Bijlage - Jaarstukken 2024
Tekst van het document
Colofon
Gemeente Súdwest-Fryslân Postbus 10.000 8600 HA Sneek (0515) 48 90 00 www.sudwestfryslan.nl
Pagina 2 van 219
O24.003054
Leeswijzer
Voor u liggen de jaarstukken 2024: het jaarverslag en de jaarrekening. Het college legt hiermee verantwoording af aan de gemeenteraad over het afgelopen bestuursjaar. We leggen vast hoe, vanuit de Programmabegroting 2024 (vastgesteld in november 2023), ontwikkelingen gestalte hebben gekregen. Is gelukt wat we voor ogen hadden? Of hebben onvoorziene ontwikkelingen of bewuste koerswijzigingen geleid tot een aangepaste uitkomst?
1.
Bestuurlijke hoofdlijnen
We geven op hoofdlijnen inzicht in de resultaten van de jaarstukken. In de hierna genoemde punten 2 en 3 lichten we dit nader toe. Daarnaast tonen we enkele overzichten en geven we de bestuurlijke structuur weer per ultimo 2024.
2.
Jaarverslag
In het jaarverslag geven we de beleidsinhoudelijke en financiële hoofdlijnen van 2024 aan. Zijn de voorgenomen doelstellingen en resultaten bereikt? Welke activiteiten en middelen zijn ingezet? De verantwoording vindt plaats per programma. We beantwoorden de vragen “Wat wilden we bereiken?” en “Wat hebben we daarvoor gedaan?” Ook vermelden we “Wat heeft het gekost?”
3.
Jaarrekening
In de Jaarrekening gaan we (aanvullend) in op de financiële toelichting op 2024. We brengen de balans in beeld en geven hierop een toelichting. Daarna geven we een financieel beeld per programma. We richten ons specifiek op de grotere afwijkingen. We vermelden of afwijkingen al dan niet een incidenteel of een structureel effect hebben.
4. 5.
Controleverklaring
De Jaarrekening is door de (onafhankelijke) accountant gecontroleerd. De verklaring is bijgevoegd.
Bijlagen
Er zijn drie bijlagen opgenomen: A: Beleidsindicatoren B: Overzicht investeringskredieten groter dan € 100.000 C: Overzicht incidentele kredieten groter dan € 100.000
Pagina 3 van 219
O24.003054
Inhoudsopgave Leeswijzer........................................................................................................... 3 Inhoudsopgave ...................................................................................................... 4 Aanbiedingsbrief ................................................................................................... 6
1.
Bestuurlijke hoofdlijnen ................................................................................. 7 1.1.
Resultaten op hoofdlijnen ........................................................................... 7
1.2.
Enkele overzichten ...................................................................................10
1.3.
Bestuurlijke structuur ...............................................................................11
1.4.
Verlenen van ‘decharge’ en Controleverklaring .................................................12
2.
Jaarverslag ...............................................................................................13 2.1.
Vooraf ..................................................................................................13
2.2.
Verantwoording programma’s ......................................................................13
2.2.1.
Programma 1: Sociaal ............................................................................14
2.2.2.
Programma 2: Ruimte ............................................................................47
2.2.3.
Programma 3: Bestuur............................................................................68
2.2.4.
Overzichten ........................................................................................81
2.3.
Verantwoording paragrafen .........................................................................85
2.3.1.
Paragraaf 1: Lokale heffingen ...................................................................86
2.3.2.
Paragraaf 2: Weerstandsvermogen/risicobeheersing ........................................90
2.3.3.
Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen ....................................................95
2.3.4.
Paragraaf 4: Financiering ...................................................................... 111
2.3.5.
Paragraaf 5: Bedrijfsvoering................................................................... 114
2.3.6.
Paragraaf 6: Verbonden partijen ............................................................. 121
2.3.7.
Paragraaf 7: Grondbeleid ...................................................................... 129
2.3.8.
Paragraaf 8: Openbaarheidsparagraaf Wet Open Overheid ............................... 136
Pagina 4 van 219
O24.003054
3.
Jaarrekening ........................................................................................... 137 3.1.
Vooraf ................................................................................................ 137
3.2.
Balans ................................................................................................ 139
3.3.
Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ........................................... 141
3.4.
Toelichting op de balans .......................................................................... 144
3.5.
Overzicht van baten en lasten ................................................................... 158
3.5.1.
Programma 1: Sociaal .......................................................................... 160
3.5.2.
Programma 2: Ruimte .......................................................................... 172
3.5.3.
Programma 3: Bestuur.......................................................................... 184
3.5.4.
Overzichten ...................................................................................... 187
3.6.
Overzicht incidentele baten en lasten .......................................................... 192
3.7.
Overzicht verloop onvoorzien .................................................................... 195
3.8.
Vennootschapsbelasting ........................................................................... 196
3.9.
Wet WNT (Wet normering topinkomens) ........................................................ 198
3.10.
Overzicht van de baten en lasten per taakveld ................................................ 200
3.11.
Sisa-bijlage .......................................................................................... 201
3.12.
Rechtmatigheidsverantwoording ................................................................. 207
4.
Overige gegevens ...................................................................................... 208 4.1.
5.
Controleverklaring ................................................................................. 208
Bijlagen ................................................................................................. 213 5.1.
Bijlage A: Beleidsindicatoren ..................................................................... 214
5.2.
Bijlage B: Overzicht investeringskredieten groter dan € 100.000 ........................... 216
5.3.
Bijlage C: Overzicht incidentele kredieten groter dan € 100.000 ........................... 218
Pagina 5 van 219
O24.003054
Aanbiedingsbrief Hierbij bieden wij u de jaarstukken over 2024 aan. Het tweede volledige jaar van de bestuursperiode 2022-2026 en het jaar dat vooral in het teken stond van ‘útfiering en realisme’. Waarvoor we ruim € 380 miljoen hebben geïnvesteerd in onze mienskip, omgeving, inwoners, ondernemers en bezoekers. We sluiten het jaar positief af met een resultaat van € 9,6 miljoen. Dit resultaat is € 5,4 miljoen hoger dan begroot omdat er incidentele voordelen waren op onderhoud wegen (€ 1,6 miljoen), WMO begeleiding (€ 1,0 miljoen), Jeugdzorg (€ 0,9 miljoen), Stipe Tichtby (€ 0,7 miljoen), Afval (€ 0,7 miljoen), vluchtelingenhulp (€ 0,3 miljoen) en tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (TOZO) (€ 0,2 miljoen). In 2024 hebben we ons volop ingezet voor een Súdwest-Fryslân waar de basis op orde is – sociaal én economisch. We zijn blijven investeren in brede welvaart, als basis voor de toekomst: een gemeente waar mensen goed kunnen wonen, leven, werken en elkaar ontmoeten. Dat kunnen we niet alleen. Daarom werkten we intensief samen met partners binnen en buiten de regio, zoals bij Leader, de IJsselmeeragenda, onze verstedelijkingspropositie F4 en uiteraard ook de Regiodeal ZuidwestFriesland die in 2024 is toegekend. Ook zijn we letterlijk dichter bij onze inwoners gekomen, met bijvoorbeeld spreekuren op locatie.
We hebben minimaregelingen beter onder de aandacht gebracht en gezorgd voor duidelijke informatie via onze digitale kanalen. We hebben ervoor gezorgd dat een toekomstbestendig gezondheidslandschap en de borging van kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg in onze grote gemeente volop op de (landelijke) agenda staat. We bouwen woningen voor de mensen die ze nodig hebben, zorgen voor een vitaal platteland, voeren de hervormingsagenda jeugd uit en investeren in goed bereikbare voorzieningen voor onderwijs, zorg, werk, cultuur en ontmoeting. Alles met het oog op een sterke en weerbare mienskip. Want juist als we samen optrekken – in het dagelijks leven én in crisistijd – laten we zien hoe krachtig onze mienskip is. Daarom zetten we in op het versterken van netwerken, het ondersteunen van initiatieven vanuit de samenleving en het samenwerken tussen inwoners, organisaties en de overheid. Zo bouwen we aan een gemeente waarin iedereen zich welkom, veilig en gewaardeerd voelt. Tegelijkertijd staan al deze ambities onder druk. Bij het opstellen van de begroting voor 2024 zagen we al aankomen dat de bijdrage van het Rijk zou kunnen dalen en de negatieve financiële gevolgen daarvan voor de meerjarenbegroting. Daarom zijn we in 2024 gestart met het verkennen van kansen en scenario’s.
Die aanpak heeft geleid tot de Voorjaarsnota 2025, waarmee we verschillende richtingen voor de toekomst in kaart hebben gebracht. Hoewel we in 2024 belangrijke stappen hebben gezet richting brede welvaart en de samenwerking met inwoners en partners hebben versterkt, realiseren we ons ook dat er nog veel te doen is. Met die realiteit voor ogen én met vertrouwen in onze mienskip, zetten we koers naar het laatste deel van deze bestuursperiode. Sneek, mei 2025 Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân
Pagina 6 van 219
O24.003054
•
hiervoor maken (zoals personele inzet en ondersteuning) zijn verspreid terug te vinden op andere plekken in de jaarstukken. Er is dus geen directe koppeling tussen deze inkomsten en specifieke uitgaven, hierdoor ontstaat op dit onderdeel van de jaarstukken een voordeel. € 0,3 miljoen voordeel vanuit vluchtelingenhulp. We hebben kosten ten laste kunnen brengen van een specifieke uitkering, derhalve ontstaat dit voordeel.
Ruimte (€ 2,2 miljoen voordelig) De grootste afwijkingen betreffen: • € 1,6 miljoen voordeel vanuit onderhoud wegen. In 2024 is een deel van het planmatige onderhoud aan wegen niet uitgevoerd vanwege een geschil met de aannemer. • € 0,7 miljoen voordeel vanuit afval. Door een campagne omtrent het scheiden van afval zijn de verwerkingskosten lager. Daarnaast hebben niet alle investeringen plaatsgevonden, waardoor sprake is van lagere kapitaallasten. • € 0,2 miljoen voordeel vanuit verkoop panden. Mede door de verkoop van een voormalige basisschool in Easterwierrum aan een projectontwikkelaar, is er een meeropbrengst. De ontwikkelaar zal hier woningen realiseren. • € 0,2 miljoen voordeel vanuit toeristenbelasting. De meeropbrengst betreft het resultaat over het belastingjaar 2023, omdat de aanslag toeristenbelasting altijd achteraf volgt. Dit is veroorzaakt doordat er in 2023 meer overnachtingen waren dan begroot. • € 0,5 miljoen nadeel vanuit de dotatie aan de voorziening riolering. Deze dotatie vindt plaats, omdat dit middelen van de burger betreffen. Hiervoor dienen in de toekomst nog werkzaamheden voor riolering te worden uitgevoerd.
Bestuur (€ 0,7 miljoen nadelig) De grootste afwijkingen betreffen: • € 0,2 miljoen voordeel vanuit leges. Dit ontstaat door € 0,5 miljoen voordeel vanwege een stijging van de uitgifte van reisdocumenten. Hier staat tegenover een nadeel van € 0,3 miljoen, vanwege hogere lasten. • € 0,9 miljoen nadeel vanuit de voorziening pensioenen en wachtgelden wethouders. Pensioenen zijn geïndexeerd, waardoor de dotatie en aanvulling hoger uitvallen.
Overzichten (€ 1,3 miljoen voordelig) De grootste afwijkingen betreffen: • € 1,0 miljoen voordeel vanwege een hogere algemene uitkering (decembercirculaire 2024). • € 0,6 miljoen voordeel vanuit verrekeningen. Wij hebben een ambitieuze organisatie, waar projecten en opdrachten zo snel mogelijk opgepakt worden. Dit heeft geresulteerd in een voordeel op de opgavegelden. • € 0,3 miljoen nadelig vanuit de dotatie aan de voorziening dubieuze debiteuren. De actualisatie van deze voorziening heeft geleid tot een hogere dotatie dan begroot.
Pagina 8 van 219
O24.003054
Kortom: We hielden rekening met een tekort van € 0,2 miljoen (conform vastgestelde primitieve begroting). Door diverse begrotingswijzigingen over 2024 (in totaal € 4,4 miljoen voordelig) is het begrotingssaldo aangepast in € 4,2 miljoen voordelig. Dit is het begrote saldo zoals vermeld in de bestuursrapportage Oktober – November – December 2024. Het uiteindelijke saldo van de jaarrekening komt uit op € 9,6 miljoen voordelig. Dit is dus € 5,4 miljoen hoger dan we hadden verwacht vanuit de bestuursrapportage. Dit is met name ontstaan vanwege de volgende verschillen: onderhoud wegen (€ 1,6 miljoen), WMO begeleiding (€ 1,0 miljoen), Jeugdzorg (€ 0,9 miljoen), Stipe Tichtby (€ 0,7 miljoen), Afval (€ 0,7 miljoen), vluchtelingenhulp (€ 0,3 miljoen) en tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (TOZO) (€ 0,2 miljoen). Een nadere toelichting op de afwijkingen is opgenomen in paragraaf 3.5.
Pagina 9 van 219
O24.003054
1.2.
Enkele overzichten
Baten en Lasten In 2024 bedroegen de lasten en baten van de gemeente een bedrag van € 447,4 miljoen. In het volgende overzicht zijn de bedragen per onderdeel weergegeven.
450
67,7
400 211,5
51,1 2,1
200
94,3
263,1
150 100
19,5 64,5
50
57,5
63,4
Lasten 2024 (in € miljoen)
Baten 2024 (in € miljoen)
Programma 1 - Sociaal
350
Programma 2 - Ruimte
300
Programma 3 - Bestuur Overzichten Mutaties Reserves
250
0
Heffingen Het totaal aan lokale heffingen bedroeg in 2024 € 60,5 miljoen. In onderstaand diagram is de verdeling per onderdeel aangegeven.
Pagina 10 van 219
O24.003054
1.3.
Bestuurlijke structuur
Gemeenteraad
De gemeenteraad van Súdwest-Fryslân bestaat uit 37 leden, die verdeeld zijn over 12 fracties (situatie per december 2024). Jannewietske de Grietsje Stegenga Vries Griffier Voorzitter
PvdA
PvdA
PvdA
Marijke Roskam Aagje Bouwhuis- Johan Feenstra Fractievoorzitter Harkema
PvdA
PvdA
PvdA
PvdA
CDA
Jan Flikkema
Mark Konst
Paula van der Veer
Piety van der Veer
Uilkje AttemaDe Groot Fractievoorzitter
CDA
CDA
FNP
FNP
CDA
CDA
CDA
CDA
Jos de Boer
Arjen Doedel
Samantha Jansma
Haye Ketelaar
FNP
FNP
FNP
FNP
VVD
VVD
VVD
GBTL
Jikkie RuiterPostma
Debbie Kruit Fractievoorzitter
Lianne van der Wal
Simon de Witte
Carla van der Hoek Fractievoorzitter
VNLB
VNLB
Douwe Blom
GBTL
Thea Hoekstra- René van der Leij Vleer
GBTL
Theunis de Vries Bob van der Werf Tsjerk Bouwhuis Corrie BergstraFractievoorzitter Veldhuis
D66
D66
Sjoerd Hettinga Pommeline Preij
Luuk Adema Fractievoorzitter
Mare de Vries
Pieter Greidanus Fractievoorzitter
GroenLinks
GroenLinks
ChristenUnie
FVD
Mooi SWF
Idske KoopmansDouma Fractievoorzitter
Edwin Cnossen
Geartsje HorjusBarry Bibo Vos Fractievoorzitter Fractievoorzitter
Pagina 11 van 219
Nieuw Sociaal Nieuw Sociaal
O24.003054
Pieter Jan Scholtanus
Jacoline EngelmoerLeeuwen
Cees Riezebos Menno de Vries Fractievoorzitter
College van burgemeester en wethouders Het college van burgemeester en wethouders (B&W) is het dagelijks bestuur van de gemeente en bestaat uit de burgemeester en vijf wethouders. Elk collegelid heeft een eigen portefeuille. Zie het overzicht (situatie per december 2024): Jannewietske de Vries – Burgemeester
Marianne Poelman – Wethouder
Bauke Dam – Wethouder
Henk de Boer – Wethouder
• Algemeen bestuur • Bestuurlijke samenwerking en coördinatie netwerken • Openbare orde en veiligheid • Brandweer • Rampenbestrijding • Communicatie • Burgerzaken
• Ruimtelijke ontwikkeling en Omgevingswet • Economische zaken (inclusief Afsluitdijk) • Sport en Bewegen • Ontmoetingsplaatsen • Agenda Sneek • Gebiedsagenda Zuidwesthoek
Michel Rietman - Wethouder • • • • • • •
Wonen en grondbedrijf Gastvrijheidseconomie Mobiliteit Afval, waterbeheer en riolering Strategisch Ontwikkelfonds Bedrijfsvoering Agenda Merengebied, Lege Geaën en Greidhoeke
• Werk en inkomen • MBO-onderwijs • Zorg (inclusief Wmo, welzijn en gebiedsteams) • Dienstverlening • Europa
• • • • • •
Financiën Duurzaamheid en klimaatagenda Kernenbeleid Landbouw, natuur en landschap Kapitaalgoederen (inclusief vastgoed) Agenda IJsselmeerkust
Petra van den Akker - Wethouder • • • • • •
Jeugd(zorg) Onderwijs Cultuur en Kunst, inclusief erfgoed Vernieuwing lokale democratie Agenda Bolsward Toezicht en Handhaving
Kristiaan Strijker – Gemeentesecretaris
1.4. Verlenen van ‘decharge’ en Controleverklaring De gemeenteraad beoordeelt de verantwoording en stelt de jaarstukken vast. De gemeenteraad keurt hiermee de uitgaven goed en accepteert de verklaring bij de cijfers. Hiermee sluiten we het financiële jaar af en verleent de gemeenteraad ‘decharge’ aan het college. Met het verlenen van decharge accepteert de gemeenteraad dat het college zijn taak naar behoren heeft verricht en ontlast het college van aansprakelijkheid voor hun bestuur over dat jaar. De accountant heeft de jaarrekening gecontroleerd. De verklaring is opgenomen onder 4. Overige gegevens.
Pagina 12 van 219
O24.003054
2.2.1.
Programma 1: Sociaal
07 Specialistische ondersteuning; 33,0
01 Onderwijs; 13,2 02 Sport; 10,1
03 Cultuur; 12,1 04 Dichtbij meedoen; 27,6
05 Gebiedsgericht werken; 13,0 06 Lichte ondersteuning; 102,6
Lasten 2024: € 211,5 miljoen)
1. Wat hebben we bereikt? Dit programma bestaat uit 7 hoofdtaakvelden met in totaal 50 actiepunten. Per actiepunt geven we aan wat we in 2024 hebben bereikt en wat we daarvoor hebben gedaan. We beginnen met een terugblik op 2024 in grote lijnen. Herijken visie sociaal domein Door de transities op het gebied van werk, Wmo, jeugd en onderwijs zijn gemeenten in 2015 verantwoordelijk geworden voor bijna de gehele maatschappelijke ondersteuning aan inwoners; jongeren, volwassenen en ouderen. De gemeente heeft hiervoor reeds in 2013 een visie opgesteld, Veerkracht in het sociaal domein. Deze visie is nog steeds het kader voor het beleid en handelen in het sociaal domein, maar ondertussen zijn we ruim tien jaar verder en is er veel veranderd. In 2024 is een proces gestart om deze visie te herijken. In 2025 zal dit proces, waarbij onze maatschappelijke partners en adviesorganen een belangrijke rol spelen, worden afgerond en de herijkte visie worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Ontmoeten en meedoen Onze inwoners moeten kunnen meedoen in de samenleving. Als het nodig is, bieden we de inwoner lichte of specialistische ondersteuning of hulp vanuit Participatiewet, Jeugdwet, Wmo of schulddienstverlening.
Zodat inwoners (zo lang mogelijk) kunnen meedoen aan het gewone dagelijkse leven in hun eigen vertrouwde buurt, jeugdigen veilig opgroeien en er geen stagnatie in de ontwikkeling ontstaat, werkzoekenden worden toegeleid naar werk of een zinvolle dagbesteding en wordt voorkomen dat mensen door armoede en schulden vastlopen of niet mee kunnen doen. Voor een deel van onze inwoners was bestaanszekerheid in 2024 geen vanzelfsprekendheid, bijvoorbeeld door de inflatie en hoge energielasten. Inwoners met een laag inkomen konden, net als in 2023, een energietoeslag aanvragen. Daarnaast is er het Hulpfonds bestaanszekerheid, bedoeld om inwoners te helpen die in acute financiële nood zijn gekomen én om initiatieven in een buurt, wijk of dorp die bijdragen aan het verminderen van het koopkrachtverlies een financieel duwtje in de rug te geven. Het hulpfonds is gestart met een bedrag van € 1 miljoen. Het college heeft het hulpfonds tot 1 januari 2026 verlengd.
Pagina 14 van 219
O24.003054
Na het vaststellen van het beleidskader Bestaanszekerheid in 2023 hebben we in 2024 het uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2025-2026 vastgesteld. We gaan de toegang tot schuldhulpverlening breder en toegankelijker maken en zetten in op het versterken van de samenwerking met de ketenpartners. Dit zijn onder andere organisaties op het gebied van (thuis)zorg en welzijn, onderwijs en financieel vrijwilligers. In 2024 hebben we een uitvoerige analyse gemaakt van de jeugdzorg, omdat de afgelopen jaren het gebruik van en de uitgaven aan jeugdzorg fors zijn toegenomen. De raad is uitgebreid geïnformeerd en er zijn beheersmaatregelen genomen. Tegelijkertijd is er met volle kracht gelobbyd voor meer middelen van het Rijk. Daarnaast zijn we in 2024 gestart met het opstellen van nieuw jeugdbeleid. Súdwest-Fryslân heeft, gelijk aan voorgaande jaren, in 2024 aan de vraag naar asielplekken invulling gegeven met de opvang van 600 asielzoekers in het azc in Sneek en circa 180 in de noodopvang in Heeg. Beide locaties vallen onder de verantwoordelijkheid van het COA. Hiermee is de opgave vanuit de Spreidingswet ruim gehaald. Voor de opvang van ontheemde Oekraïners voldoet SúdwestFryslân ook ruim aan de opgave (Friese verdeelsleutel). In 2024 zijn 154 statushouders gehuisvest in sociale huurwoningen. Deze mensen zijn door Vluchtelingenwerk bijgestaan in hun eerste stappen vanuit het azc.
Gemeente SWF is met deze nieuwe inwoners gestart met het inburgeringstraject. De taakstelling huisvesting statushouders is in 2024 niet gehaald, waardoor de achterstand in de huisvesting van statushouders verder is opgelopen. In 2024 is gemeente SWF met twee andere gemeenten deelnemer geworden aan de landelijke pilot Proeven voor Startbanen, met als doel statushouders snel en goed te laten integreren middels begeleiding naar passend betaald werk. In 2023 is de Lokale inclusieagenda vastgesteld. In 2024 is een uitvoeringsnotitie gemaakt voor de inclusie van lhbtiqa+-personen. De gemeente wil dat alle inwoners zich geaccepteerd en gewaardeerd voelen als individu en dat iedereen zich veilig voelt en het gevoel heeft zichzelf te kunnen zijn. De uitvoering gebeurt samen met het Netwerk Inclusie en Tûmba, het antidiscriminatiemeldpunt Friesland. Ontmoeten is ook belangrijk om mee te kunnen doen. Geschikte ontmoetingsplaatsen zijn hierbij essentieel. In 2023 is hiervoor beleid vastgesteld om een inhaalslag op (achterstallig) onderhoud te kunnen maken en in te zetten op maximale verduurzaming van alle 63 ontmoetingsplekken. Inmiddels zijn we hiermee al goed op weg. In het afgelopen jaar is er contact geweest met zo’n 50 ontmoetingsplaatsen waarbij ondersteuning is geboden op diverse vraagstukken.
24 dorpshuizen zijn gestart met verduurzaming of hebben dit traject afgerond en ter ondersteuning hiervan is 1n 2024 onder andere een nieuwe subsidieregeling groot onderhoud en verduurzaming vastgesteld die op 1 januari 2025 is ingegaan. Voor het uitwisselen van ervaring en het delen van kennis is er een grote bijeenkomst georganiseerd voor bestuursleden van diverse ontmoetingsplaatsen. Ook door cultuur ontmoeten mensen elkaar. De raad heeft in 2023 cultuurbeleid vastgesteld, met als doel dat er verspreid over de gemeente een divers cultuuraanbod is, waaraan iedereen kan meedoen. Zo is in 2024 bijvoorbeeld de subsidieregeling ‘Een jaarrond cultuur 2025’ ingesteld en is er een museumcommissie gekomen. Preventie en Positieve gezondheid We willen dat onze gemeente een plek is waar iedereen gelijke kansen krijgt om gelukkig en gezond te zijn. Tegelijkertijd groeit de vraag naar zorg, onder andere doordat steeds meer mensen langer leven. We werken aan de transitie van zorg naar gezondheid vanuit het concept van positieve gezondheid en gezond ouder worden. Bij positieve gezondheid staat een bredere kijk op gezondheid centraal. Gezondheid is meer dan niet ziek zijn. Gezondheid gaat ook over veerkracht, meedoen in de maatschappij, betekenisvol werk of andere activiteiten en over de omgeving waarin je leeft.
Mensen zijn er zelf verantwoordelijk voor dat ze gezond eten, goed voor zichzelf zorgen, genoeg bewegen, sociale contacten onderhouden en naar school of werk gaan. Maar niet iedereen kan dat, waardoor gezondheidsverschillen kunnen ontstaan. Positieve gezondheid is ook een leidend principe van het provinciale transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht. Door middel van het transformatieplan willen we de beweging van geestelijke gezondheidszorg naar mentale gezondheid maken. In 2023 en 2024 hebben we samen met andere Friese gemeenten, (een vertegenwoordiging van de) huisartsen, GGZ zorgaanbieders en de zorgverzekeraar gewerkt aan een integraal plan om deze transformatie mogelijk te maken, Pagina 15 van 219
O24.003054
Pagina 20 van 219
O24.003054
Jeugdzorg Jeugdzorg heeft al ruime tijd de aandacht, niet alleen inhoudelijk, maar ook gezien de toename van het gebruik en de kosten. Het gebruik van jeugdzorg is zowel in onze gemeente als in vergelijkbare gemeenten toegenomen. In Súdwest-Fryslân is het gebruik tussen 2019 en 2023 met 17% toegenomen. In mei heeft de raad een rapportage over de jeugdzorg ontvangen, die voortaan elk jaar wordt opgesteld. Op 12 juni 2024 was er een informerende bijeenkomst voor de raad over het thema Jeugd. Hier zijn de ontwikkelingen in de jeugdzorg toegelicht en is vooruitgekeken naar het opstellen van nieuw jeugdbeleid. Daarnaast heeft onderzoeker Sharon Stellaard een presentatie gegeven over haar onderzoek naar vijftig jaar jeugdbeleid. Zij liet zien hoe weerbarstig het jeugdzorgvraagstuk in Nederland is. Er is in het tweede en derde kwartaal in samenwerking met de VNG een verdiepende analyse gemaakt om beter te begrijpen waardoor de hoge uitgaven ontstaan.
Via ons onderzoek hebben we de volgende oorzaken van de (lokale) kostenstijging jeugdzorg geconstateerd op basis van cijfers over de periode 2019-2023: • Indexatie van tarieven van zorgaanbieders; dit vormt een groter aandeel van de kostenstijging dan tot nu toe gedacht; • Toename gebruik jeugdzorg; • Toename in de intensiteit van de ingezette zorg; • De zorg per jeugdige blijkt omhoog te gaan: de behandelingsduur is langer of een indicatie wordt vaker verlengd; • Meer maatwerkcontracten. Op basis van onze analyse van de gegevens over de periode 2019-2023 zijn extra beheersmaatregelen geformuleerd en in uitvoering genomen. Deze beheersmaatregelen zorgen er voor dat we als gemeente scherp blijven op doelmatige inzet van jeugdhulp en hoe we dit (kwalitatief) organiseren. In het derde kwartaal is de startnotitie voor nieuw jeugdbeleid opgesteld. Het vernieuwen van het jeugdbeleid ondersteunt tevens in doelmatige inzet van jeugdhulp; door met elkaar een visie vast te stellen met bijbehorende keuzes. De op te stellen ambities binnen het jeugdbeleid gaan over inhoudelijke keuzes. De beheersmaatregelen zijn hier aanvullend op. In september heeft de raad via een actieve informatie de startnotitie ontvangen. De raad heeft begin november een actieve informatie ontvangen over de beheersmaatregelen.
In deze actieve informatie zijn ook de actuele ontwikkelingen in gebruik en kosten van de jeugdzorg opgenomen. Over de actuele ontwikkelingen wordt gerapporteerd in de bestuursrapportages. Ontwikkelingen BUIG Gemeenten ontvangen van het Rijk de gebundelde uitkering inkomensvoorziening gemeenten (BUIGbudget). Gemeenten betalen hiermee de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz 2004 en de loonkostensubsidie. Het Rijk stelt jaarlijks een macrobudget vast dat onder gemeenten wordt verdeeld. De jaarlijkse aanpassing van het verdeelmodel van de BUIG roept jaarlijks landelijk veel vragen op en een eenduidige verklaring die aansluit bij de praktijk wordt niet gegeven door de makers van het BUIG-model In oktober 2024 is het definitieve budget voor 2024 door het Rijk vastgesteld op € 35,2 miljoen. Het uiteindelijke tekort in 2024 is positiever dan eerder begroot en bedraagt € 1,4 miljoen. Het tekort wordt veroorzaakt door de lagere inkomsten. Ter vergelijking: in 2023 was het definitieve budget € 35,5 miljoen. De uitkeringspopulatie is daarbij redelijk stabiel gebleven. Het voorlopig budget voor 2025 is vastgesteld op € 34,6 miljoen. Dit is € 600.000 lager dan het definitieve budget voor 2024. Ons uitgangspunt is dat de inwoners van onze gemeente zich bij onze gemeente niet melden voor een bijstandsuitkering, maar vragen om duurzaam mee te kunnen doen.
Het uitgangspunt is zelf een inkomen genereren waar dit kan, om toe te kunnen werken naar onafhankelijkheid. We weten dat we dit alles willen blijven doen, terwijl we minder middelen vanuit het Rijk ontvangen. We zetten in op preventie om instroom daar waar kan te voorkomen, zoals het begeleiden van jongeren naar een opleiding en kandidaten sneller koppelen aan passende vacatures. Er zijn acties gepleegd op het vereenvoudigen en verkorten van processen en er wordt actief gestuurd op meedoen en Pagina 43 van 219
O24.003054
uitstroom. We nemen zoveel mogelijk drempels weg om vanuit een uitkering aan het werk te gaan. Een voorbeeld daarvan is automatische inkomstenverrekening, waarmee me een stabiel inkomen kunnen garanderen. Ook hebben wij onderzocht welke mogelijkheden er zijn om meer inwoners met een arbeidsbeperking aan het werk te krijgen. Het is gebleken dat wij de praktijkroute meer kunnen inzetten, dus daar hebben we een extra impuls aan gegeven. Door deze impuls zijn 5 prakrijkrouters gestart in de afgelopen 6 maanden. We doen dit samen met de andere gemeenten binnen de gemeentelijke regeling en het werkleerbedrijf Empatec. De opgave is behoorlijk, we zien deze ontwikkeling als stimulans om de dienstverlening op orde te houden, instroom te voorkomen en extra in te zetten op meedoen en uitstroom. We werken aan een breed projectplan, waarover de gemeenteraad in 2025 wordt geïnformeerd. Beschermd wonen Beschermd wonen voorziet in de uitvoering van een wettelijke taak binnen de Wmo en gaat om het bieden van onderdak en begeleiding aan mensen met psychische of psychosociale problemen. De inkoop van deze zorg is belegd bij de centrumgemeente, gemeente Leeuwarden. Door een verschuiving in de wetgeving (toevoeging WLZ-GGZ) is er minder gebruikgemaakt van de ingekochte zorg voor beschermd wonen (BW-zorg).
Na de toevoeging van doelgroep-GGZ in de wet WLZ heeft het Rijk geen bijstelling doorgevoerd voor deze zorg. Door de verschuiving in de financiering zijn er als neveneffect minder BW-plekken gekomen, waardoor er ook minder BW-zorg wordt ingezet. Deze was al wel ingekocht tot 2026, waardoor er de afgelopen jaren door centrumgemeente Leeuwarden een overschot is terugbetaald. De behoefte is overigens niet minder groot, we kennen een grote schaarste aan beschikbare BW-plekken. Suïcidepreventie Op 15 mei 2024 is in de informerende raadsbijeenkomst over het Programma Landelijk Gebied kort gesproken over de mentale gezondheid van en suïcidepreventie bij de doelgroep agrariërs. In het ‘Plan van aanpak Suïcidepreventie in Súdwest-Fryslân 2023 – 2026’ zijn agrarisch ondernemers als specifieke risicogroep benoemd. Op 10 september 2024, Wereld Suïcidepreventie Dag, stond de doelgroep agrarisch ondernemers in de gemeente Súdwest-Fryslân centraal. Door Taboer en GGZ Friesland is die dag in Sneek de bijeenkomst ‘Mentale gezondheid in de agrarische sector’ georganiseerd voor betrokkenen rondom agrariërs. Daarnaast wordt (samen met regionale ketenpartners) onderzocht welke verdere preventieve inzet wenselijk en mogelijk is.
In juni 2024 is de initiatiefwet integrale suïcidepreventie aangenomen waarmee integrale suïcidepreventie een wettelijke (lokale) overheidstaak wordt en bestaand beleid geborgd wordt. Hiervoor wordt de Wet publieke gezondheid aangepast. De wet treedt naar verwachting in werking op 1 juli 2025. Omdat gemeenten een belangrijke rol krijgen, is door de VNG is een uitvoeringstoets uitgevoerd. Met de Voorjaarsnota van het Rijk wordt nadere informatie verwacht over het beschikbare budget voor uitvoering van deze wet. In de gemeente Súdwest-Fryslân wordt al uitvoering gegeven aan het thema suïcidepreventie door het Plan van aanpak Suïcidepreventie in Súdwest-Fryslân 2023-2026. In 2024 is er uitvoering gegeven aan dit plan op basis van de vier pijlers van de Supranet Community- aanpak: publiekscampagne, gatekeeperstraining, benaderen van risicogroepen en het versterken van de ketenaanpak. Opvang vluchtelingen en ontheemde Oekraïners, huisvesting statushouders Vanuit de Rijksoverheid wordt veelvuldig opgeroepen tot het realiseren van opvangplekken voor asielzoekers en Oekraïense ontheemden en tot het huisvesten van statushouders vanuit de COAopvang. - Súdwest-Fryslân heeft, gelijk aan voorgaande jaren, in 2024 aan de vraag naar asielplekken invulling gegeven met de opvang van 600 asielzoekers in het azc in Sneek en ca.
180 in de noodopvang in Heeg, beide locaties vallen onder de verantwoordelijkheid van het COA. Hiermee is de opgave vanuit de Spreidingswet ruim gehaald. Ondertussen wordt gewerkt aan de ruimtelijke procedure om te komen tot een nieuwe opvang in Harinxmaland. Het huidige azc sluit zodra de nieuwe opvang met 450 opvangplekken in gebruik wordt genomen. - In 2024 hebben we onze eerste locatie aangekocht voor de opvang van Oekraïense ontheemden aan de Eeltjebaasweg in Sneek. In de eerste helft van 2025 worden hier de eerste mensen opgevangen. Verder is de locatie Woldenhof in Sneek in gebruik genomen ter vervanging van de opvang in Nij Ylostins in IJlst en is de opvang in het Amicitiahotel in Sneek uitgebreid met 60 Pagina 44 van 219
O24.003054
-
-
-
plekken. In Pingjum is in 2024 gestart met het gereedmaken van een opvanglocatie in recreatieboerderij De Welstand. Deze wordt begin 2025 in gebruik genomen. Súdwest-Fryslân voldoet hiermee ruim aan de opgave conform de Friese verdeelsleutel. In 2024 zijn 154 statushouders gehuisvest in sociale huurwoningen. Deze mensen zijn door Vluchtelingenwerk bijgestaan in hun eerste stappen vanuit het azc. Gemeente Súdwest-Fryslân is met deze nieuwe inwoners gestart met het inburgeringstraject. De taakstelling huisvesting statushouders is in 2024 niet gehaald waardoor de achterstand in de huisvesting van statushouders verder is opgelopen. Er wordt gewerkt aan oplossingen die aansluiten bij landelijke regelingen die in 2024 nog niet door het kabinet bekend zijn gemaakt. Eind 2024 is de eerste kinderwoonvoorziening (KWV) opgeleverd aan Nidos en is er gestart met de werkzaamheden om hier 12 alleenstaande minderjarige vluchtelingen te huisvesten en te begeleiden. De KWV is gevestigd in de pastorie van de Protestantse gemeente Bolsward aan het Groot Kerkhof te Bolsward. In 2024 zijn met gebruik van de HAR-regeling drie grote gezinnen opgevangen aan de Koopmansgracht in Sneek. Voor alle gezinnen is inmiddels een permanente woning gevonden.
In 2024 is gemeente Súdwest-Fryslân met twee andere gemeenten deelnemer geworden aan de landelijke pilot Proeven voor Startbanen, met als doel statushouders snel en goed te laten integreren door begeleiding naar passend betaald werk.
Pagina 45 van 219
O24.003054
2.2.2.
Programma 2: Ruimte
1. Wat hebben we bereikt? In 2024 zijn hebben we koers gehouden en doorgewerkt aan de grote opgaven die er liggen. Als het gaat om ruimte kunnen we in deze jaarstukken niet om de inwerkingtreding van de Omgevingswet in januari 2024 heen. Het resultaat van een jarenlang en vaak uitgesteld wetstraject waarmee 26 bestaande wetten en honderden regelingen zijn vervangen op het gebied van ruimte, infra, milieu en water. De omgevingswet heeft invloed op vrijwel alle grote opgaven die we vaak in samenhang dienen op te pakken. Voor ons betekende dit een grote herziening van procedures en werkwijzen waar jarenlange voorbereiding aan is vooraf gegaan. De wet heeft brede impact op vrijwel alle beleidsterreinen. We blijven op koers met de zo belangrijke woningbouwopgave. Van de beoogde minimaal te realiseren 1000 woningen hebben we er inmiddels 787 gerealiseerd. We werken in diverse kernen aan nieuwe plannen en er komen nog steeds nieuwe plannen bij. Dat is onder meer een resultaat van de kleine kernen aanpak die we hebben voortgezet en het actieve grondbeleid dat we voeren. In samenwerking met inwoners kwamen we in Gaastmeer, Warns en Kimswerd tot nieuwe mogelijke plannen. We zijn erg tevreden over deze participatieve aanpak omdat het bijdraagt aan betrokkenheid en het draagvlak vanuit de kernen.
Binnen alle projecten wordt de regionale woondeal aangehouden als één van de kaders voor de programmering. Het bouwen van sociale huurwoningen en goedkope koopwoningen levert vaak een onrendabele businesscase op. Daarom streven we naar een mix van goedkopere en duurdere woningen. Voor een aantal woonplannen is de WBI-subsidie toegekend om de onrendabele top te compenseren. Het tempo van toevoeging van sociale woningen baart ons wel zorgen. De bouw, blijft mede door geringe investeringsmogelijkheden van corporaties achter bij wat nodig is. In 2024 hebben we een woningmarktonderzoek uitgevoerd om de komende periode goed bij te kunnen sturen op woningbouwplannen. Met onze F4 partners hebben we vanuit gezamenlijke kracht actief gelobbyd voor het stedelijk netwerk F4. De uitdagingen in ons landelijk gebied blijven onverminderd groot. We hebben de handschoen hierin opgepakt door samen met boeren, natuurorganisaties, en andere partners te werken aan Us PLG 2025-2030. Een visie en een uitvoeringsagenda met concrete oplossingen voor natuur, water en Pagina 47 van 219
O24.003054
klimaat in het landelijke gebied. We blijven samen met onze partners in onze gemeente en de provincie aan de slag om gebiedsgericht tot oplossingen te komen. Ook nu vanuit het Rijk de onzekerheid groot blijft over hoe ze willen omgaan met onder meer stikstofproblematiek en de middelen die men daar beschikbaar voor wil stellen. Ook in 2024 zijn we doorgegaan op een pad van energietransitie dat ons steeds dichter bij de doelstellingen moet brengen. We zetten hierin goede stappen, zowel in de visie die we met elkaar ontwikkelen over wat te doen als richting de uitvoering. Zo leren we van onze samenwerking met Deense partners. We onderzoeken hoe we haalbare en betaalbare warmtenetten kunnen ontwikkelen en waar we het meest kansrijk kunnen zijn om uiteindelijk zoveel mogelijk woningen van het gas te krijgen. Naast het aspect van duurzaamheid blijft betaalbaarheid van energie zorgen baren. In de eerste helft van 2024 zijn mensen met een laag inkomen nog geholpen met energietoeslag. De energieprijzen zijn sindsdien gedaald maar laten nu toch weer een snelle stijging zien. De conclusie is dus wel dat de energiemarkt nog steeds niet stabiel is en daarmee voor veel onzekerheid zorgt. De economie vormt de bestaansbasis voor onze inwoners. We werken er aan om zowel de fysieke randvoorwaarden als de sociaal economische randvoorwaarden goed op orde te hebben.
Zodat onze ondernemers goed kunnen ondernemen. De Hemmen III hebben we in 2024 bouwrijp gemaakt. Met andere plannen, o.a. in Bolsward zijn we gestart. Ook in andere kernen als Workum en Makkum werken we naar mogelijke uitbreiding. Tegelijkertijd zijn we met onze bedrijven aan de slag met toekomstbestendigheid, circulariteit en om de randvoorwaarden te bieden voor een goed vestigingsklimaat en arbeidsmarkt. In april 2024 hebben we het meerjarenplan circulaire economie vastgesteld in aansluiting op het economische actieplan. Dit plan richt zich op een transitie naar de circulaire economie. Ook in de voor ons zo belangrijke gastvrijheidseconomie hebben we belangrijke stappen gezet met de vaststelling door de raad van de visies “Súdwest-Fryslân activeert je” en de evenementenvisie “Aan de slag met evenementen”. Op basis van deze visies gaan we met de sector aan de slag met de toekomstbestendigheid en kwaliteit van onze gastvrijheidseconomie. Het college heeft 10 december 2024 ook ingestemd met het ontwerp ontwikkelkader- en beleidsregels voor logiesaccommodaties. Hier leggen we de focus op kwaliteitsverbetering en het stimuleren van jaarrond toerisme met focus op verblijfsopties voor de winter. Goede en veilige verbindingen en prettige verblijfsgebieden zijn essentieel voor onze inwoners en bedrijven. Ook in 2024 hebben we hier aan gewerkt.
Met de proef autoluwe binnenstad Sneek werkten we aan een aantrekkelijker, veiliger en leefbaarder binnenstad. Door minder autoverkeer ontstaat er meer ruimte en veiligheid voor voetgangers, fietsers en bezoekers. Ondernemers kunnen profiteren van een gastvrije binnenstad waarin bezoekers graag en langer verblijven, We hebben een Toolbox voor dorpsbelangen en wijkverenigingen ontwikkeld die ze in hun buurt kunnen inzetten om het gedrag rondom verkeersveiligheid te versterken. Naast de realisatie van het fietspad Nijland is ook de fietsverbinding Sneek naar Joure voorzien van een doorfietsroute. We hebben te maken met aanzienlijke uitdagingen als het gaat om netcongestie. In 2024 heeft zich dit verscherpt. Het stroomnet zit op veel plekken vol. De beoogde versterking van het net (NuLelie) door Tennet loopt forse vertraging op. Met name in Bolsward en Sneek wordt de meeste hinder verwacht. Oplossingen zijn nodig om de negatieve effecten zoveel als mogelijk te bestrijden. Enerzijds hebben we dat gedaan door meer regie, onder meer op bedrijventerreinen. We werken aan coöperatieve oplossingen die inspelen op energievraag en de beperkingen van het energienetwerk. Maar we werken ook aan nieuwe infra zoals het 110 Kv station. Dat zijn belangrijke stappen om de netcongestie te verminderen. We blijven vol gaan voor een leefomgeving van hoge kwaliteit.
In het landelijk gebied zien we daar onverminderd grote transitieopgaven die ons ook kansen kunnen bieden. Ondanks de onzekerheid vanuit Den Haag over koers en middelen hebben we ook in 2024 met de partners doorgewerkt aan ons eigen perspectief voor het landelijk gebied. In december 2024 heeft de raad het visiedocument Us Plg Súdwest-Fryslân opgesteld. Door het college is de Uitvoeringsagenda 2025 vastgesteld (november 2024). Hiermee ligt er een mooie basis om verder met elkaar aan de slag te gaan met de landbouw transitie, natuur en wateropgaven. Binnen het Veenweideprogramma wordt vanaf begin 2024 gewerkt aan een Gebiedsplan Idzegea. Pagina 48 van 219
O24.003054
2.2.3.
Programma 3: Bestuur
1. Wat hebben we bereikt? De gemeente Súdwest-Fryslân kenmerkt zich door een groot waterlandschap, veelkernigheid & de Mienskip, niche-ondernemerschap (specialisatie) en heeft veel rijk cultuurhistorisch erfgoed. De gemeente is een aantrekkelijk woon- en leefgebied, door het bijzondere landschap én de sterke sociale samenhang. Een regio met een uitgestrekt landelijk gebied met veel dorpen, wijken en zes van de 11 Steden. Het bestuur is Grutsk op de gemeente Súdwest-Fryslân en wil graag Tichtby de Mienskip zijn. Door dichtbij te zijn, bij de lokale mienskip, kunnen we de kracht die daar schuilt optimaal ondersteunen. Ook in 2024 hebben we daar dan ook volop op ingezet. Continu op zoek naar de beste manieren om onze diensten te verlenen, inwoners, dorpen en wijken te ontmoeten en in gesprek te gaan en te blijven. Daarbij waar nodig zaken lokaal te organiseren en te verbinden, ook digitaal. Met een sterke focus op het behoud van de Brede Welvaart, ook in tijden van grote opgaven en financiële uitdagingen. In 2024 zijn we dan ook gestart met een brede analyse om de financiële gevolgen van de sterk dalende rijksbijdragen te duiden en te komen tot aanpak voor een sluitende meerjarenbegroting.
Samen met de raad hebben we als bestuur verschillende begrotingsscenario’s verkend en zijn er ambtelijk vele voorstellen gemaakt die als kansrijke sporen worden gezien om onze begroting vanaf 2025 om te buigen naar een sluitend meerjarenperspectief. Daarbij is ons externe netwerk ook van groot belang. We hebben doorgewerkt aan het versterken van het ambtelijk en bestuurlijk netwerk van de gemeente door relaties op te bouwen met relevante spelers. Zowel in brede zin voor de positionering van de gemeente als op dossiers, toewerkend naar een vernieuwde Public Affairs agenda op basis van de strategische doelen van de gemeente. Samenwerken met landelijke en regionale partners zoals de Vereniging van Friese Gemeenten, het Fries Stedelijk Netwerk (F4), Samenwerkingsverband Noord-Nederland en de Regiogemeenten (R8) loont, een belangrijk resultaat is de toekenning van de Regiodeal in 2024. Veiligheid is en blijft een belangrijk thema in onze samenleving en is een essentieel fundament voor een duurzame toekomst en brede welvaart. We zoeken altijd passende combinaties van preventie en repressie binnen de diverse domeinen van veiligheid (sociale en fysieke veiligheid). Het accent ligt op preventie; we willen zoveel mogelijk naar de voorkant, risico’s beheersen. Maar waar nodig handhaven - we zetten tijdig en gericht onze instrumenten in.
Prioritaire thema’s uit het Integraal Pagina 68 van 219
O24.003054
2.3.
Verantwoording paragrafen
In deze jaarstukken zijn de volgende paragrafen opgenomen: Paragraaf 1: Lokale heffingen Paragraaf 2: Weerstandsvermogen/risicobeheersing Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf 4: Financiering Paragraaf 5: Bedrijfsvoering Paragraaf 6: Verbonden partijen Paragraaf 7: Grondbeleid Paragraaf 8: Openbaarheidsparagraaf Wet Open Overheid Op de volgende pagina’s gaan we nader op de verschillende paragrafen in.
Pagina 85 van 219
O24.003054
2.3.2.
Paragraaf 2: Weerstandsvermogen/risicobeheersing
1. Algemeen We gaan hier in op de beheersing van risico’s. Als onderdeel hiervan berekenen we het weerstandsvermogen. Ook nemen we enkele kengetallen op. Voor het afdekken van risico’s kijken we vooral naar de mogelijkheden die de reserves en voorzieningen bieden: • Reserves In beginsel dienen de algemene reserve en bestemmingsreserves ter dekking van niet of lastig in te schatten risico’s. Bestemmingsreserves zijn door de raad gecreëerd ter dekking van specifiek benoemde doeleinden. Soms zijn hier al verplichtingen aangegaan. In sommige gevallen kan een bestemmingsreserve, na een raadsbesluit, toch een ander karakter krijgen, zodat het afdekken van risico’s mogelijk wordt. De algemene reserve is vrij besteedbaar. • Voorzieningen Voor risico’s van te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is in te schatten treffen we voorzieningen. Deze voorzieningen vormen een onderdeel van het vreemd vermogen en zijn daarom niet vrij inzetbaar. Het is onmogelijk om elk risico waaraan de gemeente wordt blootgesteld af te dekken, maar ook niet ieder risico zal zich tegelijkertijd voordoen. Hier gaan we bij de berekening van het weerstandsvermogen verder op in. De gemeente heeft zich tegen aansprakelijkheidsrisico’s verzekerd en daarnaast nog diverse andere verzekeringen afgesloten ter dekking van kwantificeerbare risico’s en/of schades. 2.
Weerstandsvermogen Uitgangspunten Voor het analyseren van risico’s is de berekening van het weerstandsvermogen van belang. In de nota weerstandsvermogen en risicomanagement zijn beleidsuitgangspunten opgenomen (gemeenteraad, 20 september 2012). Berekening weerstandsvermogen Op basis van een risico-inventarisatie brengen we de risico’s in beeld. Via een risico-simulatie berekenen we de benodigde weerstandscapaciteit en vergelijken dit met de beschikbare weerstandscapaciteit. Op basis van een te berekenen ratio weerstandsvermogen beoordelen we of een aanpassing van het huidige niveau weerstandsvermogen nodig is. Het niveau weerstandsvermogen bepaalt de hoogte van de algemene reserve die vrij beschikbaar moet zijn voor het opvangen van risico’s. Risico-inventarisatie Om de risico's van Súdwest-Fryslân in kaart te brengen is een risicoprofiel opgesteld. Dit risicoprofiel is tot stand gekomen met behulp van het softwareprogramma NARIS® (Nederlands Adviesbureau Risicomanagement Informatie Systeem). Hiermee brengen we risico's systematisch in kaart en komen tot een beoordeling. De inventarisatie bevat 40 risico's. In tabel 1 presenteren we (volgens afspraak) de 10 risico's met de hoogste bijdrage aan de berekening van de weerstandscapaciteit.
Pagina 90 van 219
O24.003054
b. Solvabiliteitsratio Deze ratio zegt iets over de mate waarin we aan onze financiële verplichtingen kunnen voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen (algemene reserve + bestemmingsreserve) als percentage van het balanstotaal. Het aandeel van het eigen vermogen op het balanstotaal is iets gezakt. c. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie is de totale boekwaarde van alle grondcomplexen gedeeld door de totale jaarlijkse baten van de gemeente. Dit geeft een percentage. Hoe hoger het percentage, hoe groter het risico van de grondexploitatie. Ten opzichte van het jaar 2023 is het kengetal gestegen. Dit houdt in dat er een groter risico is dan in 2023. Er is (nog) geen norm vastgesteld voor gemeenten. Dit kengetal dient vooralsnog vooral als vergelijkingscijfer met andere gemeenten. d. Structurele exploitatieruimte Een begroting met hogere structurele baten dan structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn. We bepalen de structurele exploitatieruimte door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten. Dit geeft een percentage. Het kengetal structurele exploitatieruimte is positief. Een structureel negatief kengetal is niet gewenst.
Het zou betekenen dat we de structurele lasten jaarlijks moeten dichten met incidentele meevallers of onttrekkingen uit reserves. e. Belastingcapaciteit Het kengetal geeft inzicht in de mate waarin we financiële tegenvallers kunnen opvangen. We berekenen de belastingcapaciteit door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het jaar ervoor. Dit geeft een percentage. Een percentage onder de 100% geeft aan dat je onder het landelijk gemiddelde zit. Dit is bij ons het geval. Conclusie De kengetallen moeten in samenhang bekeken worden. Volgens de huidige, algemeen aanvaarde normen, is er in meerjarenperspectief sprake van een gezonde positie.
Pagina 94 van 219
O24.003054
2.3.3.
Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen
Inleiding In deze paragraaf doen we verslag van het beleidsproces, financiële beleidskader en de verrichtingen op de diverse onderdelen rond het beheer en onderhoud van kapitaalgoederen in 2024. Beleidsproces en beleidskader De door de gemeenteraad vastgestelde ‘Nota Openbare Ruimte 2020-2025’ is leidend en geldt als overkoepelend strategisch beleid voor het beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen. In deze nota is gekozen voor scenario 2: verbeteren kwaliteit leefomgeving. Dit scenario gaat uit van het inhalen van achterstallig onderhoud in 10-15 jaar en het toekomstbestendig inregelen van de kapitaalgoederen. Vanuit de nota zijn vervolgens meerdere beheerplannen opgesteld en vastgesteld. De beheerplannen vertalen de strategie van de nota naar de uitvoering buiten (strategisch > tactisch > operationeel). Het beheerplan Begraafplaatsen is in 2024 vastgesteld door de gemeenteraad. De overige beheerplannen zijn van enkele jaren daarvoor. Financieel beleidskader en ontwikkelingen Jaarlijks is er een budget voor beheer en onderhoud beschikbaar. In 2024 was dat ruim € 33 miljoen (inclusief riolering en deels personele inzet). Daarnaast is er jaarlijks € 4 miljoen beschikbaar voor investeringswerken, waarop afgeschreven wordt. Dit is bedoeld voor grote vervangingen en renovaties binnen de onderdelen wegen- en waterbouw.
Hiermee is in 2024 een deel van de grote vervangingsopgave gerealiseerd. In 2024 zijn vele werkzaamheden van groot tot klein uitgevoerd. Het meeste volgens planning, maar er zijn ook urgente werken toegevoegd, waardoor andere werken werden uitgesteld. Verderop in deze paragraaf geven we per onderdeel aan wat er zoal is uitgevoerd. Allereerst geven we reflectie op de belangrijkste ontwikkelingen. Prijsstijgingen De prijsstijgingen in de grond, weg- en waterbouw (GWW) hebben de afgelopen jaren invloed gehad op de bestedingen van de verschillende budgetten. De afgelopen jaren is er geïndexeerd volgens de Rijksbijdrage (2,5 tot 3%), maar de werkelijke indexatie was circa 4 tot 7% per jaar. Dit is een van de redenen dat budgetten onder druk kwamen te staan en werkzaamheden uitgesteld werden. Areaaluitbreiding Jaarlijks neemt de hoeveelheid kapitaalgoederen in de openbare ruimte toe. Dit komt voort uit woningbouwplannen, nieuwe bedrijventerreinen en lokale initiatieven, zoals extra steigers, paden, bankjes en groen. Dit leidt tot extra onderhoudskosten. Voor 2024 was hiervoor structureel € 140.000,- extra beschikbaar gesteld, wat verdeeld is over de verschillende onderdelen. Hiermee bleven we in de pas. Het bedrag is gekoppeld aan de werkelijke toename van de OZB.
Integraal werken Tijdens het opstellen van de (meerjaren)planningen wordt gekeken naar andere ontwikkelingen in een bepaald gebied. Op de integrale kaart in het beheersysteem zijn de combinaties van onderhoud, opgaves en andere wensen in beeld gebracht (intern en extern). Op die manier proberen we werk met werk te maken, zetten we de middelen zo efficiënt mogelijk in en proberen we de overlast voor onze inwoners zoveel mogelijk te beperken. Circulaire opslaglocaties Tijdens het aanpassen van de milieustraat in Sneek is ook de bestaande circulaire opslaglocatie aan de Wetterskipsdyk in Sneek geoptimaliseerd. Hierdoor kan meer grond en materialen, waaronder stenen, palen en damwandplanken, tijdelijk worden opgeslagen. Deze grond en materialen komen vrij bij verschillende werkzaamheden en kunnen op een later moment opnieuw worden toegepast in de openbare ruimte. De locatie aan de Wetterskipsdyk biedt ruimte voor zo’n 1,5 hectare. Vrijwel dagelijks vinden er transporten plaats.
Pagina 95 van 219
O24.003054
Investeringsmiddelen In 2024 is een investeringskrediet van € 4 miljoen beschikbaar gesteld voor het vervangen van diverse kapitaalgoederen binnen de wegen- en waterbouw. Met deze middelen is in 2024 een start gemaakt met het vervangen van diverse wegen, kades en steigers, verspreid over de gemeente. De werkzaamheden worden in 2025 verder uitgevoerd en afgerond. Van de eerdere investeringskredieten is de status per kwartaal weergegeven in de bestuursrapportages.
Nieuwe elementenweg Dorpsstraat Exmorra.
Voorbereiding kade Kleine Dijlakker Bolsward.
Bestemmingsreserve kapitaalgoederen Van de bestemmingsreserve kapitaalgoederen is in 2024 geen gebruik gemaakt en deze is aangevuld met € 35.000,-. Met deze bestemmingsreserve kunnen onderhoudspieken worden opgevangen. Onderhoudsvoorziening Wegen en Water De onderhoudsvoorziening voor de onderdelen wegen en water is in 2022 van kracht, zodat overgebleven onderhoudsbudget hierin kan worden gestort. Op deze manier ontstaat er meer financiële flexibiliteit, zoals beheer en onderhoud ook flexibel is. Echter is gebleken dat deze voorziening niet voldoet aan de eisen zoals gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Er wordt gewerkt aan een oplossing zodat het raadsbesluit alsnog conform de regels van het BBV kan worden uitgevoerd. Bestemmingsreserve gebouwen Bij het onderdeel gebouwen geldt dat als er onderhoudsbudget overblijft, dat dit bedrag wordt overgeheveld naar de bestemmingsreserve gebouwen. De reserve is bedoeld voor groot onderhoud aan gebouwen (niet-zijnde nieuwbouw), als het reguliere onderhoudsbudget ontoereikend is. De toevoeging uit de bestemmingsreserve aan onderhoudsgeld per einde van 2024 is nagenoeg nihil. De omvang van de bestemmingsreserve gebouwen is daardoor € 1.571.717,-.
Risico’s als onderdeel weerstandsvermogen Het risicoregister Assetmanagement is de input voor de NARIS©-inventarisatie (zie Paragraaf 2 “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”). Het risico gerelateerd aan kapitaalgoederen is verdisconteerd in de beschikbare weerstandscapaciteit. Net zoals in de rest van Nederland hebben veel bruggen en kades in stedelijk gebied het einde van hun technische of functionele levensduur bereikt. De risico’s bij deze objecten nemen toe, al hebben we ze goed in beeld door regelmatig te inspecteren. Zo werd de kade nabij de sluis in Makkum na een grondige inspectie direct aangepakt, vanwege de zeer slechte staat en het risico voor de scheepvaart, de waterkering en de achterliggende weg/trottoir. Fase 1 is in 2024 gerealiseerd; fase 2 volgt in 2025. Weersomstandigheden In 2024 hebben we te maken gehad met een groeizaam jaar. Dit had vooral invloed op ons openbaar groen en onkruid op verhardingen. Van maart tot november moest er groenonderhoud worden gepleegd, langer dan voorgaande jaren. Dit heeft invloed gehad op de beeldkwaliteit in onze openbare ruimte. Door de stormen in combinatie met een hoog IJsselmeerpeil in december 2023 was er bijvoorbeeld ook extra onderhoud nodig aan stranden en oevers. Om de gevolgen van klimaatveranderingen tegen te gaan, zijn bij vele werkzaamheden in de openbare ruimte klimaat adaptieve maatregelen toegepast.
Het vergroenen en ontkoppelen van Pagina 96 van 219
O24.003054
regenwater is hierin een belangrijk onderdeel. Een praktisch voorbeeld hiervan is de aanpak van wateroverlast in Woudsend. Samenvattend Vanuit de ‘Nota Openbare Ruimte 2020-2025’ en de daaruit voortvloeiende beheerplannen is de weg ingeslagen om achterstallig onderhoud aan te pakken en de budgetten toekomstbestendig in te regelen. Met het investeringsgeld, aanvullend onderhoudsbudget (vanuit indexatie en areaalgroei) en het instellen van een onderhoudsvoorziening is de afgelopen jaren een mooie slag gemaakt. In 2024 is ook weer het nodige werk uitgevoerd, zoals hieronder per onderdeel is beschreven. Echter nog onvoldoende om de achterstanden daadwerkelijk in te lopen. De tijd heeft ons ingehaald. Vooral door enorme prijsstijgingen en andere ontwikkelingen die hierboven zijn beschreven. Onderdelen De kapitaalgoederen zijn opgedeeld in acht onderdelen. We geven hieronder per onderdeel een terugblik over 2024. Wegen (programma 2, hoofdtaakveld Mobiliteit) Onderdeel wegenonderhoud De werkwijze bij het beheer van de openbare ruimte is gebaseerd op assetmanagement: het vergroten van de maatschappelijke waarde van assets (kapitaalgoederen) door optimaal beheer te realiseren op basis van afgewogen kosten, prestaties en risico’s. Integrale kaart Het beleidsuitgangspunt is om werk met werk te maken, zodat we onze middelen zo slim mogelijk inzetten.
Met name de integrale kaart is een belangrijk hulpmiddel om zoveel mogelijk werkzaamheden te combineren en ook om zo de overlast en hinder van werkzaamheden voor inwoners te voorkomen. Weginspecties In 2023 zijn de tweejaarlijkse globale, visuele weginspecties uitgevoerd. In onderstaande grafiek is het verloop van de kwaliteit van de wegen weergegeven over de afgelopen 11 jaar:
Te zien valt dat het algehele ‘rapportcijfer’ stabiel is gebleven op een 5,2 wat overeenkomt met een lage kwaliteit (vanaf een 5,5 is er pas sprake van een basis kwaliteit). Er is dus geen sprake (meer) van inlopen van achterstanden, wat wel een uitgangspunt was in de Nota Openbare Ruimte 2020-2025. De resultaten van de weginspecties zijn in 2024 via CROW-methodes omgeslagen naar onderhoudsmaatregelen en een concept-meerjarenplan met daarbij een weergave van benodigde budgetten. Dit geheel is opgenomen in een in 2024 opgeleverd rapport “Meerjarenplan Wegen”. Onkruid op elementenverhardingen De aanpak van onkruid op elementenverhardingen valt onder wegen, maar de uitvoering wordt gedaan door de vakgroep Schone Ruimte (team Schoon). De groei van onkruid heeft effect op de kwaliteit van de leefomgeving. Sinds 2018 is er naast de reguliere inzet van eigen borstelwagens ook ingezet op thermische bestrijding van onkruid. Dit gebeurt door externe partijen, waarbij heet water wordt gebruikt. Door extra inzet is de beeldkwaliteit verbeterd. De hoeveelheid onkruid is erg afhankelijk van de weersomstandigheden.
Pagina 97 van 219
O24.003054
In 2024 is een aanbesteding geweest voor de diensten van externe partijen. Het prijspeil van de aanbiedingen was dermate hoog en boven het beschikbare budget, dat het werk niet gegund kon worden. In vervolg daarop is onderhandeld met bestaande externe partijen en in combinatie met een eenmalig extra toegekend budget plus extra inzet van eigen mensen en materieel, is met deze partijen de onkruidbestrijding uitgevoerd. Ondanks deze inzet is het vastgestelde kwaliteitsniveau niet behaald. Onderschrijding wegenonderhoud Binnen het onderdeel wegenonderhoud is een onderschrijding ontstaan. Hierover is eerder gerapporteerd via de bestuursrapportages. De onderschrijding is ontstaan bij het grootschalige asfaltonderhoud dat in 2024 amper is uitgevoerd. Toen is afgesproken om de tijd te nemen voor een goed contract en de voor 2024 uitgestelde onderhoudsmaatregelen uit te laten voeren in een nieuw contract Grootschalig Asfaltonderhoud 2024: niet rennen, maar plannen. Het deel van het onderhoudsbudget dat niet is uitgeven, wordt gedoteerd aan de Onderhoudsvoorziening Wegen, zodat daar in 2025 weer een beroep op gedaan kan worden. Werken wegenonderhoud 2024 Veel werken zijn volgens planning verlopen en voorbereid en/of uitgevoerd. Hieronder een greep uit de werkzaamheden van 2024: • Investeringswerken (onderdeel € 4 miljoen): o weg Arum doorgaande weg: in voorbereiding, uitgesteld t.g.v.