Bijlage I - Omgevingsvisie 1.0

Hiervoor moet er een fonds komen, bijvoorbeeld een Fonds Omgevingskwaliteit. Daarin komen de te vragen bijdragen ruimtelijke ontwikkeling aan bouwprojecten. De gemeente kan en mag die alleen vragen als dat project daardoor geen verlies gaat lijden. Ze komen in op te stellen anterieure overeenkomsten, niet in een exploitatieplan.

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

82

De gemeente kan zo'n fonds gebruiken voor investeringen in projecten die goed zijn voor:  de groen- en waterstructuur in de kernen en het buitengebied;  recreatieve routes in de kernen en het buitengebied;  het verhogen van de leefbaarheid in de kernen, dorpen en wijken*. Deze investeringen doen heel Súdwest-Fryslân en de bewoners goed. *Denk aan voorzieningen voor ontmoeting en inrichting van de openbare ruimte.

8.4 Afweging milieueffectrapportage en toepassen milieubeginselen De gemeente kan besluiten om al vóór de Omgevingsvisie een milieueffectrapportage (m.e.r.) op te stellen. Bijvoorbeeld als:  een plan (Omgevingsvisie) de concrete kaders geeft voor een activiteit;  een project ingrijpende effecten heeft voor het milieu;  op projectniveau als de planuitwerking voor een project gaat gebeuren. Wanneer moet de gemeente al voor de Omgevingsvisie een plan-m.e.r.-procedure doorlopen? Als:  die kaderstellend is voor m.e.r.-(beoordelings)-plichtige besluiten;  of als er een passende beoordeling moet komen op grond van de Wet natuurbescherming. Dat geldt nu én straks onder de Omgevingswet. Klik hier voor een lijst met de activiteiten die m.e.r.-plichtig zijn > Voor de analoge versie: zie bijlage D van het Besluit m.e.r voor een lijst met de activiteiten die m.e.r.-plichtig zijn. Súdwest-Fryslân koos ervoor om geen plan-m.e.r.-procedure te doorlopen. Dit omdat bestaand beleid de basis is van de Omgevingsvisie 1.0 Súdwest-Fryslân. Er zijn bijna geen nieuwe ontwikkelingen die niet eerst ook al als onderdeel bij ander beleid speelden. Wanneer koppelt de gemeente de plan-m.e.r.-procedure aan de planvorming voor een concreet project of ontwikkeling? Dat gebeurt als de inhoud daarvan erom vraagt.

Dat ligt ook in het verlengde van het gedachtengoed van de Omgevingswet: zoveel mogelijk onnodige onderzoekslasten voorkomen. Bij het uitwerken van deze Omgevingsvisie 1.0 heeft Súdwest-Fryslân meteen al veel oog voor het milieu. Dat blijkt onder meer uit het toepassen van de milieubeginselen uit Omgevingswet (art. 3.3.). Dat zijn:  het voorzorgsbeginsel;  preventief handelen;  bestrijding aan de bron;  de vervuiler betaalt. Natuurlijk maakt de gemeente hierbij telkens keuzes in relatie tot andere factoren. Zoals de maatschappelijke urgentie van sommige ontwikkelingen.

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

83

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

84

BIJLAGE 1: HOOFDLIJNEN OPBRENGST RONDJE SÚDWEST 3.1 Opbrengst Rondje Súdwest thema ‘Gezonde vitale mensen in een gezonde en veilige omgeving’ Wens: behoud van een gezonde en veilige leefomgeving Aandachtspunten:  rol overheid bij aanpak van veiligheidsproblematiek, zoals hangjongeren en drugsoverlast;  behoud sociale controle in dorpen, wat de veiligheid positief beïnvloedt;  iedereen doet mee: voorzieningen, werk, zingeving en toegankelijkheid;  bescherming en bevordering van de gezondheid  de gemeente heeft de ambitie om de gezondste gemeente van Nederland te worden;  veiligheid op het gebied van verkeer, sociaal, criminaliteit en water.

3.2 Opbrengst Rondje Súdwest thema ‘Sterke kernwaarden: cultureel erfgoed, natuur, weids en waterrijk landschap’ Wens: beter gebruik maken van de krachten, parels op de kaart! Aandachtspunten:  meer bekendheid geven aan het erfgoed richting inwoners en toeristen;  breed toeristisch aanbod bieden, meer dan alleen in relatie tot water;  aandacht hebben voor de culturele, fietsende/wandelende en rustzoekende toerist;  compleet en aantrekkelijk wandel- en fietspadennetwerk bieden met goede informatie. Wens: één gemeente, waarin elke dorp/kern een eigen ‘identiteit’ heeft Aandachtspunten:  energie steken in dorpen en kleine kernen, niet alleen in steden;  onderzoeken wat belangrijk is voor het behoud van de identiteit en pak dat samen op;  de toeristische sector sterker maken (vitaliteit) -> voorkomen aantasten leefbaarheid door overmaat;  werken aan de balans tussen cultuurhistorie en leefbaarheid van de dorpen, zoals bij: - behoud versus herbestemmen monumentale panden met nieuwe functies; - geld voor monumentale panden versus geld voor vitale wijken. Wens: behoud en versterken van het landschap (groen, blauw en cultuurhistorie) Aandachtspunten:  koesteren van het unieke karakter, niet ten koste van alles, en van het open landschap;  voorkomen van de aantasting van het landschap met maatregelen voor duurzaamheid;  milieuaspecten.

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

85

3.3 Opbrengst Rondje Súdwest thema ‘veerkrachtige en leefbare wijken, dorpen en steden’ Wens: behoud van evenwichtigere bevolkingssamenstelling en van jeugd en gezinnen Aandachtspunten:  voldoende betaalbare (sociale huur)woningen (starterswoningen en tiny houses);  scholen, dorpshuizen en andere voorzieningen blijven:  er is voldoende te doen voor ouderen en voor de jeugd in de regio en dorpen;  speciale aandacht voor voorzieningen voor kinderen boven tien jaar, zoals een hal om te skaten, klimmen en gamen;  ‘nieuwe aanwas’ vrijwilligers door de vergrijzing voor de leefbaarheid;  gemengde samenleving stimuleren: jong en oud wonen door elkaar. Wens: zo lang mogelijk thuis wonen in de eigen, vertrouwde omgeving Aandachtspunten:  toegesneden voorzieningen, mantelzorg/vrijwilligers, openbare ruimte die makkelijk bereikbaar is;  in kleine kernen voldoende voorzieningen, zoals een plek om elkaar te ontmoeten;  woonvormen die passen en hulp om in de eigen omgeving te kunnen wonen;  kansen voor kangoeroewoningen en hofjes met eventueel gezamenlijke voorzieningen;  soepelere regels rondom het aanpassen van woningen (levensloopbestendig);  werk aan menselijke netwerken om eenzaamheid tegen te gaan, organiseer ‘mienskip’;  voorkom splitsing van partners door verschillende zorgbehoeften.

Wens: behoud en versterken van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving Aandachtspunten:  het wonen in Súdwest-Fryslân onderscheidt zich met groen en betaalbaar en rust;  versterk het groene karakter: natuurlijke tuinen, groen op daken en voldoende parkjes;  meer groen is nodig voor de gezondheid, klimaatadaptatie, CO2-reductie en identiteit. Wens: goede fysieke én digitale verbindingen tussen dorpen en daarbuiten Aandachtspunten:  verbeteren van de verkeersveiligheid;  goede bereikbaarheid van voorzieningen en werk elders met de auto, fiets en het openbaar vervoer;  goede internetverbinding is een voorwaarde voor een vitale kern;  aantrekkelijke en toereikende fietsverbindingen;  zorg dat bij digitalisering (en individualisering) de sociale verbindingen blijven. Wens: economisch vitale kernen Aandachtspunten:  voldoende gebieden om te werken en mogelijkheden om thuis te werken;  voldoende gelegenheid voor bedrijven;

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

86



ontspanning en vermaak in de dorpen is mogelijk, maar wel in balans met de leefbaarheid.

3.4 Opbrengst Rondje Súdwest thema ‘Vitaal en aantrekkelijk landschap’ Wens: landbouw in balans met het landschap Aandachtspunten:  ontwikkelingen in balans met draagkracht en behoud kwaliteiten van het landschap;  tijdig met de landbouwsector inspelen op kansen door stoppende agrarische bedrijven;  goede samenwerking tussen boer als ondernemer, gemeente en samenleving;  bevorderen toekomstbestendige landbouw;  de boer is essentieel voor het behoud van het landschap;  meer zorg vanuit de landbouw voor natuurbehoud en biodiversiteit;  mogelijkheden stadslandbouw, volkstuinen, verticale landbouw en voedseltuinen;  balans vinden tussen actief sturen op behoud landschap en ‘loslaten & vrij ondernemen’. Wens: omslag duurzame landbouw: duurzame en biologische boeren, teelt dichtbij Aandachtspunten:  omslag in de landbouw is noodzakelijk, maar zorg hierbij goed voor de boer;  kringloop en biologische landbouw aanmoedigen (overheid maakt onderwijs mogelijk);  duurzame energievoorziening: zonnepanelen op daken van boerderijen en agrarische bijgebouwen;  werken aan gezonde, kwalitatieve voeding, gedragsverandering consument aanmoedigen.

3.5 Opbrengst Rondje Súdwest thema ‘Duurzaam, energieneutraal en klimaatadaptief’ Wens: aanpakken opgave duurzaamheid en een duurzame leefomgeving Aandachtspunten:  energie besparen én zorgen dat wat we opwekken, duurzaam is;  bewustzijn groter maken over onder meer klimaatverandering, duurzaamheid en energietransitie;  bij duurzaamheidsmaatregelen gebiedsgericht maatwerk én inwoners laten meedoen;  zorgen voor betaalbaarheid van de duurzaamheidsmaatregelen, dorpen kunnen elkaar helpen;  voldoen aan de wens voor een afwegingskader voor duurzaamheidsinitiatieven. Wens: bij alle handelingen geen onevenredig beslag leggen op toekomst Aandachtspunten:  aansluiten bij Sustainable Development Goals (SDG-doelen);  bewoners en ondernemers hebben veel innovatieve ideeën, betrek ze erbij;  tegengaan van (zwerf)afval: stimuleren recycling en minder gebruik plastic;  consuminderen.

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

87

Wens: erfgoed en duurzaamheid verbinden Aandachtspunten:  verduurzamen van monumentale en historische panden zonder aantasting van het karakter;  andere duurzaamheidsmaatregelen ontwikkelen die het landschap niet aantasten. Wens: gemeente moet regierol pakken voor stimuleren van duurzame ontwikkeling Aandachtspunten:  ervoor zorgen dat inwoners leren wat klimaatadaptatie en duurzaamheidsopgaven zijn  de urgentie duidelijk maken met kaders vanuit de overheid  aandacht voor verdroging, hittestress en wateroverlast;  voldoen aan de wens naar goede voorbeelden;  verschillende aanpakken tegelijk laten gelden: handhaven ‘vervuiler betaalt’ en zelf klein beginnen;  jongeren in actie laten komen, onder meer via het Jongerenpanel Duurzaam Fryslân.

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

88

BIJLAGE 2: KOSTENVERHAAL

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

89

BIJLAGE 3: BRONNENOVERZICHT & DEFINITIES Definities van enkele vaak voorkomende begrippen Omgevingskwaliteit: Omgevingskwaliteit omvat volgens de Memorie van Toelichting van de Omgevingswet ‘aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. Het gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van de fysieke leefomgeving als om de intrinsieke waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden en aan dier- en plantensoorten’ Kernwaarden: Kernwaarden (of kernkwaliteiten) zijn de herkenbare en afleesbare fysieke kwaliteiten van een gebied, plus de immateriële waarden zoals stilte, duisternis, dynamiek, sociale kwaliteit (andere benamingen komen ook voor, zoals, identiteitsdragers of DNA).

Bronnen (op alfabetische volgorde) De cursieve bronnen zijn gelinkt in de Omgevingsvisie 1.0 website www.omgevingsvisiesudwestfryslan.nl  Achtergronddocument bouwsteen Veiligheid in Omgevingsvisies, provincie Friesland, december 2019  Afwegingskader Woningbouw, gemeente Súdwest-Fryslân, 26 maart 2019  Agenda Duurzame Ontwikkeling 2018-2022, gemeente Súdwest-Fryslân  Agenda Global Goals in het gemeentelijk beleid, VNG, 2018  Agenda IJsselmeergebied 2050, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat  Ambitiedocument wonen SWF 219, gemeente Súdwest-Fryslân, 2019  Bedrijventerreinenplan regio Zuidwest Fryslân, Regionale opgave en afspraken, Provincie Fryslân, 19 januari 2011  Beleidsnota speelvoorzieningen 2013-2018, gemeente Súdwest-Fryslân  Beleidsnotitie intensieve veehouderij, Provinciale Staten van Fryslân, 25 juni 2014  Beleidsplan Openbaar groen Fase 4 Beleid Kapitaalgoederen, gemeente Súdwest-Fryslân, 27 augustus 2013  Beleidsplan Veerkracht in het Sociaal Domein, Veranderingen in werk, zorg, jeugd, en passend onderwijs, oktober 2014  Bomenbeleidsplan gemeente Súdwest-Fryslân  Bouwsteen Fries Platteland, Omgevingslab Fryslân  Bouwsteen Friese Energiestrategie, Omgevingslab Fryslân, oktober 2017  Bouwsteen Gezondheid in Omgevingsvisie, werkgroep Gezondheid van de Friese Aanpak, april 2019  Bouwsteen Omgevingsveiligheid in de Omgevingsvisie, gemeente

Súdwest-Fryslân, 29 mei 2018  Dashboard monitor arbeidsmarkt Súdwest-Fryslân 2019 Q1  Detailhandelsstructuurvisie Súdwest-Fryslân, herijking 2019  Economische analyse en advies gemeente Súdwest-Fryslân, E&E Advies, juli 2018  Erfgoednota Súdwest-Fryslân 2013-2016, De basis op orde, oktober 2012  Erfgoedverordening gemeente Súdwest-Fryslân, februari 2013  Erfgoedvisie Súdwest-Fryslân, Silhouet, april 2012

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

90

                                 

Factsheet Bovenwijkse kosten verhalen, Principe en een voorbeeld, gemeente SúdwestFryslân Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan, gemeente Súdwest-Fryslân, afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling en Economische Zaken, maart 2013 Horecabeleid Súdwest-Fryslân, 1 november 2014 Integraal Veiligheidsplan 2019-2022, ‘de kreft fan de Mienskip’, gemeente Súdwest-Fryslân, december 2018 Jaaruitvoeringsplan Integrale Veiligheid 2019, Team Juridische Veiligheidszaken, cluster Openbare Orde en Veiligheid Kadernota 2020, gemeente Súdwest Fryslân Karakterisering en positionering gemeente Súdwest-Fryslân aan de hand van regionale en gemeentelijke buurtkenmerken, Invisor, 8 april 2019 Kenniscentrum sport, De waarde van sport en bewegen in Súdwest-Fryslân, maart 2019 Klimaatstresstest gemeente Súdwest-Fryslân, 3 oktober 2018 Koersdocument Omgevingsvisie Provincie Fryslân, juni 2018 Landbouwagenda Zuidwest Fryslân 2012-2022, september 2012 Mei soarch foar ús lânskip, Visie Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Súdwest-Fryslân, april 2013 Nota Grondbeleid 2015-2019, gemeente Súdwest-Fryslân, d.d. 26 augustus 2015 Notitie Clusteragenda 2015-2016, Proces, uitkomsten en vervolg Omgevingsvisie ‘De romte diele’, provincie Fryslân, mei 2020.

Ontwerp-Agenda voor het Waddengebied 2050, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, 2020 Ontwikkelagenda 2019-2023, gemeente Súdwest-Fryslân, oktober 2019 Ontwikkelvisie Gemeente Súdwest-Fryslân 2011-2021, gemeente Súdwest-Fryslân, maart 2012 Op-stap nei duorsumens, Duurzaamheidsvisie van de gemeente Súdwest-Fryslân, augustus 2012 Parkeervisie, gemeente Súdwest-Fryslân, afdeling Ruimtelijke ordening, april 2013 Praktijkproef Afwegingskader Omgevingsvisie, VNG, 11 februari 2019 Regioprojecten Bodem en Ondergrond in de Omgevingsvisie Friese Gemeenten, 2018 Ruimte voor de Zon, gemeente Súdwest-Fryslân, 2016 Samen doen, samen gezond Súdwest-Fryslân. Preventie akkoord. Gemeente SúdwestFryslân.

Samen werken aan cultuur, Cultuurbeleid Súdwest-Fryslân 2017-2021 Sport in beweging, Sport- en Beweegbeleid 2017-2020 Startnotitie Agenda Klimaatadaptatie Súdwest-Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân SWF ontwikkelt en verduurzaamt, Hoofdlijnenakkoord Bestuursperiode 2018-2022, 29 december 2017 Steenbreek: Tegel eruit, plant erin, gemeente Súdwest-Fryslân, 2019 Transitie-agenda Biomassa & voedsel 2018 Uitgangspuntennotitie Buitengebied Súdwest-Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân, vast-gesteld 21 juni 2012 Van leegstand naar herbestemmen, Evaluatie en beleid herbestemmen, gemeente Súdwest-Fryslân, 2019 Verordening Wet Geurhinder en Veehouderij gemeente Súdwest-Fryslân, november 2015 Verslag Rondje Súdwest: Samen verbindend werken aan een gezonde leefomgeving in 2040

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

91

    

Visie Toerisme & Recreatie, gemeente Súdwest-Fryslân (2012-2022), mei 2013 Welstandsnota gemeente Súdwest-Fryslân, november 2018 Werk en ondernemen 2018-2021, gemeente Súdwest-Fryslân Woononderzoek 2018 Gemeente Súdwest-Fryslân, Companen, januari 2019 Woonvisie Súdwest-Fryslân 2017-2022, gemeenteraad d.d. 20 juli 2017

Aanvullend gebruikt voor de IDeekaarten Ambitiedocument Het Friese IJsselmeerkustgebied, Rust, Ruimte & Reuring in een veranderende wereld, 2019 Structuurvisies voormalige gemeenten  Structuurvisie Sneek + Wymbrits  Structuurvisie Wunseradiel  Structuurvisie Boarnsterhim  Structuurvisie Littenseradiel  Structuurvisie Nijefurd Visie Het Waddenpark Afsluitdijk, gemeente Súdwest-Fryslân, december 2013.

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

92

BRO heeft vestigingen in Boxtel | Amsterdam | Venlo www.bro.nl

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân 1.0, 15 maart 2021

94