.m. wordt behouden voordat het te laat is. Reactie: Recentelijk is er opdracht gegeven aan een gespecialiseerd bureau om het complex te onderzoeken. We gaan middels het onderzoek bekijken of het complex genoeg monumentale of karakteristieke waarde heeft om het (eventueel) te gaan beschermen.

2) Zienswijze Dorpsbelang Folsgeare Dorpsbelang Folsgeare geeft aan dat er een prima nota voorligt met genoeg aanknopingspunten voor de plannen van hen m.b.t. de invulling van het buitengebied (Landschapspark Folsgeare). Ze geven aan dat er een nota voorligt met uitgangspunten die maken dat dorpsbelang vol vertrouwen is en het overleg met de gemeente Súdwest-Fryslân aan wil gaan over hun plannen. Wel is er nog een punt waar ze graag aandacht voor willen vragen. 1. Zienswijze Dorpsbelang Folsgeare wil graag de aandacht vestigen op de boerderij ‘Carpe Diem’ . De boerderij is van het gelede type en uniek in zijn soort, zeker vanwege het gebruik van het materiaal. De boerderij is de laatste van dit type in Fryslân. Dit bijzondere exemplaar verdient het om behouden te worden en een goede herbestemming te krijgen. Reactie: In de Erfgoednota wordt in het algemeen niet specifiek ingegaan op zelfstandige objecten, omdat hier meer het algemene beleid in wordt benoemd. De waarden van boerderij ‘Carpe Diem’ zijn ons echter 2

wel bekend. Er ligt een bouwhistorisch rapport uit 2014 en de boerderij is meegenomen in de inventarisatie van karakteristieke panden. Tevens is in onze erfgoednota opgenomen dat er nog een specifieke inventarisatie zal komen naar agrarisch vastgoed en hun bijgebouwen. Het boerderijcomplex heeft dus onze aandacht en er zal door het college worden onderzocht wat de (eventuele nieuwe) functie kan worden.

3) Zienswijze gemeente Harlingen Gemeente Harlingen geeft aan dat hoewel onze gemeentes verschillen in omvang en samenstelling, ze op het gebied van aantal monumenten vergelijkbaar zijn en we in dezelfde regio fungeren. De concept- erfgoednota biedt voldoende mogelijkheden voor afstemming en samenwerking op deelthema’s. Zo komt een van de uitgangspunten in de voorliggende erfgoednota overeen met de uitgangspunten die gemeente Harlingen in hun toeristische visie heeft ingezet namelijk: ‘ het inzetten van erfgoed om de aantrekkelijkheid van ons gebied te vergroten voor inwoners, toeristen en bedrijven’. Ook geven ze aan dat ze met extra aandacht kennis genomen hebben van beleidsonderdeel 3b, zonnepanelen of collectoren in het beschermd stadsgezicht en monumenten. Een aantal afwegingen uit dit beleidsonderdeel zal zeker meegenomen worden in het traject van gemeente Harlingen naar passend beleid. Verder wordt aangegeven dat er ruim aandacht is voor archeologie in de erfgoednota. Bijlage 2 en 3 van de erfgoednota zijn ambtelijk afgestemd met gemeente Harlingen en zal ook door Harlingen meegenomen worden in de door Harlingen nog op te stellen Erfgoednota. De uitkomst van het onderzoek naar de instelling van een archeologisch fonds (bijlage 4) wordt met belangstelling gevolgd.

Tot slot geeft Harlingen aan dat zij onze gemeente feliciteren door in deze onzekere tijd onder een wereldwijde coronacrisis een concept erfgoednota op te stellen die toekomstbestendig lijkt. 1. Zienswijze Recente en komende wetswijzigingen brengen grote veranderingen mee. Naar verwachting zal in 2022 de Omgevingswet in werking treden. De inwoners van gemeente Súdwest-Fryslân hebben erfgoed als een kernwaarde aangewezen voor de omgevingskwaliteit. De omgevingswet vraagt een gebiedsgerichte benadering waarbij nadruk komt te liggen op samenhang en samenwerking, zowel naar inwoners als binnen de gemeentelijke organisatie zelf. Gemeente Harlingen willen ons voorstellen om in het verlengde hiervan de ambtelijke samenwerking van onze gemeentes op het gebied van archeologie te continueren en voor erfgoed te versterken. Gemeente Harlingen staat voor dezelfde veranderingen en uitdagingen en gaat graag in gesprek. Reactie: Wij staan natuurlijk open voor een continuering en versterking van de bestaande samenwerking tussen onze beide gemeenten.

3

2. Zienswijze Samen met de provincie Fryslân en de Fryske Marren is er een landschapsbiografie opgesteld. Op p. 83 van de richtlijnen archeologisch onderzoek (bijlage 2) verwijst u naar de landschapsbiografie. Wordt deze landschapsbiografie bijgevoegd bij de Erfgoednota of is deze via uw website raadpleegbaar? Reactie: De Landschapsbiografie Súdwesthoeke is onder andere via de gemeentelijke websites van SúdwestFryslân en De Fryske Marren raadpleegbaar. Het stuk zal niet worden bijgevoegd als bijlage bij de Erfgoednota en maakt hier dus ook geen deel van uit. 4) Zienswijze Bond Heemschut De Friese commissie van Erfgoedvereniging Heemschut geeft aan dat zij graag gebruik maakt van de mogelijkheid om een reactie te geven op de ontwerp Erfgoednota Súdwest-Fryslân. Heemschut denkt graag actief mee. Alle lof voor het veelomvattende voorbereidende werk en beleidsnota’s van Kerkenvisies tot Landschapsbiografieën. De nota is veelomvattend en daarvoor complimenten. De basis is op orde, nu nog de praktijk. Die praktijk zal zich afspelen in een ander kader, namelijk dat van de Omgevingswet. Erfgoed is een van de kernwaarden in die Omgevingswet. Deze kernwaarden moeten in samenspraak met de bevolking vastgelegd worden in een Omgevingsvisie (voor 2024) en vervolgens in een Omgevingsplan (voor 2029). Het definitieve borgen van cultuurhistorische waarden zal dus nog wel even duren.

Ondertussen kan er veel gesloopt en vernield worden. Heemschut wil hierbij haar zorg uitspreken over het behoud van het (nog) niet beschermde erfgoed in Súdwest-Fryslân. Ook geeft Heemschut aan dat zij van harte hopen dat er een uitbreiding komt van onze erfgoed-formatie. 1. Zienswijze Waar Heemschut zich vooral zorgen om maakt is dat het borgen van de bescherming van waardevolle panden en objecten (bijvoorbeeld van (nieuwe) gemeentelijke monumenten of zeer beeldbepalende objecten in het Omgevingsplan) nog jaren op zich zal laten wachten. Zij geven aan dat haast is geboden, ook omdat de woningmarkt steeds meer onder druk komt te staan door een toenemende vraag naar ruim en rustig wonen vanuit drukke delen van ons land. De keuze voor sloop is snel gemaakt! Karakteristieke panden gaan tegen opbod van de hand en men heeft de ruimte om een fors energiearm nieuwbouwpand neer te zetten. Zonder aandacht voor de “kernwaarden” van veel fraaie dorpen. Heemschut daagt ons uit om tot een versnelde zware bescherming van de “parels” onder de karakteristieke panden te komen. Reactie: Naar aanleiding van een inventarisatie in de voormalige gemeente Littenseradiel is in november 2017 door GroenLinks en ChristenUnie een motie ingediend voor de inventarisatie van karakteristieke en monumentale bouwwerken in de gemeente Súdwest-Fryslân.

In 2019 is hiervoor budget beschikbaar gesteld, waarna aan een gespecialiseerd bureau uit Friesland opdracht is gegeven om deze enorme 4

klus uit te voeren. We proberen zoveel mogelijk de inventarisaties van karakteristieke bouwwerken gelijk te laten lopen met de planning van nieuwe bestemmingsplannen, zodat de inventarisatie ook meteen vastgelegd kan worden middels een beschermingsregime in het bestemmingsplan. Momenteel zitten we op ongeveer 2/3 van de inventarisaties in onze grote gemeente.

2. Zienswijze Heemschut geeft aan dat zij verwachten dat bij het aanwijzen van gemeentelijke monumenten de Post ‟65 architectuur helaas niet zal worden meegenomen. Dat betreuren zij want erfgoedbescherming houdt niet op bij een bepaalde datum. Panden van zo’n 40 tot 50 jaar oud kunnen heel bepalend zijn qua architectuur en het verhaal van een “nieuwe” tijd vertellen. Helaas is de bescherming van Nij Ylostins (te duur) niet doorgegaan, maar er zal ongetwijfeld een volgend object aankomen. Erfgoedbescherming is nooit af. Heemschut is sowieso voorstander van toepassen van de ladder van duurzaamheid; eerst klip en klaar onderzoeken of en hoe herbestemming mogelijk is. Ook maatschappelijke kosten meewegen. Panden en objecten die duidelijk een verhaal vertellen van een bepaalde periode en nog steeds door de mienskip zwaar gewaardeerd worden ga je niet zonder degelijke onderbouwing slopen. Heemschut vraagt om in de Erfgoednota aan te geven dat Post ‟65 uw aandacht heeft en dat wij een kader ontwikkelen voor de waardering van deze nieuwe potentiele monumenten waarin ook een maatschappelijk aspect van belang is en niet alleen een kostenaspect. Reactie: De Post ’65 architectuur is niet specifiek vastgelegd in de erfgoednota, maar dat geldt ook voor alle overige bouwperioden.

Voor de waardering van bouwwerken/objecten uit de diverse bouwperioden middels de aanduiding gemeentelijk monument, hanteren wij de 6 selectiecriteria die in de Erfgoednota met bijlage staan genoemd op pagina 80. Dit zijn: architectonische of architectuurhistorische waarden, stedenbouwkundige of bouwhistorische waarden, cultuurhistorische waarde of waarden vanuit de gebruikshistorie, zeldzaamheid of algemene historische waarden, gaafheid of herkenbaarheid en ensemblewaarden. Binnen deze criteria wordt geen onderscheid gemaakt aan de hand van bouwjaren. 3. Zienswijze De Agenda IJsselmeergebied 2050 is de integrale gebiedsagenda van regio en Rijk voor het IJsselmeer en het omliggende land, waarin de vele opgaven, ambities en projecten bij elkaar komen, waaronder die op het gebied van cultureel erfgoed. Heemschut geeft aan dat het onze ambitie is om het IJsselmeergebied in de etalage te zetten als ‘landschap van wereldklasse’. Hierbij worden de landschappelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten als uitgangspunt bij alle ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied genomen. Er wordt niet alleen gestreefd naar het zorgvuldig beheer en behoud van beschermde objecten en gebieden, maar ook

5

naar het grotere ‘verhaal van het landschap’ beleefbaar te maken en ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen die de identiteit van het gebied versterken of verrijken’ (citaat.). Heemschut vind dit een mooie ambitie, maar de praktijk bewijst anders. Zoals bijv. in het gemeentelijk beschermde dorpsgezicht Molkwar. Heemschut wil ons erop wijzen dat de erfgoedbescherming volgens de Agenda IJsselmeergebied 2050 nog lang niet klaar is. Zeker ook de kustversterking is een continue proces, waarin ‘koppelkansen’ met erfgoed nu opnieuw onderzocht schijnt te worden. Ook ligt er de opgave om cultuurhistorisch gezien een tegenwicht te bieden (soort compensatie) tegen het Windpark IJsselmeer. Heemschut mist hierover passages en planning in de Erfgoednota. Ook vraagt Heemschut zich af wat er gaat gebeuren met het toegezegde strand voor het Badpaviljoen Hindeloopen. Want wat is een Badpaviljoen zonder strand! Heemschut vraagt u om de uitvoering van Agenda IJsselmeergebied 2050 en de toegezegde koppeling van erfgoed met nieuwe ontwikkelingen in uw Erfgoednota op te nemen. Heemschut vraagt ook de aandacht voor het sluisje van Molkwar. In de Erfgoednota is er wel een foto van 'Voormalige sluis en haven Molkwerum' (blz.12) en de 'Historische kaart Molkwerum 1718' (blz. 80) opgenomen. Heemschut vraagt opnieuw aandacht voor dit voormalige sluisje, voormalige haven en havendam.

Helaas kwam het vanuit het voormalige project “Koppelkansen IJsselmeergebied” in het kader van de kustversterking in een eerste verdeelronde “Deltagelden” in 2019 op een reservelijst. Heemschut vraagt zich af wanneer ze dan eindelijk wel aan de beurt zijn? Reactie: De erfgoednota is gericht op het erfgoedbeleid en niet specifiek gericht op de ontwikkelingen in het IJsselmeergebied. Wij zullen contact met u opnemen om een afspraak in te plannen om u te informeren over uw vragen en de ontwikkelingen rondom het IJsselmeergebied. Voor wat betreft het sluisje van Molkwar: recentelijk is er vanuit cluster Erfgoed opdracht gegeven aan een gespecialiseerd bureau om het complex te onderzoeken. We gaan middels het onderzoek bekijken of het complex genoeg monumentale of karakteristieke waarde heeft, om het (eventueel) te gaan beschermen. 4. Zienswijze Wanneer het belang van erfgoed in het geding is door een aanvraag voor een Omgevingsvergunning, maakt uw college nu gebruik van een geïntegreerde commissie Ruimtelijke Kwaliteit (Hûs en Hiem). In 2022 vervallen de taken en bevoegdheden van Hûs en Hiem van rechtswege bij inwerkingtreding van de Omgevingswet. De gemeente zal dan een nieuwe gemeentelijke adviescommissie moeten instellen. Wij zijn benieuwd of dit weer via Hûs en Hiem zal gaan lopen of dat u de Monumentencommissie onderbrengt in een eigen Commissie Omgevingskwaliteit.

Heemschut acht het van belang dat het een commissie met een brede kijk op erfgoed en haar omgeving is en dat de stem van de “Mienskip” te horen zal zijn en niet alleen van “deskundigen”.

6

Reactie: De exercitie om te komen tot een nieuwe gemeentelijke adviescommissie is nog in volle gang. De verschillende opties worden nog onderzocht, waarbij ook contact is met andere gemeenten voor een eventuele provincie brede aanpak. Dit traject zal nog meerdere maanden in beslag nemen, dus op dit moment is hier nog geen informatie over te verstrekken.

5) Zienswijze Stichting Erfgoed, Natuur en Landschap Stichting Erfgoed, Natuur en Landschap geeft aan dat zij de nota met belangstelling gelezen hebben en waarderen het zeer dat onze gemeente aandacht heeft voor dit beleidsterrein en het belang hiervan ook onderstreept. Ze zien dat onze gemeente zorgvuldig omgaat met het erfgoed en door tijdig in te springen op de veranderende wetgeving dat ook in de toekomst wil behouden. Toch willen zij, als bezoekerscentrum van het Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân, enkele zaken bij ons onder de aandacht brengen. 1. Zienswijze Een groot gedeelte van gemeente Súdwest-Fryslân is door het rijk aangewezen als Nationaal Landschap. Hoewel het rijk momenteel op dit terrein geen actief beleid voert, laat deze aanwijzing wel zien dat ons landschap bijzonder is en biedt deze aanwijzing kansen om die bijzonderheid van het landschap bij de eigen bewoners en de toeristen onder de aandacht te brengen. Stichting Erfgoed, Natuur en Landschap geeft aan dat ze in de erfgoednota de aandacht voor het Nationaal Landschap missen. De samenhang tussen het Nationaal Landschap en het cultureel erfgoed en de rol van de gemeente Súdwest-Fryslân hierin. Aansluitend daarop missen ze ook een blik over de gemeentegrenzen van (met name) de gemeente De Fryske Marren. Vanwege Nationaal Landschap, maar ook breder.

Beide gemeenten werken immers ook qua toeristisch beleid nauw samen in VVV Waterland van Friesland. Gezien het grote belang van erfgoed ten aanzien van cultuurtoerisme ligt afstemming ons inziens voor de hand. Reactie: Er is wel enige aandacht besteed aan de (intergemeentelijke) samenwerking, in de paragraaf Marketing: verhaallijnen als sterk merk is het volgende opgenomen: wij gaan de cultuurhistorische beeldmerken, die zo eigen zijn voor het gebied, behouden en benutten voor promotie en marketing van het gebied zelf en van de provincie in haar geheel. VVV Waterland van Friesland werkt, namens onze gemeente en de gemeente De Fryske Marren, aan het sterker positioneren en marketing van de Zuidwesthoek. De opmerking dat het Nationaal Landschap niet is benoemd klopt niet helemaal. In bijlage 1 Overzicht inventarisaties van de Erfgoednota staat het volgende (en ook hier komt de samenwerking weer aan de orde):

7

Doorontwikkeling Landschapsbiografie Súdwesthoeke (programma Omgevingskwaliteit) Samen met de gemeente De Fryske Marren, provincie Fryslân en de stichting Mar en Klif bezoekerscentrum Nationaal Landschap Zuidwest-Fryslân heeft de gemeente Súdwest-Fryslân in 2019 een Landschapsbiografie van de Friese Súdwesthoeke laten opstellen. Vrijwel heel Súdwest-Fryslân maakt deel uit van het Nationaal Landschap Zuidwest-Friesland. Dit gebied wordt gekenmerkt door een grote verscheidenheid aan landschapstypen, waaronder het stuwwallenlandschap in Gaasterland, de IJsselmeerkust van Makkum tot Lemmer, de kleizone met de wel bekende terpen en het veengebied van de Friese Meren. Ieder landschapstype kent een eigen ontstaansgeschiedenis en cultuurhistorische elementen die van grote waarde zijn voor de beleving van het landschap in de Súdwesthoeke. De waardevolle cultuurhistorische elementen in het buitengebied van beide gemeentes en het Nationale Landschap zijn op regionaal niveau geïnventariseerd en in kaart gebracht in de landschapsbiografie. Deze vormt een aanvulling op de reeds bestaande Cultuurhistorische kaart van Fryslân en sluit aan bij de door de provincie Fryslân uitgegeven “Wordingsgeschiedenis van Fryslân”. Hiermee is de feitelijke basis gelegd voor het ruimtelijk beleid en het “beter vertellen” van de historie van de Súdwesthoeke.

De landschapsbiografie van de Súdwesthoeke zal de cultuurlandschappelijke basis vormen voor nieuwe omgevingsplannen. Water en land zijn hier belangrijke kernwaarden. Wij zullen op uw verzoek de term Nationaal Landschap ook in de tekst van de Erfgoednota zelf verwerken. Wij zullen hierbij echter niet uitgebreid ingaan op de verdere invulling en nadere uitwerking van het concept Nationaal Landschap, omdat dit nog onbekend is. Thans zijn de twee notities “ Duiding meerwaarde Nationaal landschap en het voorstel tot impuls Nationaal Landschap” ter besluitvorming naar de beide colleges van burgemeester en wethouders gegaan.

2. Zienswijze In de Nota wordt aangegeven dat erfgoed integraal op de kaart zal worden gezet in de Atlas leefomgeving Súdwest-Fryslân, om deze onder andere ook als input te kunnen gebruiken voor de Omgevingswet. Stichting Erfgoed, Natuur en Landschap vragen zich af of wij deze informatie ook willen ontsluiten via de landschapsbiografie. Van belang daarbij is uiteraard ook de wijze waarop de waardering van de landschapselementen in beleid wordt vertaald en de wijze waarop dat beleid in de landschapsbiografie wordt ontsloten. Reactie: Het is de bedoeling om de inventarisaties en waarderingen vanuit de Landschapsbiografie te verwerken in de Atlas leefomgeving. Om aan de leefomgeving als totaal te kunnen werken brengt de gemeente in de Atlas leefomgeving de kwaliteiten van bodem samen, waardoor tegelijkertijd verschillende doelen en vragen vanuit de diverse disciplines kunnen worden gediend. De Atlas fungeert als een soort kapstok voor alle bekende inventarisaties, waarderingen en daaruit voortvloeiend beleid. Er wordt geen nieuwe informatie gemaakt. Het bundelen en op nieuwe, gestapelde wijze aanbieden van bestaande informatie biedt een eenvoudiger perspectief op de (on)mogelijkheden en vereenvoudigt, versnelt en verbetert werkprocessen. Bijvoorbeeld bij vragen waar wel en niet iets kan of vragen over welke (beleids)informatie belemmerend of kansrijk is.

8

Wij vragen ons sterk af of de doorvertaling naar beleid van de inventarisaties en waarderingen in de Landschapsbiografie daarnaast nog moet worden opgenomen in de Landschapsbiografie zelf. Beleid is namelijk onderhevig aan verandering, en bovendien verschilt de doorvertaling naar beleid per gemeente. 3. Zienswijze In de nota wordt aangegeven dat bewustwording van de waarde van het erfgoed van groot belang wordt gevonden. Er wordt aangegeven dat de gemeente wil investeren in de kennis over erfgoed, waardoor dit meer betekenis krijgt voor een breed publiek. Deze visie onderstreept Stichting Erfgoed, Natuur en Landschap van harte en sluit naadloos aan op hun eigen missie. Stichting Erfgoed, Natuur en Landschap ziet kansen om het werk van de stichting te verbeteren en versterken als er intensiever met onze gemeente wordt samengewerkt. Graag zouden ze hiervoor de mogelijkheden met ons onderzoeken.

Reactie: Wij staan altijd open voor een verdieping van de samenwerking en voor het behoud van het cultureel erfgoed is zij zeer afhankelijk van goede contacten met instanties als Stichting Erfgoed, Natuur en Landschap. 4. Zienswijze In de nota wordt aangegeven dat erfgoededucatie de komende jaren wordt gestimuleerd. Dit wordt door de stichting van harte toegejuicht. Via de eigen afdeling Doen biedt de stichting met succes enkele erfgoedactiviteiten aan het onderwijs aan zoals de leskist archeologie en excursies naar musea. De stichting ziet kansen om dit uit te breiden. Graag zou de stichting met de gemeente in overleg willen gaan hoe het bereik op het gebied van erfgoededucatie geïntensiveerd kan worden. Reactie: Graag gaan wij in overleg met uw stichting hierover. De evaluatie van bestaande leskisten en eventuele behoefte aan nieuwe leskisten zijn ook genoemd in de Erfgoednota en expliciet opgenomen in het uitvoeringsprogramma.

9

Eindconclusie: De ingediende zienswijzen geven aanleiding tot een gedeeltelijke aanpassing van de Erfgoednota. Het betreft hoofdstuk 4.2 van de erfgoednota. Naar aanleiding van de zienswijze van Stichting Erfgoed, Natuur en landschap over het niet noemen van het Nationaal Landschap in de Erfgoednota zelf (wel in bijlage 1) wordt de tekst op twee plaatsen aangepast (blz 16 en 17) om dit toch in de Erfgoednota op te kunnen nemen, met toegevoegde zinsdelen in vet gedrukt (tekst in schuin is iets gewijzigd om aan te kunnen sluiten bij de nieuwe zin): Marketing: verhaallijnen als sterk merk Historische objecten en structuren hebben een belevingswaarde. Ze spreken tot de verbeelding omdat ze een verhaal vertellen, waarmee wij meer te weten komen over onze geschiedenis en over onszelf en het omringende landschap. Wij hebben veel erfgoed in Súdwest-Fryslân dat met elkaar verbonden een prachtige ketting vormt: de verhaallijnen. Wij gaan de cultuurhistorische beeldmerken, die zo eigen zijn voor het gebied, behouden en benutten voor promotie en marketing van het gebied zelf en van de provincie in haar geheel. VVV Waterland van Friesland werkt, namens onze gemeente en de gemeente De Fryske Marren, aan het sterker positioneren en marketing van de Zuidwesthoek. Er wordt hierbij een hoge prioriteit aan content en storytelling gegeven.

In de bijlage bij het Koersdocument richting 2025, Op Koers naar een duurzame bestemming (januari 2021) heeft VVV Waterland van Friesland actiepunten opgenomen die gaan over het verbinden van het Nationaal Landschap, zoals het ontwikkelen van verhalenroutes en een marketingcampagne van het Nationaal Landschap. Cultureel erfgoed, op het water en op het land vormen een belangrijke input voor de verhaallijnen. Met de verhalen kunnen partners bruikbare arrangementen ontwikkelen, waar routes en evenementen weer verder op kunnen aanhaken. Inzetten op Cultuurtoerisme De gemeente bezint zich op een nieuwe koers binnen Toerisme en Recreatie in Gastvrij ZuidwestFriesland. Kwaliteitstoeristen en seizoensverlenging vormen hierbij belangrijke items. Cultureel erfgoed kan daaraan een belangrijke bijdrage leveren. Een goede marketing is de basis voor het (door)ontwikkelen van het cultuurtoerisme voor de regio. Dit is een tak van toerisme waarin de nadruk ligt op het ontdekken van inzicht in monumenten en plaatsen, met bijzondere aandacht voor historische authenticiteit, cultuurbehoud en plaatselijke betrokkenheid. Maar ook festivals en moderne kunstuitingen, bijvoorbeeld de activiteiten in het kader van Leeuwarden-Fryslân 2028 (LF2028, een vervolg op Culturele Hoofdstad 2018), kunnen hieronder vallen. Verder kan worden gedacht aan logiesaccommodaties bij herbestemming van erfgoed.

Bekend is dat de cultuur- of kwaliteitstoerist wezenlijk meer besteedt dan de standaardtoerist. De kwaliteitstoerist stelt hoge eisen: het verwachtingsniveau ligt steeds hoger. Dit vraagt om kennis, beleving, sfeer, diversiteit en gastvrijheid. Binnen ons gastvrijheidsbeleid zetten we in op een slimme groei, passend bij onze culturele identiteit. Ook voor de eigen inwoners maakt dit de leefomgeving een stuk aantrekkelijker. Zoals al eerder vermeld is het beeld van onze gemeente een samenspel van water, wind, weidsheid afgewisseld met historische kernen. Dit beeld moet we in stand houden, maar wel met oog op duurzame doorontwikkeling en leefbaarheid voor onze eigen burgers. Daarom is het ook zeer wenselijk dat we het advies, geformuleerd in het onderzoeksrapport Vitaliteit Logiesaccommodaties Fryslân (maart 2020), om in Zuidwest Fryslân het unieke landschap van wereldkwaliteit (ons eigen Nationaal Landschap) te beschermen en te benutten, ter harte gaan nemen.

10