Bijlage - Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

Het vertrouwen in de overheid lijkt steeds verder af te brokkelen en er is sprake van toenemend anti overheidssentiment. Daarnaast probeert een groeiende groep zich te onttrekken aan het Nederlands staatsburgerschap en verklaart zichzelf ‘soeverein’. Als gemeente zijn we er voor iedereen; „Minsken kinne ús wol opjaan, mar wy jouwe harren net op”. Door dichtbij te zijn, goed te luisteren, inwoners serieus te nemen én actief te betrekken bij beleid.

1. Hoofdtaakveld Bestuur Wat willen we bereiken? De gemeente Súdwest-Fryslân kenmerkt zich door een groot waterlandschap, veelkernigheid & de Mienskip, niche-ondernemerschap (specialisatie) en heeft veel rijk cultuurhistorisch erfgoed. De gemeente is een aantrekkelijk woon- en leefgebied, door het bijzondere landschap én de sterke sociale samenhang. Een regio met een uitgestrekt landelijk gebied met veel dorpen, wijken en zes van de 11 Steden. Het bestuur is Grutsk op de gemeente Súdwest-Fryslân en wil graag Tichtby de Mienskip zijn.

Pagina 61 van 143

BIJ.450367

Wij zijn trots op de gemeentelijke organisatie en de inzet die onze medewerkers dagelijks laten zien voor onze Mienskip. Wij staan voor een organisatie die vanuit de kernwaarden ‘vertrouwen, daadkracht, omgevingsbewust en dienstbaar’ werkt aan de ambities, de bestaande taken en de toekomstige taken. We willen onze inwoners, ondernemers en vrijwilligers uitnodigen om na te denken over experimenten en innovaties. We willen transparant en duidelijk zijn richting onze inwoners, een gemeente die op een heldere, voor iedereen begrijpelijke manier communiceert. Dienstverlenend naar de samenleving toe!

Wat gaan we daar voor doen? Samenwerken en Europa We oriënteren ons steeds sterker op Europa en de kansen die hier voor ons liggen. Als grote gemeente is het belangrijk om je blijven positioneren, zowel regionaal, provinciaal als landelijk en Europees niveau. Met Europa en de lobbycoördinatie kunnen we onze positie in netwerken verder versterken. Deze leggen lijnen vanuit de inhoud en identificeren kansen. Ook op dossierniveau bewegen we ons in noordelijke en landelijke en Europese netwerken. • • • • • •

We halen vroegtijdig meer investeringen binnen door een onderscheidend verhaal en heldere keuzes voor werken met water(stof), circulaire economie en een recreatiesector die waarde toevoegt. We communiceren ambitieuzer en concreter hoe we een logische hub zijn op de Waterstof-lijn in Nederland. We tonen initiatief en nodigen proactief partijen uit die ons kunnen helpen in onze ambities. Nagaan mogelijkheden van een regiodeal. Energie en financiering inzetten in onze ontwikkelkracht in de stedelijke zone (Sneek en Bolsward) en de IJsselmeerkust incl. de Afsluitdijk. De gemaakte bestuurlijke afspraken zijn daarin leidend. Waar mogelijk willen we op de Afsluitdijk aanhaken op kansen en inzetten op versnelling van projecten. Als 90.000+ gemeente vinden we het belangrijk om samen te werken en ons te positioneren in netwerken.

Indicatoren/te behalen resultaat: − We creëren overzicht van externe middelen die andere partijen investeren in projecten waaraan ook wij bijdragen. − Er wordt een integraal procesaanpak opgesteld voor de realisatie van de waterstofhub, waarin ook de ambities zijn verwoord. − We nodigen onze partners proactief uit om ons te helpen in het realiseren van onze ambities. We willen een vertrouwde en betrouwbare partner zijn voor externe partijen. − We zien een Regiodeal als de unieke kans om een flinke impuls te geven aan de opgaven in de regio. De aanvraag van een Regiodeal wordt in november ingediend. In het voorjaar van 2024 wordt duidelijkheid verwacht over de toekenning. − We starten met vijf verkenningen, om de Friese IJsselmeerkust te versterken, te verbeteren en te verfraaien. Het Rijk stelt hiervoor ruim 13 miljoen beschikbaar. − We zijn lid van Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) en de R8. Vanuit die positie zitten we direct aan tafel bij het netwerkenoverleg van de VNG en hebben daardoor positie. Via verschillende sporen werken we aan het koppelen van onze ambities aan externe middelen/projecten met een sterk verhaal. Dat doen we binnen de verschillende programma’s, waaronder voor projecten als Energiestad/ Waterstof Bolsward. Via de programmalijnen en op de belangrijke dossiers verbinden we op alle terreinen partners die ons verder kunnen helpen.

De proactieve houding vertalen we ook door meer inzet op Public Affairs en Europa. Juist hierdoor kunnen we interne ambities ook actiever en beter koppelen aan de grote opgaven en partners buiten onze gemeente. We werken met partners Fryske Marren, provincie, Wetterskip inmiddels aan de aanvraag van een regiodeal. Met de regiodeal willen we de steun van het Rijk verbinden aan een ambitieuze agenda voor onze regio die is gericht op brede welvaart: − voorzieningen sterk en bereikbaar; − een plus op de leefomgeving; − werken met impact. Samen met onze samenwerkingspartners gemeente De Fryske Marren, het Wetterskip en Provincie Fryslân werken we aan een integrale gebiedsontwikkeling langs het IJsselmeer. We zijn bezig met het opstellen van een

Pagina 62 van 143

BIJ.450367

adaptief Uitvoeringsprogramma voor de Friese IJsselmeerkust. Vanuit het Uitvoeringsprogramma wordt ingezet op een aantal verkenningen van gewenste en aangedragen maatregelen en daarnaast wordt gestart met het uitvoeren van projecten langs de kust. We investeren veel in de netwerken om zo onze (kennis) positie te versterken. We zijn lid van het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) en R8. We werken ook nauw samen binnen en met Europapact Fryslân. Samen vormen we een sterk netwerk voor kennisontwikkeling en onderlinge kennisdeling, waarin met elkaar én met andere partijen wordt samengewerkt aan verbetering van de gemeentelijke uitvoering en dienstverlening en de grote maatschappelijke en bestuurlijke opgaven die op ons afkomen.

Financiën • • •

We willen onze eigen middelen (waaronder ontwikkelfonds) nadrukkelijk gebruiken om als hefboom/cofinanciering te gebruiken om kansen in onze gemeente te benutten. We gaan actief op zoek naar cofinanciering om onze doelen te realiseren. Daarvoor zien we nationale (zoals regiodeals) en Europese subsidies als kansrijke opties. Onderzocht wordt hoe de raad meer grip kan krijgen op de programmabegroting.

Indicatoren/te behalen resultaat: − We investeren in trajecten en projecten, samen met partners. Waarbij één van de doelen is om subsidies te laten toevloeien naar (Súdwest)Fryslân en ons bedrijfsleven. − Bij de programmabegroting zetten we in op het smarter formuleren van doelstellingen, zo veel mogelijk rapporteren met behulp van indicatoren en een ruime behandeltijd in de raad voor de programmabegroting. Het ontwikkelfonds is ons centrale instrument waarmee we ook cofinanciering kunnen leveren op, voor ons, belangrijke projecten. Het onderscheidende verhaal brengen we onder meer in in de regiodeal, leader, regionale marketingstrategie, etc. De zogenaamde multiplier is een belangrijke graadmeter voor de inzet van onze middelen. Dat kan een financiële, maar ook een sociale multiplier zijn. Het gaat om de impact die onze middelen kunnen maken. Daar letten we bijvoorbeeld bij inzet van ontwikkelfonds sterk op. We investeren in lijnen waar ook andere partners meedoen zoals regiodeal, leader, IJsselmeeragenda.

Collegiaal Bestuur •

Elke collegelid draagt vanuit zijn of haar portefeuille bij aan het verder vorm geven en realiseren van het akkoord.

Indicator/te behalen resultaat: − Het college werkt vanuit het principe van een collegiaal bestuur en een actieve bijdrage aan zijn/haar portefeuille, waarbij men zich inzet voor de ambities welke zijn weergegeven in het coalitieakkoord. Binnen het college van B&W draagt elk collegelid actief bij aan zijn of haar portefeuille door beleid te ontwikkelen, samen te werken met andere collega's, bestuurlijke besluiten te nemen, te communiceren over beleid/resultaten en verantwoording af te leggen. Dit alles gebeurt met als doel het verder vormgeven en realiseren van het coalitieakkoord.

Overig •

Lokale Democratie

Indicator/te behalen resultaat: − Het versterken en vernieuwen van de lokale democratie in het licht van maatschappelijke opgaven. We creëren hierdoor beter betrokken inwoners, toegeruste politieke ambtsdragers, een responsieve ambtelijke organisatie en een weerbaar bestuur. In samenwerking met de Kleine Ambassade wordt hard gebouwd aan een sterke lijn van kinderparticipatie. Sinds vorig jaar is de Kinderburgemeester en zijn/haar team actief en via de kinderconferentie leren we kinderen niet

Pagina 63 van 143

BIJ.450367

alleen alles over democratie en burgerschap, maar geven we ze ook de kans om in hun gemeente actief mee te denken en te doen. De kinderburgemeester en haar rayonhoofden zijn betrokken bij de landelijke dag van de Kinderburgemeesters, Week van het Geld, Koningsdag, Dodenherdenking en sociale weerbaarheidstrainingen (ueitreiking certificaten). Tevens neemt de Kinderburgemeester deel aan diverse lesbijeenkomsten en een excursie aan Provinciale Staten. Vanuit de organisatie wordt er samengewerkt met de Raadswerkgroep Lokale Democratie. Het is belangrijk om onderling in gesprek te gaan over de vraag: wat voor soort lokale democratie willen wij in onze gemeente zijn? Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen: Lokale democratie

2023

2024

2025

2026

2027

50

50

50

50

50

1.2 Hoofdtaakveld Dienstverlening Wat willen we bereiken? De gemeente Súdwest-Fryslân is een grote gemeente en wil dienstverlenend zijn naar al haar inwoners, (maatschappelijk) ondernemers en medeoverheden. In onze dienstverlening is ook het uitgangspunt om dichtbij te zijn, naast de inwoner te staan en toegankelijk te zijn. Zowel letterlijk, waar het gaat om de leefomgeving van mensen, als figuurlijk, waar het gaat om benaderbaarheid en uitvoering van beleid dat direct de levens van inwoners en ondernemers raakt. We willen deze belangrijke taken goed uitvoeren, daarin betrouwbaar zijn en continuïteit bieden. Mensen staan centraal in alle dienstverlening van gemeenten. Inwoners en ondernemers worden zo goed als mogelijk bediend op het kanaal dat zij kiezen, vanuit het principe ‘online waar het kan en persoonlijk waar het moet’. De organisatie biedt hoogwaardige diensten en producten. We zijn een voortvarende gemeente, die vindingrijk, verbonden en vakkundig aan de slag gaat. Hiermee trekken we ook versterkende initiatieven aan.

Wat gaan we daar voor doen? Communicatie • • • • • • •

Inwoners en ondernemers in nood weten de regelingen en mogelijkheden te vinden door een actieve rol vanuit de gemeente. Niet met ingewikkelde formulieren, maar een direct telefoonnummer en een Whatsapp service. We versturen leesbare en begrijpelijke brieven. In plaats van afstandelijke communicatie is er een telefoongesprek of ontmoeting tussen inwoners en gemeente. In de communicatie speciale aandacht voor laaggeletterden. Brieven en communicatie van de gemeente wordt getest door een burgerpanel op begrijpelijkheid. Vrije inloop voor inwoners in het gemeentehuis voor het maken van afspraken. Verbeteren van de website. Berichtgeving in lokale media stimuleren.

Indicatoren/te behalen resultaat: − De werkwijze van SWF Tichtby zetten we voort en breiden we uit met de verschillende minimaregelingen (bv. bijdrageregeling en het Kindpakket). We willen minimaal 80% van onze inwoners bereiken, die recht hebben op deze regelingen. − We bieden alle interne collega’s via het Leerhuis de training ‘sterk schrijfwerk – begrijpelijk schrijven B1’ aan. Duidelijke, vriendelijke brieven passen bij wat wij als gemeente willen uitstralen. Medewerkers kunnen gebruik maken van een digitale tool om hun tekst te laten controleren op het juiste niveau. − We onderzoeken hoe wij communicatie kunnen inzetten om de laaggeletterden nog beter te kunnen bereiken. − In het Súdwesthûs kan men reeds zonder afspraak altijd terecht bij de balies van de snelservice. − Driejaarlijks resulteert een onafhankelijke audit in een toegankelijkheidsverklaring. Deze verklaring laat zien of de website voldoet aan toegankelijkheidseisen, welke maatregelen worden genomen om de toegankelijkheid te verbeteren en op welke termijn die worden genomen. Daarnaast wordt er een project opgestart om de website te verbeteren. − We onderzoeken of een burgerpanel het beste instrument is om onze brieven te testen op begrijpelijkheid of dat andere instrumenten geschikter zijn.

Pagina 64 van 143

BIJ.450367

−

We hebben in de lokale media maandelijks de mogelijkheid om vier gemeentepagina’s de vullen. Daarnaast worden persberichten standaard verstuurd naar de lokale media.

Door de werkwijze van SWF Tichtby voort te zetten worden ook de bestaande regelingen beter gecommuniceerd. Het doel is om meer inwoners te bereiken en informeren over de Energietoeslag, bespaartips en andere minimaregelingen, door de wijken en dorpen in te gaan. Met dit persoonlijke contact in de buurt van inwoners pakken we een actieve rol in de aanpak van (energie)armoede. Er wordt hierbij ook aandacht besteed via onze website en andere vormen van communicatie (bv. foldermateriaal). We zijn doorlopend bezig met het beter toegankelijk en begrijpelijk maken van onze aanvraagformulieren, zowel digitaal als op papier. Er wordt een start gemaakt met het herschrijven, begrijpelijk maken en controleren van brieven op B1. Communicatie ondersteunt de vakafdeling, door bijvoorbeeld het maken van een wegwijzer laaggeletterdheid. In al onze eigen communicatie zijn wij altijd scherp op begrijpelijke teksten. Wij sluiten aan op het beleid wat er ligt en kijken bij andere gemeenten hoe zij omgaan met laaggeletterdheid en maken daar een plan van aanpak voor. We onderzoeken hoe we een burgerpanel in kunnen zetten om dit ook structureel te blijven doen. Het huidige digitale afsprakensysteem van Burgerzaken garandeert reeds dat de juiste medewerker aanwezig is om de klant te helpen/te woord te staan, men komt niet tevergeefs naar het gemeentehuis.

Dit afsprakensysteem zorgt ook voor rust in het Súdwesthûs en de Tiid, er zijn geen groot aantal wachtenden die zonder afspraak diensten willen afnemen. Dit biedt de mogelijkheid in de agenda om ruimte te maken voor huisbezoeken op verzoek, bijvoorbeeld voor mindervaliden of andere hulpbehoevenden. Ook een afspraak op een andere locatie, zoals het ziekenhuis, behoort tot de mogelijkheden. Het afsprakensysteem maakt het ook mogelijk dat een afspraak vrijwel altijd op korte termijn kan worden ingepland. Komt men zonder afspraak langs dan kan in 70% van de gevallen de bezoeker geholpen worden; regelmatig direct en bijna altijd na een korte wachttijd of later op dezelfde dag. Eén en ander hangt af van de klantvraag. Het afhalen van een gereedliggend document kan direct plaatsvinden. Bij complexere vragen kan de klant geholpen worden als de ambtenaar van het betreffende vakgebied aanwezig is en ruimte heeft in zijn/haar afsprakenschema. De gebruikersbeleving en -verwachting van onze website, in combinatie met de juistheid van de informatie vinden we belangrijk. Dit is een continu proces en raakt verschillende (digitale) onderdelen van de website. We hebben maandelijks vier gemeentepagina’s in een speciaal gemeente katern in de Groot Sneek, Groot Bolsward en Groot IJsselmeerkust en in dorps- en stadskranten als Friso en Op’e Skille.

Daarnaast zetten we in op een betere samenwerking met lokale journalisten en investeren we tijd, energie en financiën in de lokale media.

Dienstverlening • •

Het beschikbare bedrag voor de versterking van de dienstverlening wordt breed ingezet gericht op het vergroten van de menselijke maat in, ontwikkeling van professionals en systematisch leren, om daarmee de nodige structurele verbeteringen door te voeren; Digitale dienstverlening moet mensen echt verder helpen, persoonlijk en dichtbij. Geen paarse krokodillen of met een kluitje in het riet. Er moet te alle tijde een telefoonnummer en mailadres beschikbaar zijn om ergens in geval van spoed contact over op te nemen.

Indicatoren/te behalen resultaat: − Er wordt middels een integraal plan ingezet op het versterken van de dienstverlening en de inzet van POK-middelen. − De gemeente Súdwest-Fryslân is op werkdagen bereikbaar. Het mailadres van de gemeente is 24/7 te bereiken. Meldingen betreffende de openbare ruimte kunnen 24/7 digitaal worden doorgegeven via de website of via een speciale app. Gevaarlijke situaties worden prioriterend opgepakt. − Bij de bestaande ‘Informatiepunten Digitale Overheid’ (gevestigd in zes bibliotheken) kunnen inwoners terecht met vragen over digitale dienstverlening van de overheid en overheidsregelingen. Naar aanleiding van de Toeslagenaffaire zijn maatregelen nodig die structureel tot verbeteringen in beleid en uitvoering moeten leiden. Onderdeel hiervan is het versterken van de dienstverlening bij alle onderdelen van de

Pagina 65 van 143

BIJ.450367

overheid, waaronder de gemeenten. Voor Súdwest-Fryslân is voor 2021 t/m 2027 in totaal ca. 2,6 miljoen beschikbaar. We laten ons daarbij inspireren door het VNG visiedocument met daarin activiteiten die met name inzetten op het vergroten van de menselijke maat in de dienstverlening. We gaan mensen in kwetsbare posities extra ondersteunen. We zijn daar op onderdelen al hard mee aan de slag. We hebben de sociale raadsvrouw aangesteld en ook een succesvolle pilot gedaan met Súdwest Tichtby. We maken vanuit het programma Ontmoeten en Dichtbij een breed, integraal plan voor het versterken van de dienstverlening en de inzet van de POK-middelen en geven daar uitvoering aan. De website www.sudwestfryslan.nl en het mailadres info@sudwestfryslan.nl zijn 24/7 beschikbaar. Via de website is te allen tijde een afspraak te maken voor een grote hoeveelheid aan producten. Tevens is op de website actuele informatie te vinden over een diversiteit aan onderwerpen. Beantwoording op mails volgt binnen twee werkdagen. Als dit niet lukt, wordt er een mail gestuurd met de reden waarom. In diezelfde mail wordt aangegeven wanneer de klant het antwoord wel kan verwachten. Een klant wordt via het Klantencontactcentrum doorverbonden naar desbetreffende collega. Mocht een collega niet aanwezig zijn, volgt een telefoonnotitie. Binnen één dag wordt er contact opgenomen met de klant.

In Súdwest-Fryslân zijn er sinds 2021 Informatiepunten Digitale Overheid ondergebracht in alle zes bibliotheken. De IDO’s zijn er voor mensen die moeite hebben met digitale dienstverlening en vragen hebben over overheidsregelingen. Zo kunnen mensen onder andere terecht voor hulp bij het aanvragen van de AOW, het verlengen van het rijbewijs of het regelen van zorg. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:

2023

2024

2025

2026

2027

Verbeteren digitale dienstverlening

540

260

260

260

260

1.3 Hoofdtaakveld Veiligheid Wat willen we bereiken? De gemeente Súdwest-Fryslân wil een veilige leefomgeving creëren en behouden voor haar inwoners, waarin inwoners zich veilig voelen, waarin risico’s beheersbaar zijn en waarin adequaat wordt gereageerd op situaties die de veiligheid bedreigen. We willen een krachtige, innovatieve en vooruitstrevende gemeente zijn op het gebied van de integrale aanpak van Ondermijning, Radicalisering en Cybersecurity, met een weerbaar bestuur en portefeuille houdende ambtenaren. Daarbij is preventie een belangrijk instrument. In samenwerking met de provincies Groningen en Drenthe (3Noord) en diverse partners, zoals politie, brandweer, scholen, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Door samen te werken en kennis en ervaringen te delen, kunnen preventieve maatregelen effectiever worden ingezet. Dit doen we middels veiligheidsanalyses, risicobeheersing, buurt- en wijkgerichte aanpak, handhaving en toezicht, en diverse interventieprogramma’s.

Wat gaan we daar voor doen? Veiligheid en handhaving •

We investeren in preventie en willen met andere partners meer zichtbaar zijn in de wijken en dorpen.

Indicatoren/te behalen resultaat: − Eind 2023 wordt het Integraal Veiligheidsplan (IVP) voor de jaren 2024 - 2027 vastgesteld. Via de Veiligheidsmonitor meten we eens per twee jaar waar we als gemeente staan. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen: Ondermijning

2023

2024

2025

2026

2027

60

0

0

0

0

Om te voorkomen dat jongeren en (jong)volwassenen de (georganiseerde en ondermijnende) criminaliteit belanden of hier verder in afglijden wordt er ingezet op preventie. Dit doen we o.a. door zichtbaar te zijn in wijken en dorpen. Om bij te dragen aan de leefbaarheid en veiligheid in wijken en dorpen wordt vanuit Handhaving ingezet op wijkgericht werken. Daarbij gaat het ook om het opbouwen van relaties in de wijk. Hierbij wordt nauw samengewerkt met politie, gebiedsteams maar ook de stads-, wijk- en dorpencoördinatoren.

Pagina 66 van 143

BIJ.450367

We zijn bezig om een preventieve agenda op ondermijning te ontwikkelen (inclusief borging en duurzaamheid van de te ontwikkelen activiteiten), waarbij breder gekeken wordt dan enkel openbare orde en veiligheid. Onze intentie is om de (digitale) weerbaarheid te vergroten van onze gemeente, inwoners en bedrijven binnen de gemeente Súdwest-Fryslân. Dit onder andere via bewustwording, zodat zij geen dader c.q. slachtoffer worden van criminele ondermijnende activiteiten. Maar ook middels het structureel inbedden van de toepassing van de wet Bibob binnen het complete toepassingsbereik van de wet. Einddoel is dat preventie van ondermijning en cybercriminaliteit een vaste waarde is binnen de diverse beleidssectoren van de gemeente. We doen mee aan het project KansRIJK, dit is een wijkgerichte aanpak voor jonge aanwas. Binnen dit project wordt ook de expertise vanuit de jeugdreclassering en overige ketenpartners ingezet. Het doel hier is om jongeren vroegtijdig een alternatief te bieden met zicht op een fijne toekomst. Tevens wordt er naar gestreefd om samen met ouders en jongeren het afglijden naar criminele netwerken te voorkomen.

Richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door Raad) Hoofdtaakveld

Beleidsdocument

Besluitvorming gemeenteraad

Algemeen

Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 Coalitieakkoord bestuursperiode 2022-20256 Programmabegroting en meerjarenraming 2024-2026 Actualisatie Programmabegroting 2023 Lokale inclusieagenda

11 november 2021 31 mei 2022 10 november 2022 2 februari 2023 11 mei 2023

Bestuur

Controleprotocol 2022 Gedragscode voor raads- en commissieleden Reglement van orde voor de raad en raadscommissieleden 2023

17 november 2022 18 november 2021 22 juni 2023

Veiligheid

Kaderbrief Veiligheidsregio Fryslân 2024-2027 Meerjarenbeleidsplan 2023-2026 en Regionaal Risicoprofiel 2022-2025, Veiligheidsregio Fryslân Landelijke Stichting Waarborgfonds Integraal Veiligheidsplan 2019-2022 (actieve info dec. 2021 – verlening t/m 2023) APV Gemeente Súdwest-Fryslân

9 maart 2023 17 november 2022 22 juni 2023 24 januari 2019 13 december 2018

Naast bovenstaande beleidsdocumenten zijn er door de gemeenteraad diverse verordeningen vastgesteld. Voor een actueel overzicht van geldende verordeningen verwijzen we naar de website www.overheid.nl. Een verwijzing naar deze website is te vinden op onze eigen website, via de zoekterm “Verordeningen”.

Waar staat de gemeente? In de begroting moeten we een aantal verplichte beleidsindicatoren opnemen. De indicatoren zijn hieronder per programma/paragraaf vermeld. De meeste indicatoren worden ons aangereikt. Ze zijn beschikbaar via www.waarstaatjegemeente.nl. Op deze website is het ook mogelijk om de indicatoren te vergelijken met andere gemeenten. Naam indicator

Veiligheid Verwijzingen Halt Misdrijven – Winkeldiefstallen Misdrijven – Geweldsmisdrijven Misdrijven - Diefstallen uit woning Misdrijven - Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)

Pagina 67 van 143

Waarden SWF

7 1,8 3,8 0,8 5,6

Waarden NL

Eenheid

8 2,2 4,6 1,4 6,0

per 1.000 jongeren per 1.000 inwoners per 1.000 inwoners per 1.000 inwoners per 1.000 inwoners

BIJ.450367

Periode

2022 2022 2022 2022 2022

2. Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000) Bestuur Dienstverlening Veiligheid Totaal saldo baten en lasten

Rekening 2022 4.840 1.092 8.946 14.878

Begroot 2023 na Wijziging 4.584 1.231 9.775 15.590

Begroot 2024 per taakveld (bedragen x € 1.000) Bestuur Bestuur

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

4.757 1.263 10.271 16.291

4.640 1.259 10.326 16.225

4.454 1.259 10.323 16.036

4.454 1.259 10.323 16.035

Lasten

Baten

Saldo

4.757 4.757

0 0

4.757 4.757

Dienstverlening Burgerzaken

2.725 2.725

1.462 1.462

1.263 1.263

Veiligheid Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Totaal saldo baten en lasten

10.384 6.685 3.698 17.865

113 113 0 1.575

10.271 6.573 3.698 16.291

Pagina 68 van 143

BIJ.450367

3. Aanpassingen programma Bestuur In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. De volgende aanpassingen komen aan bod: • taakmutaties uit circulaires; • nieuwe voorstellen. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsomontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen met een plusteken (+). De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2. Aanpassingen programma Bestuur (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

-15

-15

-15

-15

-15

-15

-15

-15

Structureel Taakmutaties uit circulaires 1. Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag Subtotaal Nieuwe voorstellen 2. Loonsomontwikkeling aanvulling 2023

-5.300

-5.300

-5.300

-5.300

3. Loonsomontwikkeling 2024

-3.000

-3.000

-3.000

-3.000

4. Personele inzet

-167

-167

-87

-87

5. Hogere legesinkomsten Burgerzaken

100

100

100

100

6. Bijdrage Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio

Pagina 69 van 143

-629

-638

-638

-638

Subtotaal

-8.996

-9.006

-8.926

-8.926

Subtotaal structureel

-9.011

-9.021

-8.941

-8.941

BIJ.450367

Toelichting Taakmutaties uit circulaires De meicirculaire 2023 geeft financiële informatie over de jaren 2023 en verder. Deze notitie geeft een overzicht van de verwachte financiële gevolgen voor de hoogte van de Algemene Uitkering (AU) en de decentralisatie- en integratie-uitkeringen die wij van het Rijk ontvangen uit het gemeentefonds. De gevolgen voor de jaren 2024 tot en met 2027 nemen we op in deze begroting. Het betreft voor Programma Bestuur het volgende punt.

1. Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag Op 1 januari 2023 is de Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen in werking getreden. Vanaf 2023 uitkeringsjaar is er structureel jaarlijks € 15.000 extra beschikbaar voor de financiële gevolgen die de uitvoering van deze wet met zich meebrengt voor gemeenten.

Nieuwe voorstellen 2. Loonsomontwikkeling aanvulling 2023 In de Programmabegroting 2023 zijn we uitgegaan van een loonsom-ontwikkeling van 3,5%. In werkelijkheid komt de stijging over 2023 uit op 10,5%. Veel meer dan verwacht. We hebben dus nog een deel in te halen ten opzichte van de begroting van 7,0%. Conform de nieuwe CAO is in het salarissysteem de salarissom voor 2023 doorgerekend. Wanneer we dit vergelijken met de beschikbare bedragen in de begroting, dan is er een tekort van € 5,3 miljoen. We stellen voor om de salarisbegroting op te hogen met dit bedrag.

3. Loonsomontwikkeling 2024 We verwachten over 2024 een nieuwe CAO-stijging van 4,0%. Dat komt overeen met een aanvullend bedrag van € 3,0 miljoen.

4. Personele inzet Een aantal van de voorstellen zoals opgenomen in deze programmabegroting vergt extra inzet. Zonder deze extra inzet kunnen we de voorstellen niet of onvoldoende realiseren. Voor de uitvoering hebben we de eerste twee jaren een bedrag nodig van ca. € 167.000. De volgende jaren gaat het om ca. € 87.000.

5. Hogere legesinkomsten Burgerzaken We verwachten een hogere legesinkomst van Burgerzaken van € 100.000. In 2014 werd de geldigheidsduur van reisdocumenten voor volwassenen verlengd van vijf naar tien jaar. Dit heeft geleid tot een reisdocumentendip, omdat er door de langere geldigheidsduur minder reisdocumenten werden aangevraagd. Na de huidige reisdocumentendip, van 2019 tot en met 2023, gaan gemeenten vanaf 2024 de effecten merken van de nieuwe cyclus die is ontstaan door invoering van de langere geldigheidsduur van paspoorten en identiteitskaarten. Volwassenen die tussen 2014 en 2018 een reisdocument hebben aangevraagd, komen vanaf 2024 een nieuw document aanvragen. Deze piek duurt tot 2029.

6. Bijdrage Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio De raad heeft op 22 juni 2023 kennis genomen van de Begroting 2024 van de Veiligheidsregio Fryslân (VRF) en besloten om de financiële gevolgen op te nemen in onze eigen begroting. Het gaat om extra te betalen bedragen van € 627.000 in 2024 en € 639.000 in de jaren daarna.

Pagina 70 van 143

BIJ.450367

2.2.4

Overzichten

1.1 Algemene dekkingsmiddelen In de begroting moeten we een overzicht opnemen van de algemene dekkingsmiddelen. Bij algemene dekkingsmiddelen gaat het om gemeentelijke inkomsten die niet direct gerelateerd zijn aan een bestedingsdoel. Het gaat met name om de uitkering uit het gemeentefonds en onroerendezaakbelasting. De algemene dekkingsmiddelen zijn in principe vrij aanwendbaar: de gemeenteraad bepaalt voor welk doel we de middelen inzetten. Naast de vrij aan te wenden middelen kent Súdwest-Fryslân ook een aantal niet vrij aanwendbare heffingen, zoals Rioolrecht en Afvalstoffenheffing. Tegenover deze heffingen staan aanwijsbare kosten tot tenminste de opbrengst van de heffing.

Wat gaan we daar voor doen? Financiën • • •

•

De inkomsten uit Nij Hiddum Houw komen ten goede aan de gehele gemeente. Geen verhoging van woonlasten, na inflatiecorrectie. Onderzocht wordt of we bij het verwerken van de algemene uitkering de (eigen) aantallen jaarlijks kunnen laten muteren en hoe dat eventueel kan worden verwerkt in de begroting. Ook wordt nagegaan of het hanteren van de methode van lopende prijzen voor de gemeente Súdwest-Fryslân van toegevoegde waarde kan zijn en wenselijk is om in te voeren. Gedegen financieel beleid met voldoende reserves.

Resultaten − De inkomsten van Nij Hiddum Houw (gemiddeld € 400.000) zijn als algemene dekking opgenomen in de begroting. Daarmee komen de inkomsten ten goede aan de gehele gemeente. − In de paragraaf lokale belastingen wordt per belastingsoort beschreven wat we gaan doen met de opbrengst, incl. een berekening van de woonlasten van het voorgaande jaar. Er is inflatiecorrectie toegepast bij de belastingen. Bij de afvalstoffenheffing en rioolheffing streven we naar een kostendekkendheid van 100%. − Onderzocht is of het hanteren van de methode van lopende prijzen voor de gemeente Súdwest-Fryslân van toegevoegde waarde kan zijn. Dit punt is onderzocht, we houden in de berekening van de algemene uitkering inmiddels rekening met de eigen aantallen. We vinden het belangrijk dat de directe omgeving van het windpark van de opbrengsten mee kan profiteren. Daarom krijgen omwonenden binnen een straal van 1.500 meter van het windpark 4 gratis obligaties per woning met woonbestemming. Deze 4 obligaties hebben in totaal een waarde van € 1.000. Omwonenden kunnen zich voor de gratis obligaties inschrijven of aangeven dat ze de obligaties willen verkopen en direct € 1.000 ontvangen. De omwonenden die hiervoor in aanmerking komen hebben hiervoor een brief ontvangen. In het berekenen van de belastingtarieven voor de belastingsoorten die de woonlasten beïnvloeden, wordt hiermee rekening gehouden.

Er is onderzocht of we bij het verwerken van de algemene uitkering de (eigen) aantallen jaarlijks kunnen laten muteren, inmiddels houden we rekening met de eigen aantallen. Ook is nagegaan of het hanteren van de methode van lopende prijzen voor de gemeente van toegevoegde waarde is, dit is niet het geval.

1.2 Overhead Het doel van het overzicht overhead is om de overhead bij de gemeente beter zichtbaar te maken. Daarnaast ontstaat beter inzicht in de directe kosten die de gemeente maakt voor het leveren van haar producten en het halen van haar doelstellingen binnen de beleidsprogramma’s. In de begroting moeten we de kosten van Overhead centraal begroten en verantwoorden. De voorschriften bepalen dat kosten zoveel mogelijk direct dienen te worden toegerekend aan de betreffende taakvelden. Voor een aantal kosten is dit niet mogelijk. Het betreft met name de ondersteunende taken (zoals intern gerichte bedrijfsvoeringsteams) en de sturende taken (leidinggevenden). De kosten van deze taken moeten worden verantwoord op het taakveld Overhead.

Pagina 71 van 143

BIJ.450367

In de begrotingsvoorschriften zijn geen bepalingen opgenomen over de methodiek van toerekening van overhead aan de grondexploitatie en investeringen. Voor de toerekening van de overhead hebben we een toerekeningsregel bepaald aan de hand van de totale salariskosten overhead in verhouding met de salariskosten en inhuur van alle taakvelden. De totale salariskosten overhead bedragen € 23,6 miljoen en de salariskosten en inhuur van alle overige taakvelden € 58,9 miljoen. Afgerond komt er dan een percentage uit van 40%. We gebruiken dit percentage ook voor het extracomptabel toerekenen van de overhead naar de heffingen in verband met het berekenen van de kostendekkendheid.

Wat gaan we daar voor doen? Werk en arbeidsmarkt •

De gemeente stelt een voorbeeld als goede en inclusieve werkgever met voldoende stages en leer-werkplekken voor alle niveaus en leeftijden. Ook is er ruimte voor trainees, zij-instroom en zet het in op een leven lang ontwikkelen voor eigen werknemers.

Indicator/te behalen resultaat: − Hierover wordt gerapporteerd in het sociaal jaarverslag. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:

2023

2024

2025

2026

2027

Arbeidsmarktpositionering

100

0

0

0

0

Om de arbeidsmarktpositie en het werkgeversimago (inclusief werkgeverschap) van gemeente Súdwest-Fryslân te verbeteren en te handhaven is het nodig om goed zichtbaar te zijn en blijven. Het onderhouden van de site werkenbij.sudwestfryslan.nl en het gebruiken van social media is hierbij nodig. September en februari zijn de momenten waarop de meeste stages starten. De wens is dat de WERKplaats per jaar per team per niveau (MBO en HBO/WO), afhankelijk van op welk niveau er functies zijn in het betreffende team, minimaal één stage-opdracht (meeloop/afstudeer/anders) ophaalt. Hier worden ook de werkervaringsplekken in meegenomen. Inventariseren van opdrachten zal plaatsvinden in mei en november, voorafgaand aan de instroommomenten september en februari. De stage-opdrachten worden gecommuniceerd via werkeninfriesland.nl en via SBB en ELBHO, de stage-organisaties waar SWF een certificering van heeft. De wervingsmethode Open Hiring kan worden ingezet op functies waarop dat helpend en haalbaar is als één van de wervingsmethoden. Begin 2024 zullen we onderzoeken of het wenselijk is om binnen Súdwest-Fryslân opnieuw te investeren in trainees en op welke manier. Ook zij-instromers kunnen we hierin meenemen.

Naast dat het Leerhuis trainingen inkoopt en zelf organiseert gericht op de professionele- en persoonlijke ontwikkeling van alle medewerkers, is er ook budget voor vakspecifieke opleidingen en teamontwikkeling bij de individuele teams. Datagedreven werken • Verdere inzet van data om daarmee innovatieve antwoorden te bieden op complexe vraagstukken in de samenleving. Indicatoren/te behalen resultaat: − We willen de datakwaliteit verbeteren, de informatiehuishouding op orde hebben en processen verbeteren. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:

2023

2024

2025

2026

2027

Inzetten van data voor complexe vraagstukken

100

0

0

0

0

Er zijn factsheets gemaakt voor verbeteren datakwaliteit, informatiehuishouding op orde en verbeteren processen. Aan deze factsheets moet uitvoering gegeven worden. Hier is inmiddels een start mee gemaakt. Verder is er een ArcGis licentie en software PiX4D (dronesoftware) aangeschaft, daarnaast zal nog de NLCS (Nederlandse CAD standaard) en migratie V8i naar Connect Edition worden aangeschaft. Pagina 72 van 143

BIJ.450367

Overig •

Huisvesting buitendienst

Resultaat: − In bouwteamvorm wordt tot medio 2024 gewerkt aan het definitief- en technisch ontwerp. Hierna volgt de prijs- en contractvorming voor daadwerkelijke realisatie. De bouw staat vervolgens gepland in 2025 met oplevering eerste helft 2026. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen: Huisvesting Buitendienst

2023

2024

2025

2026

2027

0

0

0

498

498

De raad heeft op 22 december 2022 ingestemd met de plannen voor een toekomstbestendige, circulaire en duurzame centrale huisvesting van de buitendienst op het hele terrein aan de Exmorraweg in Bolsward. De bijhorende financiële middelen zijn door raad op 2 februari 2023 beschikbaar gesteld.

1.3 Heffing Vennootschapsbelasting (VPB) Met ingang van 2016 zijn gemeenten belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting voor activiteiten die zij als onderneming verrichten. Van een onderneming is sprake wanneer een duurzame organisatie van arbeid en kapitaal deelneemt aan het economisch verkeer met het oogmerk winst te behalen. De te behalen winst moet redelijkerwijs zijn te verwachten. In de wet worden activiteiten waarmee in concurrentie wordt getreden gelijkgesteld met het oogmerk winst te behalen. De betaalde vennootschapsbelasting lag de laatste jaren steeds rond de € 30.000. Op Prinsjesdag 2022 is aangegeven dat het voor ons toepasselijke tarief met ingang van 1 januari 2023 wordt verhoogd naar 19%. Wij verwachten dat het effect hiervan klein zal zijn voor onze organisatie. We gaan dan ook voor 2024 weer uit van een bedrag van € 30.000. Hierbij plaatsen wij echter nog wel een tweetal kanttekeningen. • •

Er lopen momenteel 2 gerechtelijke procedures die van invloed kunnen zijn op onze belastingverplichting (deze zal toenemen wanneer de belastingdienst door de rechter in het gelijk wordt gesteld). Ten tweede de grondexploitatie. Zodra het totaal van alle grondexploitaties winstgevend is, zullen wij ook over dit bedrag vennootschapsbelasting moeten betalen. Tot nu toe is dat nog niet het geval geweest, maar door de vele ontwikkelingen op dit vlak, bestaat nu wel de kans dat er in de toekomst winst gemaakt gaat worden. Mocht dat het geval zijn, zal ook dit onze belastingverplichting doen toenemen.

1.4 Bedrag onvoorzien Het bedrag voor onvoorzien bedraagt € 109.000. Dit is ongeveer € 1,20 per inwoner.

Pagina 73 van 143

BIJ.450367

Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000)

Rekening 2022

Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing VPB Bedrag onvoorzien Totaal saldo baten en lasten

-226.290 37.851 49 10.977 -177.413

Begroot 2023 na Wijziging -223.823 42.109 30 2.882 -178.803

Begroot 2024 per taakveld (bedragen x € 1.000) Algemene dekkingsmiddelen Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Overhead Personeelslasten Huisvesting gemeentelijke diensten ICT Tractiemiddelen Overig

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

-241.471 43.380 30 3.188 -194.874

-243.332 43.348 30 3.274 -196.679

-225.963 43.747 30 3.361 -178.825

-223.752 43.193 30 3.471 -177.058

Lasten

Baten

Saldo

6.700 5.080 1.328 102 190 0

248.171 6.702 13.888 11.528 120 215.933

-241.471 -1.623 -12.560 -11.426 70 -215.933

44.607 28.247 1.867 6.050 334 8.110

1.227 231 20 780 0 196

43.380 28.016 1.847 5.269 334 7.914

Heffing VPB Vennootschapsbelasting (VpB)

30 30

0 0

30 30

Bedrag onvoorzien Overige baten en lasten Totaal saldo baten en lasten

3.188 3.188 54.525

0 0 249.398

3.188 3.188 -194.874

Pagina 74 van 143

BIJ.450367

Aanpassingen Overzichten In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. De volgende aanpassingen komen aan bod: • structurele gevolgen uit de Jaarrekening; • circulaires en dergelijke; • nieuwe voorstellen. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsomontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen met een plusteken (+). De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2. Aanpassingen Overzichten (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

-190

-190

-190

-190

-190

-190

-190

-190

11.464

11.977

7.884

12.790

11.464

11.977

7.884

12.790

3. Hoger dividend BNG

200

200

200

200

4. Hogere inkomsten uit belastingen (reguliere indexatie)

Structureel Structurele gevolgen uit Jaarrekening 1. Verzekeringspremie IPAP Subtotaal Circulaires en dergelijke 2. Meicirculaire 2023 Subtotaal Nieuwe voorstellen 1.486

1.486

1.486

1.486

5. OZB, areaaluitbreiding OZB

140

140

140

140

6. Renteontwikkeling

-750

-750

-750

-750

7. Toename No Cure No Pay bezwaren

-70

-70

0

0

8. Wet politiegegevens (wpg) 9. Indexatie overige inkoopbudgetten 10. Uitstel kapitaallasten

-16

-11

-11

-11

-1.400

-1.400

-1.400

-1.400

555

0

0

0

Subtotaal

145

-405

-335

-335

Subtotaal structureel

11.419

11.382

7.359

12.265

Structurele gevolgen uit Jaarrekening Dit betreft een structurele budgetoverschrijding die eerder is toegelicht in de Jaarrekening 2022. Met dit voorstel corrigeren we de afwijking, waardoor we het budget weer in lijn brengen met de werkelijke verwachting. Het betreft geen beleidswijziging.

1. Verzekeringspremie IPAP Evenals over 2021 was er in 2022 een overschrijding m.b.t. de verschuldigde werkgeversbijdrage IPAP. De overschrijding betrof € 190.000 in 2022. IPAP is een collectieve verzekering voor arbeidsongeschiktheid van het

Pagina 75 van 143

BIJ.450367

vaste personeel. In de begroting is hiervoor geen specifiek budget beschikbaar gesteld, maar dit betreft wel een jaarlijks terugkerende last. We stellen daarom voor om in de begroting een budget van € 190.000 op te nemen.

Circulaires en dergelijke 2. Meicirculaire 2023 We hebben berekend hoeveel geld we de komende jaren op basis van deze nieuwe circulaire ontvangen van het Rijk vanuit het Gemeentefonds. Om gemeenten enigszins tegemoet te komen, stelde het kabinet bij de Septembercirculaire 2022 eenmalig voor het jaar 2026 € 1 miljard extra beschikbaar. Omgerekend een bedrag van ongeveer € 5 miljoen voor onze gemeente. Het kabinet heeft nu besloten om deze € 1 miljard voorlopig structureel toe te kennen totdat er definitief besluitvorming plaats heeft gevonden over de nieuwe normeringssystematiek en de uitbreiding van het belastinggebied. Dit is nu verwerkt vanaf de jaarschijf 2027. In de berekeningen houden we rekening met stelpost btw-compensatiefonds. We hebben vanaf 2024 structureel € 600.000 meer aan inkomsten opgenomen vanwege een hogere onderuitputting van het btwcompensatiefonds. Daarmee komt deze stelpost op € 1.600.000, het maximale bedrag dat we mogen opvoeren. Daarnaast hebben we vanaf het jaar 2024 € 600.000 aflopend naar € 500.000 minder aan inkomsten opgenomen omdat de prognose van de hogere aantallen in de toekomst door het Rijk naar beneden is bijgesteld.

Via de Meicirculaire hebben we ook middelen ontvangen voor loon- en prijsstijgingen (€ 7 miljoen structureel vanaf 2024), loon- en prijsbijstelling Jeugdzorg (€ 444.000 in 2024 en € 254.000 in 2025) en loon- en prijsbijstelling Voogdij 18+ (€ 300.000 in 2023 t/m 2025. Deze middelen zijn onderdeel van de hogere algemene uitkering en gebruiken we voor de dekking van hogere indexatielasten die al elders in de begroting zijn opgenomen.

Nieuwe voorstellen 3. Hoger dividend BNG We kunnen als aandeelhouder van de BNG (Bank Nederlandse Gemeenten) een structureel hoger dividend verwachten van € 200.000. Dit komt omdat de BNG een hogere nettowinst heeft, onder andere door een hoger renteresultaat.

4. Hogere inkomsten uit belastingen (reguliere indexatie) Elk jaar indexeren we de belastingen met het inflatiepercentage, zoals genoemd in de Meicirculaire (prijsmutatie BBP). Voor 2024 is dat ingeschat op 3%. Ook voor 2023 was dit ingeschat op 3%, maar in werkelijkheid was de inflatie in 2023 veel hoger. Onze adviseur die de Meicirculaire doorrekent, geeft aan dat gemeenten eigenlijk met 7% indexatie hadden moeten rekenen, om op hetzelfde voorzieningenniveau te kunnen blijven. We merken dit nu ook in deze begroting. De indexaties van bijvoorbeeld de subsidiebedragen, de indexaties Sociaal Domein, de stijging van de energieprijzen en de loonsomontwikkeling zijn veel hoger dan normaal. We stellen daarom voor om in de begroting 2024 uit te gaan van een indexatiepercentage van 7% voor onze belastinginkomsten. We vinden dit verantwoord, omdat de gemiddelde indexatie die we aan de kostenkant doorrekenen nog hoger is. Met deze indexatie van belastingen en het kostendekkend maken van de riool- en afvalstoffenheffing, hebben we naar verwachting nog steeds een relatief lage lokale lastendruk in vergelijking met de ons omringende Friese gemeenten. In de paragraaf Lokale Heffingen (2.3.1) gaan we daar nader op in.

5. OZB, areaaluitbreiding OZB Door een toename van het aantal woningen, verwachten we een hogere opbrengst van de OZB (Onroerende Zaak Belastingen). We hebben dit berekend op een meeropbrengst van € 140.000. Deze hogere inkomst hebben we opgenomen in de begroting. Met deze hogere inkomsten gebruiken we voor de hogere kosten van het beheer van de Openbare Ruimte (groenonderhoud, wegonderhoud, enz.) als gevolg van areaaluitbreiding.

Pagina 76 van 143

BIJ.450367

6. Renteontwikkeling De afgelopen jaren hebben wij kunnen profiteren van een daling van onze rentelasten. Afgelopen periode zijn wij geconfronteerd met een algehele rentestijging. De effecten hiervan zullen in de begroting en meerjarenplannen opgenomen moeten worden. Wanneer we nieuwe leningen afsluiten, zullen we daarvoor een hoger rentepercentage moeten betalen. We schatten de hogere rentelasten voorlopig in op structureel € 750.000. De werkelijk hogere lasten zijn afhankelijk van de leningen die we aan moeten gaan en de dan actuele rentepercentages.

7. Toename No Cure No Pay bezwaren Het aantal bezwaarschriften, ingediend tegen de WOZ waarde stijgt explosief. Dit heeft te maken met de zogenaamde No Cure No Pay bureaus, die een verdienmodel hebben gemaakt van de proceskostenvergoeding. Daarnaast neemt ook het aantal reguliere bezwaren toe. 2021 449

Ontwikkeling NCNP bezwaren afgelopen jaren: -

-

-

2022 700

2023 1.250

Het aantal beroepsprocedures neemt ook toe. De NCNP bureaus procederen langer door om hun gelijk en daarmee proceskostenvergoeding te halen. Daarnaast is er een ontwikkeling van de immateriële schadevergoeding. Wanneer de gemeente het bezwaar niet binnen 6 maanden afhandelt en de afhandeling van de beroepsprocedure duurt te lang (wordt veelal door de Rechtbank veroorzaakt door grote drukte), wordt het veroordeeld tot immateriële schadevergoeding van € 500,- per beroep. Tenslotte is er een uitspraak dat door de duur van de totale procedure (inclusief periode Rechtbank), de gemeente wordt veroordeeld tot het betalen van de helft van de proceskostenvergoeding. Ook wanneer het beroep ongegrond is. Het aantal bezwaren en beroepen is de laatste 2 jaren meer dan verdubbeld door de bovenstaande ontwikkeling.

De toename van de bezwaren heeft effect op de hoogte van de proceskostenvergoeding en de inzet van personeel. De financiële consequenties zijn naar onze inschatting tijdelijk. Dit heeft te maken met de huidige marktontwikkeling van de woningen in onze gemeente en de te verwachten politieke maatregelen van de Rijksoverheid. We stellen voor om het budget voor de proceskostenvergoeding voor twee jaar te verhogen met € 70.000.

8. Wet politiegegevens (wpg) De Wet politiegegevens (wpg) is wetgeving op het gebied van privacybescherming. De wpg regelt de rechten en plichten (voor zowel de werkgever waar de buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) in dienst zijn als voor de burger) voor wat betreft het verwerken van politiegegevens. Politiegegevens zijn gegevens die in het kader van een politietaak worden verwerkt. Als werkgever van boa’s is de gemeente verplicht te voldoen aan de vereisten die samenhangen met de Wpg. Er zijn buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) in dienst in het domein Openbare ruimte, het domein Milieu, welzijn en infrastructuur en het domein Onderwijs. De benodigde personele inzet is verspreid over diverse teams in de gehele organisatie en is opgenomen in het onderdeel Personele inzet. De hier opgenomen lasten zijn gebaseerd op een abonnement voor interne en externe audits voor de verschillende boa-domeinen.

9. Indexatie overige inkoopbudgetten We hebben te maken met forse autonome prijsstijgingen, zoals bij subsidiebedragen, Sociaal Domein, energieprijzen, loonsom en kapitaalgoederen. Prijsstijgingen gelden ook voor de overige diverse inkoopbudgetten. In onze begroting gaat het om een omvang van ca. € 36,2 miljoen. De prijsstijgingen zijn autonoom en onvermijdelijk. Indien minder budgetverhoging wordt toegekend dan de werkelijke prijsstijgingen, kan er minder worden gedaan met de bestaande budgetten. Er van uit gaande dat de prijzen stijgen met gemiddeld 3% (inschatting indexcijfer BBP 2024 volgens de meicirculaire) en de inhuur derden met 10% (gerelateerd aan CAO-loonstijgingen), geeft dit een benodigd bedrag voor indexatie van 1,4 miljoen.

10. Uitstel kapitaallasten In de begroting zijn kapitaallasten geraamd. Er zijn kapitaallasten die nog niet gaan lopen in 2024. Deze lasten zijn nu uit de jaarschijf 2024 gehaald. Dit geeft in 2024 ruimte in de begroting. Pagina 77 van 143

BIJ.450367

2.2.5

Mutaties reserves

Hieronder volgt een overzicht van de beoogde toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves per programma in de komende jaren: Saldo mutatie reserves in meerjarenperspectief (lasten -/- baten) (bedragen x € 1.000) Programma 1: Sociaal Reserve kapitaallasten Dorpshuizen Littenseradiel

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

-399 18

-362 18

-357 18

-357 18

Programma 2: Ruimte Reserve kapitaallasten Parkeergarage Boschplein Overdracht Stedelijk Water

-449 35 300

-431 35 300

-425 35 0

-365 35 0

Programma 3: Bestuur Ontwikkelfonds Wegen Littenseradiel

1.530 133

1.000 0

1.000 0

1.000 0

Overzichten Reserve kapitaallasten Archieven op orde, toegankelijkheid Mutatie saldo Algemene Reserve Totaal mutaties reserves

-18 205 -157 1.198

-18 205 3.501 4.247

-18 0 -9.606 -9.353

-18 0 -11.367 -11.054

Voor het begrotingsjaar kan het begrote saldo per programma worden uitgesplitst in de volgende lasten en baten: Begroot 2024 per taakveld (bedragen x € 1.000) Programma 1 - Sociaal Reserve kapitaallasten Dorpshuizen Littenseradiel

Lasten

Baten

Saldo

18 0 18

399 399 0

-381 -399 18

Programma 2 – Ruimte Reserve kapitaallasten Parkeergarage Boschplein Overdracht Stedelijk Water

335 0 35 300

449 449 0 0

-114 -449 35 300

Programma 3 - Bestuur Ontwikkelfonds Wegen Littenseradiel

1.663 1.530 133

0 0 0

1.663 1.530 133

Overzichten Reserve kapitaallasten Archieven op orde, toegankelijkheid Mutatie saldo Algemene Reserve Totaal mutaties reserves

205 0 205 0 2.221

175 18 0 157 1.023

30 -18 205 -157 1.198

Pagina 78 van 143

BIJ.450367

2.3

Paragrafen

De begroting kent een aantal paragrafen (verplicht op te nemen). Hierin geven we de beleidslijnen aan met betrekking tot de volgende beheersmatige aspecten: Paragraaf 1: Lokale heffingen Paragraaf 2: Weerstandsvermogen/risicobeheersing Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf 4: Financiering Paragraaf 5: Bedrijfsvoering Paragraaf 6: Verbonden partijen Paragraaf 7: Grondbeleid Paragraaf 8: Wet Open Overheid

Pagina 79 van 143

BIJ.450367

2.3.1

Paragraaf 1

Lokale Heffingen

1. Inleiding Deze paragraaf geeft informatie over de bevoegdheden en het gemeentelijke beleid met betrekking tot lokale heffingen. Daarnaast geeft deze paragraaf een: • overzicht van de lokale heffingen • kostenonderbouwing van de bestemmingsheffingen en rechten • lokale lastendruk ten opzichte van andere gemeenten • uitvoering Wet WOZ • kwijtscheldingsbeleid

2. Bevoegdheden en beleid De bevoegdheid tot het invoeren/wijzigen/afschaffen van een gemeentelijke lokale heffing ligt bij de raad. Het belastinggebied is begrensd. De Gemeentewet geeft limitatief aan welke gemeentelijke belastingen we kunnen heffen. Daarnaast kan bij wet aan de gemeente de bevoegdheid worden toegekend om een bepaalde belasting te heffen, zoals bijvoorbeeld de afvalstoffenheffing met een wettelijke grondslag in de Wet Milieubeheer. We maken het volgende onderscheid: • Belastingen: er is sprake van een heffing zonder een aanwijsbare tegenprestatie. De hoogte van de tarieven is daardoor vrij. • Bestemmingsheffingen: er is sprake van een aanwijsbare collectieve tegenprestatie. De tarieven mogen niet meer dan kostendekkend zijn. • Rechten: er is sprake van een aanwijsbare individuele tegenprestatie. De tarieven mogen niet meer dan kostendekkend zijn. De gemeente kan uit het beschikbare menu haar eigen keus maken. Súdwest-Fryslân maakt niet gebruik van alle mogelijkheden. Zo heffen we geen hondenbelasting, baatbelasting en reclamebelasting. Ook heffen we niet alle mogelijke rechten. In lijn met de uitgangspunten verhogen we de tarieven van de meeste belastingen jaarlijks trendmatig. Voor belastingjaar 2024 gaat het om 7,0% (inflatiecorrectie). In een aantal gevallen wijken we hier gemotiveerd vanaf. Bij de rechten gaan we uit van kostendekkendheid.

In de raadsvergaderingen van november en december worden de nieuwe tarieven voorgesteld. 3. Overzicht lokale heffingen: belastingen en rechten De lokale heffingen zijn onder te verdelen in de volgende belastingen, bestemmingsheffingen en rechten.

A. Belastingen Belastingen zijn heffingen waarvan de besteding naar de algemene middelen gaat. De opbrengst van belastingen is vrij door de gemeenteraad te bepalen. Belastingen

Begroting 2023 € a. Onroerende zaakbelastingen (OZB) 23.835.789 b. Forensenbelasting 789.497 c. Parkeerbelasting 1.997.365 d. Precariobelasting 106.883 e. Roerende zaakbelasting (RZB) 4.424 f. Toeristenbelasting 2.272.215 Totaal 29.006.173 1 De genoemde opbrengst voor 2024 is inclusief inflatie.

Begroting 20241 € 25.398.307 844.762 1.997.365 114.365 4.734 2.272.215 30.631.748

Kwijtschelding Ja (woningen) Nee Nee Nee Ja (woningen) Nee

Mutatie tarieven + 7,0% + 7,0% + 7,0% + 7,0% -

a. Onroerende-zaakbelastingen (OZB) Overeenkomstig de Wet WOZ waarderen we jaarlijks alle onroerende zaken. Bij de tariefstelling moeten we rekening houden met deze herwaardering om te voorkomen dat waardewijzigingen resulteren in een meer- of minderopbrengst. De verhoging van de begrote opbrengst bestaat uit een trendmatige verhoging van 7% en areaaluitbreiding. De opbrengst van een deel van de niet-woningen wordt gezien de jaarlijkse waardeontwikkeling buiten de trendmatige verhoging gehouden.

Pagina 80 van 143

BIJ.450367

Ondernemersfonds De tarieven van de OZB voor niet-woningen zijn de afgelopen jaren extra verhoogd ten behoeve van het ondernemersfonds. De raad zal voorgesteld worden om ook de komende jaren deze verhoging te handhaven. De extra verhoging dragen we via een subsidie af aan de ondernemers. b. Forensenbelasting Gelijk aan de OZB is bij de tariefstelling gekozen voor aansluiting bij de WOZ-waarde van de woning. Bij de tariefstelling gaan we uit van de trendmatige verhoging (7,0%). c. Parkeerbelasting In de Jaarstukken 2022 is een structureel tekort geconstateerd op de baten parkeren van € 700.000. Wij zijn voornemens om maatregelen te nemen waardoor dit tekort wordt opgelost. In een nader voorstel komen we hier op terug en geven we aan wat de gevolgen voor de tarieven zijn. d. Precariobelasting De opbrengst precariobelasting bestaat uit de opbrengst precariobelasting op terrassen. Deze begrote opbrengst wordt trendmatig verhoogd (7,0%). e. Belasting op roerende woon- en bedrijfsruimten (RZB) De tarieven van de belasting op roerende woon- en bedrijfsruimten zijn net als bij de onroerende-zaakbelastingen afhankelijk van de waarde van de roerende zaken. De tariefstelling van de RZB moet gelijk zijn aan die van de OZB. f. Toeristenbelasting De belastingtarieven verhogen we niet jaarlijks trendmatig (inflatiecorrectie).

B. Bestemmingsheffingen Bestemmingsheffingen zijn heffingen waarvan de besteding naar specifieke lasten verband houdend met collectieve voorzieningen gaat. De opbrengst van bestemmingsheffingen is maximaal kostendekkend. Bestemmingsheffingen a. Afvalstoffenheffing b. Rioolheffingen Totaal

Begroting 2023 € 10.437.659 8.730.280 19.167.939

Begroting 2024 € 11.168.680 9.435.379 20.604.059

Kwijtschelding Ja Ja

a. Afvalstoffenheffing De kosten binnen het taakveld zijn gestegen ten opzichte van 2023 in verband met hogere personeelskosten, wijzigingen in kosten Omrin en een indexatie. De totale opbrengst stijgt door een aanpassing in het dekkingspercentage van 96% naar 100%. De tarieven afvalstoffenheffing zullen door de stijging van de kosten en de verhoging van de opbrengst met 6,4% stijgen. Afvalstoffenheffing

Totale kosten €

Netto kosten taakveld(en) > Kosten taakveld(en), incl. omslag rente > Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen Subtotaal

-10.019.650 1.232.316 -8.787.334

Totaal

-1.360.258 -1.021.089 -11.168.680

Toe te rekenen kosten > Overhead, incl. (omslag) rente > BTW

Totale opbrengst €

Dekking %

11.168.680

100%

b. Rioolheffing De opbrengsten van de rioolheffing mogen maar aan één doel worden uitgegeven, te weten: de gemeentelijke watertaken. Ter dekking van deze taken wordt onder de naam rioolheffing een belasting geheven. De hoofdlijnen van de kosten(ontwikkeling) omtrent de watertaken zijn beschreven in het Watertakenplan. De kosten voor 2024 zijn geraamd op € 9.435.379,-. De stijging ten opzichte van 2023 komt door een stijging van energiekosten, hogere salariskosten en een indexatie. De totale opbrengst stijgt door een aanpassing in het dekkingspercentage van

Pagina 81 van 143

BIJ.450367

98% naar 100%. Door de stijging van de kosten en de verhoging van de opbrengst zullen de tarieven rioolheffing met 7,7% stijgen. Rioolheffing

Totale kosten €

Netto kosten taakveld(en) > Kosten taakveld(en), incl. omslag rente > Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen

Totale opbrengst €

Dekking %

9.435.379

100%

-7.652.064 Subtotaal

-7.652.064

Totaal

- 452.837 -1.330.478 -9.435.379

Toe te rekenen kosten > Overhead, incl. (omslag) rente > BTW

C. Rechten Rechten zijn heffingen waarvan de besteding naar specifieke lasten verband houdend met individuele diensten gaat. De opbrengst van rechten is maximaal kostendekkend. Rechten a. Reinigingsrechten b. Leges c. Grafrechten d. Liggeld e. Marktgeld f. Sluisgelden Totaal

Begroting 2023 € 345.000 4.343.329 625.000 886.265 67.419 85.673 6.352.686

Begroting 2024 € 460.814 4.043.329 625.000 1.001.265 55.419 85.673 6.271.500

Kwijtschelding Nee Nee Nee Nee Nee Nee

a. Reinigingsrecht De heffing voor bedrijfsafval is kostendekkend. De kosten zijn dit jaar hoger dan vorig jaar. In verband met een structurele meeropbrengst stijgt de opbrengst met € 89.000,-. Daarnaast stellen wij voor om de tarieven met 6,2% te verhogen, waardoor de tarieven ook in 2024 marktconform blijven. Reinigingsrecht

Totale kosten €

Netto kosten taakveld(en) > Kosten taakveld(en), incl. omslag rente > Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen

Totale opbrengst €

Dekking %

460.814

100%

-404.759 Subtotaal

Toe te rekenen kosten > Overhead, incl. (omslag) rente > BTW

-404.759 -56.055

Totaal

-460.814

b. Leges De legesverordening bestaat uit drie hoofdstukken. Bij de vaststelling van de tarieven is het belangrijk dat de opbrengst de totale kosten niet overstijgt, de leges mogen maximaal kostendekkend zijn. Deze kostendekkendheid wordt in beginsel op het niveau van de gehele verordening beoordeeld, hierdoor is zogenoemde kruissubsidiëring tussen hoofdstukken mogelijk: een verwacht voordeel c.q. overschot bij de ene dienst mag worden gebruikt voor de dekking van een verwacht tekort bij een andere dienst. Conform de vereisten van het BBV rondom de kostendekkende tarieven geven wij in deze paragraaf inzicht in de wijze waarop wij bewerkstelligen dat de geraamde baten de geraamde lasten niet overschrijden. Voor de verhaalbare lasten hebben wij uit de productraming de posten geselecteerd die wij toerekenbaar en verhaalbaar achten als lasten ter zake van de te verrichten diensten (loonkosten, materiele kosten en BTW) van de legesverordening 2024. Als baten zijn de opbrengsten van de leges genoemd.