Bijlage I - Notitie decembercirculaire 2021

Notitie Decembercirculaire 2021 Hoofdstuk 1: Algemene mededelingen Inleiding De decembercirculaire 2021 is verschenen op 14 december. Deze notitie geeft een overzicht van de verwachte financiële gevolgen voor de hoogte van onze Algemene Uitkering. In tegenstelling tot wat gebruikelijk is, geeft de decembercirculaire niet alleen financiële informatie over het jaar 2021, maar ook over de jaren daarna. De vorige circulaire waarover wij u hebben geïnformeerd was de septembercirculaire 2021.

Accressen Zoals gebruikelijk bevat de decembercirculaire geen nieuwe accresramingen. Omdat het accres voor 2021 – net als voor 2020 – in overleg met de VNG en het IPO is bevroren, zal het accres voor dit jaar dan ook niet meer worden bijgesteld.

Compensatiepakket coronacrisis Wederom stelt het Rijk coronacompensatie beschikbaar. Het gaat nu om het zesde steunpakket. In dit zesde pakket wordt ook budget beschikbaar gesteld voor het jaar 2022. O.a. de aangekondigde compensatie van de inkomstenderving over 2020 wordt in deze circulaire beschikbaar gesteld.

Voortgang herijking gemeentefonds Op 9 juli 2021 heeft het Rijk een aangepast voorstel voor de nieuwe verdeling van het gemeentefonds voor advies naar de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) gestuurd. Het ROB heeft begin oktober 2021 haar advies gegeven en heeft daarbij veel kritische vragen gesteld. De ROB adviseert daarom in aanvulling op het voorstel om voorafgaande aan de invoering van de herijking een aantal zaken te toetsen en het verdeelmodel zo nodig aan te passen. Het advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur is voor het Rijk géén reden om het voorstel voor de herverdeling aan te passen. Eén van de redenen die het Rijk daarvoor geeft is dat als de kabinetsformatie besluit tot een structurele verhoging van de omvang van het gemeentefonds, de financiële effecten van de herverdeling voor gemeenten goed inpasbaar zouden zijn. Uit het regeerakkoord, dat inmiddels bekend is, blijkt niet dat de omvang van het gemeentefonds structureel gaat groeien. Aan die randvoorwaarde van het Rijk zelf, lijkt dus niet te worden voldaan. Het Rijk heeft nog geen reactie gegeven op deze constatering. De VNG heeft tot een extra ledenvergadering besloten voor 13 januari 2022, met als hoofdonderwerp de herijking van het gemeentefonds.

De VNG roept in die vergadering haar leden middels een resolutie (zie bijlage resolutie) op om tegen het huidige herijkingsvoorstel te stemmen. Met daarbij de oproep aan het Rijk om, als de ingangsdatum van 1 januari 2023 niet gehaald wordt, de gemeenten die hier nadeel van ondervinden (gemist voordeel) te compenseren tot het moment dat het verdeelmodel in lijn met de aanbevelingen van het ROB-advies is aangepast. Als gemeente Súdwest-Fryslân komen wij tot nu bij elke berekening ruim voordelig uit de herijking. Dit biedt voor ons goede hoop op een hogere algemene uitkering vanaf het geplande ingangsjaar 2023. Zekerheid geven de huidige cijfers echter niet. Kleine aanpassingen van het model blijken tot nu toe voor individuele gemeenten soms tot grote verschillen te leiden. Een definitief besluit staat gepland voor de meicirculaire 2022. Wordt die circulaire niet gehaald dan zal de invoering van de herijking naar verwachting met een jaar uitgesteld worden.

1

Hoofdstuk 2: Financiële gevolgen decembercirculaire 2021 Hoe hoog is de Algemene Uitkering die we ontvangen van het Rijk? Het uitgangspunt voor onze berekening zijn de cijfers die wij hebben gepresenteerd in de notitie septembercirculaire 2021. Zie hiervoor de tweede regel uit tabel 1. Tabel 1

Stand Decembercirculaire 2021 Decembercirculaire 2021 Septembercirculaire 2021 Saldo:

2021

2022

2023

2024

2025

179.113.730

183.698.768

177.517.468

176.094.989

176.121.334

177.157.178

182.697.490

176.812.630

175.407.884

175.430.104

1.956.552

1.001.278

704.838

687.105

691.230

Van de voordelige saldi uit tabel 1 moeten wij de taakmutaties en kosten corona betalen.

Taakmutaties Voor de taken uit tabel 2 hebben wij extra budget van het Rijk ontvangen via de algemene uitkering. We hebben deze bedragen nader geanalyseerd en uitgewerkt. De besteding van de bedragen voor 2021 kunnen wij niet meer in het jaar 2021 aan de raad voor besluitvorming voorleggen. De bedragen vallen daarom allemaal vrij in de jaarrekening 2021. Daar waar nodig zullen wij de raad vragen om bij de behandeling van de jaarrekening 2021 via resultaatbestemming de bedragen alsnog beschikbaar te stellen. Tabel 2 Taakmutaties decembercirculaire 2021 Jeugdhulp Salarislasten zorgdomein (jeugd) Salarislasten zorgdomein (wmo)

2021

2022

2023

2024

2025

205.000 225.000

205.000 225.000

205.000 225.000

205.000 225.000

108.000 200.000 27.000 28.000

117.000 200.000 15.000 28.000

117.000 200.000

117.000 200.000

28.000

28.000

793.000

790.000

775.000

775.000

97.000

Versterking gemeentelijke dienstverlening: Robuust rechtsbeschermingssysteem Versterking ondersteuning wijkteams Impuls integraal werken Systeemleren

104.000 200.000 157.000 28.000

Kwaliteitsborging bouw- en woningtoezicht Inburgering Einde lening inburgeringsplichtig Versterken aanbod dementie

59.000 17.000 16.000 50.000

Totaal taakmutaties

728.000

Jeugdhulp In mei 2019 hebben de VNG en het Rijk afspraken gemaakt over de inrichting van een subsidieregeling continuïteit cruciale jeugdzorg met een looptijd tot eind december 2021. Hiertoe is destijds € 20 miljoen vanuit de € 420 miljoen aan tijdelijke extra middelen Jeugdhulp voor gemeenten apart gehouden op de begroting van het ministerie van VWS. Er is afgesproken dat de middelen na afloop van de subsidieregeling weer worden toegevoegd aan het gemeentefonds. We ontvangen daarom voor 2021 nog € 97.000. Het bedrag is gebruikt als dekking voor de kosten van jeugdzorg in 2021. Salariskosten zorgdomein jeugd en WMO De Tweede Kamer heeft op 16 september 2021 de motie Hijink/Bikker aangenomen over het vrijmaken van extra financiële middelen voor zorgsalarissen. Het kabinet heeft aangegeven een bedrag van € 675 miljoen beschikbaar te stellen om de zorgsalarissen in het midden van het loongebouw extra te verhogen. Het kabinet stelt vanaf 2022 structureel € 94 miljoen beschikbaar aan gemeenten, zodat zij de financiële middelen hebben om de stijging van de zorgsalarissen in het sociaal domein mogelijk te kunnen maken.

2

Wij stellen daarom voor om vanaf 2022 structureel € 205.000 voor jeugdzorg en € 225.000 voor WMO-zorg beschikbaar te stellen voor dit doeleinde.

Versterking gemeentelijke dienstverlening In de reactie van het kabinet van 15 januari 2021 op het rapport Ongekend onrecht van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) is toegelicht dat naast de hersteloperatie voor getroffen ouders en kinderen, ook maatregelen nodig zijn die structureel tot verbeteringen in beleid en uitvoering moeten leiden. Onderdeel hiervan is het versterken van de dienstverlening bij alle onderdelen van de overheid, waaronder de gemeenten. Het kabinet heeft besloten voor het versterken van de dienstverlening bij gemeenten en het extra ondersteunen van mensen in kwetsbare posities voor de periode tot en met 2027 € 150 miljoen per jaar beschikbaar te stellen. Om de dienstverlening bij gemeenten te versterken en mensen in kwetsbare posities extra te ondersteunen heeft de VNG een visiedocument (zie bijlage visiedocument) opgesteld met daarin activiteiten die met name inzetten op het vergroten van de menselijke maat in de dienstverlening, ontwikkeling van professionals en systematisch leren, zodat waar nodig structurele verbeteringen op zowel rijksniveau als gemeentelijk niveau worden doorgevoerd. Het visiedocument van de VNG is langs acht actielijnen uitgewerkt. De acht actielijnen zijn: 1. Digitale dienstverlening 2. Robuust rechtsbeschermingssysteem 3. Systeemleren 4. Versterking ondersteuning wijkteams 5.

Impuls integraal werken 6. Toekomstscenario’s Kind- en gezinsbescherming 7. Risicovol verward gedrag 8. Programmatische ondersteuning van gemeenten Het betreft dus een flink aantal aandachtgebieden. Voor vier van de acht actielijnen stelt het Rijk nu via de algemene uitkering middelen beschikbaar. Voor de overige vier actielijnen moet de financiering nog worden uitgewerkt of worden op een andere manier middelen beschikbaar gesteld. Een beschrijving van de vier actielijnen waarvoor nu geld via de algemene uitkering beschikbaar wordt gesteld, volgt hierna. Een meer gedetailleerde beschrijving kunt u vinden in het bijgevoegde visiedocument. Robuust rechtsbeschermingssysteem Het is belangrijk dat mensen dichtbij ondersteuning hebben om de weg te vinden en hun recht te kunnen halen. Gemeenten zijn daarin belangrijke partners. De resultaten van de aanpak door gemeenten zijn: - Toegang versnellen - Betere gemeentelijke juridische dienstverlening - Pilots robuuste rechtsbescherming Systeemleren Om de dienstverlening in gemeenten daadwerkelijk en structureel te kunnen verbeteren is het van belang dat de dienstverlening plaatsvindt in een ‘lerende uitvoeringspraktijk’. Gemeenten moeten kunnen leren van de fouten en knelpunten in hun uitvoeringspraktijk en kunnen leren van elkaar, zodat de gemeentelijke dienstverlening aan inwoners in kwetsbare posities continu kan worden verbeterd.

Het uiteindelijke doel daarbij is de kwaliteit van de dienstverlening aan de meest kwetsbare burgers te verhogen en zo in de gemeente een betere en veiligere leefomgeving te laten ontstaan.

3

Versterking ondersteuning wijkteams Voor de versterking ondersteuning wijkteams stelt het Rijk extra geld beschikbaar. Met als doel de toegang van cliënten tot de gemeentelijke dienstverlening en ondersteuning in de komende jaren stap voor stap structureel te verbeteren. Impuls integraal werken Als onderdeel van het versterken van de gemeentelijke dienstverlening wordt extra geld beschikbaar gesteld, waarmee gemeenten een impuls kunnen geven aan het ontwikkelen van een integrale dienstverlening. Voor de aanpak van meervoudige problematiek in het sociaal domein krijgen gemeenten incidenteel deze extra middelen om methoden voor integraal werken te ontwikkelen en geleerde lessen beter met elkaar te delen. Uitwerking versterking gemeentelijke dienstverlening Tot en met 2027 ontvangen wij in totaal ongeveer € 2,5 miljoen voor de versterking van de gemeentelijke dienstverlening. De inzet van deze middelen vraagt een integrale aanpak. Wij zullen zo snel mogelijk met een voorstel komen hoe we deze € 2,5 miljoen in de toekomst denken te gaan besteden om onze gemeentelijke dienstverlening te versterken. Wij stellen voor om de bedragen die jaarlijks van het Rijk ontvangen worden, in een krediet “versterking gemeentelijke dienstverlening 2022-2027” op te nemen.

Kwaliteitsborging bouw- woningtoezicht Op 1 juli 2022 treedt naar verwachting de nieuwe Wet kwaliteitsborging (Wkb) voor het bouwen in werking. De wet gaat gefaseerd in. Er wordt gestart met de eenvoudigere bouwprojecten, daarna volgen eventueel de meer complexere projecten. De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Onder de Wkb zullen kwaliteitsborgers zorgdragen voor het voldoen aan de bouwtechnische regels. Deze taken vervallen hiermee bij gemeenten die overigens wel het bevoegd gezag blijven houden. Tegelijkertijd wijzigen bepaalde taken en krijgen gemeenten er extra taken bij, zoals registratie en beoordeling van de Wkb-meldingen. Hieronder vallen onder andere bouwmeldingen en gereed meldingen en informatieverstrekking van de start en einde van bouwwerkzaamheden. Voor de noodzakelijke voorbereidingen die de gemeenten nog moeten treffen tot de inwerkingtreding van de Wkb ontvangen gemeenten een initiële bijdrage van € 10 miljoen. Wij ontvangen incidenteel € 59.000. Wij zullen de raad via resultaatbestemming bij de jaarrekening 2021 vragen het bedrag van € 59.000 beschikbaar te stellen voor 2022.

Inburgering Voor de kosten die gemeenten maken voor informatievoorziening in voorbereiding op het nieuwe inburgeringsstelsel (Veranderopgave Inburgering; VOI) wordt landelijk voor 2021 € 6 miljoen beschikbaar gesteld. Gemeenten ontvangen dit bedrag voor de kosten die zij maken voor de ICTvoorzieningen die gereed moeten zijn op 1 januari 2022. De middelen worden beschikbaar gesteld voor het inrichten van hun eigen ICT-landschap en de bijbehorende werkzaamheden zoals het opleiden van medewerkers, het aanpassen van werkprocessen en de noodzakelijke aanpassing of aanschaf van een softwaresysteem. De verdeling voor 2022 en verder wordt geactualiseerd in de meicirculaire 2022. De uitgaven zijn al in 2021 gedaan. Het bedrag wordt verwerkt in de jaarrekening 2021. Einde lening inburgeringsplichtig In april 2020 zijn tussen het ministerie van SZW en de VNG afspraken gemaakt over het ondersteunen van de zogenaamde Einde lening inburgeringsplichtig (ELIPs). Dit zijn inburgeraars die hun lening voor de inburgering (vrijwel) volledig hebben uitgeput, maar nog steeds inburgeringsplichtig zijn. Gemeenten zullen inburgeraars die tot deze doelgroep behoren begeleiden. Gemeenten gaan zelf over de wijze van invulling van de begeleiding. Over de bedragen voor de jaren 2022 – 2026 volgt meer informatie in de meicirculaire 2022. Het bedrag voor 2021 wordt verwerkt in de jaarrekening 2021.

4

Versterken aanbod dementie Versterken van aanbod voor thuiswonende mensen met dementie is een belangrijk onderdeel van de Nationale Dementiestrategie. Via een decentralisatie-uitkering worden 34 gemeenten gefaciliteerd om het aanbod voor thuiswonende mensen met dementie lokaal te versterken. Wij zijn één van deze gemeenten en ontvangen daarvoor in 2021 een bedrag van € 50.000. De uitgaven vinden plaats in 2022. Daarom zullen wij de raad via resultaatbestemming bij de jaarrekening 2021 vragen het bedrag van € 50.000 beschikbaar te stellen voor 2022.

Compensatie corona Het Rijk stelt via de decembercirculaire het zesde coronasteunpakket beschikbaar. De volgende bedragen ontvangen wij via de decembercirculaire 2021 als compensatie voor de gevolgen van de coronacrisis: Tabel 3

Coronacompensatie decembercirculaire 2021 Continuïteit van zorg: meerkosten jeugd Continuïteit van zorg: meerkosten wmo Lokaal cultuuraanbod Inkomstenderving gemeenten 2020 Participatie - WSW Gemeenteraadsverkiezingen Totaal coronacompensatie

2021

2022

134.000 119.000 214.000 583.000 373.000 128.000 1.423.000

128.000

Continuïteit van zorg De VNG en het Rijk hebben afgesproken dat meerkosten binnen het sociaal domein (Jeugdwet en Wmo) als gevolg van de coronapandemie in 2021 door het Rijk worden gecompenseerd. In opdracht van de ministeries van VWS, FIN, BZK en de VNG is een onderzoek naar de omvang van de totale meerkosten in het sociaal domein uitgevoerd. Op basis van dit onderzoek is de totale hoogte van de compensatie met betrekking tot de Jeugdwet en Wmo 2015 in het bestuurlijk overleg tussen VWS en VNG van 7 oktober jl. gezamenlijk vastgesteld op € 136,1 miljoen. Deze compensatie betreft een afrondende afspraak voor meerkosten over 2021. De kosten zijn door ons in 2021 gemaakt en worden dan ook verwerkt in de jaarrekening 2021 Ook komt er een regeling voor de meerkosten in de Jeugdwet en Wmo 2015 in 2022. Op het moment van de vaststelling van de compensatie voor 2021 was echter niet voorzien in nieuwe beperkende maatregelen, welke 12 november jl. zijn aangekondigd. Het Rijk en de VNG hebben afgesproken de eventuele extra meerkosten die hier uit voortvloeien te betrekken bij de compensatie 2022. Lokaal cultuuraanbod De gemeenten ontvangen € 41,6 miljoen extra voor het in stand houden van de lokale en regionale cultuur in 2021. Dit komt bovenop de aan de gemeenten voor de eerste helft van 2021 verstrekte € 50 miljoen voor de instandhouding van de lokale en regionale cultuur.

Voor ons gaat het nu om een bedrag van € 214.000. Ons deel van de eerder ontvangen € 50 miljoen was € 255.000. Dat bedrag is door de gemeenteraad samen met een bedrag van € 44.000 voor lokale ontmoetingsplaatsen via een krediet “extra stimulans van de culturele sector en de dorpshuizen na corona” beschikbaar gesteld. Wij stellen voor de nu ontvangen € 214.000 toe te voegen aan dat krediet. Inkomstenderving gemeenten 2020 Gemeenten ontvangen reële compensatie voor de derving van inkomsten door corona in 2020. Gemeenten hebben in 2020 een voorschot ontvangen van in totaal € 245 miljoen. Wij hebben u hierover eerder geïnformeerd via de paragraaf corona uit de jaarrekening 2020 en de notitie financiële gevolgen corona 2021. In die laatste notitie meldden wij u dat het Rijk in de decembercirculaire een aanvullende compensatie van € 583.000 voor het jaar 2020 aan ons beschikbaar zou stellen. Dat bedrag ontvangen wij nu inderdaad exact.

5

Gemeenten zullen ook over 2021 compensatie van de inkomstenderving ontvangen. U zult in de eerste helft van volgend jaar meer informatie over het proces ontvangen.

Participatie: WSW Eerder heeft het kabinet de gemeenten, voor de periode van 1 maart tot 31 december 2020, € 140 miljoen verstrekt voor het opvangen van de exploitatietekorten van de Sociale Werkbedrijven. Wij hebben het door ons ontvangen deel van € 1,1 miljoen daarna doorbetaald aan Empatec. Het kabinet stelt voor ditzelfde doel aanvullend € 45 miljoen beschikbaar voor de periode van 1 januari 2021 tot 1 oktober 2021. In de septembercirculaire 2021 was reeds een bedrag van € 35 miljoen aangekondigd. Wij zullen de raad via resultaatbestemming bij de jaarrekening 2021 vragen het bedrag van € 373.000 beschikbaar te stellen voor uitbetaling in het jaar 2022. Gemeenteraadsverkiezingen Het kabinet stelt € 30,38 miljoen voor 2022 beschikbaar om gemeenten te compenseren voor de extra kosten die zij moeten maken bij het organiseren van de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 gezien de huidige epidemiologische situatie. De extra kosten hangen onder meer samen met het huren van locaties en het inhuren van stembureauleden voor het vervroegd stemmen op de maandag en dinsdag voorafgaand aan de reguliere dag van stemming, met aanvullende kosten voor de inrichting van stemlokalen, en met het mogelijk moeten huren van alternatieve locaties die in de coronacrisis beter geschikt zijn om als stemlokaal in te richten.

Wij ontvangen een bedrag van € 128.000 en stellen voor dit bedrag beschikbaar te stellen voor de kosten van de gemeenteraadsverkiezingen 2022.

6

Hoofdstuk 3: Financieel eindresultaat decembercirculaire 2021 We kunnen nu het financiële voordeel voor de algemene middelen bepalen. Tabel 4 Vrij besteedbaar deel Decembercirculaire 2021 Decembercirculaire 2021 t.o.v. Septembercirculaire 2021 (tabel 1) Taakmutaties (tabel 2) Coronacompensatie decembercirculaire 2021 (tabel 3) Saldo decembercirculaire 2021

2021

2022

2023

2024

2025

1.956.552 728.000 1.423.000 -194.448

1.001.278 793.000 128.000 80.278

704.838 790.000 0 -85.162

687.105 775.000 0 -87.895

691.230 775.000 0 -83.770

De conclusie is dat we in alle jaren behalve 2022 een iets lager bedrag ontvangen van het Rijk voor de algemene middelen. Dit wordt veroorzaakt door hoeveelheidsverschillen (gewijzigde aantallen). We hebben ook een aantal tussenafrekeningen voor de jaren 2019 en 2020 ontvangen. Ook hier zit het verschil vooral in de gewijzigde aantallen. Voor 2019 en 2020 samen ontvangen we € 140.000 meer dan verwacht. Dit bedrag wordt samen met het negatieve bedrag voor 2021 van € 194.448 verwerkt in de jaarrekening 2021.

Eindvoorstel Wij stellen het college voor de volgende besluiten aan de raad voor te leggen: a. in te stemmen met de notitie decembercirculaire 2021 b. kennis te nemen van de financiële gevolgen van de decembercirculaire voor de jaarrekening 2021 en de daarbij behorende voorgenomen resultaatbestemmingen c. een krediet versterking gemeentelijke dienstverlening 2022-2027 beschikbaar te stellen en de bijbehorende bedragen jaarlijks toe te voegen aan dit krediet d. de financiële gevolgen van de taakmutaties en de coronacompensatie voor de jaren 20222025 via een begrotingswijziging te verwerken in de meerjarenbegroting 2022-2025.

7