Bijlage - Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
Tekst van het document
Pagina 22 van 143
BIJ.450367
Wat gaan we daar voor doen? Toekomstbestendige ontmoetingsplaatsen • • • •
We investeren in toekomstbestendige ontmoetingsplaatsen en stimuleren meervoudig gebruik en activiteiten, ook overdag. We ondersteunen ontmoetingsplaatsen in verduurzaming daar. Betere ondersteuning van besturen bij het verduurzamen van ontmoetingsplaatsen en exploitatie. We gaan laagdrempelige activiteiten subsidiëren.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We verstrekken subsidies aan ontmoetingsruimten voor groot onderhoud en verduurzaming. − We stimuleren het meervoudig gebruik van de ontmoetingsruimten door meer verbinding te leggen met diverse (sociale) partners en hen te wijzen op de bestaande ontmoetingsplaatsen. − We ondersteunen de vrijwillige besturen bij exploitatie en verduurzaming van het gebouw. Daarbij hebben we extra aandacht voor besturen in aandachtswijken. − We subsidiëren laagdrempelige activiteiten, zodat er geen financiële drempel is om deel te nemen aan een activiteit. − We ontwikkelen samen met woningcorporaties en zorginstellingen aanvullend beleid voor de ontmoetingsplaatsen in relatie tot onze kwetsbare inwoners. Onze ontmoetingsruimten zijn een belangrijke plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en waar laagdrempelige- en preventie activiteiten plaatsvinden. We zijn op diverse onderdelen aan de slag met het investeren in de ontmoetingsruimten. Zo werken we aan toekomstbestendige ontmoetingsruimten door een inhaalslag op groot onderhoud en verduurzaming. Hiervoor wordt op dit moment gewerkt aan een nieuwe subsidieregeling. We zetten in op meervoudig gebruik van de ontmoetingsruimten en ondersteunen de vrijwillige besturen bij exploitatie en verduurzaming van het gebouw. Daarbij hebben we extra aandacht voor besturen in aandachtswijken.
We stimuleren het meervoudig gebruik van het gebouw door meer verbinding te leggen met diverse (sociale) partners en hen te wijzen op de bestaande ontmoetingsplaatsen. Een belangrijk uitgangspunt is dat activiteiten in bestaande ontmoetingsplekken laagdrempelig- en toegankelijk zijn voor iedereen. Er zou geen financiële drempel moeten zijn om deel te kunnen nemen aan een activiteit. Daarom subsidiëren we laagdrempelige activiteiten. Tevens ontwikkelen we samen met woningcorporaties en zorginstellingen gezamenlijk aanvullend beleid voor de ontmoetingsplaatsen in relatie tot onze kwetsbare inwoners. Dan gaat het ook om de ontmoetingsplaatsen van woningcorporaties en zorginstellingen. Hoe kunnen we die ook zo goed mogelijk inzetten voor onze kwetsbare inwoners, mede in relatie tot het bestaande aanbod van ontmoetingsplaatsen.
Voortzetting kernenbeleid • •
We zetten kernenbeleid voort, maatwerk per kern die aansluit bij de behoefte. De subsidieregeling ‘Ut de Mienskip’ en het Kernenfonds worden verlengd.
Indicatoren/te behalen resultaat: − Iedere stad, dorp en wijk heeft een coördinator. − We verlenen subsidie vanuit het kernenfonds. − We honoreren de aanvragen Ut de Mienskip tot het eenmalige budget op is. Door goede contacten, dichtbij onze inwoners te zijn en de beschikbare middelen kunnen we snel inspelen op de behoeften vanuit de kernen. Een kernenaanpak waarbij we initiatieven stimuleren door maatwerk te leveren. Initiatieven van onderop en initiatieven die in samenwerking met bewoners en maatschappelijke partijen worden ontplooid. Middels een integrale aanpak passend bij de kernen in een gebied stimuleren we deze initiatieven op zowel lokaal als bovenlokaal niveau. We zetten ons kernenfonds in voor plannen waarbij ontmoeting centraal staat en lokale initiatieven die bijdragen aan de leefbaarheid in onze kernen. Initiatieven die onze leefomgeving mooier, veiliger en socialer maken. Subsidieregeling Út de Mienskip zetten we in voor bovenlokale initiatieven. Dat zijn initiatieven waarbij meerdere kernen betrokken zijn of initiatieven waarvan de ambitie het lokale niveau overstijgt. Er is eenmalig € 700.000 beschikbaar gesteld voor de subsidieregeling Ut de Mienskip. We verwachten dat dit bedrag in 2024 op is. De
Pagina 23 van 143
BIJ.450367
regeling kan alleen worden voortgezet als er opnieuw een bedrag beschikbaar wordt gesteld. Vanuit deze begroting 2024 is daarvoor geen ruimte.
Dementievriendelijk en mantelzorgondersteuning: • • •
We zetten ons in om een dementievriendelijke gemeente te worden. We stellen een mantelzorgcoördinator aan. We verhogen waardering mantelzorgers naar 100 euro.
Indicatoren/te behalen resultaat: − − − − −
We organiseren trainingen voor medewerkers van de gemeente zodat er meer begrip ontstaat voor mensen met dementie. We nemen deel aan de pilot voor acute respijtzorg. Op basis onderzoek een onderzoek van Mantelzorg NL besluiten we hoe we mantelzorg coördinatie versterken en voeren dat uit. We maken de informatie op de gemeentelijke website over mantelzorg toegankelijker. We hebben de waardering voor mantelzorgers verhoogd in 2023.
We zetten ons in om een dementievriendelijke gemeente te worden. In een dementievriendelijke gemeente weten inwoners en medewerkers dementie te herkennen en er op een goede manier mee om te gaan. Dementie treft niet alleen degenen die ermee leven, maar ook hun families en verzorgers. Dit kan zo zwaar zijn dat de naaste even tijd voor zichzelf nodig heeft om weer op te laden. Door het creëren/inzetten van meer respijtzorg/ vervangende zorg kunnen we mantelzorgers ontlasten. We voeren een onderzoek uit naar het versterken van de mantelzorgcoördinatie en maken de informatie over mantelzorgondersteuning op de gemeentelijke website toegankelijker. Om mantelzorgers te bedanken bieden wij een waarderingsbijdrage van € 100 per kalenderjaar.
Zorg en welzijn •
We werken aan een goed netwerk voor preventie en de zorg voor kwetsbare ouderen.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We werken samen met partners Gezond Ouder Worden aan het versterken van de basisvoorwaarden. − Sociaal Collectief organiseert diverse activiteiten met partners en inwoners, die gericht zijn op het elkaar ontmoeten en ondersteunen. − De GGD zorgt voor de coördinatie en de uitrol van valpreventie in onze gemeente. Met ruim twintig netwerkpartners van de alliantie Gezond Ouder Worden richten we ons op het gezond oud(er) worden. Vanuit een brede kijk op gezondheid - op basis van het gedachtengoed positieve gezondheid – werken we aan het versterken van de basisvoorwaarden. Zo stimuleren we dat ouderen zo lang mogelijk gezond en vitaal blijven. Sociaal Collectief organiseert diverse activiteiten met partners en inwoners, die gericht zijn op het elkaar ontmoeten en ondersteunen. Onderdeel van gezond ouder worden is valpreventie. De GGD zorgt voor de coördinatie en de uitrol van valpreventie in onze gemeente. •
We versterken de Stipepunten in onze gemeente, promoten vrijwilligerswerk en ondersteunen vrijwilligers in het contact met onze gemeente.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We hebben het concept It Stipehûs ontwikkeld, zodat er een gemakkelijke inloop ontstaat en inwoners, waaronder mantelzorgers, minder drempels ervaren om hulp te zoeken als ze vragen hebben. Voor een sterke sociale basis zijn vrijwilligers en mantelzorgers belangrijk. De Stipepunten zijn het eerste aanspreekpunt voor vrijwilligers en mantelzorgers. Wij gaan onderzoeken hoe we de mantelzorgondersteuning/ coördinatie verder kunnen verbeteren. Daarnaast valt de Papierwinkel onder de Stipepunten. Hier kunnen inwoners voor informatie en advies terecht op het gebied van financiën, welzijn, wonen etc. De papierwinkel wordt gerund door vrijwilligers, onder leiding van Sociaal Collectief, en bij juridische vraagstukken doen zij een beroep op de Sociaal Raadsvrouw. We willen de
Pagina 24 van 143
BIJ.450367
Stipepunten doorontwikkelen naar het concept ‘It Stipehûs’, met het doel dat er een gemakkelijke inloop ontstaat, zodat inwoners, waaronder mantelzorgers, minder drempels ervaren om hulp te zoeken als ze vragen hebben. Tegelijk kunnen ze daar ook voor de gezelligheid en een praatje terecht. Sociaal Collectief komt met een voorstel hoe het Stipehûs zou moeten worden ingericht passend binnen het gemeentelijke beleid voor ontmoetingsruimten. In onze communicatie-uitingen worden Stipepunten onder de aandacht gebracht.
Bestaanszekerheid • •
We ondersteunen ten volste maatschappelijke initiatieven als kerken, Humanitas, Leger des Heils ed. We ondersteunen initiatieven waarin mensen elkaar helpen, kunnen doneren (bijvoorbeeld d.m.v. website).
Indicatoren/te behalen resultaat: − We organiseren en ondersteunen laagdrempelige inloop- en ontmoetingsplekken. − We werken aan het uitbreiden van plekken voor mensen met een bijzondere woonbehoefte. − We faciliteren op maat initiatieven van inwoners om elkaar te helpen. We helpen onze inwoners bij het voorkomen van dakloosheid en bieden ondersteuning in het zo snel mogelijk vinden van een eigen (t)huis. Er zijn veel organisaties betrokken bij mensen die hun woonplek (dreigen) kwijt raken, daarom ondersteunen we als gemeente maatschappelijke initiatieven. We organiseren en ondersteunen laagdrempelige inloop- en ontmoetingsplekken waarbij we stimuleren op het vroegtijdig signaleren van complexiteit en onderliggende problemen. Samen met alle Friese Gemeenten en maatschappelijke organisaties hebben we de Brede Aanpak Dakloosheid ontwikkeld, Limor, Wender en het Leger des Heils bieden opvang. We werken aan het uitbreiden van plekken voor mensen met een bijzondere woonbehoefte. Wanneer inwoners initiatieven nemen om elkaar te helpen, faciliteren we die als daar behoefte aan is. Afhankelijk van de vraag kan dit betekenen dat we meedenken hoe het initiatief is te realiseren. Dat kan gaan over het uitwerken van een idee, het organiseren van draagkracht en financiële middelen, het geven van publiciteit aan het initiatief etc.
Bij deze ondersteuning speelt Stichting Sociaal Collectief een belangrijke rol.
Laagdrempelige opvoedingsondersteuning en activiteiten voor jeugd • •
We helpen ouders laagdrempelig en tijdig met problemen in thuis en opvoedingssituatie. We stimuleren dat er meer activiteiten voor de jeugd zijn en laten jongeren daarbij meedenken, we werken samen met Cool Sudwest, buurtsportcoaches, jongerenwerkers en cultuurcoaches.
Indicatoren/te behalen resultaat: - We faciliteren verschillende programma’s om ouders laagdrempelig te ondersteunen bij (kleine) opvoedproblemen of dilemma’s. - Met partners uit het primair en voortgezet onderwijs en GGD Fryslân zetten we in op het versterken van ouderbetrokkenheid en -verbondenheid bij ouders van tieners. - Rondom iedere school is een Coolteam actief. Er zijn verschillende programma’s beschikbaar om ouders laagdrempelig te ondersteunen bij (kleine) opvoedproblemen of dilemma’s. Denk hierbij aan Stevig Ouderschap, pedagogische ondersteuning, Homestart en Kind aan huis. Deze worden voornamelijk uitgevoerd door GGD Fryslân en Humanitas. De programma’s zijn vooral voor ouders met jongere kinderen bedoeld. Met partners uit het primair en voortgezet onderwijs en GGD Fryslân willen we inzetten op het versterken van ouderbetrokkenheid en -verbondenheid bij ouders van tieners. Door jongeren een zinvolle vrijetijdsbesteding te bieden, kun je zorgen voor een gezonde ontwikkeling en voorkomen dat jongeren zich gaan vervelen en daarmee het risico lopen middelen te gebruiken of ander risicogedrag te vertonen. Daarom is rondom iedere school een Coolteam actief; een samenwerking tussen de jongerenwerkers, buurtsport- en cultuurcoaches.
Dit team zorgt voor een verbinding met binnenschoolse activiteiten, ondersteunt hierin en zorgt voor een goede aansluiting met naschools aanbod, samen met (lokale) verenigingen.
Pagina 25 van 143
BIJ.450367
•
De Sociaal Raadsvrouw staat voor inwoners klaar om oneerlijke en/of onbegrijpelijke zaken uit te zoeken of aan te kaarten.
Indicatoren/te behalen resultaat: - De inzet van de sociale raadsvrouw is verlengd tot en met 2025. De Sociaal Raadsvrouw staat voor inwoners klaar om oneerlijke en/of onbegrijpelijke zaken uit te zoeken of aan te kaarten. De inzet van de sociaal raadsvrouw is verlengd tot en met 2025. Deze inzet wordt betaald uit de zogenaamde POK-middelen.
Positieve gezondheid, preventieakkoord en brede preventieaanpak Fryslân Het gedachtegoed van positieve gezondheid staat centraal in de gezondheidsnota (2022 - 2026). Positieve gezondheid gaat ervan uit dat gezondheid meer is dan ”niet ziek zijn”. Gezondheid gaat ook over veerkracht, zingeving, meedoen in de maatschappij, betekenisvol werk of andere activiteiten en over de omgeving waarin je leeft. Bij positieve gezondheid kijken we naar de mogelijkheden die mensen hebben om met ziekten, beperkingen en tegenslagen om te gaan. De nadruk ligt dus niet op de afwezigheid van ziekten en aandoeningen. • • •
Positieve campagnes om positieve gezondheid voor het voetlicht te brengen. We versterken de basisvoorwaarden en zetten de brede preventieaanpak Fryslân door. We stellen meer geld beschikbaar om inwoners te helpen een gezonde leefstijl te volgen.
Indicatoren/te behalen resultaat: - We onderzoeken of we een training positieve gezondheid gegeven voor de gebiedsteammedewerkers en samenwerkingspartners in een pilot gebied wijkaanpak kunnen organiseren. - We hebben 1 campagne positieve gezondheid voor inwoners opgezet. - We zetten diverse programma’s in om de basisvoorwaarden te versterken. - Er zijn integrale ketenaanpakken voor: valpreventie voor ouderen, gezonde leefstijl interventie voor volwassenen, gezonde leefstijl interventie voor kinderen, kansrijke start en Welzijn op Recept - Aanpak voor jeugd en jongeren op het thema voeding is ontwikkeld. - De wijkaanpak ‘Een rookvrij leven voor iedereen’ wordt uitgevoerd. - We stimuleren scholen tot het behalen van het vignet Gezonde School. We onderzoeken of we een training positieve gezondheid kunnen organiseren voor de gebiedsteammedewerkers en samenwerkingspartners als onderdeel van de wijkaanpak. We streven er naar dat ‘positieve gezondheid’ een onderdeel van het integraal werken wordt. Voor inwoners zetten we een campagne positieve gezondheid op. Zowel lokaal als regionaal zetten wij ons in om de basisvoorwaarden van onze inwoners te versterken. In de nota gezondheid worden de volgende 5 basisvoorwaarden genoemd: gezonde leefstijl, gezonde vaardigheden, waardevolle relaties, financieel gezond en gezonde omgeving.
We zetten verschillende programma’s in om deze basisvoorwaarden te versterken, zoals bijvoorbeeld Kansrijke Start, Welzijn op Recept, Súdwest Tichtby, Gezond Ouder worden e.a. Deze 5 basisvoorwaarden komen terug in de Friese Preventieaanpak. Tevens komen deze basisvoorwaarden terug in de 5 ketenaanpakken die vanuit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) lokaal en regionaal opgezet moeten worden. Deze regionale ketenaanpakken zijn Welzijn op Recept, valpreventie voor ouderen, Kansrijke Start, geïntegreerde leefstijl interventie (GLI) bij overgewicht en obesitas volwassenen en de aanpak overgewicht kinderen. •
We zetten ons actief in om het gebruik van roken, drank- en drugsgebruik in de sportkantines tegen te gaan.
Indicatoren/te behalen resultaat: - In de sportkantines is roken en drugsgebruik reeds niet toegestaan. - We verbeteren de handhaving op verstrekken alcohol aan jeugdigen in sportkantines. - We stellen een alcohol en handhavingsplan op in het kader van de alcoholwet. In de sportkantines is roken en drugsgebruik niet toegestaan. De GGD en SportFryslân stimuleren verenigingen om ook sportterreinen rookvrij te maken en in de kantine een gezond aanbod te hebben. Uit onderzoek weten we dat tieners alcohol krijgen in o.a. sportkantines en bij evenementen. We willen dat hier beter op gehandhaafd wordt. Dit leggen we vast in het wettelijk verplichte alcoholpreventie en handhavingsplan (alcoholwet).
Pagina 26 van 143
BIJ.450367
Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Nieuwbouw Klameare
60
60
198
198
198
Subsidieregeling verduurzaming ontmoetingsplaatsen
0
75
150
225
300
Ondersteunen ontmoetingsplaatsen aandachtswijken en -dorpen
40
40
40
40
40
Subsidiëren laagdrempelige activiteiten
50
50
50
50
50
Voorfinanciering SPUK (Preventie)
140
0
0
0
0
Verhogen waardering mantelzorgers naar 100 euro
45
45
45
45
45
Investeren in preventie en vroegtijdige signalering (Helpen ouders in thuis en opvoedsituatie)
15
15
15
15
15
1.5 Hoofdtaakveld Gebiedsgericht werken Wat willen we bereiken? Als gemeente hebben we de wettelijke taak om inwoners die het nodig hebben zorg en ondersteuning te bieden in elke fase van hun leven. We doen dit op basis van onze visie Veerkracht in het Sociaal Domein. De integrale werkwijze, het versterken van draagkracht van inwoners en het kunnen bieden van maatwerk zijn essentiële elementen in onze visie. Voor inwoners die hulp nodig hebben, zijn de gebiedsteams het eerste aanspreekpunt. Naast maatwerk op individueel niveau willen we ook gebiedsgericht werken. Dat betekent dat wordt onderzocht wat een dorp, buurt of gebied nodig heeft. We stimuleren innovatie waarbij zelfredzaamheid, sterke sociale samenhang, meer initiatieven door en voor eigen inwoners, ondersteuning op maat en dichtbij, centraal mogen staan. •
Ouderen, hulpbehoevenden en mensen met veel stress (emoties rondom schulden of gezin, psychosociale aandoeningen) worden thuis bezocht door ambtenaren die invoelend en meedenkend zijn.
Indicatoren/te behalen resultaat: − Gebiedsteammedewerkers bezoeken kwetsbare inwoners thuis, als het mogelijk is, worden inwoners daarna uitgenodigd op kantoor. Gebiedsteammedewerkers bezoeken kwetsbare inwoners thuis om de ondersteuningsvraag helder te krijgen. Als het mogelijk is, worden inwoners daarna uitgenodigd op kantoor. Als het nodig is in verband met kwetsbaarheid inwoner of reisafstand bezoekt de gebiedsteammedewerker de inwoner thuis in zijn of haar eigen omgeving. •
Het Gebiedsteam en overige medewerkers organiseren laagdrempelige (inloop)spreekuren dicht bij de inwoners en heeft wekelijks zitting in een ontmoetingsruimte in wijk, dorp of kern.
Indicatoren/te behalen resultaat: − Er zijn inloopspreekuren in huisartsenpraktijken Workum, Makkum en Koudum en vanuit Súdwest-Tichtby. − Vanuit de gebiedsgerichte aanpak in de meest kwetsbare wijken zijn de medewerkers Gebiedsteam onderdeel van het netwerk van professionals dat in de wijk aanwezig is. − De inwoners ervaren dat de gemeente dichtbij is. We onderzoeken welke vormen daarbij passen. Door de gebiedsteams zijn inloopspreekuren ingericht in de verschillende kernen. Hiermee is gestart in huisartsenpraktijken in Workum, Makkum en Koudum. Eén van de winstpunten is dat we hierdoor beter in contact komen met mensen die laaggeletterd en niet digitaal vaardig zijn. Contact opnemen met de gemeente kan voor deze inwoners lastig zijn. De huisarts kan hen wijzen op het inloopspreekuur in de praktijk. We werken met duo’s, zodat de continuïteit beter geborgd kan worden. We gaan eerst ervaring opdoen in de drie genoemde plaatsen, zodat er een goed fundament ligt om het initiatief verder uit te rollen. Ook vanuit de gebiedsgerichte aanpak in de meest kwetsbare wijken zijn de medewerkers Gebiedsteam onderdeel van het netwerk van professionals dat in de wijk aanwezig is. Met Súdwest-Tichtby houden we spreekuren op locatie om onder andere het bereik van de minimaregelingen te verhogen.
Pagina 27 van 143
BIJ.450367
Dichtbij de inwoners zijn kan op verschillende manieren, fysiek, digitaal, telefonisch etc.. We onderzoeken welke vormen passen bij de behoeften van inwoners, dit kan lokaal verschillen. Op basis van de resultaten van het onderzoek zullen we de mogelijkheden voor medewerkers Gebiedsteam en overige medewerkers om dicht bij inwoners te zijn doorontwikkelen. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Laagdrempelige dienstverlening tichtby
100
0
0
0
0
1.6 Hoofdtaakvelden Lichte en Specialistische ondersteuning Wat willen we bereiken? De Brede Welvaart in Súdwest-Fryslân is hoog. Ruim 85% van onze inwoners redt zich uitstekend of krijgt ondersteuning van naasten, vrijwilligers of maatschappelijke organisaties. Als het nodig is bieden we de inwoner lichte of specialistische ondersteuning of hulp vanuit Participatiewet, Jeugdwet, Wmo en schulddienstverlening. Zodat inwoners (zo lang mogelijk) kunnen meedoen aan het gewone dagelijkse leven in hun eigen vertrouwde buurt, jeugdigen veilig opgroeien en er geen stagnatie in de ontwikkeling ontstaat. Ook bereiken we door het bieden van ondersteuning dat werkzoekenden worden toegeleid naar werk of een zinvolle dagbesteding en wordt voorkomen dat mensen door armoede en schulden vastlopen of niet mee kunnen doen. We willen dat de hulp en ondersteuning kwalitatief goed is en financieel beheersbaar. Wat gaan we daar voor doen?
Regelingen aanpak armoede • • •
We investeren in een aanpak armoede, ook voor kinderen. De bestaande regelingen worden beter gecommuniceerd. Dit geldt ook voor regelingen voor kinderen voor sport en cultuur. We richten een energienoodfonds in. Dit werken we verder uit. We brengen het percentage inwoners dat gebruik maakt van voor hen bestemde regelingen van 40 naar 80%.
Indicatoren/te behalen resultaat: - We vereenvoudigen het aanvragen van minimaregelingen. - We passen onze website aan zodat regelingen gemakkelijker te vinden zijn en laaggeletterden de mogelijkheid hebben om informatie te beluisteren. - We brengen met Súdwest-Tichtby onder andere minimaregelingen en kindpakket onder de aandacht. - We hebben in 2023 het fonds Stipe Tichtby beschikbaar gesteld. We willen de bestaanszekerheid vergroten. Vanuit het nieuwe armoede- en schuldenbeleid werken we aan het verhogen van het bereik van de bestaande minimaregelingen en het vereenvoudigen van de aanvragen. Met de werkwijze van Súdwest Tichtby houden we spreekuren op locatie en zetten we in op nauw(er) contact met de inwoners. We brengen tijdens de spreekuren onder andere minimaregelingen en het Kindpakket onder de aandacht. We passen onze website aan zodat regelingen makkelijker te vinden zijn voor inwoners en hebben laaggeletterden de mogelijkheid om informatie te beluisteren. De energiecrisis en inflatie slaan hard toe. Ondanks deze maatregelen komen een aantal inwoners in acute financiële problemen. We hebben in 2023 een fonds beschikbaar gesteld (onder de naam Stipe Tichtby) voor enerzijds individuele inwoners en anderzijds voor maatschappelijke initiatieven om activiteiten te organiseren die de koopkracht van inwoners versterken. •
We combineren de aanpak voor de energietransitie en de armoedebestrijding.
Indicatoren/te behalen resultaat: - We verstrekken vouchers voor witgoedwissel. - We ondersteunen mensen met een laag inkomen bij het energiezuiniger maken van de woning. De energieprijzen stijgen fors. Dit heeft grote gevolgen voor onze inwoners, vooral met een laag inkomen. We hebben diverse regelingen om hen te ondersteunen. Zoals voucher voor energiezuiniger witgoedapparaat
Pagina 28 van 143
BIJ.450367
(witgoedwissel), isoleren van eigen woning voor inwoners met laag inkomen en energietoeslag. Daarnaast werken we met energiecoaches en een fixteam om woningen te voorzien van energiebesparende maatregelen. •
Om te voorkomen dat schulden tot problematische hoogte oplopen, voeren we een zogenoemde pauzeknop in; bij inwoners die hulp inschakelen worden uitstaande vorderingen vanuit de gemeente bevroren. Dit moet verergering van de problemen voorkomen. Tevens gaat de gemeente in gesprek met veelvoorkomende schuldeisers om zo’n pauzeknop met elkaar in te drukken.
Indicatoren/te behalen resultaat: - We onderzoeken deelname aan de Landelijke Schuldpauzeknop NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet). - We werken samen met andere organisaties om betalingsachterstanden en schulden bij inwoners vroeg te signaleren. - We gaan met inwoners in gesprek en ondersteunen bij het zoeken naar een oplossing. Om te voorkomen dat schulden tot problematische hoogte oplopen werken we samen met zorgverzekeraars, woningcorporaties en nutsbedrijven om betalingsachterstanden en schulden bij inwoners vroeg te signaleren. We gaan met inwoners in gesprek en ondersteunen bij het zoeken naar een oplossing. We onderzoeken deelname aan de Landelijke Schuldpauzeknop, een initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK een koepelorganisatie voor schuldhulpverlening). Doel van de pauzeknop is om het proces van schuldregelen substantieel te vereenvoudigen en te versnellen. •
We onderzoeken of we een gratis OV-pas kunnen invoeren voor mensen met een laag inkomen.
Indicatoren/te behalen resultaat: - We ronden het onderzoek naar de gratis OV-pas af en nemen een besluit over wel of niet invoeren van de pas. We onderzoeken samen met Arriva of we een OV-pas kunnen invoeren waarmee inwoners met een laag inkomen in de daluren gratis kunnen reizen. Deze pas moet de kansengelijkheid bevorderen, eenzaamheid en sociaal isolement tegengaan en participatie stimuleren. Voor de vervoerder betekent dit, uit een oogpunt van duurzaamheid, dat het bestaande OV aanbod in de regio beter wordt bezet. •
Bij de kostendelersnorm en de handhaving erop passen we maatwerk toe. Het mag het zorgen voor en opvangen van mensen of dat een volwassen kind niet in huis kan blijven wonen niet in de weg staan.
Indicatoren/te behalen resultaat: - We hebben de gewijzigde kostendelersnorm ingevoerd per 1-7-2022. - We passen maatwerk toe, passend binnen de mogelijkheden van de participatiewet. Het toepassen van de kostendelersnorm ligt verankerd in de Participatiewet. Vanaf 1 januari 2023 is de leeftijd waarbij je kostendeler bent gewijzigd van 21 naar 27 jaar. In de gemeente SWF is er voor gekozen om voor te sorteren op deze regeling en is de wijziging al toegepast vanaf 1 juli 2022. In zeer uitzonderlijke situaties passen we maatwerk toe. De Participatiewet biedt hiervoor voldoende mogelijkheden. Deze wet noemt bijvoorbeeld een aantal categorieën personen die niet meetellen voor de kostendelersnorm. Ook in geval van tijdelijk verblijf, bijvoorbeeld bij mensen in een crisissituatie of bij mensen die dakloos dreigen te raken, is een uitzondering op de kostendelersnorm mogelijk. •
We blijven investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd en onderhouden actief contact in de zorgketen.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We continueren de inzet van POH-GGZ Jeugd in deelnemende huisartsenpraktijken. − We houden contact met praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken. − We hebben minimaal 2x per jaar contact met een delegatie van de huisartsen. In de meeste huisartsenpraktijken is al een POH-GGZ Jeugd aan de slag en dit continueren we de komende jaren. We blijven contact houden met de praktijken die nog niet met een POH GGZ Jeugd werken om dit alsnog te
Pagina 29 van 143
BIJ.450367
realiseren. We hebben minimaal 2x per jaar contact met een delegatie van de huisartsen uit de gemeente om de onderwerpen te bespreken waar we samen werken. •
We stemmen de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en Wet langdurige Zorg beter op elkaar af.
Indicatoren/te behalen resultaat: − Er zijn integrale ketenaanpakken vanuit IZA en GALA. − Er is een goed functionerende lokale gezondheidstafel. − Het aantal netwerken wijkgericht werken is met 25% toegenomen. De zorg is opgesplitst in verschillende wetten met eigen regels en verplichtingen. Het betreft Wmo, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en Wet langdurige Zorg. We willen dat inwoners van deze splitsing geen hinder ondervinden en dat de zorg en ondersteuning die vanuit de verschillende wetten wordt geboden goed op elkaar wordt afgestemd en versterkt. Daarom werken we vanuit GALA-akkoord samen met de zorgverzekeraar en andere gemeenten aan integrale ketenaanpakken voor bijvoorbeeld valpreventie voor ouderen, gezonde leefstijl interventie voor volwassenen, gezonde leefstijl interventie voor kinderen, kansrijke start en Welzijn op Recept. We werken regionaal en lokaal intensief samen om de doelen vanuit het IZA te realiseren. We nemen regionaal een stevige verantwoordelijkheid als koppelgemeente voor de gemeente Smallingerland bij het opstellen van het regiobeeld en regioplan in het kader van IZA, als voorzitter van de Friese GGZ tafel en door deelname aan de bestuurstafel Séker en Sûn. Lokaal werken we met de diverse zorgpartners samen in de bestuurlijke gezondheidstafel en in netwerken wijkgericht werken om de zorg en ondersteuning goed op elkaar af te stemmen en te innoveren.
In de lokale EPA-teams werken we integraal samen met de GGZ aan ondersteuning voor inwoners met een Ernstig Psychiatrische aandoening (EPA). •
We gaan de komende tijd samen met Empatec, de raad en andere partners in gesprek over een bestendige toekomststrategie.
Indicatoren/te behalen resultaat: − We voeren het implementatieplan uit. − We ronden de besluitvorming van de 2de fase van de aanpassing van de GR Fryslân-West af. − We evalueren de aantallen en werkzaamheden die in de Businesscase en Implementatieplan staan benoemd en stellen waar nodig bij. Voor inwoners die zijn aangewezen op een beschutte werkomgeving wordt samengewerkt met Empatec. Op 9 maart 2023 is de raad van SWF akkoord gegaan met de vaststelling van de Businesscase waarin de doorontwikkeling naar het Werkleerbedrijf is verwoord. Daarmee zit SWF op dezelfde lijn als de andere drie gemeenten (De Fryske Marren, Harlingen en Waadhoeke). Ingaand 1 januari 2024 doet SWF in principe alleen zaken met het Werkleerbedrijf Empatec/Pastiel/Wurkjouwer als preferente re-integratie partij. De aantallen die benoemd zijn in de Businesscase zijn leidend. We voeren het implementatieplan uit waarin de uitvoering, cultuur, governance en andere zaken zijn geregeld. We ronden de besluitvorming van de 2de fase van de aanpassing van de GR Fryslân-West af. De aantallen en werkzaamheden die in de Businesscase en Implementatieplan staan benoemd worden periodiek geëvalueerd en daar waar nodig bijgesteld. Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:
2023
2024
2025
2026
2027
Communiceren minimaregelingen
50
0
0
0
0
Opstartkosten Súdwest Tichtby
350
0
0
0
0
Verhogen energietoeslag tot 140% sociaal minimum
1.200
0
0
0
0
Stipe Tichtby
1.000
0
0
0
0
Verhogen gebruik regelingen van 40 naar 80%
425
500
500
500
500
Investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd
25
50
25
0
0
Indexeren jeugdzorg
500
500
500
500
500
0
88
175
250
250
Voorkomen tekort Jeugdzorg (via amendement)
Pagina 30 van 143
BIJ.450367
Richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door Raad) Hoofdtaakveld
Beleidsdocument
Algemeen
Lokale inclusieagenda Actualisatie Programmabegroting 2023 Programmabegroting en meerjarenraming 2024-2026 Coalitieakkoord bestuursperiode 2022-20256 Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 Koersnota Veerkracht in het Sociaal Domein Beleidsplan Veerkracht in het Sociaal Domein
Besluitvorming gemeenteraad 11 mei 2023 2 februari 2023 10 november 2022 31 mei 2022 11 november 2021 30 januari 2014 13 november 2014
Onderwijs
Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2017-2027
5 oktober 2017
Sport
Visie op bewegen in de openbare ruimte ‘Bûtengewoan bewege yn Súdwest-Fryslân’ Nota ‘kunstgras in Súdwest-Fryslân’ nu en in de toekomst Notitie ‘toekomst zwembaden SWF: een sprong in het diepe?’
17 november 2022
Cultuurbeleid Súdwest-Fryslân 2017 – 2021 Aanwijzing lokale publieke media-instellen Museumbeleid 2022 en verder Beleidsnotitie bibliotheekbeleid 2022-2026 Frysk en mear! Taalbelied gemeenten SWF 2020-mei 2024 Kerkenaanpak
14 november 2017 23 december 2021 3 maart 2022
Dichtbij meedoen
Notitie ‘Beleid ontmoetingsplaatsen 2022-2023’
22 december 2022
Lichte en specialistische ondersteuning
Nota Gezondheid Súdwest-Fryslân 2022-2026 Wijziging gemeenschappelijke regeling Werkvoorzieningsschap Wijziging gemeenschappelijke regeling Werkvoorzieningsschap Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West Fryske regiovisie Jeugdhulp Beleidsnotitie Burgerparticipatie Kernenbeleid 2.0 Ketenbeleid Beleidsplan schulddienstverlening ‘Samen – Werken aan schulden’
3 februari 2022 29 september 2022 17 november 2022 9 maart 2023 13 april 2023 19 november 2020 19 februari 2015 22 januari 2015 15 december 2016
Gebiedsgericht werken
Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Fryslân 2018
20 juli 2017
Herziene centrumregeling Sociaal Domein Fryslân 2022
23 december 2022
Cultuur
13 april 2023 19 februari 2015
28 mei 2020 19 november 2020
Naast bovenstaande beleidsdocumenten zijn er door de gemeenteraad diverse verordeningen vastgesteld. Voor een actueel overzicht van geldende verordeningen verwijzen we naar de website www.overheid.nl. Een verwijzing naar deze website is te vinden op onze eigen website, via de zoekterm “Verordeningen”.
Waar staat de gemeente? In de begroting moeten we een aantal verplichte beleidsindicatoren opnemen. De indicatoren zijn hieronder per programma/paragraaf vermeld. De meeste indicatoren worden ons aangereikt. Ze zijn beschikbaar via www.waarstaatjegemeente.nl. Op deze website is het ook mogelijk om de indicatoren te vergelijken met andere gemeenten. Naam indicator Onderwijs Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie Absoluut verzuim Relatief verzuim
Pagina 31 van 143
Waarden SWF
Waarden NL
Eenheid
1,4
1,9
%
2021
1,9 22
4,2 24
per 1.000 leerlingen per 1.000 leerlingen
2022 2022
BIJ.450367
Periode
Naam indicator Sport Niet-sporters Naam indicator Lichte ondersteuning Personen met een bijstandsuitkering Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin Banen Netto arbeidsparticipatie Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren Lopende re-integratievoorzieningen Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo Jongeren met jeugdhulp
Pagina 32 van 143
Waarden SWF
Waarden NL
Eenheid
Periode
49,2
%
2020
Waarden NL
Eenheid
Periode
401,7 6
431,2 6
per 10.000 inwoners %
2021 2021
668,4 72,2 2
704,0 72,2 2
per 1.000 inwoners, 15-74 jaar % %
2022 2022 2021
410,2
197,7
2022
760
700
per 10.000 inwoners van 15-64 jaar per 10.000 inwoners
13
13,2
% van alle jongeren tot 18 jaar
2022
52,7 Waarden SWF
BIJ.450367
2022
Naam indicator Specialistische ondersteuning Jongeren met jeugdreclassering Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met een delict voor de rechter
Pagina 33 van 143
Waarden SWF 0,3 1,6 1
Waarden NL
Eenheid
0,3 1,2 1
% % %
BIJ.450367
Periode
2022 2022 2021
2. Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000) Onderwijs Sport Cultuur Dichtbij meedoen Gebiedsgericht werken Lichte ondersteuning Specialistische ondersteuning Totaal saldo baten en lasten
Rekening 2022 8.404 5.818 9.141 6.561 9.711 45.211 46.794 131.640
Begroot 2023 na Wijziging 9.652 6.464 11.695 13.161 11.488 68.413 23.814 144.686
Begroot 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
Begroot 2027
9.171 6.030 8.994 10.845 16.321 62.930 23.031 137.322
9.397 6.010 9.384 11.040 17.135 60.254 22.095 135.316
9.934 5.974 9.254 11.106 14.227 59.046 21.489 131.029
10.033 5.911 9.108 11.158 14.593 59.051 21.459 131.313
Begroot 2024 per taakveld (bedragen x € 1.000) Onderwijs Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
Lasten
Baten
Saldo
11.931 155 6.015 5.761
2.760 0 638 2.122
9.171 155 5.377 3.639
Sport Sportbeleid en activering Sportaccommodaties
7.689 1.345 6.344
1.660 351 1.309
6.030 994 5.035
Cultuur Cultuurpresentatie, -productie en -particip. Musea Media
9.654 6.384 937 2.333
660 660 0 0
8.994 5.724 937 2.333
Dichtbij meedoen Samenkracht en burgerparticipatie Volksgezondheid
11.085 5.764 5.321
240 240 0
10.845 5.524 5.321
Gebiedsgericht werken Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
16.361 16.361
40 40
16.321 16.321
Lichte ondersteuning Inkomensregelingen Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (WMO) Hulp bij het huishouden (WMO) Begeleiding (WMO) Overige maatwerkarrangementen (WMO) Jeugdhulp begeleiding Pleegzorg
100.469 46.235 3.545 6.783 11.419 10.840 305 19.738 1.605
37.539 36.833 0 625 0 0 0 81 0
62.930 9.402 3.545 6.158 11.419 10.840 305 19.657 1.605
Specialistische ondersteuning WSW en beschut werk Dagbesteding (WMO) Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Jeugdhulp dagbesteding Jeugdhulp zonder verblijf overig Jeugdhulp met verblijf overig Gezinsgericht Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf Jeugdbescherming Jeugdreclassering Totaal saldo baten en lasten
24.124 16.701 33 744 0 175 1.081 1.300 1.350 640 1.699 400 181.314
1.093 0 0 813 280 0 0 0 0 0 0 0 43.992
23.031 16.701 33 -68 -280 175 1.081 1.300 1.350 640 1.699 400 137.322
Pagina 34 van 143
BIJ.450367
3. Aanpassingen programma Sociaal In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. De volgende aanpassingen komen aan bod: • structurele gevolgen uit de Jaarrekening of Berap; • taakmutaties uit circulaires; • nieuwe voorstellen. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsomontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen met een plusteken (+). De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2.
Aanpassingen programma Sociaal (bedragen x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
-32
-32
-32
-32
-1.000
-1.000
-1.000
-1.000
-1.032
-1.032
-1.032
-1.032
Structureel Structurele gevolgen uit Jaarrekening of Berap 1. Lijkbezorging 2. Nadeel Jeugd (melding Berap AMJ 2023) Subtotaal Taakmutaties uit circulaires 3. Brede impuls combinatiefuncties/buurtsportcoaches (DU)
330
330
330
330
4. Jeugdzorg
-763
-490
450
84
5. Jeugdhulp kinderen in een AZC (DU)
17
17
17
17
6. Integraal Zorgakkoord (WMO abonnementstarief)
0
-565
-565
-565
7. Terugdraaien eigen bijdrage huishoudelijke hulp WMO
0
-480
-480
-480
8. Herinvoering eigen bijdrage WMO 9. WSW loon- en prijsindexatie
0
0
1.146
1.146
-1.147
-1.169
-1.135
-1.105
10. Loon- en prijsbijstelling 2023 overige participatie
-37
-37
0
0
11. Participatie beschut werken
-16
-16
-16
-16
-1.616
-2.410
-253
-589
12. Indexatie subsidiebedragen 2024
-705
-705
-705
-705
13. Inclusiebeleid
-60
-60
-60
-60
14. Stichting Sociaal Collectief
-230
-230
-230
-230
15. Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân (SDF)
-230
-230
-230
-230
Subtotaal Nieuwe voorstellen
16. BUIG binnen rijksbudget
800
800
800
800
17. Indexaties Sociaal Domein
-4.246
-4.246
-4.246
-4.246
18. Nieuwe Wet inburgering
Pagina 35 van 143
-300
0
0
0
Subtotaal
-4.972
-4.672
-4.672
-4.672
Subtotaal structureel
-7.620
-8.114
-5.957
-6.293
BIJ.450367
Toelichting Structurele gevolgen uit Jaarrekening of Berap Dit betreffen structurele voor- en nadelen die eerder zijn toegelicht in de Jaarrekening 2022. Omdat ze structureel zijn, hebben ze ook effect op latere jaren. Daarnaast is in de Bestuursrapportage april, mei, juni 2023 melding gemaakt van een tekort op de jeugdzorg van € 1 miljoen. Ook dit is een verwacht structureel nadeel.
1. Lijkbezorging In 2022 is 9 keer een beroep gedaan op de wet op de lijkbezorging. Dit is veel vaker dan de afgelopen jaren, toen het maximaal om 3 casussen ging. Hiermee volgen we de landelijke trend van stijgende aantallen. We stellen voor om de begroting te verhogen met € 32.000.
2. Nadeel Jeugd In de Bestuursrapportage april, mei, juni 2023 constateerden we een financiële afwijking met betrekking tot de prognose over de totale kosten Jeugd. In 2023 is het verwachte tekort € 1.000.000 ten opzichte van de begroting. De via de actualisatie van de Programmabegroting 2023 bestemde middelen worden ingezet ter dekking van de oplopende prijzen en de te verwachte tekorten. Op basis van analyse kunnen we constateren dat er binnen de jeugd casuïstiek een behoorlijke toename is in het aantal jeugdigen in zorg en tevens een toename in complexiteit. Dit zorgt voor een toename van de kosten en dit sluit aan bij landelijke ontwikkelingen. Wij verwachten dat dit een structureel nadeel is. We stellen daarom voor om de budgetten voor jeugdzorg structureel te verhogen met € 1.000.000. Gezien de huidige ontwikkelingen en prognoses is het onzeker of de verhoging van structureel € 1.000.000 toereikend zal zijn. Daarom blijven we de ontwikkelingen nauwkeurig monitoren om tijdig te kunnen anticiperen op eventuele tekorten.
Taakmutaties uit circulaires De meicirculaire 2023 geeft financiële informatie over de jaren 2023 en verder. Deze notitie geeft een overzicht van de verwachte financiële gevolgen voor de hoogte van de Algemene Uitkering (AU) en de decentralisatie- en integratie-uitkeringen die wij van het Rijk ontvangen uit het gemeentefonds. De gevolgen voor de jaren 2024 tot en met 2027 nemen we op in deze begroting. Het betreft voor Programma Sociaal de navolgende zaken.
3. Brede impuls combinatiefuncties/buurtsportcoaches (DU) Deze uitkering is per 2023 uit de algemene uitkering gehaald en toegevoegd aan de brede Specifieke Uitkering GALA. Het gaat dan ook om het verschuiven van € 330.000 aan inkomsten van de algemene uitkering naar een specifieke uitkering.
4. Jeugdzorg Gemeenten en Rijk hebben een principeakkoord bereikt over het financiële kader voor de Hervormingsagenda Jeugd. De beschikbaarstelling van extra middelen en de verdeling is onder voorbehoud van de omzetting van het principeakkoord in een definitief akkoord op het geheel van de Hervormingsagenda. In totaal wordt € 1,36 miljard in 2024 en € 859 miljoen in 2025 aan de algemene uitkering van het gemeentefonds toegevoegd voor jeugdzorg. Daar bovenop is voor 2024 en 2025 loon- en prijscompensatie beschikbaar gesteld, gebaseerd op deze beide extra bedragen. Het kabinet verzacht het ingroeipad van de besparingsopgave met € 285 miljoen (voor 2024 met € 89 miljoen en voor 2025 met € 196 miljoen). Daarnaast laat het kabinet de extra besparing van € 100 miljoen in 2024 vervallen. Per saldo ontvangen wij in Súdwest-Fryslân € 1.207.000 in 2024 en € 744.000 in 2025 meer dan tot nu toe door ons begroot. Helaas zijn dit incidentele bedragen waardoor gemeenten nog steeds geen zekerheid hebben voor de jaren vanaf 2026 en blijft de besparingsopgave voorlopig overeind. Er zijn door het Rijk nog wel middelen op haar eigen begroting gereserveerd voor 2026 en verder. De beschikbaarstelling van deze middelen voor de jaren 2026 en verder vindt plaats na het advies van een deskundigencommissie en de besluitvorming daarover.
We hadden al een stelpost opgenomen voor de jaren 2024-2027 voor een verwachte extra bijdrage van het Rijk voor Jeugdzorg. De spelposten voor 2024 en 2025 zijn nu vervangen door werkelijke toegekende bedragen
Pagina 36 van 143
BIJ.450367
gebaseerd op het principeakkoord. Dit alleen voor de jaren 2024 en 2025 omdat het Rijk voor die jaren werkelijk geld heeft toegevoegd aan de algemene uitkering. Voor de jaren vanaf 2026 heeft het Rijk nog geen extra budget aan de algemeen uitkering toegevoegd. Daarom hebben we voor die jaren nog steeds een stelpost aan verwachte bijdrage van het Rijk opgenomen. Deze stelposten zijn voor ons € 450.000 (in 2026) en € 84.000 (in 2027) lager dan tot nu toe bekend was.
5. Jeugdhulp kinderen in een AZC (DU) Vanaf 2019 zijn gemeenten volledig verantwoordelijk voor de organisatie en financiering van jeugdhulp aan kinderen in een AZC. Hiervoor is structureel € 5,1 miljoen beschikbaar. De huidige verdeling is gebaseerd op de cijfers van januari 2022 tot en met december 2022. Deze bedragen zijn voorlopig ook voor 2023 en verder gehanteerd. Wij krijgen op basis van die gegevens over 2022 voorlopig structureel € 102.000. Dat was € 17.000 meer.
6. Integraal Zorgakkoord (WMO abonnementstarief) Per 2019 heeft het Rijk een abonnementstarief ingevoerd voor alle Wmo-voorzieningen. Op dit moment betaalt elke cliënt die van één of meer van deze voorzieningen gebruik maakt, € 19 per maand (het abonnementstarief), ongeacht het inkomen. Dit abonnementstarief had een aanzuigende werking op het gebruik, waardoor de kosten voor gemeenten zijn gestegen. Het Rijk geeft daarom vanaf 2025, (na langdurige overleggen met de VNG) een compensatie van landelijk 110 miljoen. Wij ontvangen daarom vanaf 2025 een structureel extra budget van € 565.000. Vooralsnog gaan wij ervan uit dat wij dit bedrag aan de WMO gaan uitgeven.
7. Terugdraaien eigen bijdrage huishoudelijke hulp WMO Aanvullend heeft het Rijk besloten om voor alle WMO-voorzieningen waar nu het abonnementstarief voor geldt, een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren. Deze wijziging gaat per 1 januari 2026 in. Hoe de nieuwe, inkomensafhankelijke eigen bijdrage er precies uit komt te zien wordt in de komende periode verder uitgewerkt. Vooruitlopend op dit besluit had het Rijk bij de vorige meicirculaire besloten om ons budget te verlagen met € 480.000 vanaf 2025 (landelijk € 95 miljoen). Op dat moment was er sprake van een inkomensafhankelijke bijdrage voor alleen de Huishoudelijk Hulp. Dat besluit wordt nu teruggedraaid en vervangen door een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor alle WMO-voorzieningen.
8. Herinvoering eigen bijdrage WMO In plaats van een korting van € 95 miljoen per 2025, heeft het Rijk besloten om vanaf het jaar 2026 de algemene uitkering met € 225 miljoen te korten. Het Rijk gaat ervan uit dat gemeenten landelijk € 225 miljoen minder aan de WMO uit gaan geven dan nu het geval is omdat de aanzuigende werking van het abonnementstarief vervalt. De gedachte daarbij is dat vermogende zorggebruikers minder een beroep zullen doen op de WMO vanwege de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage. Dit zorgt voor een korting van € 1.146.000 op onze algemene uitkering. Vooralsnog gaan wij ervan uit dat wij dit bedrag minder aan de WMO gaan uitgeven.
9. WSW loon- en prijsindexatie De omvang van de integratie-uitkering Participatie – WSW wijzigt als gevolg van de toekenning van de loon- en prijsbijstelling 2023. Zoals gebruikelijk geven we dit volledige bedrag een-op-een door aan de gemeenschappelijke regeling van Empatec, ons sociaal werkbedrijf.
10. Loon- en prijsbijstelling 2023 overige participatie Voor de overige nieuwe doelgroepen in het kader van de participatiewet (niet WSW) ontvangen we structureel € 37.000 extra voor loon- en prijscompensatie 2023 tot en met 2025. Vanaf 2026 worden we geacht deze loon- en prijscompensatie uit het accres te betalen.
11. Participatie beschut werken Daarnaast ontvangen we structureel € 16.000 extra voor beschut werken.
Pagina 37 van 143
BIJ.450367
Nieuwe voorstellen 12. Indexatie subsidiebedragen 2024 Het is algemeen bekend dat kosten stijgen. Voor organisaties met personeel in dienst gaat het hierbij om serieuze bedragen. Het niet indexeren van subsidiebedragen betekent al gauw dat ze tientallen, honderden, duizenden tot soms wel tienduizenden euro’s mis lopen. Dat is eigenlijk een verkapte bezuiniging, want deze organisaties hebben hier geen invloed op. Voorstel is dan ook om hen hierin tegemoet te komen. Bij subsidies zonder loonsom wordt het indexpercentage voor 100% gebaseerd op de meicirculaire (indexcijfer BBP is 3,0%). Bij subsidies met loonsom wordt het indexpercentage conform eerdere raadsbesluiten voor 55% gebaseerd op de loonsom-ontwikkeling (onze eigen loonsomontwikkeling is inclusief inhaalslag 11%) en voor 45% op de meicirculaire (3%). Gemiddeld komt het voor de loonsomgerelateerde subsidies dan uit op 7,4%. Voorstel is om de indexatie voor 2024 te baseren op de subsidiebedragen die in heel 2022 daadwerkelijk zijn uitgegeven en die we ook verwachten uit te geven in 2024. Op basis van de genoemde percentages komen we uit op een totaal indexatiebedrag van € 705.000.
13. Inclusiebeleid Binnen een inclusieve samenleving kunnen alle inwoners onbeperkt meedoen. Er zijn geen barrières die onze inwoners ervan weerhouden om mee te kunnen doen. Iedereen heeft de vrijheid om naar behoefte en vermogen diens leven vorm te geven binnen de maatschappij. Dit zorgt voor zelfredzame en gelukkige inwoners. Hier kunnen we niet omheen. We hebben alle inwoners nodig, en moeten daarom inzetten op inclusiebeleid, zodat iedereen mee kan doen. In mei ’23 is de Lokale Inclusie Agenda (LIA) vastgesteld. Met deze LIA heeft de gemeenteraad het startschot gegeven om met de thema’s binnen de LIA aan de slag te gaan. Het gaat om de thema’s toegankelijkheid, antidiscriminatiebeleid en regenboogbeleid. De LIA is een startdocument, de basis op orde. Daarnaast zal er een beweging op gang moeten worden gezet, zowel intern als extern. Voor de uitvoering van de actiepunten binnen de werkgroepen is een structureel budget nodig van € 60.000 om concrete acties te kunnen aanpakken zoals bijvoorbeeld het aanbieden van trainingen voor medewerkers, maar ook voor het aanpassen van brieven naar begrijpelijke taal. Voor de werkgroepen/netwerken is ook personele inzet nodig. Dat is opgenomen onder de aanpassingen van programma Bestuur, punt 4 (Personele inzet).
14. Stichting Sociaal Collectief Stichting Sociaal Collectief voert in opdracht van de gemeente naast de reguliere welzijnstaken ook specifieke opdrachten in het sociaal domein uit. Te denken valt aan Cool Súdwest, dementievriendelijke gemeente, tegengaan van gezondheidsverschillen etc. Hiermee wordt gewerkt aan preventie vanuit het gedachtengoed positieve gezondheid. Naar aanleiding van de door de raad vastgestelde Nota Gezondheid heeft de Stichting in 2022 een groei doorgemaakt. Er zijn meer jongeren- en ouderenwerkers aangenomen. Door deze groei stijgen ook de organisatiekosten, zoals huisvesting en ICT. Daarnaast krijgt zij nu te maken met een forse CAO-loonstijging. Ook groeien de activiteitenkosten mee met het groter worden van de organisatie. In totaal hebben we € 230.000 aan hogere lasten meegenomen in de begroting. Om de continuïteit van Stichting Sociaal Collectief en daarmee de uitvoering van het coalitieakkoord (preventie/positieve gezondheid en sociale basis te versterken) te waarborgen, is deze verhoging noodzakelijk.
15. Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân (SDF) Sociaal Domein Fryslân (SDF) verzorgt voor en namens de Friese gemeenten de beleidsvoorbereiding, inkoop en contractmanagement voor jeugdhulp en beschermd wonen. Ook Maatschappelijke Opvang, Vrouwenopvang en Veilig Thuis zijn belegd bij SDF. Dit houdt in dat de werkzaamheden van het SDF invloed hebben op ruim € 25 miljoen van de uitgaven van onze gemeente. Om deze werkzaamheden goed uit te kunnen voeren vraagt SDF extra inzet in de vorm van Beleidsadvisering (3 fte) en Contractmanagement (2 fte). Daarnaast wordt rekening gehouden met loonindexatie van 5%. Alle Friese gemeenten hebben positief gereageerd op deze vraag. Voor onze gemeente betekent dit dat de bijdrage met € 230.000 zal worden verhoogd.
Pagina 38 van 143
BIJ.450367
16. BUIG binnen rijksbudget Van het Rijk ontvangen we middelen voor de uitvoering van de BUIG (Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten). De afgelopen jaren is gebleken dat we niet uitkomen met dit rijksbudget. We hebben inmiddels in de begroting voor € 1.000.000 aan hogere lasten begroot. De prognoses over 2023 zijn een stuk gunstiger. Als het aantal uitkeringen bij ons gelijk blijft en de prognoses van het Rijk uitkomen dan houden we in 2023 bijna € 1,8 miljoen over t.o.v. het rijksbudget. Dit betekent dat de verwachting is dat we geen eigen middelen meer hoeven toe te voegen. Daarom begroten we vanaf 2024 onze uitgaven gelijk aan het rijksbudget. Daarbij gaan we ervan uit dat we € 200.000 besparing op de uitkeringen als dekking gebruiken voor een hogere last aan begeleidingskosten voor beschut werken. Hierdoor is er op dit moment een structureel voordeel van € 800.000 dat vrij kan vallen in de begroting.
17. Indexaties Sociaal Domein De inkoop van diverse zorgcontracten wordt jaarlijks geïndexeerd op basis van de contracten die we hebben afgesloten. De afgesproken indexering is afhankelijk van het soort contract. De opbouw van het noodzakelijke extra budget voor indexering van de zorgkosten bestaat uit twee delen: Hogere indexatie 2023 op basis van recentere gegevens en geschatte indexatie 2024. We houden in de begroting rekening met de volgende indexaties: • Wmo Huishoudelijk Hulp 10,00% € 861.000 • Wmo Begeleiding 6,77% € 759.000 • Wmo hulpmiddelen 13,30% € 223.000 • Wmo taxivervoer 13,10% € 156.000 • Leerlingenvervoer 13,10% € 377.000 • Jeugd 7,03% € 1.870.000 • Totaal € 4.246.000
18. Nieuwe Wet inburgering Op 1 januari 2022 is de nieuwe Wet Inburgering in werking getreden. De nieuwe Wet vergt van de gemeente: regie, meer taken maar vooral meer kansen voor zowel de gemeente zelf als voor inburgeringsplichtigen. Het doel van de wet is dat de inburgeringsplichtige zo snel mogelijk meedoet in de Nederlandse maatschappij. Inburgeraars die onder de nieuwe wet vallen doorlopen één van de drie inburgeringsroutes. De Onderwijsroute, de B1-route of de Z-Route. De B1-route is bedoeld voor alle inburgeraars die taalniveau B1 kunnen halen en bestaat uit een taalcomponent en een participatiecomponent. Binnen de B1-route is het de bedoeling om inburgeraars in maximaal 3 jaar tijd op taalniveau B1 te krijgen en door te laten stromen naar reguliere arbeid. Aan de doorstroom naar regulier werk wordt binnen de participatiecomponent aandacht besteed. Hierbij moet gedacht worden aan arbeidsoriëntatie, een werkervaringsplek, een leerlijn et cetera. Inmiddels is voor 58 trajecten financiële dekking gevonden binnen de begroting. Het is de verwachting dat het totaal aantal inburgeringsplichtigen/benodigde trajecten hoger ligt en dat een deel daarvan in 2024 zal instromen in de participatiecomponent B1. We schatten in dat er voor 2024 zo’n 50 trajecten extra nodig zijn. Op basis van € 6.000 per traject, betekent dit een benodigd bedrag van € 300.000.
Pagina 39 van 143
BIJ.450367
2.2.2
Programma 2: Ruimte
1. Hoofdtaakvelden
Dit programma bestaat uit 4 hoofdtaakvelden. Per hoofdtaakveld geven we hieronder aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Vervolgens volgt een totaaloverzicht met alle baten en lasten van dit programma. Daarna benoemen we gedetailleerd de aanpassingen op dit programma die in deze programmabegroting worden voorgesteld.
Ontwikkelingen Onze gemeente behoort tot de top-3 van gebieden die gewaardeerd worden om het goede woon- en leefklimaat. De ervaren brede welvaart in onze gemeenten is hoog. Dat koesteren we, maar om dat in stand te houden hebben we grote uitdagingen richting de toekomst. Vergrijzing, en vertrek van met name jongeren vragen van ons dat we voldoende, passende en betaalbare woningen kunnen bieden. En om een economie die de uitdagingen van de toekomst zoals digitalisering aan kan. Daar zullen we onze beroepsbevolking op moeten voorbereiden. De leefbaarheid en bereikbaarheid van voorzieningen staat onder druk. De afstanden tot voorzieningen zoals zorg vanuit kleine kernen nemen toe. Het voorzieningenaanbod in kleine kernen verschraalt. Dat vraagt om lokale oplossingen maar ook om een Rijk dat meer doet voor de regio. Een Rijk dat investeert in behoud van leefbaarheid buiten de randstad en dat oog heeft voor de specifieke uitdagingen in gebieden met heel veel kleine kernen. Ook andere maatschappelijke opgaven vragen de komende decennia veel van ons. Denk aan de klimaatverandering die er bijvoorbeeld voor zorgt voor meer natte en droge periodes waardoor we zowel water moeten kunnen verwerken als op voorraad houden. Juist in een gemeente aan het IJsselmeer met een zeer groot areaal Veenweidegebied levert dit een grote puzzel op.
Dit vraagt bijvoorbeeld een meer flexibel peilbeheer van het IJsselmeer. Daarnaast leidt de klimaatverandering tot een zeespiegelstijging waardoor het IJsselmeerpeil op de lange termijn moet worden verhoogd en zowel de kust als Afsluitdijk moeten worden versterkt. Maar ook de uitdagingen voor biodiversiteit en bodemvruchtbaarheid, de uitstoot van stikstof en CO2, de energietransitie (RES) en de vele uitdagingen waar de landbouw voor staat komen in onze gemeente zeer sterk naar voren in combinatie met de natuuropgaven, die onder meer liggen in de Natura-2000 gebieden, en de weidevogelproblematiek. Allemaal zaken die niet alleen vandaag spelen, maar ook de komende decennia en om een structurele oplossing vragen. Dat vraagt om een integrale en gebiedsgerichte benadering.
Pagina 40 van 143
BIJ.450367
Deze integrale en gebiedsgerichte benadering pakken we binnen een aantal (gebieds) programma’s op. Daarin verbinden we de opgaven en werken we samen met de partners. We opereren in wisselende coalities met onze partners en de rol van ons als gemeente verschilt per opgave en coalitie. Veel van de opgaven zijn gemeenteoverstijgend. Daarom vormen we coalities met andere overheden en werken we in grotere netwerken zoals het IPF (economic board voor Fryslân), SNN. En werken we aan een regiodeal met de provincie en Fryske Marren waarin met name ook de leefbaarheid van onze regio voorop staat. De opgaven afwegen: Een ruimtelijke puzzel Novex, FPLG De opgaven zijn dus groot en daarmee ook de samenhangende ruimtevraag. We staan voor zeer grote opgaven en keuzes zijn onontkoombaar. Dat is een hele grote puzzel die het Rijk grotendeels bij provincie en gemeenten neerlegt in het spoor van de Novex. Het Rijk geeft kaders per provincie. Met de provincie en andere stakeholders werken we aan een verdere uitwerking binnen die kaders. Een visie op Fryslân en hoe we alle majeure opgaven ruimtelijk willen invullen maar ook wat we niet (meer) willen. Dit hangt uiteraard sterk samen met andere gebiedsprogrammas zoals het Fries programma landelijk gebied waarin we ook met veel partners opereren en de “puzzel” aan het leggen zijn.
In het FPLG werken we aan de toekomst van het Friese landelijke gebied met vele partners. Het is de Friese invulling van het Nederlands programma landelijk gebied. Omgevingswet en Fumo Al deze grote opgaven die we in Nederland hebben zijn ook de achterliggende gedachte van de grootste ruimtelijke stelselwijziging in vele decennia: de Omgevingswet. Deze wet is in de basis bedoeld om procedures te versnellen, beter en bredere en meer integrale afwegingen te kunnen maken. Bestaande wetgeving is in elkaar geschoven en nieuwe instrumenten en procedures zijn of worden geïntroduceerd. De invoering van de Omgevingswet is zeer omvangrijk en werkt qua inhoud en werken door in onze organisatie, in de lijn en de diverse programma’s en ambities. De nieuwe wet heeft ook veel impact op onze wettelijke taken. Bij de stelselwijziging hoort ook dat er een verschuiving zal plaatsvinden in diverse taken, vergunningen en handhaving naar de FUMO. De exacte uitwerking daarvan werken we nu uit. De hele invoering gaat gepaard met diverse onzekerheden, zeker ook nog financieel. Er is altijd uitgegaan van een budget neutrale invoering. Op dit moment zien we echter fors hogere kosten. Het is niet scherp in hoeverre gemeenten worden gecompenseerd voor hogere kosten etc. Er zijn dus onzekerheden maar we gaan en zijn vooral ook aan de slag.
Met nieuwe instrumenten zoals de omgevingsvisie en plannen, maar ook met een compleet vernieuwd RO en vergunningen instrumentarium. Dit vergt veel van de organisatie. We reserveren hiervoor middelen ook in deze begroting maar rekenen uiteindelijk nog steeds op een budgetneutrale invoering. We treden daarin samen met andere gemeenten en VNG op richting Rijk.
1.1 Hoofdtaakveld Wonen Wat willen we bereiken? Wonen is topprioriteit. Onze inwoners moeten kunnen wonen waar en hoe ze willen. Er is behoefte aan nieuwe woonvormen voor specifieke doelgroepen zoals starters, mensen met een zorgbehoefte en huishoudens met een tijdelijke woonvraag. In de huidige coalitieperiode zetten we in op de realisatie van minimaal 1000 woningen voor alle doelgroepen. Daarvoor is het van belang om de woonbehoefte in beeld te hebben én er zijn locaties nodig waar gebouwd kan worden. We streven bij deze opgave naar een 50/50 verdeling van gemeente/markt. Dat betekent dat 50% van de plannen door de gemeente zelf worden ontwikkeld op gemeentelijke locaties. De andere 50 % van de plannen worden door marktpartijen ontwikkeld. Dan heeft de gemeente een faciliterende rol. We willen binnenstedelijk wonen aantrekkelijker maken, sneller bouwen en zorgen dat de doorstroming verbeterd wordt. Belemmeringen moeten zoveel als mogelijk worden weggenomen. We nemen om dat te bereiken meer regie, gaan innovatief denken, een ondernemende houding aannemen en vooral lef tonen. We nemen een proactieve houding aan richting partijen die met nieuwe oplossingen en creatieve woonvormen ons kunnen ondersteunen in het realiseren van de uitdagingen op de woningmarkt.