Bijlage - Rapportage jeugdzorg

Opzet rapportage Jeugdzorg Voor u ligt de opzet rapportage Jeugd 2024. Een format dat we uitwerken tot een jaarlijkse monitor. In deze rapportage geven we u informatie over de ontwikkeling van de uitvoering van de Jeugdwet.

Waarom een rapportage? Als gemeente zetten we al een aantal jaren in op datagedreven werken. We vinden het belangrijk om ons inzicht in het functioneren van het jeugdstelsel te verbeteren. Dit willen we onder andere doen aan de hand van jaarlijkse monitoring. Hierdoor kunnen we (bij)sturen waar nodig en kunnen we financiële effecten van het beleid monitoren. Daarnaast nam de raad in september 2023 een motie aan over een aanvulling op de huidige informatievoorziening over jeugdhulp. Met de overzichten in deze rapportage geven we meer inzicht in de ontwikkelingen binnen de uitvoering van de jeugdwet.

Eerste format De gevisualiseerde data is beschikbaar vanuit onze eigen administratie. Echter, het duiden en samenstellen van de data is niet zo eenvoudig als het in eerste instantie lijkt. Waar willen we inzicht in? Welke definities hanteren we? Zijn de definities door de jaren heen gelijk? Hoe betrouwbaar is de ingevoerde data? Is het overzicht compleet? En zo niet, wat mist er in het overzicht? Soms zien we verschillen en ontwikkelingen die we niet direct kunnen verklaren. Oftewel, een eerste opzet is een nauwkeurige klus!

Leeswijzer Elk figuur heeft een begeleidende tekst met uitleg. We hebben de afgelopen vijf jaar weergegeven en gaan over het algemeen uit van ‘unieke’ jeugdigen. In de rapportage hebben we de volgende gegevens opgenomen: aantallen jeugdigen met jeugdhulp, jeugdigen in zorg en welke type zorg, de instroom en uitstroom, jeugdhulp per verwijzer en de indicatiewaarde per verwijzer. Bovendien merken we op dat de rapportage alleen de geïndiceerde jeugdzorg betreft. Als gemeente doen we meer dan alleen de toegang tot jeugdzorg. Onze gebiedsteammedewerkers bieden zelf ook lichte ondersteuning. Of zij verwijzen door naar hulp dat vrij toegankelijk is, namelijk naar onze partners in het voorliggende veld. Ook zetten we in op preventie. Daarnaast kan het vanwege wachttijden bij zorgaanbieders of bij de Raad voor de Kinderbescherming of Gecertificeerde Instellingen zijn dat gebiedsteammedewerkers langer betrokken blijven. Deze investering vanuit het gebiedsteam is niet in de data terug te zien. Hoewel we in deze rapportage niet ingaan op deze taken van onze gebiedsteams, vinden we het belangrijk om dit hier wel te benoemen. De data betreffen kortgezegd een gedeelte van ons jeugdhulpstelsel.

1

1. Totaal jeugdigen in zorg

In figuur 1 staat het aantal jeugdigen dat zorg ontvangt. De gegevens zijn afkomstig uit eigen administratie. De basis hiervan is het berichtenverkeer tussen zorgaanbieders en de gemeente. In figuur 1 staan de (unieke) jeugdigen die zorg hebben ontvangen vanuit de jeugdwet. Vanaf 2022 worden de jeugdbeschermings- en jeugdreclasseringsmaatregelen meegenomen in het berichtenverkeer. Dit zorgt in het bovenstaande overzicht mede voor een stijging in het aantal jeugdigen. In 2022 betrof het bijvoorbeeld 304 jeugdigen met een jeugdreclasserings- of jeugdbeschermingsmaatregel. Overigens kregen hiervan 223 jeugdigen tevens een andere jeugdhulpvoorziening. In 2023 kregen 294 jeugdigen een jeugdreclasserings- of jeugdbeschermingsmaatregel. Daarvan kregen 220 jeugdigen ook al jeugdhulp in een andere vorm. Dit betekent dat de stijging van het aantal unieke jeugdigen in zorg niet alleen wordt veroorzaakt door het opnemen van jeugdbeschermings- en reclasseringsmaartregelen.

Aantal jeugdigen Op peildatum 1 januari 2022 woonden er in Súdwest-Fryslân 17.469 jeugdigen tot en met 17 jaar. Soms treedt de verlengde jeugdwet in treding. Dit betreft jeugdigen tot en met 23 jaar. In 2022 woonden er 23.626 inwoners tot en met 23 jaar in Súdwest-Fryslân.

2

Jeugdigen in zorg per jaar (aantal en percentage van personen tot 23 jaar)

REGIO ^SWF Nederland

Bron: CBS Kerncijfers wijken en buurten

Figuur 2

In figuur 2 staat het totaal van jeugdigen per jaar die zorg, bekostigd vanuit de jeugdwet, hebben ontvangen. De absolute aantallen (linker-as) zijn weergegeven als groene staven. Hiervoor maken we gebruik van cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het CBS telt alleen jeugdigen mee die een adres binnen onze gemeente hebben. Deze aantallen wijken af van figuur 1, omdat we in figuur 1 alle jeugdigen meenemen waarvoor we verantwoordelijk zijn als gemeente. Dit kan door het woonplaatsbeginsel ook jeugdigen zijn die hier niet (meer) wonen. De groene staven gaan vooral over jeugdigen tot en met 17 jaar die jeugdzorg ontvangen. Dit is in het bovenstaande overzicht meegenomen. De donkerblauwe en lichtblauwe lijnen tonen het percentage jeugdigen in Súdwest-Fryslân en Nederland die jeugdzorg ontvingen ten opzichte van alle jeugdigen tot 23 jaar. Waar Súdwest-Fryslân in 2018 tot en met 2021 nog onder het landelijke gemiddelde ligt, zien we dat in 2022 de percentages ongeveer gelijk aan elkaar zijn. Verder valt op dat relatief meer jeugdigen zorg ontvangen in de afgelopen jaren, zowel landelijk als lokaal.

3

Uniek aantal jeugdigen in zorg, in- en uitstroom per maand Meetwaarde fj In zorg /v' Instroom

Aantal jeugdigen

fj Uitstroom

1.400

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1.200

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1.000

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bron: Suite DWH Sociaal domein

Figuur 3

In figuur 3 zien we de instroom (gele lijn) en de uitstroom (zwarte lijn) van jeugdigen in zorg. Instroom betekent dat een indicatie start en uitstroom dat een indicatie eindigt. Het hoeft niet altijd te betekenen dat de jeugdige zelf de zorg uitstroomt. We zien met name rond jaarwisselingen pieken in de lijnen. Dit heeft een administratieve reden: sommige zorgsoorten worden vaker ingezet tot het einde van het jaar of beginnen vanaf 1 januari. Over het algemeen zien we dat de pieken minder fors worden. Omdat er sinds 1 januari 2024 een nieuwe inkoop jeugdhulp geldt, verwachten we bij afgelopen jaarwisseling weer een grote piek. We zien door de jaren heen een toename van het aantal jeugdigen in zorg (groene lijn). In januari 2021 zijn er bijvoorbeeld een kleine 1600 jeugdigen in zorg en in december 2023 zijn er op dat moment 1800 jeugdigen in zorg. Dat is een toename van 200 jeugdigen.

4

Aantal jeugdigen

2. Aantal jeugdigen in zorg per zorgvorm

Bron: Suite DWH Sociaal domein

Figuur 4

In figuur 4 hebben we de verschillende indicaties die zijn gestart voor verschillende vormen van jeugdzorg in de periode 2019 tot en met 2023 uitgesplitst. De meeste jeugdigen maken gebruik van specialistische jeugdhulp als het gaat om geïndiceerde hulp. In het overzicht zijn ook andere vormen van jeugdhulp toegevoegd die we bekostigen vanuit de jeugdwet. Hierna duiden we kort wat we onder de vormen verstaan.

Herstel en Duurzaam Als er specialistische jeugdhulp wordt geïndiceerd, geven we vooral het traject ‘Herstel’ af. Jeugdhulp is immers wettelijk gezien gericht op herstel. Als er geen perspectief is op herstel, is de Wet langdurige Zorg voorliggend. Soms geven we ook het traject ‘Duurzaam’ af. Helemaal herstellen is dan voor de jeugdige niet mogelijk, door bijvoorbeeld bepaalde beperkingen. Er is bij duurzaam nog wel een ontwikkeling mogelijk, door bijvoorbeeld het vergroten van zelfredzaamheid en het vergroten van sociale participatie.

Dyslexie Dyslexiehulp varieert van extra steun in het onderwijs tot specialistische behandeling. Basisondersteuning bij niet-Ernstige Dyslexie wordt door het onderwijs geboden. Bij een vermoeden van Ernstige Dyslexie verwijst de school naar een gespecialiseerde jeugdhulpaanbieder. De gemeente betaalt dan de diagnostiek en behandeling.

Verblijf Trajecten binnen specialistische jeugdhulp zijn in principe ambulant. Soms is het nodig dat de jeugdige tijdelijk in een voorziening verblijft om bepaalde ontwikkeldoelen te kunnen behalen. Op dat moment wordt er een verblijfscomponent toegevoegd. Voor deze toevoeging wordt een bepaalde duur afgesproken. De duur wordt uitgedrukt in etmalen.

5

Pleegzorg Bij onveilige situaties en bedreigingen in de ontwikkeling van jeugdigen kan het zijn dat een jeugdige tijdelijk niet thuis kan wonen. Als thuis wonen niet meer kan, wordt er bij voorkeur voor pleegzorg gekozen.

Hoogspecialistisch Deze hulp bestaat uit residentiële, intensieve hulp bij zeer complexe en/of meervoudige problematiek.

Maatwerk Maatwerk verwijst naar maatwerkcontracten. Het is niet zozeer een jeugdhulpvorm, maar een bepaalde manier om jeugdhulp te bekostigen. Er wordt een individueel contract gesloten voor jeugdhulp met een aanbieder. Het betreft een vorm van hulp of een aanbieder die niet binnen de inkoop valt. Omdat we het aantal maatwerken monitoren, hebben we deze apart opgenomen in het overzicht.

Crisis Onder crisis valt spoedeisende jeugdhulp. Het centrale meldpunt Spoed4Jeugd beoordeelt of het een situatie betreft waar direct actie nodig is om de veiligheid van een jeugdige en mogelijk het gezin te beschermen.

Jeugdbescherming Jeugdbescherming is belangrijk als de situatie voor kinderen zeer onveilig is en vrijwillige hulp onvoldoende helpt. De rechter legt dan een kinderbeschermingsmaatregel op, zoals een ondertoezichtstelling. De hulp is dan verplicht.

Jeugdreclassering Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie of leerplichtambtenaar in aanraking zijn geweest en een proces­ verbaal hebben gekregen. Professionals werkzaam bij een gecertificeerde instelling voeren de maatregel uit.

Opmerkingen bij figuur 4 Tot 2022 werden de aantallen jeugdbescherming en jeugdreclassering niet weergegeven in het berichtenverkeer. Vanaf 2022 zijn deze aantallen wel te zien in de figuur. We merken op dat het voorkomt dat een unieke jeugdige meerdere indicaties kan krijgen. Denk bijvoorbeeld aan verblijf én specialistische jeugdhulp. Als een jeugdige meerdere zorgvormen krijgt, dan wordt de jeugdige bij beide zorgvormen eenmaal meegeteld. Als een jeugdige binnen een zorgvorm meerdere indicaties heeft, wordt de jeugdige eenmaal meegeteld.

6

3. Uniek aantal jeugdigen in zorg per verwijzertype Uniek aantal jeugdigen in zorg per verwijzertype per jaar Verwijzertype

1.600

0Artsen ^Gebiedsteams ^Gecertificeerde instellingen

1.400

^Overige verwijzertypes

1.200

Aantal jeugdigen

1.000

800

600

400

200

0

Bron: Suite DWH Sociaal domein

Figuur 5

In figuur 5 zien we het aantal jeugdigen in zorg, uitgesplitst per verwijzertype per jaar. We hebben een onderscheid gemaakt in artsen, gebiedsteams, gecertificeerde instellingen en overige verwijzertypes. We zien het aantal jeugdigen dat door artsen is verwezen naar jeugdhulp vooral toenemen.

Verschillende verwijzers Onder artsen vallen huisartsen, medisch specialisten en jeugdartsen (GGD). Binnen deze categorie zien we dat door de jaren heen rond de 90% verwijzingen van huisartsen betreft. Onder de gebiedsteams vallen de verwijzingen vanuit de gemeente. Onder gecertificeerde instellingen verstaan we in dit overzicht de verwijzingen van de gecertificeerde instellingen, rechters en officiers van justitie. Gecertificeerde instellingen worden van overheidswege gecertificeerd om maatregelen in het kader van de jeugdreclassering en jeugdbescherming te mogen uitvoeren. De gecertificeerde instellingen is tevens een wettelijke verwijzer. Onder overige verwijzertypes vallen vooral scholen die verwijzen naar behandeling of diagnose van Ernstige Dyslexie. Ook het woonplaatsbeginsel scharen we onder overige verwijzertypes. Soms betreffen het indicaties die binnen het registratiesysteem een onbekende verwijzer hebben.

7

Indicatiewaarde in euro's

4. Afgegeven indicatiewaarde per verwijzertype per jaar

Figuur 6

In figuur 6 zien we de totale waarde van indicaties die zijn afgegeven door de verschillende verwijzers. In dit overzicht zien we bijvoorbeeld dat de gebiedsteams een hogere indicatiewaarde afgeven dan andere verwijzers. Dit kunnen we onder andere verklaren doordat gebiedsteams kunnen verwijzen naar alle vormen van jeugdhulp. Hier valt bijvoorbeeld ook de zwaarste jeugdhulp onder. Maatwerkcontracten gaan ook altijd via de gemeente. Verder zien we dat de totale indicatiewaarde per jaar toeneemt bij huisartsen en gebiedsteams. Bij de (huis)artsen kunnen we dit onder andere verklaren door de toegenomen aantallen jeugdigen (zie grafiek 1). De afgegeven indicatiewaarde in de figuren 5, 6 en 7 is gebaseerd op de gegevens in het berichtenverkeer tussen zorgaanbieders en gemeente. Niet elke bekostiging loopt via het berichtenverkeer. Zo worden bijvoorbeeld jeugdbeschermings- en reclasseringsmaatregelen via een andere route gefinancierd. Dit zorgt ervoor dat de indicatiewaarde voor deze zorgvormen niet wordt meegenomen in ons huidige registratiesysteem. Dit betekent dat het bovenstaand overzicht niet compleet is. Voor de doorontwikkeling van deze rapportage en onze monitoring onderzoeken we de mogelijkheden om deze gegevens beter te kunnen koppelen.

8

Indicatiewaarde in euro's

5. Gemiddelde afgegeven indicatiewaarde per jeugdige per verwijzertype

Bron: Suite DWH Sociaal domein

Figuur 7

In figuur 7 hebben we een vergelijking gemaakt tussen figuur 5 en 6. We zien dat de gemiddelde afgegeven indicatiewaarde per jeugdige in zijn geheel is toegenomen, behalve bij de categorie ‘overig’. De gemiddelde indicatiewaarde is bij de gebiedsteams het meest toegenomen. De afgegeven indicatiewaarde is gebaseerd op de gegevens in het berichtenverkeer tussen zorgaanbieders en gemeente. Niet elke bekostiging loopt via het berichtenverkeer. Zo worden bijvoorbeeld jeugdbescherming- en reclasseringsmaatregelen via een andere route gefinancierd. Het beeld in figuur 7 is dus nog niet compleet. Voor de doorontwikkeling van deze rapportage en onze monitoring onderzoeken we de mogelijkheden om gegevens beter te kunnen koppelen.

Achtergrond De verschillen tussen de indicatiewaardes van verwijzers kunnen we gedeeltelijk verklaren. We zien over het algemeen dat bij de huisarts lichtere hulpvragen van jeugdigen binnenkomen als je dit vergelijkt met de hulpvragen die bij gebiedsteams binnenkomen. Hulpvragen die bij onze gebiedsteams binnenkomen betreffen met regelmaat gezinnen met meervoudige en complexe problemen.

9

6. Financieel overzicht

Begroting en realisatie Jeugdzorg e 40.000.000 e 35.000.000 e 30.000.000 e 25.000.000 e 20.000.000 e 15.000.000 e 10.000.000 e 5.000.000 e2019

2020

2021

2022

2023

■ Begroting a Realisatie Figuur 8

In figuur 8 is de financiële ontwikkeling van de jeugdzorg weergegeven. Gemeentelijke personele kosten vallen hier niet onder. De begroting en realisatie neemt door de jaren heen toe. In het jaar 2019 was er e22,7 miljoen benodigd om jeugdzorg voor onze jeugdigen te betalen. In 2023 is dit bedrag opgelopen naar e34 miljoen.

10