Document · PDF

Bijlage - Notitie actualisatie begroting 2023

Raadsvergadering 2 februari 2023, gemeente Sudwest FryslanBij agendapunt: Aktualisaasje Programmabegrutting 20238.304 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Notitie actualisatie begroting 2023 INLEIDING Op 10 november 2022 heeft de raad de Programmabegroting 2023 vastgesteld. In de begroting hebben we laten zien fors te willen investeren op de grotere vraagstukken. Tegelijkertijd zijn nog niet alle ambities concreet op middelen en capaciteit gezet. De financiële effecten van de Septembercirculaire zijn eveneens niet verwerkt in de begroting. In de raadsvergadering van 2 februari 2023 wordt de raad een aantal voorstellen voorgelegd ter concretisering van de beschikbare middelen. Uitgangspunt bij de concretisering was om realistisch te begroten, zodat we de diverse voorstellen ook waar kunnen maken. Deze notitie dient als toelichting op die voorstellen.

SUDWEST-FRYSLAN: WA BINNE WY EN HOE FERHÂLDE WY ÚS TA DE WRÂLD VOORAF

Wij zijn grutsk op de identiteit van onze gemeente, op ús mienskip, erfskip, (wetter)lânskip, kultuer en de Fryske taal. Door dichtbij te zijn, bij de lokale mienskip, kunnen we de kracht die daar schuilt optimaal ondersteunen. Daarnaast zijn wij actief op bovenlokaal, nationaal en internationaal niveau. Het adresseren van lokale vraagstukken dient vooral op een bovenregionaal niveau plaats te vinden (‘denk lokaal, acteer globaal’). Door middel van onze Toekomstscenario’s bereiden we ons voor op wat zich zou kúnnen voordoen. Het idee is om rekening te houden met alle vier scenario’s die (op dit moment) alle vier plausibel en denkbaar zijn. Dit denken en dit handelen past bij onze positie als 90.000+ gemeente. Daarom in dit hoofdstuk in vogelvlucht de belangrijkste strategische kaders en ontwikkelingen, te weten: Brede welvaart, SDGs, Europastrategie, NoordNederlandse RIS3, positionering en partnerschappen. Want dit vormt mede het decor/kader voor de keuzes later in deze begroting. Het streven bij al onze (bovenlokale) activiteiten is om de hoge Brede Welvaart, die nu wordt ervaren door zowel inwoners als bezoekers, zoveel mogelijk op peil te houden. Natuurlijk zien wij dat die Brede Welvaart onder druk staat door de wereldwijde uitdagingen waar wij als samenleving voor staan. Juist daarom zijn wij SDG gemeente.

Wij voelen ons verantwoordelijk voor de aanpak van deze uitdagingen. We willen onze gemeente leefbaar houden voor volgende generaties. De SDG’s helpen om een integrale afweging tussen maatschappelijke doelen en te kijken naar de kosten en baten van keuzes op de langere termijn. Tevens zijn de SDG’s de basis voor subsidiemogelijkheden in Europa. In onze Europa-strategie (2021) hebben we beschreven welke kansen we vanuit Europa op ons af zien komen en welke thema’s wij kansrijk achten om samen met partners van binnen en buiten onze gemeente op in te zetten: • •

Landbouw/Agrofood Gastvrijheidseconomie

1 Actualisatie begroting 2023

• • •

Maritiem Duurzame energie En twee doorsnijdende thema’s: arbeidsmarkt en digitalisering

Er is een Friese samenwerkingsstructuur gevormd waarin kennis wordt ontsloten, aansluiting bij belangrijke netwerken en om goed gebruik te kunnen maken van Europese subsidieprogramma’s. Wij haken hierbij zoveel mogelijk aan op de Noord-Nederlandse RIS3 strategie. De RIS3 strategie identificeert vanuit de brede welvaart gedachte vier mondiale transities waar voor het noorden van Nederland en onze gemeente kansen liggen: • • • •

Van lineaire naar circulaire economie Van fossiel naar duurzame energie Van zorg naar positieve gezondheid Van analoog naar digitaal

RIS3 Noord Nederland De Europese Commissie verlangt van iedere regio een Research & Innovation Strategy for smart specialisation (RIS3) om focus aan te brengen en ervoor te zorgen dat elke regio een onderscheidende bijdrage levert aan de Europese doelstellingen. Een goedgekeurde RIS3 is tevens een voorwaarde voor het verkrijgen van middelen uit structuurfondsen (EFRO). De RIS3 Noord-Nederland voor de periode 2021-2027 staat in het teken van een ‘Circulair, gelukkig en inclusief Noord-Nederland’.

Partnerschappen zijn cruciaal bij de realisatie van onze ambities. Daarom is Súdwest-Fryslân is in diverse landelijke gremia actief zoals de R8 (kernachtige regiogemeenten van formaat), de VFG (Vereniging van Friese Gemeenten), VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) en SNN (Samenwerkingsverband Noord-Nederland).

Op sociaal-economisch gebied werken we veel samen met de F4 gemeenten (Heerenveen, Leeuwarden en Smallingerland), de provincie en het Innovatiepact Fryslân (IPF). Het IPF is een samenwerkingsorganisatie van overheid, bedrijfsleven en onderwijs- en kennisinstellingen. Op regionaal niveau is onze buurgemeente De Fryske Marren de belangrijkste partner, onder andere in de regionale samenwerkingsagenda (mogelijk een regiodeal) samen met de provincie en het Wetterskip. Het uitgangspunt van ons financieel beleid is dat we begroten op een realistisch ambitieniveau. Daarbij betrachten we voorzichtigheid en houden we rekening met onzekerheden door de huidige steeds veranderende omstandigheden. We presenteren een geactualiseerde begroting die structureel sluitend is. Incidenteel geven we in 2023 veel uit, maar de Algemene Reserve blijft op niveau en neemt toe richting 2026. Deze buffer houden we graag aan voor onvoorziene zaken, alsmede voor de onzekerheid over de rijksinkomsten (algemene uitkering) na 2026/2027.

2 Actualisatie begroting 2023

SUDWEST-FRYSLAN: WAT SILLE WY DWAAN VOORAF

Wij bouwen deze notitie op langs de volgende drie lijnen: ‘veerkrachtige kernen en vitaal landschap’, ‘positieve gezondheid’ en ‘versterking organisatie en dienstverlening’. We investeren de komende jaren in deze drie thema’s. Waarbij we ons tegelijk heel bewust zijn van de dynamiek in de wereld die een enorme wendbaarheid vraagt van raad, college en organisatie. Onderstaand de startpositie waar we vanuit gaan, inclusief de ruimte die de Septembercirculaire geeft: Financieel overzicht op hoofdlijnen

2023

2024

2025

2026

Eindpositie structureel volgens Programmabegroting 2023

161

8.176

12.689

-4.140

Beschikbare structurele ruimte in Programmabegroting 2023

5.000

896

598

596

6.597

Beginpositie structureel Actualisatie 2023

6.056

13.773

18.285

7.457

Eindpositie incidenteel volgens Programmabegroting 2023

-12.734

-1.906

-1.393

-888

- Programma Sociaal

1.900

- Programma Ruimte

2.700

- Programma Bestuur

1.500

- Koopkrachtfonds (nu Stipe Tichtby)

1.000

- Kapitaalgoederen

2.000

Beginpositie incidenteel Actualisatie 2023

-3.634

-1.906

-1.393

-888

(bedragen x € 1.000)

Aanpassing: Septembercirculaire 2022

Beschikbare incidentele ruimte (in totaal € 9,1 miljoen)

TOTAALOVERZICHT VAN MUTATIES De volgende mutaties worden voorgesteld voor de actualisatie van de Programmabegroting 2023. De toelichting volgt later in dit stuk. Van belang is een structureel sluitende begroting. Met de huidige cijfers zijn alle jaarschijven in het structurele beeld positief. Voorgestelde aanpassingen in de Programmabegroting 2023

2023

2024

2025

2026

Startpositie structureel

6.056

13.773

18.285

7.457

Mutaties Veerkrachtige kernen en vitaal landschap

-1.556

-1.939

-2.478

-2.976

Mutaties Positieve gezondheid

-1.807

-1.719

-1.948

-1.892

Mutaties Organisatie en dienstverlening

-2.650

-2.010

-2.508

8.106

11.850

(bedragen x € 1.000)

Structureel

Eindpositie structureel

3 Actualisatie begroting 2023

Incidenteel Startpositie incidenteel

-3.634

-1.906

-1.393

-888

Mutaties Veerkr. kernen en vit. landschap (deel Ruimte)

-1.655

Mutaties Veerkr. kernen en vit. landschap (deel Kap.goederen)

-2.000

Mutaties Positieve gezondheid (deel Sociaal)

-1.690

Mutaties Positieve gezondheid (deel Stipe Tichtby)

-1.000

Eindpositie incidenteel

-9.979

-1.906

-1.393

-888

Begroot jaarsaldo (in samenhang)

-9.935

6.200

10.457

-806

Onttrekking/toevoeging aan de algemene reserve

9.935

-6.200

-10.457

806

Mutaties Organisatie en dienstverlening

Totaal

Van de incidenteel beschikbare ruimte van € 9,1 miljoen gebruiken we € 6,3 miljoen. De niet gebruikte € 2,8 miljoen wordt toegevoegd aan de Algemene Reserve. Daar waar het investeringen betreft ramen we de kapitaallast, zodat die financiële ruimte alvast in de begroting wordt opgenomen. We komen in 2023 nog met afzonderlijke raadsvoorstellen waarin de concrete uitgewerkte investeringsbedragen nader worden toegelicht. In enkele gevallen (Ontmoetingsplaatsen en Buitendienst) is al een voorstel in de raad aan de orde geweest. Uitzondering is de investering in de elektrificatie van het wagenpark. Dat zien we als reguliere vervangingsinvesteringen waar het college over gaat (alleen wordt het nu elektrisch in plaats van diesel). Bedragen die we op de exploitatie plaatsen zijn na raadsakkoord direct beschikbaar voor het college voor zover het 2023 betreft. Dit is gelijk aan de bedragen die in de begroting al in de jaarschijf 2023 zitten.

4 Actualisatie begroting 2023

DE VOORSTELLEN TOEGELICHT

VEERKRACHTIGE KERNEN EN VITAAL LANDSCHAP WONEN Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Realiseren van minimaal 1000 woningen

-80

-40

Bevorderen verhuizen naar levensloopbestendige woningen

-15

Opstellen omgevingsprogramma 'Wonen en Zorg'

-20

Opstellen van een doelgroepenverordening

-20

Taakmutatie Sept.circ.: Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb)

-75

-210

-170

-130

Onderzoeken t.b.v. realiseren van minimaal 1000 woningen

-160

Aanbieden ruimte aan creatieve woonvormen

-130

-290

Subtotaal Incidenteel

Subtotaal

We gaan deze bestuursperiode zeker 1000 woningen bouwen voor met name de doelgroepen die dit het hardste nodig hebben: starters, mensen met lagere inkomens en mensen met een zorgbehoefte. Dit gebeurt door middel van de taskforce “Súdwest bouwt”. Verder starten we een pilotproject voor het huisvesten van personen die vanwege uiteenlopende problematiek niet in reguliere woningen gehuisvest kunnen worden. Ten aanzien van de financiële inzet is het bij wonen zo dat veel te maken kosten worden gedekt door grondexploitaties. Achter veel zaken die we doen qua projecten woningbouw hoeven dus geen extra financiële middelen te worden gezet. Veel zaken sluiten al aan bij onze huidige reguliere inzet. We zien wel een noodzaak tot veel extra capaciteit om de woonambities waar te kunnen maken. Die vraag zit bijvoorbeeld op het terrein van stedenbouw, planeconomie en ruimtelijke ordening en vergunningverlening. We reserveren extra budget om zaken op te kunnen starten, onderzoeken te kunnen doen en het is van groot belang om de data op orde te hebben. De eerste jaren is hier een grotere investering voor nodig. We reserveren daarnaast middelen voor plannen op het gebied van flexibel wonen, het maken van prestatieafspraken, de kleine kernenaanpak en het opstellen van een omgevingsplan Wonen en Zorg en een doelgroepenverordening.

Deze zijn nodig om daarna in de uitvoering een goede en efficiënte slag te kunnen maken. NATUUR, LANDBOUW EN VITAAL LANDSCHAP Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Faciliteren landbouwsector naar toekomstbestendig ondernemen

-271

-256

-200

Natuurinclusief pachtbeleid

-20

Motie insectennetwerk

-150

-441

-426

-370

Subtotaal

5 Actualisatie begroting 2023

Súdwest-Fryslân heeft een divers, afwisselend landschap met een mix van landbouw, recreatie en natuur. We gaan daar zorgvuldig mee om. In ons landschap komen verschillende ontwikkelingen en opgaven samen waar we integraal mee aan de slag gaan. Met een transitie naar een toekomstbestendige landbouw in samenhang met natuur- en biodiversiteitsherstel (o.a weidevogelaanpak), veenweidedoelen en klimaat- en wateropgaven. Water en bodem worden veel meer sturend in de inrichting van ons landschap op ontwikkelingen in plaats van andersom. Succes willen we behalen met een integrale gebiedsgerichte aanpak waarbij we als gemeente voorop lopen, faciliteren en veel ruimte bieden voor experimenten. Súdwest-Fryslân moet een experimenteerregio bij uitstek worden waar we helpen veranderingen tot stand te brengen (o.a. samen met Innovatiepact Fryslân). Met deze aanpak dragen we bij aan de kwaliteit van leven en de gezondheid van onze inwoners. Om slagvaardig te kunnen optreden is investeren nodig. We reserveren budget om de diverse genoemde opgaven en (gebieds-) processen goed te kunnen begeleiden en verder brengen. Binnen dit budget vallen tevens de gesprekken die we met stakeholders willen hebben (de gebiedstafels).

Naast dit budget nemen we conform de motie een bedrag op voor het insectennetwerk (basisplusmodel) en een bedrag voor verlaagde pachtinkomsten door het experimenteren met meer duurzame vormen van landbouw. KLIMAAT EN DUURZAAMHEID Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Elektrificatie wagenpark *

-175

-350

-525

Omgevingsplan klimaatadaptatie

-70

-245

-350

-525

-50

Subtotaal Incidenteel Amendement onderzoek energiebedrijf Subtotaal

* Bij ‘Elektrificatie wagenpark’ gaat het om een extra kapitaallast van € 175.000 per jaar. Hiermee kunnen we een jaarlijkse investering doen van € 1.260.000.

Er ligt voor onze gemeente een zeer grote opgave om te kunnen voldoen aan het klimaatakkoord. De grootste opgave ligt daarbij in de energietransitie en het gasloos maken van zoveel mogelijk woningen. Daarvoor gaan we de komende jaren met een wijkgerichte aanpak en vele plannen verder aan de slag zoals met geo- en aquathermie in Bolsward, Sneek (het eiland) en Heeg. Hiermee halen we 8000 woningen van het gas. Eigenlijk liggen onze ambities hoger. Naast deze wijk- en kerngerichte aanpak zouden we bijvoorbeeld graag kleinschalige initiatieven voor energietransitie van onderop willen faciliteren. Daarin moeten we echter ook reëel zijn. Dit is alleen haalbaar als daar voldoende (extra) financiering tegenover staat vanuit het rijk. Daarnaast onderzoeken wij wat de kansen zijn van een waterstofhub in onze gemeente. We zien toekomst in waterstof als duurzame brandstof van de toekomst. We willen nieuwe ontwikkelingen op het terrein van waterstof steunen en de mogelijkheid bieden om experimenteergebied te zijn. Toegang tot waterstof biedt ook kansen voor werkgelegenheid en economische ontwikkeling. Waterstof zal in de toekomst niet overal beschikbaar zijn, omdat de infrastructuur hiervoor op veel plaatsen ontbreekt. Het kunnen aanbieden van waterstof biedt daarom meerwaarde voor bedrijven die hogere temperaturen vragen en voor zware mobiliteit.

Een waterstofhub heeft hiermee een aantrekkende werking voor dit soort bedrijven. De totale aanpak vergt een zeer grote capaciteitsvraag van onze gemeente, bijvoorbeeld voor het opstellen en begeleiden van de diverse wijkplannen. We hoeven voor deze forse opgave vooralsnog geen extra middelen te begroten. Al deze inzet valt namelijk onder de middelen die we als

6 Actualisatie begroting 2023

gemeente krijgen van het rijk. Dit zijn de middelen voor het programma Klimaatagenda. Wel houden we hier goed de vinger aan de pols over de kosten/ capaciteitsontwikkeling en in hoeverre deze in de toekomst voldoende wordt gedekt vanuit Den Haag. Klimaatadaptatie maakt onderdeel uit van de integrale klimaatopgave die er ligt in ons vitaal landschap. Een belangrijk thema waar we nu nog geen middelen voor in de begroting hebben. We doen daarom het voorstel om incidenteel een bedrag beschikbaar te stellen voor het opstellen van het omgevingsplan klimaatadaptatie. Verduurzaming start uiteindelijk bij onszelf als gemeente. We hebben een zeer omvangrijk wagenpark waar we onze inwoners mee bedienen qua onderhoud gemeente, ophalen afval etc. De komende jaren gaan we aan de slag met een uitgebreide elektrificering van ons wagenpark. ECONOMIE, GASTVRIJHEIDSECONOMIE Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Versterken parelsectoren en arbeidsmarkt

-260

-255

-275

Ondersteunen gastvrijheidseconomie

-170

-120

Werken aan sterke, aantrekkelijke stads- en dorpskernen

-250

Motie vergroening dorpen/steden

-50

-730

-675

-695

Subtotaal

We hebben sociaal-economisch grote uitdagingen. We hebben te maken met een krappe arbeidsmarkt. Bedrijven kunnen vacatures daardoor niet of moeilijk invullen. Het aantal technologische ontwikkelingen is groot waardoor het werk en de opleidingsbehoefte wijzigt. Werken aan de toekomst is mensenwerk. Grote economische- en maatschappelijke vraagstukken beantwoorden we met slimme technische en digitale innovaties. En door nauwe samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijs en overheid maken we deze oplossingen versneld onderdeel van onze leefwereld. Een sterke verbinding tussen innoveren, leren en werken is daarin essentieel. Het arbeidsmarktvraagstuk heeft hoge prioriteit. Doel is om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt nu en in de toekomst zoveel mogelijk op elkaar te laten aansluiten. Daar werken en investeren we met het onderwijs en bedrijfsleven aan, samen met Súdwest werkt. Zo willen we met specifieke projecten zoals YBA en Technolab bijdragen aan verhoging van het aanbod technisch geschoold personeel. De vraag is namelijk groot en het aanbod (veel) te gering, ook in de sectoren als Zorg en Onderwijs. We gaan de toeleiding op de arbeidsmarkt verder verbeteren onder meer door extra inzet om-her- en bijscholing, jobcarving en -coaching en het werven van mkb vaktalent. We vinden het belangrijk dat onze economie en maatschappij verduurzaamt en circulair wordt.

Met bedrijfsleven en partners werken we onder meer aan het circulair maken van onze bedrijventerreinen. Met partners als IPF en Ynbusiness ondersteunen we innovatie en starters met potentie. Met als doel om Súdwest-Fryslân in de toekomst vitaal te houden. Daarbij hebben we specifiek aandacht voor de parelsectoren (maritiem, maakindustrie en agrofood). De gastvrijheidseconomie is voor onze gemeente erg belangrijk en verweven met onze maatschappij. Er ligt veel potentie in de verdere ontwikkeling. We werken al aan een brede visie die de lijnen met de sector moet gaan uitzetten. We investeren onder meer in het op orde krijgen van de visitordata (digitaal nachtregister). Die data zijn van cruciaal belang om inzicht te krijgen en daar qua beleid en acties op te kunnen aansluiten. We gaan meer inzetten op de coördinatie van evenementen: Het beter op elkaar af stemmen qua inhoud en planning en het ondersteunen van organisatoren. Daarbij denken we aan de inzet van een evenementencoördinator. We nemen nu alvast een werkbudget op voor gasvrijheidseconomie waarmee we zaken aanjagen. Op basis van de op te stellen visie gastvrijheidseconomie wordt bepaald of en welke extra inzet verder nodig is.

7 Actualisatie begroting 2023

Om de lokale gastvrijheidseconomie (cultuur, horeca, recreatie en retail) te ondersteunen willen we onze inwoners motiveren om al het moois in onze eigen gemeente te gaan ontdekken en beleven. Wanneer er een degelijk projectplan is, komen we met een voorstel voor de benodigde middelen. Onze historische stads- en dorpskernen maken onze gemeente mede zo aantrekkelijk voor inwoners, bedrijfsleven en bezoekers. We willen de kwaliteit als verblijfsgebieden verder verbeteren. We investeren daarom jaarlijks in de kracht en kwaliteit van stads- en dorpskernen. Dan gaat het bijvoorbeeld om verbeteringen in openbare ruimte, maar ook om ingrepen die bijdragen aan het autoluw maken van de binnensteden. We kunnen niet alles tegelijkertijd maar gaan op basis van een jaarplan prioriteren en leggen daarbij een goede koppeling met andere budgetten: groen, onderhoud kapitaalgoederen en eventuele andere budgetten. VERKEER EN MOBILITEIT Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

-25

-26

-53

-80

Oppakken onveilige verkeerssituaties *

-91

-252

-373

Realiseren fietspaden *

-81

-209

-290

-25

-198

-515

-743

-1.000

Stimuleren meer op de fiets, wandelend of met OV

-150

Campagne verkeersgedrag (toolbox)

-100

Onderzoeken voorrang fietsers op rotondes

-50

-2.015

-3.315

Stadscentra Sneek en Bolsward autoluw maken

Subtotaal Incidenteel Stadscentra Sneek en Bolsward autoluw maken

Herinrichting Binnenstad Bolsward (herstel en fase 2) Subtotaal

* Bij het ‘Oppakken onveilige verkeerssituaties’ en het ‘Realiseren fietspaden’ zijn kapitaallasten opgenomen. Hiermee kunnen we in beide gevallen een bedrag van € 1 miljoen per jaar investeren.

Het verminderen van de verkeersdruk in onze centra vinden we van groot belang voor de veiligheid en kwaliteit. We willen graag dat onze centra prettige verblijfscentra zijn waar inwoners en bezoekers veilig kunnen bewegen. We pakken diverse projecten op zoals: Transferpunt Bolsward, Start proef autoluw Sneek, Transferpunt Oppenhuizerweg, bewijzering binnenstad Sneek. De exacte invulling in Sneek is afhankelijk van de uitkomsten van de proef autoluw maken. We voeren eerst de verkenning autoluw maken uit en nemen daar de hele verkeerscirculatie in Sneek in mee. We gaan aan de slag met de doorgaande route in Bolsward. De eerste fase herstel bestrating Bolsward is in september 2022 akkoord bevonden door de raad en de dekking wordt nu definitief geregeld. Het voorstel is daarbij om de beoogde herinrichting van de binnenstad-doorgaande route direct mee te nemen en hiervoor middelen te reserveren. Dan kunnen we “werk met werk” maken en wordt de overlast voor inwoners en ondernemers beperkter. Veiligheid in het verkeer is voor ons een belangrijke prioriteit. We gaan daarom fysiek aan de slag met onveilige verkeerssituaties, onder andere in 30 kilometer zones. Daar nemen we investeringsmiddelen voor op. Tevens werken we aan bewustwordingscampagnes om positief verkeersgedrag te realiseren. Er wordt een Toolbox ontwikkeld die in elke kern kan worden ingezet.

Verder gaan we aan de slag met het oplossen van de verkeerssituatie op de Oppenhuizerweg en de Afrit A7/ N7. We gaan hier co-financiering voor realiseren. Daarnaast nemen we een bedrag op voor het opstellen van een mobiliteitsvisie en uitvoeringsprogramma. Súdwest-Fryslân is een echte fietsgemeente met een groot netwerk van fietspaden tussen de dorpen en steden. De komende jaren gaan we hierin verder investeren, met name als het gaat om het

8 Actualisatie begroting 2023

verbeteren van de verkeersveiligheid woon-werk en school. We investeren jaarlijks en realiseren cofinanciering zodat we meerdere fietspaden kunnen aanleggen. We gaan een campagne Súdwest op de Fiets lanceren om onze inwoners te motiveren om frequenter de fiets te pakken. Verder gaan we concreet met de fietsverbinding Exmorra aan de slag. Ook zullen we de financiële impact onderzoeken van de verkeerskundige aanpassingen wanneer fietsers op rotondes voorrang gaan krijgen. KERNEN EN WIJKEN Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

-60

-198

-75

-150

-225

Ondersteunen ontmoetingsplaatsen aandachtswijken en -dorpen

-40

Subsidiëren van laagdrempelige activiteiten

-50

-150

-225

-438

-513

Nieuwbouw Klameare Subsidiëren groot onderhoud en verduurzaming *

Subtotaal

* Bij ‘Subsidiëren groot onderhoud en verduurzaming’ is een jaarlijkse extra kapitaallast opgenomen van € 75.000. Hiermee kunnen we jaarlijks € 1.391.000 investeren (ca. 10 ontmoetingsplaatsen per jaar).

Onze ontmoetingsruimten zijn een belangrijke plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en laagdrempelige- en preventie activiteiten plaatsvinden. Daarom gaan we op diverse manieren aan de slag met het investeren in de ontmoetingsruimten. We hebben een voorstel gedaan aan de raad van december 2022 met betrekking tot de nieuwe Klameare in Workum. De dekking hiervan is opgenomen in deze actualisatie. Voorstel is dat de gemeente een nieuwe Klameare bouwt en verhuurt. Dit leidt tot een exploitatietekort van € 198.000 voor Stichting De Klameare, dit kan de Klameare niet opbrengen. Wij stellen voor dat de gemeente garant staat voor het begrote jaarlijkse exploitatietekort onder de voorwaarde dat de gemeente en de stichting Kultuerhus de Klameare een gezamenlijke inspanningsverplichting aangaan om het tekort op termijn terug te brengen. We willen de komende 10 jaar alle ontmoetingsplaatsen maximaal verduurzamen. “0 op de meter” en/of “van het gas af” zijn daarin onze ambities. Hierbij willen we op zoek naar innovatieve oplossingen voor dit bijzondere vastgoed. In deze opgave willen we koppelkansen benutten met het onderwijs en het bedrijfsleven. Om deze ambitie waar te maken willen wij dit 100% financieren via een mix van fondsen en bijdragen van andere overheden, naast onze gemeentelijke bijdrage. Hierbij willen wij eventueel achterstallig onderhoud meenemen.

De ontmoetingsplaatsen zijn dan klaar voor de toekomst. Dit heeft een gunstig effect op de exploitatie en duurzaam gebruik. Dit voorstel is in de raad van december 2022 inhoudelijk behandeld, en de dekking is opgenomen in deze actualisatie van de begroting. We starten met een gebiedsgerichte aanpak om gezondheidsachterstanden aan te pakken. We gaan middels het gedachtegoed van positieve gezondheid samen met de inwoners en de belangrijke partners aan de slag. Contact leggen, elkaar ontmoeten, verbinden, is hierbij essentieel. Een aantrekkelijke ontmoetingsruimte waarin dat kan is daarbij een voorwaarde. Wij stellen een budget beschikbaar om de besturen van ontmoetingsruimten in aandachtswijken en aandachtsdorpen te ondersteunen om de verbinding te leggen met de gebiedsgerichte aanpak gezondheidsbeleid. We willen laagdrempelige activiteiten stimuleren. Activiteiten die voor ieder toegankelijk zijn en bijdragen aan onze doelen van o.a. vroegsignalering van zorg- en ondersteuningsvragen, preventie, activeren en het voorkomen en verlichten van eenzaamheid.

9 Actualisatie begroting 2023

POSITIEVE GEZONDHEID ZORG EN WELZIJN Structureel (bedragen x € 1.000) Verhogen waardering mantelzorgers naar 100 euro Subtotaal

2023

2024

2025

2026

-45

-140

Incidenteel Voorfinancieren SPUK (Preventie) Subtotaal

We streven naar het verkleinen van gezondheidsachterstanden en sociaal-economische verschillen, we handelen daarbij vanuit het model van positieve gezondheid. En we willen een gemeente zijn waar ouderen lang(er) vitaal blijven. Uit de gezondheidsmonitor (18 jr. en ouder) blijkt dat we op een aantal indicatoren slechter scoren dan het landelijk of Fries gemiddelde. Dat willen we verbeteren. We gaan de basisvoorwaarden versterken, inwoners helpen een gezonde leefstijl te volgen en werken aan een goed netwerk voor preventie en de zorg voor kwetsbare ouderen. Ook willen we inzetten om een dementievriendelijke gemeente te worden en ondersteuning van mantelzorgers versterken. We willen een sterke sociale basis in de wijken en dorpen waarbij iedereen echt mee kan doen aan laagdrempelige activiteiten en elkaar kan ontmoeten. Daarom gaan wij de Stipepunten versterken, vrijwilligerswerk promoten en vrijwilligerswerk ondersteunen. Het ministerie van VWS is bezig een brede Specifieke uitkering (SPUK) te ontwikkelen voor preventie, gezondheid, sport, cultuur en sociale basis. Deze wordt begin 2023 aangevraagd en ontvangen gaandeweg datzelfde jaar. De kosten van activiteiten kunnen naar verwachting uit de brede SPUK worden bekostigd, maar de hoogte en voorwaarden zijn op dit moment nog niet bekend.

Om toch voortvarend van start te gaan in 2023 is er een voorfinanciering opgenomen zodat geplande activiteiten geen vertraging oplopen. Als de SPUK toch snel beschikbaar komt dan hoeven we de middelen niet te gebruiken. Indien de SPUK niet toereikend is dan zullen we dit inbrengen bij de begroting 2024. BESTAANSZEKERHEID Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Communiceren minimaregelingen

-50

Verhogen gebruik regelingen van 40 naar 80%

-425

-500

Motie wachtlijst beschut werk

Taakmutatie Sept.circ.: Asiel (inburgering)

-215

-165

-690

-665

-500

-1.200

-350

-1.000

-2.550

Subtotaal Incidenteel Verhogen energietoeslag tot 140% sociaal minimum Opstartkosten Súdwest Tichtby Stipe Tichtby Subtotaal

Bestaanszekerheid is de zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen, zekerheid van werk en mee kunnen doen in de samenleving. Een lidmaatschap van een vereniging moet voor iedereen betaalbaar zijn. We willen voorkomen dat mensen door schulden of armoede niet mee kunnen doen.

10 Actualisatie begroting 2023

Er zijn veel regelingen voor inwoners. Maar 40% van de inwoners die in aanmerking komen voor deze regelingen weten de gemeente te vinden. In 2023 streven we naar een bereik van 50%. Uiteindelijk streven we in deze collegeperiode naar een bereik van 80%. Daarvoor is het nodig om stevig in te zetten op een communicatie-aanpak rond deze regelingen. We gaan onder andere de website vereenvoudigen en campagnes ontwikkelen. Als we het bereik van de minimaregelingen verhogen, leidt tot een verhoging van uitgaven op deze regelingen. We onderzoeken de mogelijkheden van een gratis OV-pas vanaf 2024 voor mensen met een laag inkomen, dit betrekken we bij de integrale afweging van het nieuwe beleid armoede en schulden. Er staan momenteel 32 mensen op de wachtlijst nieuw Beschut Werk. Omdat er op jaarbasis slechts enkelen zijn te plaatsen en er jaarlijks weer nieuwe mensen op de wachtlijst worden geplaatst, staan mensen jaren op de wachtlijst en staan ze stil in hun ontwikkeling. Op basis van een motie van de raad gaan we onderzoeken wat het kost om deze wachtlijsten aan te pakken en wat de huidige kosten zijn van bijv. dagbesteding en uitkering. Incidenteel bestaanszekerheid Om huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum snel te ondersteunen bij de stijging van de energieprijzen is door het ministerie van SZW de energietoeslag ontwikkeld.

De reikwijdte van deze toeslag is echter beperkt. Niet alle huishoudens met een klein inkomen zijn hierdoor geholpen. Daarom breiden wij de energietoeslag uit naar huishoudens met een inkomen tot 140% van het sociaal minimum. Dit gaat om een potentiele doelgroep van 2159 huishoudens. Van oktober 2022 tot april 2023 gaat ‘SWF Tichtby’ de wijken en dorpen in om meer inwoners te bereiken en te informeren over de energietoeslag, bespaartips en andere minimaregelingen. Met persoonlijk contact in de buurt van inwoners pakt de gemeente een actieve rol in de aanpak van (energie)armoede. We willen deze aanpak in de rest van 2023 doorzetten, maar wel al begin 2023 te starten met een evaluatie en deze aanpak zoveel mogelijk te koppelen aan andere acties onder ‘vernieuwen dienstverlening’. We willen leren van deze aanpak: wat zijn de resultaten en wat werkt en wat werkt niet. Op grond van die evaluatie kunnen we dan halverwege 2023 met een duurzame aanpak starten. We denken daarbij aan duurzame structurele oplossingen zoals het informeren en instrueren van sleutelfiguren die iedere dag in de gebieden zijn en onze inwoners ontmoeten. De energiecrisis en inflatie slaan hard toe. Ook onze inwoners zijn de afgelopen tijd een veel groter deel van hun inkomen kwijt aan eerste levensbehoeften als energie en boodschappen.

Er zijn al veel voorzieningen en maatregelen getroffen om inwoners te ondersteunen. Ondanks deze maatregelen komen een aantal inwoners in acute financiële problemen. We stellen in 2023 een fonds beschikbaar (onder de naam Stipe Tichtby) voor inwoners en maatschappelijke initiatieven. Individuele inwoners die in acute financiële problemen komen, door hoge inflatie of door de huidige energiecrisis, kunnen een beroep doen op het noodfonds. Daarnaast kunnen maatschappelijke initiatieven die collectief ondersteuning kunnen bieden aan inwoners met acute financiële problemen een eenmalige aanvraag doen in het eerste kwartaal van 2023. We vragen de Wmo-adviesraad en de WWB cliëntenraad om ons te adviseren over de toekenning. Het is een crisismaatregel, daarom hebben wij vooruitlopend op de besluitvorming door de raad reeds voorbereidingen getroffen, zodat we slagvaardig kunnen handelen.

11 Actualisatie begroting 2023

JEUGD EN ONDERWIJS Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Investeren in preventie en vroegtijdige signalering

-125

-25

Opstellen nieuw huisvestingsplan

-40

Indexeren investeringsprogramma onderwijshuisvesting

-37

-46

-55

-64

Doorgaan met de weekend- en zomerschool

-42

-50

Investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd

-25

-50

-25

Indexeren jeugdzorg

-500

-769

-671

-655

-639

Subtotaal

* Bij ‘Indexeren investeringsprogramma onderwijshuisvesting’ zijn extra kapitaallasten opgenomen, als gevolg van het ophogen van alle zodat alle op het investeringsprogramma nog beschikbare investeringsbedragen kunnen worden verhoogd met 12%.

We willen dat alle kinderen gelijke kansen krijgen en hun talenten kunnen ontwikkelen. Daarom investeren we in preventie (de Friese preventieaanpak) en vroegtijdige signalering om zoveel mogelijk te voorkomen dat ze in de zorgtrajecten terecht komen. We willen ouders laagdrempelig en tijdig helpen met problemen thuis en in de opvoedingssituatie. Het blijkt dat bij 80% van de kinderen die ondersteuning vragen vanuit de jeugdwet sprake is van een echtscheidingssituatie. Daarom ontwikkelen we de preventieve aanpak rondom echtscheiding door en breiden we die uit naar andere kernen. We voeren deze aanpak nu alleen uit in gebieden waar veel echtscheidingen voorkomen. We gaan door met de Weekendschool voor kinderen en jongeren die minder mogelijkheden en kansen hebben om in aanraking te komen met onderwerpen als wetenschap, cultuur en techniek. Er is een verhoging van de subsidie nodig vanwege stijgende prijzen. Sommige kinderen en/of jongeren hebben naast ondersteuning in het onderwijs ook jeugdhulp en/of zorg nodig om naar school te kunnen gaan. We starten 2 pilots onderwijs-zorgarrangement, die we gezamenlijk met onderwijs en samenwerkingsverband passend onderwijs financieren. Het aantal huisartsen waar een praktijkondersteuner POH-GGZ Jeugd werkzaam is gaan we uitbreiden.

Door te investeren in deze preventieve ondersteuning, verwachten we dat we besparen op de kosten van de specialistische jeugdhulp. Er zijn tijdelijk extra middelen nodig, daarna kunnen de kosten gedekt worden uit de verschuiving van de middelen specialistische ondersteuning. De inkoop Jeugdhulp is met een jaar uitgesteld. Dit heeft als gevolg dat de huidige contracten met een jaar worden verlengd. De verlenging gaat gepaard met een indexering. Daar hadden we in de begroting nog geen rekening mee gehouden. Berekend is dat de uitgaven met € 750.000 zouden kunnen toenemen. We stellen daarom voor om de budgetten voor de Jeugdhulp te verhogen met € 500.000 structureel. Dit is lager dan de berekende € 750.000. Door hervormingen in de jeugdzorg hopen we de stijging van de kosten te beperken. Ook komt de nieuwe inkoop er nog aan, zij het een jaar later. We moeten dus afwachten hoe hoog de structurele uitgaven precies gaan worden. Mocht blijken dat € 500.000 toch een te beperkte inschatting is, dan kunnen we een verdere verhoging meenemen in de programmabegroting 2024. Een eventueel tekort in 2023 kunnen we incidenteel opvangen. Onderwijs moet zoveel mogelijk plaatsvinden in duurzame, inspirerende en functionele gebouwen, die een goed binnenklimaat hebben en voor alle partijen binnen de beschikbare middelen te exploiteren zijn.

Daarom stellen we samen met de schoolbesturen een nieuw toekomstbestendig Integraal Huisvestingsplan (IHP) onderwijs op voor het primair, voortgezet en speciaal onderwijs. We indexeren de bedragen uit het investeringsprogramma onderwijshuisvesting met 12% aangezien de bouwkosten fors zijn gestegen.

12 Actualisatie begroting 2023

SPORT, BEWEGEN EN SPEELTUINEN

Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

-35

Bewegen in de Openbare Ruimte

-140

Keuren buitensport- en speelmogelijkheden

-55

Motie Sportmiddelen

-100

-295

-330

Investeren in buitensport accommodaties

Subtotaal

Sport en bewegen zijn sociale verbinders. Het draagt bij aan gezonde, weerbare en gelukkige inwoners. Door sport en bewegen ontmoeten mensen elkaar. We zetten in op het realiseren van (veilige) voorzieningen om dat mogelijk te maken. We hebben 14 kunstgrasvelden voor de beoefening van voetbal, hockey en korfbal. In de komende 10 jaar zijn vrijwel al deze velden aan vervanging toe. In de periode 2023-2026 willen we een aantal kunstgrasvelden vervangen door natuurgras en een aantal kunstgrasvelden vervangen door nieuwe kunstgrasvelden. Naast sporten en bewegen bij verenigingen, zijn mensen buiten aan het bewegen, in de openbare ruimte. We roepen een subsidieregeling ‘Bewegen in de openbare ruimte’ voor de realisatie van projecten in het leven. Hiervoor is in november 2022 een raadsvoorstel behandeld. De dekking van dit voorstel is in deze actualisatie meegenomen. De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid van speeltoestellen en sport- en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte op gemeentegrond. We hebben een wettelijke verplichting om de toestellen te keuren en deze regels zijn door de jaren heen steeds strenger geworden. We willen deze keuring extern laten uitvoeren om de onafhankelijkheid van onze keuringen te waarborgen. Wij willen zoveel mogelijk mensen in beweging te brengen, met gelijke kansen voor iedereen.

Sporters met een beperking ervaren meer drempels om te gaan bewegen. Eén daarvan is de aanschaf van sporthulpmiddelen. Wij ontwikkelen een regeling sporthulpmiddelen, zodat (aangepaste) sporthulpmiddelen kunnen worden aangeschaft en sporters met een beperking meer kunnen gaan sporten. CULTUUR, TAAL EN ERFGOED Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Ondersteunen van kunst en cultuur en musea

-410

-370

Ondersteunen van de samenwerking van onze musea

-8

-418

-378

Subtotaal

Súdwest-Fryslân is rijk aan kunst, cultuur en erfgoed en bruist van de culturele activiteiten. We hebben prachtige professionele instellingen, maar ook de kracht van de kleine verenigingen en vrijwilligersorganisaties. We willen deze verenigingen ondersteunen. We herijken de jaarlijkse subsidies voor musea, zodat deze beter aansluiten bij het vastgestelde beleid. Doordat er nu meer musea worden opgenomen in de regeling, vereist dit een verhoging van het subsidiebudget. En we willen de samenwerking van onze musea ondersteunen. Daarom subsidiëren we de stichting Samenwerkende Musea SWF. We blijven betrokken bij het proces in een rol die passend is voor de gemeente.

13 Actualisatie begroting 2023

ORGANISATIE EN DIENSTVERLENING SAMENWERKEN EN EUROPA Structureel (bedragen x € 1.000) Lokale democratie Subtotaal

2023

2024

2025

2026

-50

Strategische samenwerking is belangrijk om vroegtijdig in te spelen op relevante politieke ontwikkelingen en besluitvorming. Daarom participeren we in een flink aantal netwerken, zoals SNN en hebben we als gemeente een Europa-strategie. De inzet op fondsen- en subsidieverwerving verdient meer aandacht, zodat wij meer co-financiering kunnen binnenhalen om onze doelen te realiseren. Hierbij past het aantrekken van een fondsenwerver. Het versterken van maatschappelijke betrokkenheid en het versterken van de lokale democratie begint bij onze jeugd. We continueren daarom de projectdagen op middelbare scholen (in samenwerking met Tienskip – een organisatie voor een door jongeren) en de kinderconferentie en de kinderburgemeester (in samenwerking met Stichting de Kleine Ambassade). DIENSTVERLENING Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Organiseren laagdrempelige dienstverlening tichtby

-100

Inzetten van data voor complexe vraagstukken

-100

Verbeteren digitale dienstverlening

-540

-260

-498

-740

-260

-758

Huisvesting Buitendienst Subtotaal

Onze gemeente is groot. Voor sommige inwoners voelt daarmee de gemeente te ver weg. Dat kin en moat oars. Persoanlik en tichtby is het credo. Juist in de lokale mienskip schuilt de kracht die we moeten ondersteunen. Door dichtbij te zijn en waar nodig zaken lokaal te organiseren en te verbinden. Door maatwerk te leveren in onze dienstverlening en oplossingen vóór regels te laten gaan. Door te (laten) ontmoeten maar ook door digitaal beter te verbinden. We zetten in op datgene wat er in de verschillende kernen aanvullend nodig is om laagdrempelige dienstverlening te organiseren. Daarbij experimenteren we met verschillende vormen van fysieke en digitale dienstverlening. Een deel daarvan kunnen we financieren vanuit de middelen die door het Rijk beschikbaar zijn gesteld voor versterking van de dienstverlening (de zgn. POK-middelen, incidenteel beschikbaar t/m 2027). De besteding van deze POK-middelen vraagt een nadere analyse en afweging. Vooruitlopend daarop is al wel de pilot Sociaal Raadslieden omgezet naar structurele middelen. Op het gebied van (digitale) communicatie investeren we in het contact met onze inwoners. Inwoners moeten hun vragen sneller kwijt kunnen middels direct en zorgvuldig contact. We zetten in op begrijpelijke brieven, eenvoudige (digitale) formulieren en een betere inrichting van de website.

Verder willen we onze Friese taal meer zichtbaar maken, zoals in berichtgeving op onze sociale media, brieven en interne (bestuurlijke) stukken. Dit vraagt om een Fryske oersetter die structureel in dienst komt van de gemeente. Onze ambities om dichtbij te zijn en ons dichtbij te organiseren raakt ook de huisvesting van de ambtelijke organisatie. Dit is een onderwerp dat we in 2023 gaan agenderen. Voorstellen daartoe die leiden tot een financiële impact zullen bij de begroting 2024 aan de raad worden voorgelegd.

14 Actualisatie begroting 2023

In de raadsvergadering van december 2022 is een raadsvoorstel behandeld voor de huisvesting van de buitendienst. In deze actualisatie is de dekking van dat voorstel meegenomen. WERK EN ARBEIDSMARKT Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Arbeidsmarktpositionering

-100

Subtotaal

Door in te zetten op zowel de positionering van SWF als werkgever (arbeidsmarktpositionering) als ook gerichte campagnes in te zetten voor moeilijk vervulbare vacatures is de verwachting dat we gemakkelijker de goede mensen binnen kunnen halen omdat we beter vindbaar zijn. Hiermee maken we mede mogelijk dat de bestuurlijke en ambtelijke ambities gerealiseerd worden. VEILIGHEID EN HANDHAVING Structureel (bedragen x € 1.000) Ondermijning Subtotaal

2023

2024

2025

2026

-60

Veiligheid is een belangrijk onderwerp in onze samenleving en is een essentieel fundament voor een duurzame toekomst en brede welvaart. Súdwest-Fryslân zet in op een vitale en aantrekkelijke gemeente, zowel voor stedelijk als landelijk gebied. Veiligheid is daarbij de basis, iedereen wil zich veilig voelen in de eigen leefomgeving. We zetten constant in op het tegengaan van criminaliteit en ondermijning, met name in preventieve zin. We zoeken altijd passende combinaties van preventie en repressie binnen de diverse domeinen van veiligheid (sociale en fysieke veiligheid). Het accent ligt op preventie; we willen zoveel mogelijk naar de voorkant, risico’s beheersen. Maar waar nodig handhaven - we zetten tijdig en gericht onze instrumenten in. In 2022 heeft onze gemeente met de overige Friese gemeenten de Intentieverklaring Friese Norm ondertekend, met als doel om de komende jaren als Friese overheid in gezamenlijkheid aan de slag te gaan. De gemeente wil hier structurele formatie op inzetten: bewustzijn verhogen, signalen zorgvuldig en eenduidig oppakken, (bestuurlijk) instrumentarium op orde brengen/inzetten en het bevorderen van toezicht/handhaving. Met de Wet Bibob kunnen we onze vergunningen, aanbestedingen en opdrachten beschermen tegen misbruik.

Meer specialistische inzet op de wet Bibob is gewenst om te voorkomen dat we ongewild criminele activiteiten faciliteren, we willen hier structurele formatie op inzetten.

15 Actualisatie begroting 2023

ONTWIKKELFONDS Tot vorig jaar was het Ontwikkelfonds gekoppeld aan de Ontwikkelagenda’s Sneek, Bolsward, Ut de Mienskip en IJsselmeerkust. Bij de begroting 2022 is besloten om van dit fonds een integraal (ontschot) fonds te maken. De volgende kaders worden hierbij gehanteerd: - Impactvolle projecten met een bovenregionale uitstraling - Breed inzetbaar voor de gehele gemeente (dus niet specifiek gekoppeld aan een gebiedsagenda) - Projecten die bijdragen aan de SDG’s - Multiplier (onder andere vanuit landelijke en/of Europese fondsen) Hiermee geeft het fonds het college en de raad wendbaarheid om op projecten die breed meerwaarde hebben, op basis van goede uitgangspunten te kunnen acteren. Daarmee kunnen we als gemeente leveren waar andere partners dat ook doen. Voorbeeld hiervan is de recente borging van € 1 miljoen jaarlijks voor de uitvoeringsagenda IJsselmeerkust samen met provincie, Wetterskip en De Fryske Marren. Voor deze begroting betekent het dat we geen bedragen hebben opgenomen met als dekkingsmiddel het Ontwikkelfonds. We zien wel diverse mogelijke projecten die daar waarschijnlijk goed voor in aanmerking komen, bijvoorbeeld Waterstad Sneek, of ontwikkeling Bolsward West. Voor dit soort projecten is dan eerst een nadere uitwerking en besluitvorming nodig, waarbij het fonds als dekking zou kúnnen dienen.

We merken dat er met enige regelmaat vragen op de gemeente afkomen die heel goed passen binnen de gedachte van het Ontwikkelfonds, maar wel vragen om een snelle reactie. Voorbeeld daarvan is de recente vraag om mee te doen in een Europese subsidieaanvraag met partners De Fryske Marren en provincie. Op dergelijke vragen moeten we eigenlijk snel kunnen schakelen. Met de huidige werkwijze is dit lastig omdat inzet van het Ontwikkelfonds altijd via de raad loopt. Het antwoord op een dergelijke vraag neemt daarmee enige maanden in beslag. We lopen daarmee risico om goede kansen mis te lopen. Het voorstel is nu om binnen de benoemde kaders van het fonds te komen tot een snel in te zetten deel waarover het college zelfstandig kan beslissen. Concreet kan dat gaan om een deel van het fonds van jaarlijks maximaal 350.000 euro (investering/incidenteel). Uiteraard moet dit wel voldoen aan de kaders van het fonds. De raad zal over dergelijke besluiten dan actief worden geïnformeerd. Het zal hierbij vanzelfsprekend niet gaan om voorstellen die op een andere manier zijn voorbehouden aan de raad. We denken dat we met een dergelijk beperkt, door het college te besteden, deel van het fonds de werking van het fonds verder kunnen verbeteren.

Het voorstel is kortom om het Ontwikkelfonds op dit moment niet aan te spreken en flexibel beschikbaar te houden voor passende projecten èn om een snel door college in te zetten deel van maximaal 350.000 euro per jaar in het fonds beschikbaar te hebben. Voor een overzicht van het Ontwikkelfonds verwijzen we naar de bijlage.

16 Actualisatie begroting 2023

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING Structureel (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Bedrag voor personele inzet op alle voorgaande punten

-1.700

Subtotaal

Uit de Programmabegroting In de Programmabegroting 2023 is reeds aangegeven dat we te maken hebben met grote spanning op de arbeidsmarkt. En dat in een tijd die zich vooral kenmerkt door complexe opgaven waarvan de omvang en impact nog niet altijd kunnen voorzien. We hebben te maken met de energiecrisis (en armoede), de woningbouwopgave, klimaatadaptatie, de veenweide-aanpak en funderingsproblematiek, de toekomst van de landbouw, circulaire economie en niet te vergeten de migratieproblematiek. Dit alles vraagt een professionele en wendbare organisatie. Een organisatie die zich flexibel kan organiseren om op de juiste momenten koersvast onze uitdagingen aan te kunnen. Dat vraagt flexibel meebewegen van de organisatie en van de beschikbare menskracht. De spanning op de arbeidsmarkt laat zien dat dat laatste een enorme uitdaging is. In diverse sectoren is er een mismatch op de arbeidsmarkt waardoor beschikbare arbeidskrachten schaars zijn. En dat merken wij ook. We zien dan ook voor ons dat onze flexibele personeelsschil meer zal fluctueren dan andere jaren. Tijdelijke externe inhuur op opgaven en transities zal onontkoombaar zijn. AMBITIE = UITVOERING = CAPACITEIT

Voor de uitvoering van de ambities die zijn opgesteld in het kader van deze Actualisatie is capaciteit nodig. Door de uitbreiding van taken op verschillende beleidsterreinen, zowel binnen het sociale als het ruimtelijke domein, blijven werkzaamheden liggen. De druk heeft tot gevolg dat het ziekteverzuim stijgt, wat weer leidt tot en een (ongewenst) hoge externe inhuur. Hiermee raakt de verhouding tussen vast personeel en externe inhuur uit balans, waarmee zowel de kwaliteit als de kwantiteit van onze dienstverlening richting de inwoners verder onder druk komt te staan. De ambities in deze Actualisatie zijn geordend langs de volgende lijnen: ▪ Veerkrachtige Kernen en Vitaal Landschap ▪ Positieve Gezondheid ▪ Organisatie en Dienstverlening Om de ambities waar te kunnen maken is een structurele extra inzet van 1,7 miljoen euro nodig. Gerelateerd aan de extra structurele last van circa 7 miljoen euro in 2026 is dat een percentage van circa 24%. Eenzelfde verhouding (23%) zien we bij de totale resterende omvang van onze begroting (310 miljoen euro) gerelateerd aan de personele inzet die al is opgenomen in de begroting (72,8 miljoen euro). We zullen bij de inzet niet ontkomen aan (tijdelijke) inhuur gelet op de huidige arbeidsmarkt. Ons streven zal echter steeds zijn om daar waar mogelijk functies structureel in te vullen. Dit om kennis en kunde in de organisatie te borgen.

De verdeling van deze extra inzet is een verantwoordelijkheid van de directie.

17 Actualisatie begroting 2023

VERLOOP ALGEMENE RESERVE Bovenstaande mutaties leiden tot een volgend verloop van de Algemene Reserve: Ontwikkeling Algemene Reserve

2023

2024

2025

2026

Verwachte stand volgens Berap sep., okt. 2022

23.355

11.360

17.560

28.016

Af: Energietoeslag 2022

-1.160

(bedragen x € 1.000)

Af: Energiecompensatie maatschappelijke instellingen

-900

Verwacht resultaat 2023-2026 structureel

8.106

11.850

Verwacht resultaat 2023-2026 incidenteel

-9.979

-1.906

-1.393

-888

Verwachte stand per 31/12

11.360

17.560

28.016

27.211

> Niveau weerstandsvermogen

8.300

Vrij besteedbaar

3.060

9.260

19.716

18.911

Dit betekent dat per 2026 er een vrij besteedbare ruimte is van € 18,9 miljoen. Met het oog op gedegen financieel vinden we het verstandig om deze ruimte beschikbaar te houden. We zitten immers in onzekere tijden. Hiernaast is nog onduidelijk hoe de Algemene Uitkering zich zal ontwikkelen in 2026 en de jaren daarna. Het bedrag van € 18,9 miljoen hebben we op dit moment ook nog niet, maar ontstaat pas in de jaren 2024 en 2025.

18 Actualisatie begroting 2023

Bijlage – Overzicht Ontwikkelfonds Ontwikkelfonds

Totaal t.m. 2026

t.m. 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Totaal beschikbaar gesteld

32.830.424

Krediet Gelabeld Beschikbaar

15.069.176 7.431.324 10.329.925

17.300.000 12.475.432 250.000 4.574.569

3.000.000 1.904.581 5.669.988

3.000.000 344.581 2.981.324 5.344.083

3.530.424 344.582 2.200.000 6.329.925

3.000.000 2.000.000 7.329.925

3.000.000 10.329.925

Te activeren

22.300.000

2.000.000

Beschikbaar krediet/In besluitvormingstraject Binnenstad fase 1 Bolsward, Hist. Centrum Westergo Bolsward-west (ontsluiting) HCW Sneek, Stationsgebied - fase 2 De Hemmen III Aanpassing recreatiegebied rondom De Hemmen III Rondweg Warns Rondweg Warns Hoogspanning Pasveer voorbereidingskrediet Museum Hindelopen

9.233.251

In besluitvormingstraject: Sneek Stationsgebied Sneek, Stationsgebied - fase 2 (reservering prijsstijging)

100.000 1.000.000 800.000 1.531.000 200.000 2.400.000 400.000 1.300.000 200.000 107.251 300.000 795.000 100.000

12.300.000 8.038.251 100.000 1.000.000 800.000 1.531.000 200.000 2.400.000 400.000 1.300.000 200.000 107.251 -

4.892.749

Nog beschikbaar te activeren

8.174.000

4.261.749

Eenmalig

10.530.424

5.000.000 4.437.181 120.000 50.000 140.500 25.000 200.000 70.000 161.425 70.000 80.000 10.000 166.256 37.500 100.000 162.500 125.000 50.000 50.000 40.000 700.000 50.000 40.000 100.000

Beschikbaar gesteld krediet 5.835.925 Aquaduct - onderzoeksgeld 120.000 Gebiedsvisie sportpark 50.000 Lichtplan Bolsward 140.500 Ontwikkeling bedrijventerrein, icm upcycle energy-valley 25.000 Sneek, Stationsgebied - fase 1 200.000 Aanpak de Potten 70.000 Sneek IJlsterkade 161.425 Stedenbouwkundige visie Sneek 70.000 Vitaliteit binnenstad, verkennen en voorbereiden 80.000 Kwaliteit toegangspoorten deelvisie spoorzone 10.000 Versterking Friese IJsselmeerkust (co financiering) 1.200.000 Atlantic Wall 37.500 Waddenfonds - beleving kornwerderzand 100.000 IJsselmeerkust - DNA (100k), fietspad + poort Frl 162.500 Cofinanciering 125.000 Bijdrage projectbureau De Nieuwe Afsluitdijk (2021) 50.000 Poort van Friesland 50.000 Onderzoek veilige fietsverbindingen 40.000 Regeling Út de Mienskip 700.000 Tafel van Makkum 50.000 Ambitiedocument 40.000 Toekomstvisie Woudsend (Pilot Integraal Gebiedsgericht Werken) 100.000 flexibiliteitsbudget

300.000

1.892.749

1.250.000

1.750.000

642.749 1.000.000 500.000 750.000

500.000 750.000

750.000

5.066.749

5.174.000

5.924.000

6.174.000

8.174.000

1.000.000

1.000.000 1.530.424

1.000.000 -

709.581

344.581

344.582

344.581

344.582

100.000

1.789.000 365.000

1.789.000

2.538.575

250.000

1.088.575 138.575

950.000

138.575 Programatischa Aanpak Grote Wateren (PAGW) (co financiering) 1.400.000 DNA (co financiering) 250.000 Ijsselmeeropgave 750.000

250.000

700.000

250000

Nog beschikbaar eenmalig

312.820

170.083

405.925

1.155.925

Afgeronde projecten In besluitvormingtraject: Herstelwerkzaamheden binnenstad Bolsward Gelabeld Sneek, IJlsterkade

2.155.925

795.000 100.000

Gelabeld Hoogspanning pasveer Sportcarroussel Sluis Ijsselmeeropgave

642.749 1.000.000 1.000.000 2.250.000

1.195.000

365.000

603.239

250.000

2.155.925

19 Actualisatie begroting 2023

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12235099/1